Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 października 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: SSO Bożena Chłopecka

Protokolant: sekretarz sądowy Oliwia Goliszewska-Miłosz

po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa Zakładu Usług (...) sp. z o.o. z siedzibą w B.

przeciwko Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu Wody Polskie

o zapłatę

I.  zasądza od Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz Zakładu Usług (...) sp. z o.o. z siedzibą w B. kwotę 180 605 (sto osiemdziesiąt tysięcy sześćset pięć) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 15 maja 2024 r. do dnia zapłaty;

II.  ustala, że pozwany w całości ponosi koszty postępowania, z tym, że ich wyliczenie pozostawia referendarzowi sądowemu.

IC 564/24

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 15 maja 2024 roku (data prezentaty Biura Podawczego tut. Sądu k. 3) skierowanym przeciwko Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu Wody Polskie z siedzibą w W. powód Zakład Usług (...) Sp. z o.o. z siedzibą w B. wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 180.605 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zapłaty odszkodowania na podstawie art. 417 k.c. i nast., które związane jest z przeprowadzonym przez organ regulacyjny postępowaniem prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniem ścieków. Ponadto powód zgłosił żądanie zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych /pozew k. 3-15/.

Pozwany Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew z dnia 11 lipca 2024 roku wniósł o oddalenie powództwa w całości jako bezzasadnego i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany zaprzeczył faktom i twierdzeniom powoda powołanymi przez niego w treści pozwu. Zdaniem pozwanego niezgodność z prawem ostatecznej decyzji administracyjnej ze względu na naruszenie prawa nie stanowi podstawy do uzyskania odszkodowania /odpowiedź na pozew k. 266-275/.

W dalszym toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska w sprawie /pismo powoda k. 296-298, protokół rozprawy k. 311-315/.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Powód Zakład Usług (...) Sp. z o.o. z siedzibą w B. jest spółką komunalną, która zajmuje się min. zbiorowym zaopatrzeniem w wodę i odprowadzaniem ścieków w ramach trzech gmin województwa (...) tj. B., P. i R. /okoliczności bezsporne/.

Pozwane Państwowe Gospodarstwo (...) z siedzibą w W. jest państwową osobą prawną powstało z dniem 1 stycznia 2018 r. na podstawie art. 525 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. Ust. z 2017 r., poz. 1566). Na podstawie art. 526 ustawy, z dniem jej wejścia w życie pozwanemu powierzono zadania dotychczasowego Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, dotychczasowych dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw związane z utrzymaniem wód i pozostałego mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną, a także inwestycjami w gospodarce wodnej /okoliczności bezsporne/.

Wnioskiem z dnia 17 grudnia 2021 roku skierowanym do pozwanego powód Zakład Usług (...) Sp. z o.o. z siedzibą w B. wniósł o skrócenie okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy (zatwierdzonej decyzją z dnia 20 stycznia 2020 roku, znak (...)) oraz o zatwierdzenie nowej taryfy dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków dla Gminy P. na okres 3 lat. W uzasadnieniu wniosku wskazał na zmianę warunków ekonomicznych dotyczących kosztów świadczonych usług niezależnych od przedsiębiorstwa, których przedsiębiorstwo nie było w stanie przewidzieć na etapie tworzenia aktualnie obowiązującej taryfy to jest wysoki wzrost kosztów energii elektrycznej począwszy od 1 stycznia 2022 roku / dowód: wniosek wraz z załącznikami k. 27-53, zeznania świadka A. R. k. 311-313, zeznania A. M. w charakterze strony powodowej k. 313-314/.

W dniu 29 grudnia 2021 roku pozwany wezwał powoda do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie sprawozdań finansowych za lata 2018-2022. W dalszym okresie w pismach z dnia 18 stycznia, 23 lutego i 21 marca 2022 roku pozwany wzywał powoda do złożenia dalszych informacji i wyjaśnień / dowody: wezwanie k. 55, pismo k. 56, wezwanie k. 57, pismo powoda wraz załącznikami k. 58-80, wezwanie k. 81-83, wezwanie k.84-84v., pismo powoda wraz z załącznikami k. 85-97, zeznania świadka A. R. k. 311-313, zeznania A. M. w charakterze strony powodowej k. 313-314/.

Pismem z dnia 20 kwietnia 2022 roku pozwany skierował do powoda zawiadomienie, że postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem z dnia 21 grudnia 2021 roku w sprawie skrócenia czasu obowiązywania dotychczasowej taryfy i zatwierdzenia nowej taryfy na zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków na terenie gminy P. na okres trzech lat zostało zakończone. Pozwany wskazał, iż na dzień wysłania niniejszego zawiadomienia pozostają niespełnione przesłanki w zakresie prawidłowości wniosku w tym, sporządzenie go niezgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami prawa w zakresie zatwierdzania taryf na zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków. W odpowiedzi na zawiadomienie powód w piśmie z dnia 27 kwietnia 2022 roku wskazał, iż twierdzenia pozwanego nie znajdują uzasadnienia w okolicznościach niniejszej sprawy wskazując po kolei odpowiedź na zarzuty postawione przez stronę pozwaną / dowód: zawiadomienie k. 98-98v., odpowiedź powoda na zawiadomienie k. 99-101/.

Decyzją z dnia 29 kwietnia 2022 r. pozwany (w ramach rozstrzygnięcia I instancji) odmówił skrócenia okresu obowiązywania dotychczasowych taryf, jak również zatwierdzenia nowej taryfy za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków na terenie Gminy P. na okres 3 lat. W uzasadnieniu decyzji pozwany zakwestionował okoliczności uzasadniające złożenie przez powoda wniosku z dnia 17 grudnia 2021 r., wskazując, że z przedstawionych przez powoda dokumentów nie wynika zmiana warunków ekonomicznych, a ponadto wynik oceny, weryfikacji oraz analizy przedstawionego nowego projektu taryfy jest negatywny. Dalej pozwany wskazał, że z wyjaśnień powoda wynikało, że cena za zakup energii wzrosła z 329,69 zł/MWh do 420,73 zł/MWh, tj. o 27,62%, jednocześnie koszty energii elektrycznej zostały skalkulowane na rzeczywistym poziomie, czyli po wdrożeniu urządzeń energooszczędnych, wobec czego udział kosztu energii elektrycznej stanowi 21% wszystkich kosztów dotyczących zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz 27% całości kosztów dotyczących zbiorowego odprowadzania ścieków. Zdaniem pozwanego wzrosty pozostałych kosztów nie powinny mieć aż tak drastycznego wpływu na zmianę cen wody i ścieków, a proponowany wzrost cen nie znajduje uzasadnienia w złożonych dokumentach. Według pozwanego - nie wszystkie koszty, na które powołał się powód są niezbędnie koniecznie do ponoszenia, a ponadto wysokość cen i stawek opłat wnioskowanych przez powoda, nie zapewnia ochrony interesów odbiorców usług przed nieuzasadnionym wzrostem cen / dowody: decyzja k. 102-108/.

Powód wniósł odwołanie do Prezesa pozwanego, który jednak decyzją z dnia 22 czerwca 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone przez powoda rozstrzygnięcie / dowody: odwołanie k. 110-116, decyzja k. 117-122, zeznania świadka A. R. k. 311-313, zeznania A. M. w charakterze strony powodowej k. 313-314/.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 24j ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (z.z.w.o.s.), wyjaśnił, ze uprawnienie do złożenia wniosku o skrócenie taryfy jest uzależnione po pierwsze: od wykazania uzasadnionego przypadku, a po drugie od zmian warunków ekonomicznych oraz wielkości usług i warunków, które są udokumentowane, co oznacza, że przedsiębiorstwo jest uprawnione do złożenia wniosku jedynie w uzasadnionych przypadkach, tj. w szczególności w razie zmiany warunków ekonomicznych oraz wielkości usług i warunków ich świadczenia, a przedstawione przez przedsiębiorstwo przesłanki muszą być udokumentowane. Według organu odwoławczego art. 24j ust. 1 ustawy z.z.w.o.s. daje przedsiębiorstwu jedynie uprawnienie do złożenia wniosku o skrócenie obowiązującej taryfy, jednak nie obliguje on w żadnym wypadku organu regulacyjnego do automatycznego skrócenia okresu obowiązywanie dotychczasowej taryfy. Organ regulacyjny powinien natomiast każdorazowo zbadać, czy okoliczności przedstawione przez przedsiębiorstwo we wniosku o skrócenie taryfy stanowią przypadek uzasadniający skrócenie dotychczasowej taryfy, tj. czy stanowią one określony w przepisie uzasadniony przypadek. Przez ów uzasadniony przypadek rozumieć należy w szczególności sytuację, w której wnioskodawca powołuje się na okoliczności, które powstały w czasie obowiązywania taryfy, oraz o których nie miał i nie mógł mieć wiedzy w czasie składania wniosku taryfowego dotyczącego taryfy obecnie obowiązującej. Uchylenie uprzednio zatwierdzonej taryfy oparte być musi na niebudzących wątpliwości przesłankach o charakterze obiektywnym, a nie zależnych od woli, czy wewnętrznej polityki przedsiębiorstwa. Pozwany, jako organ II instancji uznał, że z analizy dokumentów zebranych w sprawie wynika, że pozwany w ramach postępowania pierwszoinstancyjnego w sposób kompletny zgromadził materiał dowodowy niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy, a w konsekwencji swoich przeprowadził kompleksową ocenę projektu taryfy, weryfikacji kosztów i analizy zmiany warunków ekonomicznych, które to obowiązki nałożył na niego ustawodawca przepisem art. 24c ustawy z.z.w.o.s. Zdaniem pozwanego, powód nie wykazał w pełni przesłanek celem zatwierdzenia nowej i skrócenia okresu obowiązywania obowiązującej taryfy. W uzasadnieniu pozwany nie zgodził się także z zarzutem naruszenia art. 79a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: „k.p.a.", wskazując, że wezwanie w trybie art. 79a § 1 k.p.a. zostało doręczone powodowi 25 kwietnia 2022 r., który pismem z 27 kwietnia, nadanym 28 kwietnia 2022 r., przedstawił swoje stanowisko w odpowiedzi na zawiadomienie organu. Ww. pismo powoda wpłynęło do pozwanego 2 maja 2022 r., który jednak wydał decyzję odmowną 29 kwietnia 2022 r. Pozwany jednak pominął tą wadliwość postępowania, uznając, że odpowiedź powoda na zawiadomienie z 20 kwietnia 2022 r. zawiera argumentację, która de facto stanowi powtórzenie wyjaśnień składanych w toku postępowania i powód nie przedstawił w piśmie żadnych dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przestanek skrócenia okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy. W konkluzji pozwany stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy w terminie następującym po wpływie pisma strony z 27 kwietnia 2022 r. nie prowadziłoby do wydania decyzji innej treści, w szczególności uwzględniającej żądanie powoda / dowód: decyzja k. 117-122/.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez powoda skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z dnia 21 lipca 2023 roku wydanym w sprawie V SA/Wa 2006/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 22 czerwca 2022 roku. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, Spółka wykazała, że po wprowadzeniu obowiązującej taryfy doszło do istotnej zmiany warunków ekonomicznych świadczenia usług oraz wielkości świadczonych usług i warunków ich świadczenia, których nie można było uwzględnić przy składaniu wniosku o zatwierdzenie tej taryfy. Wątpliwości Sądu nie budziło, że nastąpił wskazany przez przedsiębiorstwo znaczący wzrost rzeczywistych kosztów świadczenia usług w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, będący następstwem przede wszystkim wzrostu kosztów energii. W ocenie Sądu Prezes PGW WP dokonał wadliwej wykładni i zastosowania przepisu art. 24j uzzwoś w odniesieniu do przesłanek skrócenia obowiązywania dotychczasowej taryfy / dowód: wyrok z uzasadnieniem k. 123-130/.

W okresie od dnia 30 kwietnia 2022 roku (wydanie decyzji odmownej) do dnia 19 maja 2023 roku (ostatni dzień obowiązywania poprzedniej taryfy) sprzedaż wody w ramach dotychczasowej taryfy wyniosła 273357 m ³ (na terenie miejscowości G., G., G., P.), zaś sprzedaż ścieków w ramach dotychczasowej taryfy wyniosła 175706 m ³ / dowód: struktura sprzedaży wg oddziałów sieci (wod.-kan.) k. 249-257/.

Pismem z dnia 5 kwietnia 2024 roku powód skierował do pozwanego przedsądowe wezwanie do zapłaty kwoty 180.605 zł tytułem odszkodowania za utracone korzyści. Pozwany nie odpowiedział na wezwanie powoda / dowód: pismo wraz z wydrukiem śledzenia przesyłki k. 246-247/.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie złożonych do akt sprawy i przywołanych powyżej dokumentów, które Sąd uznał za całkowicie wiarygodne. Żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności bądź prawdziwości treści w nich zawartych. Dokumenty te tworzyły spójny obraz stanu faktycznego i posłużyły do dokonania powyższych ustaleń.

Sąd ustalając powyższy stan faktyczny oparł się także częściowo na zeznaniach świadka A. R. (k. 311-313) oraz przedstawicielki strony powodowej: A. M. ( 313-314), przede wszystkim w zakresie w jakim ich zeznania pokrywały się z pozostałym materiałem dowodowym, zwłaszcza niekwestionowanych dokumentach.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

W przedmiotowej sprawie strona powodowa wywodziła zgłoszone roszczenie odszkodowawcze względem pozwanego Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, będącego państwową osobą prawną. W uzasadnieniu swojego żądania powodowa spółka wskazała, iż dochodzona pozwem kwota w wysokości 180.605 zł stanowi różnicę pomiędzy przychodami, które Spółka osiągnęłaby z tytułu sprzedaży wody i odprowadzania ścieków, gdyby wniosek o skrócenie okresu obowiązywania dotychczasowej taryfy (zatwierdzonej decyzją z dnia 20 stycznia 2020 roku, znak (...)) oraz o zatwierdzenie nowej taryfy dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków dla Gminy P. na okres 3 lat został zaakceptowany w terminie ustawowym do momentu zakończenia obowiązywania pierwotnych taryf, a przychodami, które osiągała w tym czasie w związku z brakiem zaakceptowania nowych wysokości taryf.

Zgłoszone w pozwie roszczenie opierało się na regulacji art. 417(1) § 2 kc zdanie pierwsze w zw. z art. 417 § 1 kc.

Zgodnie z art. 417 § 1 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa.

W myśl zaś art. 417 (1) § 2 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.

Dla powstania odpowiedzialności odszkodowawczej władz publicznych, obok zdarzenia sprawczego, konieczne jest ustalenie pozostałych przesłanek odpowiedzialności deliktowej, a więc istnienia szkody i związku przyczynowo skutkowego pomiędzy owym zdarzeniem a szkodą (art. 415 k.c., art. 361 § 1 k.c.).

Zaznaczyć trzeba, że podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie tego przepisu jest wyłącznie „niezgodne z prawem” działanie lub zaniechanie organu władzy publicznej, nie jest zaś wymagane stwierdzenie winy jego funkcjonariuszy. Na gruncie art. 417 k.c. niezgodność z prawem działania wyrządzającego szkodę należy odnosić wyłącznie do działań naruszających normy prawne ( vide: SN z 12.09.2003 r., I CK 51/02). Taką samą konstrukcję przyjęto w art. 77 ust. 1 Konstytucji RP. Stan niezgodności działania lub zaniechania z prawem ma miejsce w przypadku sprzeczności tego zachowania z normą prawną dekodowaną z obowiązującego przepisu prawnego, obojętnie jakiej rangi (ustawa, ratyfikowana umowa międzynarodowa, rozporządzenie).

Za szkodę należy zaś uznać każdy uszczerbek w dobrach prawnie chronionych określony różnicą pomiędzy aktualnym stanem majątkowym poszkodowanego, a tym stanem, jaki zaistniałby, gdyby nie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Zgodnie z zasadą pełnego odszkodowania wyrażoną w art. 361 § 2 k.c. naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Co zaś się tyczy określonego w art. 361 § 1 k.c., adekwatnego związku przyczynowego, to ma on miejsce wtedy, gdy dany fakt (przyczyna) był koniecznym warunkiem wystąpienia drugiego faktu (skutku), czyli w sytuacji, gdy bez faktu kwalifikowanego jako przyczyna nie wystąpiłby skutek. Związek ten może być zarówno bezpośredni, jak i pośredni. Wystarczy, aby szkodę według ogólnych zasad doświadczenia i prawdopodobieństwa uważać można było za zwyczajne następstwo pewnego oznaczonego zachowania się władzy publicznej (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20.11.2013 r., VI ACa 102/13).

Warto również zaznaczyć, że przepis art. 417 1 § 2 k.c. stanowi lex specialis w stosunku do generalnych zasad odpowiedzialności państwa zawartych w art. 417 k.c. i reguluje szczególne warunki odpowiedzialności odszkodowawczej za niezgodne z prawem wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji administracyjnej. Uzyskanie odszkodowania za tego typu zdarzenia oparte jest na takich samych przesłankach jak odpowiedzialność państwa za inne działania w zakresie imperium, czyli niezgodności z prawem działania lub zaniechania, wyrządzeniu szkody i związku przyczynowym między działaniem lub zaniechaniem a powstaniem szkody.

Jako właściwe postępowanie, w którym możliwe jest uzyskanie prejudykatu, o którym mowa w art. 417 1 § 2 k.c., wskazuje się w stosunku do ostatecznych decyzji administracyjnych, zarówno na drogę administracyjną (postępowania o wznowienie postępowania administracyjnego lub o stwierdzenie nieważności decyzji), jak i na drogę sądowo administracyjną. Na drodze administracyjnej stwierdzenie wadliwości decyzji administracyjnej może odbyć się w wyniku stwierdzenia nieważności takiej decyzji (art. 156 i nast. k.p.a.) lub stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa w związku z wadą uzasadniającą stwierdzenie nieważności (art. 158 § 2 k.p.a.), albo jej uchylenia w wyniku wznowienia postępowania (art. 145 i nast. k.p.a.) czy też stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa w związku z wadą uzasadniającą wznowienie postępowania (art. 151 § 2 k.p.a.). Na drodze sądowej może natomiast dojść do stwierdzenia nieważności takich decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.s.a.), względnie może dojść do ich uchylenia z przyczyn, które by uzasadniały wznowienie postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.s.a.), jak i z uwagi na mniej doniosłe wady postępowania, które mogły mieć wpływ na jego wynik (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.s.a.), czy też z uwagi na naruszenie prawa materialnego przez jej wydanie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.s.a.). Sąd administracyjny może też stwierdzić wydanie takiej decyzji z naruszeniem prawa, gdyby przesłanki negatywne uniemożliwiały stwierdzenie jej nieważności lub też uchylenie w wyniku wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 p.s.a.). W art. 417 (1) § 2 k.c. ustawodawca nie odwołuje się do jakichś szczególnych wad decyzji, które by miały rozstrzygać o ich niezgodności z prawem w stopniu uzasadniającym odpowiedzialność, natomiast wiąże odpowiedzialność z każdą postacią niezgodności z prawem ostatecznej decyzji, uwzględnianą w postępowaniu prowadzonym w stosunku do niej, obojętnie czy to przez organy administracji publicznej, czy przez sądy administracyjne, o ile tylko postępowanie to można zaliczyć do kategorii „właściwych”, w których stwierdza się niezgodność z prawem decyzji.

Dokonując oceny zgłoszonego roszczenia, Sąd wskazuje, że wyrok Wojewódzkiego -Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2023 roku w sprawie V SA/Wa 2006/22 stanowi prejudykat potwierdzający bezprawność decyzji pozwanego tj. decyzji z dnia 22 czerwca 2022 roku wydanej przez Prezesa Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w przedmiocie odmowy zatwierdzenia taryfy dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. W treści uzasadnienia wyroku WSA wskazał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dalej WSA wskazał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 7 czerwca 2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2020r., poz. 2028 z p.zm., obecnie Dz.U.z 2023, poz. 537).

Zgodnie z art. 24j ust. 1 wskazanej wyżej ustawy w uzasadnionych przypadkach, w
szczególności jeżeli wynika to z udokumentowanych zmian warunków ekonomicznych oraz wielkości usług i warunków ich świadczenia, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w trakcie obowiązywania dotychczasowej taryfy może złożyć do organu regulacyjnego wniosek o skrócenie okresu obowiązywania tej taryfy wraz z projektem nowej taryfy oraz uzasadnieniem, jednak nie później niż przed rozpoczęciem biegu terminu 120 dni od planowanego dnia wejścia w życie nowej taryfy. Przepisy art. 24b-24e i art. 24f ust. 1 stosuje się odpowiednio. W ust. 2 wskazano, że w decyzji zatwierdzającej taryfę orzeka się o skróceniu czasu obowiązywania dotychczasowej taryfy. Językowa wykładnia przywołanego przepisu prowadzi do przyjęcia, że podstawą uwzględniania wniosku o skrócenie obowiązywania dotychczasowej taryfy jest "uzasadniony przypadek”, za który ustawodawca uznaje w szczególności udokumentowane zmiany warunków ekonomicznych oraz wielkości usług i warunków ich świadczenia. Poprzez posłużenie się zwrotem „w szczególności" ustawodawca po pierwsze nie wprowadza zamkniętego katalogu „uzasadnionych przypadków” dających prawo do wystąpienia z wnioskiem o skrócenie, a po drugie i najważniejsze dla sprawy, nie ustanawia przesłanek enumeratywnych (obligatoryjnych), których łączne (kumulatywne) spełnienie daje organowi możliwość uwzględnienia wniosku. To zaś prowadzi do przyjęcia, że wystarczy, by spośród wskazanych przez przedsiębiorstwo wodnokanalizacyjne we wniosku powodów, choć jeden został zakwalifikowany jako "uzasadniony przypadek" w rozumieniu omawianego przepisu. Wedle art. 24c ust. 1 uzzwzoś organ regulacyjny, w terminie 45 dni od dnia otrzymania wniosku:

1) ocenia projekt taryfy oraz uzasadnienie pod względem zgodności z:

a) przepisami uzzwzoś,

b) przepisami ustawy Prawo wodne,

2) analizuje zmiany warunków ekonomicznych wykonywania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne działalności gospodarczej, w tym marz zysku, oraz weryfikuje koszty, o których mowa w art. 20 ust. 4 pkt 1 uzzwzosś, pod względem celowości ich ponoszenia w celu zapewnienia ochrony interesów odbiorców przed nieuzasadnionym wzrostem cen. Po dokonaniu oceny projektu taryfy (oraz jej uzasadnienia) organ regulacyjny wydaje jedną z decyzji określonych wart. 24c ust. 2 lub 3 uzzwzoś, tj. bądź zatwierdza taryf - w przypadku pozytywnego wyniku przeprowadzonej przez organ oceny, bądź odmawia zatwierdzenia taryfy oraz nakłada obowiązek przedłożenia poprawionego projektu taryfy lub poprawionego uzasadniania wskazując elementy projektu taryfy lub uzasadnienia wymagające poprawy - w przypadku negatywnego wyniku przeprowadzonej analizy. Stosownie do brzmienia art. 24j ust. 1 zdanie drugie uzzwzoś, w sprawie o skrócenie okresu obowiązywania tej taryfy nie ma zastosowania art. 24f ust. 2 uzzwzoś, który przewiduje skutek materialnoprawny wejścia w życie taryfy w przypadku gdy organ regulacyjny nie wyda decyzji, o której mowa w art. 24c ust. 2 lub 3, w terminie, o którym mowa w art. 24c ust. 1. Analizowana norma bowiem enumeratywnie wskazuje przepisy, które znajdują odpowiednie
zastosowanie w sprawie o skrócenie okresu obowiązywania taryfy, a art. 24f ust. 2 uzzwzoś nie
został w niej wymieniony.

Zgodnie z treścią art. 20 ust. 2 uzzwzoś przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne określa taryfę na podstawie niezbędnych przychodów po dokonaniu ich alokacji na poszczególne taryfowe grupy odbiorców usług. W myśl art. 20 ust. 4 uzzwzoś. przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ustala niezbędne przychody, o których mowa w ust. 2, uwzględniając w szczególności:

1) koszty związane ze świadczeniem usług, poniesione w latach obrachunkowych obowiązywania poprzedniej taryfy, ustalone na podstawie ewidencji księgowej, z uwzględnieniem planowanych zmian tych kosztów w okresie obowiązywania taryfy,

2) zmiany warunków ekonomicznych oraz wielkości usług i warunków ich świadczenia;

3) kosztów wynikających z planowanych wydatków inwestycyjnych na podstawie wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych.

Stosownie do art. 20 ust. 5 uzzwzoś, ewidencja księgowa, o której mowa w ust. 4 pkt. 1, powinna w szczególności umożliwiać:

1) wydzielenie kosztów stałych i zmiennych, przychodów związanych z poszczególnymi rodzajami działalności przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, a także w odniesieniu do poszczególnych taryf,

2) ustalenie kosztów związanych z działalnością inwestycyjną w poprzednich 3 latach obrachunkowych, z tym, że jeżeli okres prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania Ścieków jest krótszy niż 3 lata obrachunkowe, ustalenie tych kosztów obejmuje okres liczony od dnia rozpoczęcia tej działalności;

3) dokonanie alokacji niezbędnych przychodów według taryfowych grup odbiorców usług.

W art. 23 uzzwzoś zawarto delegację ustawową do określenia przez ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej szczegółowego sposobu ustalania taryf. W oparciu o ten przepis Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej wydał rozporządzenie z dnia 27 lutego 2018 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie Ścieków (Tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 1074) dalej „rozporządzenie taryfowe”. W myśl § 3 rozporządzenia taryfowego przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne:

1) opracowuje taryfę w sposób zapewniający: a) uzyskanie niezbędnych przychodów, b) ochronę odbiorców usług przed nieuzasadnionym wzrostem cen i stawek opłat, c) eliminowanie subsydiowania "skrośnego, d) motywowanie odbiorców usług do racjonalnego korzystania z wody i ograniczania zanieczyszczenia ścieków, e) łatwość obliczania i sprawdzania cen i stawek opłat,

2) określa taryfę odpowiednią do zakresu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków.

Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia taryfowego przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ustala niezbędne przychody na podstawie kosztów w okresie obrachunkowym poprzedzającym wprowadzenie nowej taryfy na potrzeby obliczenia cen i stawek opłat planowanych na 3 lata obowiązywania taryfy, uwzględniając w szczególności:

1) koszty eksploatacji i utrzymania ponoszone w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania Ścieków, w tym: a) amortyzację lub odpisy umorzeniowe ustalane zgodnie z przepisami o rachunkowości od wartości początkowej środków trwałych metodą liniową niezależnie od źródeł ich finansowania, b) opłaty za korzystanie ze środowiska, c) opłaty za usługi wodne;

2) podatki i opłaty niezależne od przedsiębiorstwa;

3) koszty zakupionej przez siebie wody lub wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych niebędących w jego posiadaniu;

4) spłaty odsetek od zaciągniętych kredytów i pożyczek lub wyemitowanych obligacji;

5) rezerwy na należności nieregularne;

6) spłaty rat kapitałowych ponad wartość amortyzacji lub umorzenia, która została przyjęta do wyliczenia niezbędnych przychodów, o których mowa w pkt 1 lit. a, oraz koszty nabycia własnych akcji lub udziałów w celu umorzenia lub koszty spłaty kredytów i pożyczek zaciągniętych w celu sfinansowania takiego umorzenia;

7) marżę zysku zapewniającą ochronę interesów odbiorców Usług przed nieuzasadnionym wzrostem cen. Zgodnie z §13 ust. 1 rozporządzenia taryfowego przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne dokonuje wyboru rodzaju i struktury taryfy, uwzględniając lokalne uwarunkowania w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Zgodnie z § 13 ust, 2 rozporządzenia taryfowego, ceny i stawki opłat powinny być różnicowane w taki sposób, żeby zapewnić:

1) uzyskanie z wpłat odbiorców usług przychodów na poziomie zapewniającym samofinansowanie się działalności przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz zysku z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków;

2) motywowanie odbiorców usług do racjonalnego korzystania z wody i ograniczania zanieczyszczenia ścieków,

3) eliminowanie subsydiowania skrośnego; 4) łatwość obliczania i sprawdzania cen i
stawek opłat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie skarżąca (powód w niniejszej sprawie) wykazała, że po wprowadzeniu obowiązującej taryfy doszło do istotnej zmiany warunków ekonomicznych świadczenia usług oraz wielkości świadczonych usług i warunków ich świadczenia, których nie można było uwzględnić przy składaniu wniosku o zatwierdzenie tej taryfy. Nie budzi wątpliwości, że nastąpił wskazany przez przedsiębiorstwo znaczący wzrost rzeczywistych kosztów świadczenia usług w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, będący następstwem przede wszystkim wzrostu kosztów energii. Strona podała we wniosku, że aktualnie obowiązująca taryfa, która weszła w życie 3 marca 2020 r., przewidywała wzrost kosztów energii do poziomu 329,69 zł netto za 1 MWh i stawka ta obowiązywała w 2020 r. Natomiast w wyniku rozstrzygnięcia przetargu na dostawę energii elektrycznej w 2022 r. spółka zawarła umowę z dostawcą, który zaoferował najniższą cenę, w wysokości 420,73 zł netto za 1 MWh, czyli o 27,61 % wyższą w stosunku do 2020 r. Spółka podała, że kalkulując obecną taryfę, złożoną w październiku 2019 r., przyjęła wysokość kosztów energii na drugi i trzeci okres obowiązywania taryfy zaktualizowaną o prognozowany wskaźnik inflacji 2,5 % i wówczas trudno jej było przewidzieć tak drastyczny wzrost cen energii. Spółka podniosła, że nawet bufor bezpieczeństwa w postaci marży zysku jej nie pomógł, ponieważ za poprzednie 3 okresy obrachunkowe poniosła sumarycznie stratę zarówno w zakresie usług zaopatrzenia w wodę jak i odprowadzania ścieków. Spółka udokumentowała wzrost cen energii umowami zawartymi z dostawcami: umową z 31.08.2021 r. na zakup energii elektrycznej w okresie od 1.01.2022 r. do 31.12.2022 r. według ceny jednostkowej netto 420,73 zł za
1 MWh. Spółka podniosła we wniosku, że energia elektryczna jest podstawowym, jednocześnie wysokim kosztem w zakresie zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków. Organ odwoławczy w oparciu o akta postępowania ustalił, że udział kosztu energii elektrycznej stanowi 21% wszystkich kosztów dotyczących zbiorowego zaopatrzenia w wodę i 27 % całości kosztów dotyczących zbiorowego odprowadzania Ś.. W ocenie sądu administracyjnego wykazana przez przedsiębiorstwo skala wzrostu cen energii elektrycznej, ponad dziesięciokrotnie przewyższająca prognozę wzrostu tych cen przewidzianą w obowiązującej taryfie w oparciu o wskaźnik inflacji, jak również znaczny udział cen energii elektrycznej w strukturze kosztów świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, wypełnia znamiona przesłanki uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 24j ust. 1 uzzwzoś. Przepis ten nie wymaga, by okoliczności, które spowodowały wystąpienie z wnioskiem o skrócenie obowiązującej taryfy były wyjątkowe, a jedynie uzasadnione. Nie wymaga też by okoliczności, które spowodowały, że obecnie obowiązująca taryfa nie jest korzystna zarówno dla przedsiębiorstwa wodnokanalizacyjnego, jak i odbiorców świadczonych przez niego usług były okolicznościami trwałymi. Wymaga jedynie, aby zaistniały w trakcie obowiązywania dotychczasowej taryfy i wpływały realnie na warunki świadczenia usług przez przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne. Niewątpliwie art. 24j analizowanej ustawy wprowadzony został w celu zapewnienia rzetelnego sprawowania usług przez przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne które dba również o interesy osób na rzecz których usługi te są świadczone. Należy też mieć na uwadze, że wprowadzenie administracyjnej kontroli prawidłowości kalkulacji cen i stawek opłat za usługi wodociągowe i kanalizacyjne służy zapewnieniu dostępu do tych usług, jak również odpowiedniej jakości i ciągłości świadczenia usług. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 uzzwzoś przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych Ścieków. zapewnieniu powszechnej dostępności tych usług służy utrzymanie cen na akceptowalnym społecznie poziomie natomiast zapewnieniu odpowiedniej jakości I ciągłości świadczenia usług służy nakaz uwzględnienia w niezbędnych przychodach przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych i przygotowanych przez nie taryfach wszelkich celowych kosztów działalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż Prezes PGWWP (pozwany) dokonał wadliwej wykładni i zastosowania przepisu art. 24j ust. 1 uzzwzoś w odniesieniu do przesłanek skrócenia obowiązywania dotychczasowej taryfy. Skoro zatem Spółka udokumentowała, że zmieniły się w sposób znaczący warunki ekonomiczną świadczenia przez nią usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, nie może budzić wątpliwości, że zostały spełnione przesłanki ustawowe do skrócenia okresu obowiązywania taryfy.

WSA zwrócił również uwagę na sprzeczność z obowiązującymi przepisami poglądu przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do możliwości bilansowania cen wody i ścieków poprzez uzyskiwanie wzrostu przychodów w innych zakresach. Art. 20 ust. 2 uzzwzoś przewiduje bowiem bezwzględny wymóg określania taryfy na podstawie niezbędnych przychodów po dokonaniu ich alokacji, czyli przypisania na poszczególne taryfowe grupy odbiorców usług. Ta dyrektywą znajduje odzwierciedlenie w § 3 pkt 1 lit. c) oraz w § 13 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia taryfowego, zawierających nakaz eliminacji zjawiska subsydiowania skrośnego przy konstruowaniu taryfy, czyli pokrywania kosztów jednego rodzaju prowadzonej przez przedsiębiorstwo wodociągowo — kanalizacyjne działalności gospodarczej lub jednej z taryfowych grup odbiorców usług przychodami pochodzącymi z innego rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej lub od innej taryfowej grupy odbiorców usług (§ 2 pkt 7 rozporządzenia taryfowego).

Mając przesądzoną kwestię wadliwości decyzji administracyjnej z dnia 22 czerwca 2022 roku Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo o zapłatę odszkodowania w kwocie 180.605 zł. W okresie od dnia 30 kwietnia 2022 roku (wydanie decyzji odmownej) do dnia 19 maja 2023 roku (ostatni dzień obowiązywania poprzedniej taryfy) sprzedaż wody w ramach dotychczasowej taryfy wyniosła 273357 m ³ (na terenie miejscowości G., G., G., P.), zaś sprzedaż ścieków w ramach dotychczasowej taryfy wyniosła 175706 m ^3.. Różnica pomiędzy ceną netto obowiązującą a skalkulowaną w taryfie z decyzją odmowną wyniosła 0,50 zł netto/m ³ (woda) i 0,25 zł netto/m ³ (ścieki). Szkoda jaką poniósł powód zatem została wyliczona poprzez iloczyn sprzedaży wody i różnicy ceny w taryfie (czyli 273357 m ³ x 0,50 zł =136.678,50) oraz iloczyn sprzedaży ścieków i różnicy ceny w taryfie (czyli 175.706 m ³ x 0,25 zł= 43.926,50 zł). Suma kwot 136.678,50 zł i 43.926,50 zł wyniosła zatem 180.605 zł.

O odsetkach orzeczono na podstawie art. 481 k.c., zgodnie z którym, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

W pkt II sentencji wyroku Sąd ustalił, że pozwany ponosi koszty procesu na podstawie art. 98 k.p.c., przy czym Sąd pozostawił szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.