Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 06 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia del. Agnieszka Onichimowska

Protokolant: sekretarz sądowy Aleksandra Bobińska

po rozpoznaniu w dniu 24 października 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa K. D.

przeciwko Skarbowi Państwa – Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej

o ochronę dóbr osobistych

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza od powoda K. D. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 720,00 (siedemset dwadzieścia i 00/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Sędzia del. Agnieszka Onichimowska

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 13 października 2023 r. powód K. D. wniósł o:

1.  nakazanie pozwanemu Skarbowi Państwa - Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej, aby w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie, opublikował na okres 14 dni na stronie internetowej https://www.(...) w głównym oknie informacyjnym, bezpośrednio pod menu nawigacyjnym, w ramce kolom białego o wielkości 1/4 ekranu, czarną czcionką Times New Roman o wielkości nie mniejszej niż 16 pkt, oświadczenie następującej treści:

„Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej - A. D. - przeprasza K. D., tj. prezesa zarządu Fundacji (...) za naruszenie jego dóbr osobistych w postaci dobrego imienia i godności, co nastąpiło poprzez użycie sformułowania w dniu 20 września 2023 r. na antenie (...) w programie (...), iż „(...)", które odnosiło się do widzów filmu A. H. (1) zatytułowanego (...)

2.  zasądzenie od pozwanego na rzecz Fundacji (...) (ul. (...), (...)-(...) W.) kwoty 500 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu pozwu do dnia zapłaty - w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie;

3.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według spisu kosztów, który zostanie przedłożony do akt sprawy, ewentualnie (w razie jego nieprzedłożenia) według norm prawem przepisanych;

W uzasadnieniu powód wskazał, że jest prezesem zarządu fundacji Ośrodek (...), która jest niezależną pozarządową organizacją zajmującą się przeciwdziałaniem i zwalczaniem przejawów rasizmu, ksenofobii i nietolerancji. Działalność Ośrodka skupia się zaś na zapewnieniu ciągłej kontroli społecznej nad pracą funkcjonariuszy i instytucji publicznych, monitorowaniu skali, zasięgu i tendencji zjawisk i zachowań powodowanych nienawiścią oraz reagowaniu na jej przejawy. Fundacja finansuje niezbędne dla prowadzenia działalności statutowej wydatki wyłącznie z dobrowolnych darowizn od osób fizycznych i prawnych. Powód wskazał, że w dniu 20 września 2023 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej A. D. był gościem programu (...) na antenie (...). W trakcie prowadzonej rozmowy Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej A. D. został zapytany o film (...) reżyserii A. H. (1). Prowadząca stwierdziła, iż „film jest przedmiotem bardzo szerokiej dyskusji, wywołuje oburzenie w wielu środowiskach” oraz zapytała - jak pozwany „na to patrzy?”. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej A. D. wyjaśnił, że nie widział filmu (...), aczkolwiek słyszał, że film oczernia polskich funkcjonariuszy. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej stwierdził m.in.: „(...)”.

Powód zaznaczył, że film spotkał się z krytyką ze strony polskich mediów prawicowych i przedstawicieli polskich władz, którzy zarzucili, iż film nie przedstawia prawdy, a jedynie rosyjską propagandę, pomimo, że przed ogólnopolską premierą dzieło A. H. (1) zebrało w większości pozytywne recenzje od polskich krytyków filmowych. Podkreślono jednocześnie, iż sam wywiad jakiego udzielił Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej spotkał się z szeroką reakcją odbiorców. W sieci internetowej powstało kilkadziesiąt artykułów prasowych odnoszących się do wypowiedzi A. D., a także sprawę komentowano w środkach masowego przekazu. Co więcej wypowiedź Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 września 2023 r. była także rozpowszechniania przez inne wpływowe osoby, jak m.in. posłów do Parlamentu Europejskiego, tj. B. M. oraz A. Z..

Powód wskazał także w dniu 21 września 2023 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej A. D. udzielił wywiadu (...), w trakcie którego dziennikarz M. W. zapytał Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej - czy uważa, że widzowie filmu (...) (...). Prezydent RP odpowiedział: „ Czy pan redaktor wie, co to jest prawo cytatu? To nie była moja wypowiedź, to był cytat. Powiedziałem, że cytuję wypowiedź przedstawicieli Straży Granicznej i mówiłem, że się nie dziwię, jeżeli prawdą jest to, co oni mówią, że jest to film, który oczernia polską Straż Graniczną, który pokazuje ich niemalże jako sadystów, a takie byty wypowiedzi, że jest to film w powszechnym odbiorze antypolski! ”.

W ocenie powoda wypowiedź Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej A. D. była dyskryminująca wobec części członków społeczeństwa, którzy postanowili wybrać do kina się na film A. H. (1) oraz podzielają fakty, które zostały w nim przedstawione. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej A. D. wypowiedzią „Tylko świnie siedzą w kinie” obraził tę grupę osób, sprawiając, że poczuły się nie tylko „(...)”, ale przede wszystkim osobami, które wspierają działalność propagandystów. Powód, który obejrzał w kinie film A. H. (1) również poczuł się znieważony określeniem „(...)” oraz został posądzony, iż w niesłuszny sposób nie zgadza się na pozostawienie bez pomocy osób potrzebujących, które stały się ofiarami zbrodniczego reżimu putinowskiego, a które są wypychane siłą na teren Polski przez białoruską granicę. Ponadto K. D. poczuł się osobą, która wybrała się do kina na film mało ambitny, dla prostych ludzi. Taka bowiem rozrywka, tj. prymitywna - była „serwowana” Polakom w czasach okupacji niemieckiej, a poprzedzona była wyświetlaniem nazistowskich materiałów propagandowych. W ocenie strony powodowej żadnym wytłumaczeniem czy też usprawiedliwieniem wypowiedzi Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest powoływanie się na prawo cytatu. Podniesiono przy tym, iż odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych wchodzi w rachubę również w sytuacji, gdy pod pozorem cytowania cudzej wypowiedzi wyrażany jest własny pogląd. Zdaniem powoda sformułowania użyte przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej poniżyły powoda, naruszyły jego dobre imię i godność osobistą, a także miały wpływ na sposób postrzegania powoda wśród części członków społeczeństwa, którzy posiadali informację o obejrzeniu przez niego seansu filmowego (...).

W ocenie strony powodowej powyższe wywody prowadzą do jednoznacznego wniosku, że wypowiedź Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej A. D. obraziła każdego członka grupy osób, która wybrała się do kina na film A. H. (1). Wypowiedź Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej A. D. odnosiła się zatem także do K. D., który posiada legitymację czynną do występowania w przedmiotowej sprawie i żądania ochrony naruszenia jego dóbr osobistych. Powód nadmienił ponadto, że czuje się tym bardziej uprawniony do występowania w charakterze powoda w niniejszej sprawie, albowiem jest on prezesem zarządu Fundacji Ośrodek (...) i jako osoba czynnie zaangażowana w przeciwdziałanie dyskryminacji (a wypowiedź Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej A. D. dyskryminuje widzów filmu (...)) - czuje się dodatkowo uprawniony do ochrony osób (w tym siebie) pokrzywdzonych słowami Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

W odniesieniu do postulowanych środków ochrony prawnej, powód stwierdził, że umieszczenie wskazanego w pozwie oświadczenia na wskazanej stronie internetowej spowoduje, że widzowie (...) (ale nie tylko), którzy dotychczas zapoznali się z wypowiedzią Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, będą mieć możliwość uzyskania informacji, iż użyte przez Prezydenta sformułowanie było bezprawne. W ocenie powoda umieszczenie przeprosin na portalu informacyjnym (...) spowoduje, że sposób usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych będzie odpowiedni, albowiem portal informacyjny (...) ma podobną rzeszę odbiorców jak stacja telewizyjna (...). Żądanie zamieszczenia przeprosin przez okres 14 dni nie jest wygórowane, albowiem umożliwienie zapoznania się z oświadczeniem osobom trzecim powinno być realne. Co więcej - zaproponowany sposób opublikowania przeprosin nie będzie nadmierny dla Skarbu Państwa - Prezydenta Rzeczypospolitej

Odnosząc się do zasądzenia od pozwanego na rzecz Fundacji (...) kwoty 500 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu pozwu do dnia zapłaty, powód stwierdził, że publiczna wypowiedź Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej A. D. nie pozostała obojętna dla powoda, który czuje się pokrzywdzony jej treścią oraz dalej idącymi skutkami. Wypowiedź ta rozpowszechniła negatywny wizerunek powoda i widzów filmu (...) wśród opinii publicznej, która podziela poglądy Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej A. D. i partii politycznej, którą wspiera i obraziła K. D.. Powód po zapoznaniu się z wypowiedzią Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej A. D. był zdenerwowany i sfrustrowany przez dłuższy czas i posiadał obniżony nastrój. Dla powoda nie do zaakceptowania jest obrażanie i wyzywanie kogokolwiek, a tym bardziej na forum publicznym. K. D. na skutek naruszenia jego dóbr osobistych czuł, że przekroczono granice wolności słowa i zaatakowano wolność twórczości. (pozew k. 3-10)

W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa — Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, wniósł o odrzucenie pozwu, w związku z niedopuszczalnością drogi sądowej, a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku o oddalenie powództwu w całości. Pozwany domagał się ponadto zasądzenia od Powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwu procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Pozwany, na wypadek nieuwzględnienia zarzutu niedopuszczalności drogi sądowej, z ostrożności procesowej, wdając się w spór co do meritum stwierdził, że nie uznaje powództwa i kwestionuje je co do zasady. Wskazał on również na wadliwe określenie przez Powoda st atio fisci Skarbu Państwa. Pozwany podniósł ponadto zarzut braku legitymacji procesowej czynnej Powoda w zakresie dochodzenia roszczeń o ochronę dóbr osobistych na rzecz osób trzecich (zbiorowości), wnosząc jednocześnie o oddalenie powództwa, jako niedopuszczalnego powództwa przedstawicielskiego. Pozwany zarzucał także pozorność twierdzeń Powoda oraz nadużycie prawa podmiotowego (art. 5 k.c.) i nadużycie prawa procesowego (art. 41 k.p.c.). (odpowiedź na pozew k. 155 –209)

Pismem z dnia 12 listopada 2024 r. strona pozwana cofnęła zarzut niedopuszczalności drogi sądowej. ( pismo przygotowawcze - k. 298-307)

Do czasu zamknięcia rozprawy strony podtrzymały swoje stanowiska procesowe.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

K. D. pełni funkcję Prezesa Zarządu i jedynego członka zarządu ,,Fundacji (...). Celami fundacji są:

-promocja kultury wysokiej

-pomoc społeczna, w tym pomoc rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywanie szans tych rodzin i osób

-działalności charytatywna

-podtrzymywanie tradycji narodowej, pielęgnowanie polskości oraz rozwój świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej

-działalność na rzecz mniejszości narodowych ochrona i promocja zdrowia

-działanie na rzecz osób niepełnosprawnych

-promocja zatrudnienia i aktywizacja zawodowa osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy upowszechnianie i ochrona praw kobiet oraz działalność na rzecz praw kobiet i mężczyzn

-działalność wspomagająca rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości

-działalność wspomagająca rozwój wspólnot i społeczności lokalnych

-nauka, edukacja, oświata i wychowanie

-krajoznawstwo oraz wypoczynek dzieci i młodzieży

-kultura i sztuka, ochrona dóbr kultury i tradycji

-upowszechnianie kultury fizycznej i sportu

-porządek i bezpieczeństwo publiczne oraz przeciwdziałanie patologiom społecznym

-działania na rzecz integracji europejskiej oraz rozwijania kontaktów i współpracy między społecznościami

-promocja i organizacja wolontariatu

-ekologia, ochrona zwierząt oraz ochrona dziedzictwa narodowego

-działania związane z ujawnianiem przestępstw oraz organizowanie pomocy ofiarom przestępstw

-prowadzenie teatrów, galerii, domów kultury, klubo-kawiarni, kin, kabaretów, kawiarni oraz restauracji w których o prowadzi się działalność wystawienniczą lub koncertową.

Fundacja opiera swoje finansowanie na dobrowolnych wpłatach osób, które ją popierają.

Dowód: okoliczność bezsporna, a ponadto: treść wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym nr (...),

W dniu 20 września 2023 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej A. D., będąc gościem programu (...) emitowanego na antenie (...), na pytanie prowadzącej program redaktor D. H.: ,,Panie Prezydencie, chciałam Pana jeszcze zapytać o (...), który jest tematem bardzo szerokiej dyskusji, wywołuje oburzenie w wielu środowiskach. Jak Pan na to patrzy?, udzielił następującej odpowiedzi:

,, (...) ”.

Dowód: Zapis stenograficzny programu (...) wyemitowanego w dniu 20 września 2023 r. – k. 211, nagranie audycji w (...) k. 15

W dniu 21 września 2023 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej A. D. udzielił wywiadu stacji telewizyjnej (...), w trakcie którego na pytanie redaktora M. W.: ,,(...)”, wskazał na złe sformułowanie pytania, tłumacząc, że nie była to jego wypowiedź ale cytat. Prezydent zaznaczył, że w swojej wypowiedzi powiedział, że cytuje wypowiedź przedstawicieli polskich służb Straży Granicznej, którzy oglądali ten film i wypowiadali się na ten temat w mediach.

Następnie Prezydent A. D. stwierdził: ,, I mówiłem, że się nie dziwię w sytuacji, jeżeli prawdą jest to, co oni mi mówią, że jest to film, który oczernia polską Straż Graniczną, który pokazuje ich niemalże jako sadystów, a takie były wypowiedzi, że pokazuje ich jako sadystów, że jest to film w powszechnym odbiorze, który jest antypolski. Pokazuje zafałszowany obraz działania polskich służb, pokazuje nas jako naród, który nie chce przyjmować innych na swoje terytorium, naród, który przyjął w ostatnim czasie miliony uchodźców z Ukrainy.”

Dowód: Zapis stenograficzny wywiadu z A. D. wyemitowanego w dniu 21 września 2023 r. w stacji telewizyjnej (...) k. 214, nagranie audycji w (...) – k. 19

W dniu 28 września 2023 r. na profilu Fundacji (...)na portalu (...) zamieszczono wpis o treści:

,,(...)

(...)

(...)

(...)

Dowód: wydruk z profilu (...) z dnia 28 września 2023 r. na portalu ,,(...)” zamieszczony pod adresem: https://(...) (...) – k. 215

W dniu 08 października 2023 r. na profilu Fundacji (...) na portalu (...) zamieszczono wpis o treści:

(...)

(...)

(...)

(...)

(...)

Wesprzyj nasze działania w sprawie:”

Dowód: wydruk z profilu (...) z dnia 8 października 2023 r. na portalu ,,(...)” – k. 216

W dniu 13 października 2023 r. na profilu Fundacji (...) na portalu (...) zamieszczono wpis o treści:

(...)

(...)

(...)

przeprosin za ,,(...)”

do wpisu załączono fotokopię, na której ukazana jest pierwsza strona pozwu z powództwa K. D. przeciwko A. D..

Dowód: wydruk z profilu (...) z dnia 13 października 2023 r. na portalu ,,(...)” – k. 218

W dniu 26 października 2023 r. na profilu Fundacji(...) na portalu (...) zamieszczono wpis o treści:

(...)

(...)

(...)

(...)

Dowód: wydruk z profilu (...) z dnia 26 października 2023 r. na portalu ,,(...)” – k. 223

W dniu 27 października 2023 r. na profilu Fundacji (...) na portalu (...) zamieszczono wpis o treści:

(...)

(...)

(...)

(...)

Dowód: wydruk z profilu (...) z dnia 27 października 2023 r. na portalu ,,(...)” – k. 227

W dniu 16 listopada 2023 r. na profilu Fundacji (...) na portalu (...) zamieszczono wpis o treści:

(...)

(...)

Dowód: wydruk z profilu (...) z dnia 16 listopada 2023 r. na portalu ,,(...)” – k. 231

Na profilu Fundacji (...) na portalu (...) w opisie zainicjowanej zrzutki znalazł się m. in. wpis o następującej treści:

(...)

(...)

(...)

(...)

Dowód: wydruk z profilu (...) na portalu ,,(...)” – k. 237

W dniu 29 września 2024 r. na oficjalnym profilu Fundacji (...)na portalu (...) zamieszczono wpis, w którym znalazły się m.in. następujące treści:

,, (...) ”

Dowód: wydruk z profilu (...) z dnia 29 września 2024 r. na portalu (...) pod adresem: https://(...) (...) – k. 308

W dniu 29 września 2024 r. na oficjalnym profilu Fundacji (...) na portalu (...) zamieszczono wpis o treści:

(...)

(...)

(...)

(...)

do wpisu załączono fotokopię pisma sądowego - zawiadomienia pełnomocnika zawodowego M. S. wyznaczeniu terminu rozprawy w sprawie o sygn. I C 229/24 na dzień 24 października 2025 r. godz. 09:00

Dowód: wydruk z profilu (...) z dnia 29 września 2024 r. godz. 10:09 na portalu (...)– k. 309

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie okoliczności bezspornych oraz dowodów zgromadzonych w aktach sprawy (w tym głównie w postaci wydruków z portali internetowych oraz nagrań audycji telewizyjnych w których gościł Prezydent RP A. D.). Żadna ze stron nie zakwestionowała prawdziwości ani autentyczności tych dowodów, a Sąd nie dostrzegł żadnych okoliczności uzasadniających podważenie ich autentyczności.

W ocenie Sądu osobowe źródła dowodowe w postaci zeznań powoda K. D. (k. 334v-335) nie miały w zasadzie żadnego znaczenia w przedmiotowej sprawie, jako, że okoliczności na które osoba ta składała zeznania nie zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Sąd dokonując istotnych (z punktu widzenia rozstrzygnięcia) ustaleń faktycznych, opierał się zaś na innych dowodach, w tym głównie wydruków z mediów społecznościowych oraz nagrań audycji. Powód w swoich zeznaniach dał wyraz swoim subiektywnym odczuciom, co do wypowiedzi pozwanego, w tym w szczególności odczuciu, że wypowiedź pozwanego skierowana jest również osobiście do jego osoby (co zdaniem Sądu nie zostało w przedmiotowej sprawie dostatecznie wykazane). Za niewiarygodne - uznać nalezy zeznania powoda w części w jakiej wskazywał on, że reprezentuje własne interesy, a złożony pozew nie ma na celu promocji prowadzonej przez niego Fundacji. Stoją one bowiem w oczywistej sprzeczności przywołanymi wyżej wpisami w mediach społecznościowych prowadzonej przez powoda Fundacji.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Strona powodowa domagała się w niniejszym postępowaniu przyznania niemajątkowej oraz majątkowej ochrony dóbr osobistych w postaci dobrego imienia i godności osobistej, które w jej ocenie zostały naruszone na skutek wypowiedzi Prezydenta RP A. D. udzielonej w dniu 20 września 2023 r. w programie (...) na antenie (...).

Podstawę prawną żądania powoda stanowiły przepisy kodeksu cywilnego regulujące problematykę ochrony dóbr osobistych. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Stosownie do treści art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

Zgodnie z treścią art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia.

Rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych w pierwszej kolejności sąd powinien ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne.

Bezprawność należy rozumieć jako zachowanie (działanie bądź zaniechanie) sprzeczne z porządkiem prawnym lub zasadami współżycia społecznego. Dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c. Natomiast na tym, kto podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne. Wynika to z ogólnej reguły rozkładu ciężaru dowodu wyrażonej w art. 6 k.c. Zgodnie z tym przepisem ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Oznacza to, że jeżeli sprawca naruszenia udowodni jedną z okoliczności wyłączających bezprawność, żądanie nie zostanie uznane za podlegające ochronie. Bezprawność działania pozwanego wyłącza w szczególności: działanie w ramach porządku prawnego, tj. postępowanie dozwolone przez obowiązujące przepisy oraz wykonywanie prawa podmiotowego, zgoda uprawnionego na takie działanie, sprzeczność żądania ochrony z zasadami współżycia społecznego, działanie w ramach porządku prawnego, działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego, obrona konieczna, czy też stan wyższej konieczności. Bezprawność wyłącza prawdziwość postawionego zarzutu, o ile dotyczył faktów. (vide: wyrok SN z 19.10.1989 r., II CR 419/89, LEX nr 8996)

Wobec powyższego, w pierwszej kolejności należało ustalić, czy w niniejszej sprawie faktycznie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda.

W myśl art. 23 k.c. nie ulega wątpliwości, że ustawodawca uznaje cześć za dobro osobiste, gdyż jest ona wymieniona w niniejszym przepisie. W piśmiennictwie i orzecznictwie wyróżnia się dwa aspekty czci: wewnętrzny – nazywany godnością osobistą (co nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie) oraz zewnętrzny – w postaci dobrego imienia. Naruszenie czci zewnętrznej ma miejsce w przypadku przypisania innej osobie postępowania lub właściwości, które mogą wpłynąć negatywnie na ocenę tej osoby przez innych. Z naruszeniem czci zewnętrznej mamy do czynienia w przypadku, gdy wypowiedź naruszająca cześć dotrze do innych osób (przynajmniej jednej), a nie tylko do osoby zniesławianej.

Rozpatrując przedmiotową kwestię zaznaczyć trzeba, że zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie, wskazuje się że w razie sformułowania zniesławiającego zarzutu pod adresem większej liczby zbiorowo określonych osób, czyli w przypadku tak zwanego kolektywnego znieważenia, osoba wchodząca w skład danej zbiorowości może domagać się ochrony swoich dóbr osobistych tylko wtedy, gdy jest możliwe stanowcze ustalenie, że zniesławiająca wypowiedź jej dotyczyła (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 14 czerwca 1994 r., sygn. Akt ACr 281/94, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2006 r., sygn. I CSK 118/06, Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 1994 r., sygn. I ACr 154/94). Posługując się omawianym w orzecznictwie, przykładem członka partii, wobec której wysunięto zniesławiające zarzuty, stwierdzić należy, że osoba taka może w sposób skuteczny domagać się ochrony swoich dóbr osobistych, jeśli wykaże, że zarzuty dotyczą także bezpośrednio jej osoby ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2006 r., sygn. I CSK 118/06). Oczywistym jest, że roszczenie służące ochronie czci aktualizuje się w chwili zagrożenia lub naruszenia określonym działaniem czci konkretnej osoby; jeżeli dana wypowiedź nie dotyczy konkretnej osoby, nie dochodzi do naruszenia czci. Zniesławiająca wypowiedź musi się więc odnosić do oznaczonego lub dającego się oznaczyć podmiotu prawa, a powód musi wykazać, że jest osobą, którą zniesławiono (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1997 r., II CKN 546/97, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2006 r., sygn. I CSK 118/06)

Generalnie roszczenia opisane w art. 24 § 1 przysługują osobom należącym do danej grupy osób tylko wówczas, gdy wszystkich członków tej grupy można zindywidualizować (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2001 r., V CKN 195/01). Nie jest więc wystarczające dla ustalenia odpowiedzialności z art. 24 k.c. sama przynależność do większej grupy osób o niedającym się oznaczyć precyzyjnie składzie, chyba że zostanie wykazane, iż wypowiedź dotyczyła wszystkich bez wyjątku członków grupy lub konkretnej osoby wchodzącej w jej skład ( vide: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2006 r., sygn. I CSK 118/06). Kluczowe znaczenie dla dokonania identyfikacji, która warunkuje ustalenie naruszenia dóbr osobistych danej osoby (takich jak np. godność osobista i nietykalność cielesna) powinna mieć rozsądna i obiektywna ocena sytuacji, nie zaś samo subiektywne odczucie osoby, że wypowiedź jej dotyczy ( vide: Wyrok SN z 11.03.1997 r., III CKN 33/97, Wyrok SN z 13.12.1976 r., I CR 439/76, Wyrok SN z 12.11.1974 r., I CR 610/74, , B. Janiszewska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55(4)), red. J. Gudowski, Warszawa 2021, art. 24.)

Odnosząc powyższe uwagi do realiów przedmiotowej sprawy podkreślić trzeba, że wypowiedź byłego Prezydenta RP A. D., jaka miała miejsce na antenie (...) w dniu 20 września 2023 r., nie uzasadnia przyznania powodowi ochrony jego dóbr osobistych, a to ze względu na brak łącznika indywidualizującego powoda jako osobę, której miała dotyczyć zniesławiająca (zdaniem powoda) wypowiedź. Zastosowanie znajduje tu bowiem obiektywny miernik w postaci opinii przeciętnej, rozsądnie i uczciwie myślącej osoby, w ramach którego sąd nie bada rzeczywistej reakcji społeczeństwa, lecz ocenia czy wypowiedź mogła stać się podstawą negatywnych ocen i odczuć u przeciętnego, rozsądnie postępującego człowieka (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2019r. II CSK 158/18 LEX nr 2657479). Odwołując się do tego obiektywnego miernika, Sąd doszedł do przekonania, że nie sposób uznać, aby przeciętna, rozsądnie myśląca osoba, mogła w jakikolwiek sposób odnieść treść przedmiotowej wypowiedzi Prezydenta A. D. – w zasadzie do jakiejkolwiek konkretnej osoby, w tym do osoby K. D.. W konsekwencji nie podobna również uznać, aby ta wypowiedź mogła być źródłem czy to negatywnych opinii w społeczeństwie, co do osoby K. D., czy to jego wewnętrznych negatywnych odczuć. Nawet więc krytycznie odnosząc się do stanowiska Prezydenta, które sprowadzało się do wyrażenia swego rodzaju aprobaty dla zestawienia osób, które obejrzały film A. H. (1) ,,(...)” z osobami uczęszczającymi do kina w celu oglądania propagandowych filmów w czasie niemieckiej okupacji w latach 1939-1945 r., Sąd nie widzi podstaw stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych K. D., czy to w formie czci zewnętrznej (dobrego imienia) czy to w postaci czci wewnętrznej (godności osobistej). W konsekwencji wniesione powództwo podlegało oddaleniu, bez badania dalszych przesłanek odpowiedzialności wynikających z art. 24 k.c.

Niezależnie od powyższego Sąd pragnie zaznaczyć, że przyczyn oddalenia powództwa dopatrywał się także w regulacji art. 5 k.c. Zgodnie z tym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. W artykule 5 k.c. zawarto tzw. klauzulę generalną, o największym (ze względu na najszersze pole zastosowania), spośród pozostałych ujętych w kodeksie, znaczeniu.

Klauzula generalna zasad współżycia społecznego zastąpiła w Kodeksie cywilnym i w innych ustawach z zakresu prawa cywilnego dawne klauzule słuszności, dobrej wiary, porządku publicznego, dobrych obyczajów oraz zwyczajów uczciwego obrotu. Jak wskazuje się w orzecznictwie, treść zasad współżycia społecznego nie jest zdefiniowana. Z uwzględnieniem, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), należy przyjąć, że odwołanie się do zasad współżycia społecznego oznacza odwołanie się do idei słuszności w prawie i do powszechnie uznawanych wartości w kulturze naszego społeczeństwa. Można przyjąć, że przez zasady współżycia społecznego należy rozumieć podstawowe zasady etycznego i uczciwego postępowania. ( vide: Wyrok SN z 28 listopada 2001 r., IV CKN 1756/00).

Z przepisu tego nie wynika, aby jego zastosowanie doznawało jakichkolwiek ograniczeń przedmiotowych. Przemawia za tym fakt, iż powyższy przepis, będąc normą ogólną, nie precyzuje, co należy rozumieć przez zasady współżycia społecznego, czy też społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa. O zastosowaniu art. 5 k.c. można mówić za każdym razem, gdy w świetle oceny danego stanu faktycznego, pod kątem treści konkretnej normy prawnej, korzystanie przez określoną osobę z przysługującego jej prawa podmiotowego pozostaje w sprzeczności z zasadami określonymi w tej normie. Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki rozstrzygnięcia w sytuacjach wyjątkowych, które przepis ten ma na względzie. Regulacja art. 5 k.c. przełamuje zasadę, wedle której wszystkie prawa podmiotowe korzystają z ochrony prawnej (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2009 r., IV CSK 290/09). Zastosowanie art. 5 k.c. konieczne jest wystąpienie trzech podstawowych przesłanek: istnienie prawa, które zostaje nadużyte, czynienie z niego użytku oraz sprzeczność tego użytku z kryteriami nadużycia prawa.

Warto przy tym zaznaczyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego nadużycia prawa podmiotowego upatruje się również w zachowaniu rażącym i nieakceptowalnym. Zawarte w art. 5 k.c. zwroty, zdaniem Sądu Najwyższego, oznaczają w istocie odesłanie do zasad słuszności, dobrej wiary w sensie obiektywnym, zasad uczciwości obowiązującej w stosunkach cywilnoprawnych i zasady lojalności wobec partnera. Zwraca się tu także uwagę na moralny wymiar zasad współżycia społecznego, podkreślając, że stwierdzenie nadużycia prawa wymaga skonkretyzowania działań, które „pozostają w sprzeczności z normami moralnymi godnymi ochrony i przestrzegania w społeczeństwie”. ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 1997 r., II CKN 118/97). W świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego na treść zasad współżycia społecznego składają się, wreszcie akceptowane i godne ochrony reguły rzetelnego postępowania w stosunkach społecznych ( vide: wyrok SN z 3 lutego 1998 r., I CKN 459/97). W odniesieniu zaś do klauzuli społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa stwierdzić należy, że determinuje ona rozmiar prawa podmiotowego jego funkcją, a zwłaszcza skłania ona do uwzględnienia tych celów prawa, które są zdeterminowane rodzajem obiektów, których prawo dotyczy. Zauważa się jej przydatność w przypadkach, gdy ustawa nadaje prawu podmiotowemu szczególne przeznaczenie, np. w odniesieniu do zabytków czy mienia publicznego. ( vide: A. Sylwestrzak [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, LEX/el. 2025, art. 5.)

Konstytucja RP nie normuje zasad ponoszenia przez Prezydenta Rzeczypospolitej odpowiedzialności cywilnej. H. D. i M. H. stwierdzają, że zagadnienie odpowiedzialności cywilnej, jaką może ponosić Prezydent RP, należałoby rozpatrywać na dwóch płaszczyznach - w odniesieniu do urzędu prezydenckiego, jako organu władzy publicznej oraz w odniesieniu do piastuna tego urzędu. Za niezgodne z prawem działania lub zaniechania Prezydenta RP, które stały się źródłem szkody, Skarb Państwa może ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą. Podstawą dochodzenia roszczeń w takim przypadku będzie zarówno art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, jak i art. 417(1) k.c (vide: R. Balicki [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. M. Haczkowska, Warszawa 2014, art. 145.)

Zgodnie z art. 145 ust 1 konstytucji RP Prezydent Rzeczypospolitej za naruszenie Konstytucji, ustawy lub za popełnienie przestępstwa może być pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu. Okoliczność ta mogła by uzasadniać odrzucenie pozwu skierowanego przeciwko Prezydentowi RP na podstawie art. 199 § 1 k.p.c. wobec przyjęcia, że zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej. Jednakże, w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz piśmiennictwie wskazuje się, że ograniczenie odpowiedzialności Prezydenta Rzeczypospolitej, o którym mowa w art. 145 ust. 1 Konstytucji nie odnosi się do odpowiedzialności cywilnej Skarbu Państwa. Skarbowi Państwa immunitet nie przysługuje. Nie można na podstawie art. 199 § 1 k.p.c. w zw. z art. 145 ust. 1 Konstytucji odrzucić pozwu o ochronę dóbr osobistych skierowanego przeciwko Skarbowi Państwa. ( vide: Postanowienie SN z 7.07.2004 r., I CK 51/04, LEX nr 1217454.; P. Czarny [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 145.)

Odnosząc powyższe uwagi do realiów przedmiotowej sprawy, przede wszystkim zauważyć należy, że treść wpisów opublikowanych na portalu (...) (obecnie (...)) nie pozostawia wątpliwości co do tego, że rzeczywistym i w zasadzie nieukrywanym zamiarem powoda było pociągnięcie do odpowiedzialności cywilnej osoby sprawującej urząd Prezydenta RP w osobie A. D.. Trudno bowiem inaczej rozumieć wpisy, w których padają stwierdzenia: ,,(...)” (27 października 2023 r. na profilu Fundacji na portalu ,,(...)” – k. 227), ,, jesteśmy pierwszą organizacją w historii Polski, która skutecznie pozwała Prezydenta RP A. D. …” (16 listopada 2023 r. na portalu ,,(...)” – k. 231), ,, (...)” (na portalu ,,(...)” – k. 237), ,, (...)” (dnia 29 września 2024 r. godz. 10:09 na portalu (...)– k. 309)

Warto tu zaznaczyć, że o ile pozwanie bezpośrednio osoby sprawującej urząd Prezydenta RP w związku jego z aktywnością przy sprawowaniu urzędu (a za takowe można uznać działania A. D. w dniu 20 września 2023 r., gdzie występował nie jako osoba prywatna, ale Prezydent RP) w kontekście regulacji art. 145 ust 1 Konstytucji, mogłoby okazać się prawnie nieskuteczne, to posłużenie się uznaną w orzecznictwie i piśmiennictwie formułą w postaci pozwania Skarbu Państwa - w związku z działaniami organu państwa jakim jest Prezydent RP - z punktu widzenia celu jasno wyrażonego w mediach społecznościowych, mogłoby się okazać jedyną skuteczną drogą do pozwania urzędującego Prezydenta RP. Powyższe spostrzeżenia prowadzą do wniosku, że powód kierując powództwo przeciwko Skarbowi Państwa w oczywisty sposób dążył do obejścia regulacji art. 145 Konstytucji, co w ocenie Sądu jest niezgodne z zasadami słuszności, dobrej wiary w sensie obiektywnym oraz zasadą uczciwości obowiązującej w stosunkach cywilnoprawnych.

Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że w ocenie Sądu nadużycie prawa podmiotowego w przedmiotowej sprawie przejawia się również w tym, że powód wystąpił w tej roli procesowej, w istocie niejako w zastępstwie Fundacji, którą kieruje tj. Ośrodka (...). W ocenie Sądu rzeczywistym celem skierowanego w niniejszej sprawie powództwa nie była ochrona dóbr osobistych powoda, ale realizacja celów reprezentowanej Fundacji. Powyższe stwierdzenie znajduje bowiem szerokie oparcie w wymienionych wyżej wpisach zamieszczanych w mediach społecznościowych Fundacji (...), gdzie wprost wskazuje się na to, że pozew w niniejszej sprawie został złożony przez Fundację (np. ,,(...)” - dnia 28 września 2023 r. na portalu (...), ,, (...) - 16 listopada 2023 r. na portalu (...)), prosząc jednocześnie o wsparcie finansowe podjętego działania (np. ,, … będziemy bardzo zobowiązani jeśli nas wesprzesz w tym dziele wpłacając dowolną kwotę na zbiórkę …” - w dniu 29 września 2024 r. o godz. 10:09 na oficjalnym profilu Fundacji (...) na portalu (...)). Potwierdzeniem powyższego jest także treść żądanych przeprosin: „ przeprasza K. D., tj. prezesa zarządu Fundacji Ośrodek (...)”. W ocenie Sądu okoliczności te jednoznacznie świadczą o tym, że K. D. kierując w przedmiotowej sprawie powództwo we własnym imieniu w istocie nie dążył do ochrony swoich dóbr osobistych, ale jak wskazano wyżej, w celu realizacji zadań kierowanej przez siebie Fundacji. Podkreślenia wymaga, iż Fundacja w oczywisty sposób - w tym konkretnym przypadku - nie mogłaby skierować powództwa, skoro nie sposób jej zaliczyć do grona osób oglądających w kinie film ,,(...)” oraz nie ma ona umocowania do występowania w imieniu nieokreślonego grona osób fizycznych, w celu ochrony ich dóbr osobistych (które ze swej natury są ściśle związane z daną osobą) . Tym samym jedynie złożenie pozwu przez K. D., z powołaniem się na naruszenie jego dóbr osobistych, dawało szansę na jego skuteczne wniesienie.

Ostatecznie za oddaleniem powództwa przemawiał również brak legitymacji procesowej biernej po stronie pozwanego. Świadczy o tym już sama treść żądanych przeprosin ,,Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej - A. D. przeprasza K. D. …”

Legitymacja procesowa jest uprawnieniem konkretnego podmiotu (legitymacja czynna) do występowania z konkretnym roszczeniem przeciwko innemu oznaczonemu podmiotowi (legitymacja bierna) wypływająca z prawa materialnego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r., w sprawie III CZP 83/12 stwierdził, że legitymacja materialna, a więc posiadanie prawa podmiotowego lub interesu prawnego do wytoczenia powództwa stanowi przesłankę materialną powództwa, a jej brak stoi na przeszkodzie udzieleniu ochrony prawnej. Brak legitymacji materialnej (czynnej lub biernej) skutkuje co do zasady oddaleniem powództwa.

Zważyć należy, że osobą pozwaną w sprawach o naruszenie dóbr osobistych może być jedynie osoba, z której działaniem wiąże się skutek w postaci naruszenia określonego dobra osobistego. W niniejszej sprawie powód wywodził skutek naruszenia dóbr osobistych z faktu udzielenia przez A. D., w czasie kiedy sprawował jeszcze urząd Prezydenta RP, wypowiedzi na antenie (...). Skutek w postaci naruszenia dóbr osobistych powoda jest zatem, w kontekście żądania strony powodowej, nieodłącznie związany z osobą byłego już Prezydenta A. D., nie zaś z urzędem Prezydenta RP, który obecnie sprawuje K. N.. Strona powodowa nie zmodyfikowała powództwa po zakończeniu kadencji Prezydenta A. D.. W konsekwencji powództwo skierowane do Skarbu Państwa - Prezydenta RP nie wiąże się w żaden sposób z działaniem osoby obecnie sprawującej ten urząd.

Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił powództwo, o czym orzeczono w pkt I. wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w punkcie II wyroku, na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, który powód przegrał w całości. Sąd zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 720 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sędzia del. Agnieszka Onichimowska