Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 21 maja 2025 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący sędzia Marcin Polit

Protokolant sekretarz sądowy Zuzanna Kurek

po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 roku w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa syndyka masy upadłości Spółdzielczej Kasy (...) w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W.

przeciwko H. B.

o zapłatę

na skutek zarzutów pozwanego od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, wydanego przez Sąd Okręgowy w Warszawie w dniu 6 czerwca 2018 roku w sprawie XXV Nc 265/18

I.  uchyla w całości zaskarżony nakaz zapłaty i oddala powództwo;

II.  odstępuje od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów procesu;

III.  nieuiszczone koszty sądowe przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.

Sygn. akt I C 877/22

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym do tut. Sądu w dniu 28 marca 2018 roku (data prezentaty – k. 3) powód L. K. (1) – syndyk masy upadłości Spółdzielczej Kasy (...) w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. (dalej odpowiednio: syndyk, (...) w W., (...), Kasa) wniósł o rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym i orzeczenie nakazem zapłaty, że pozwana H. B. w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zapłaty, ma zapłacić na rzecz syndyka masy upadłości (...) kwotę 741 275,49 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem, iż każdorazowo nie mogą one przekraczać wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie, wraz z kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W razie wniesienia przez pozwanego zarzutów od nakazu zapłaty powód wniósł o utrzymanie nakazu zapłaty w mocy oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Roszczenie dochodzone pozwem oraz wniosek o wydanie nakazu zapłaty powód wywiódł w związku z umową zawartą z pozwanym jako konsumentem, wykazując jednocześnie fakt wezwania do zapłaty wraz z pisemnym uznaniem długu, a także przedłożonym wyciągiem z ksiąg rachunkowych (pozew – kk. 3-11).

Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 6 czerwca 2018 roku tut. Sąd w sprawie o sygn. XXV Nc 265/18 uwzględnił żądanie powoda w całości, zasądzając również kwotę 7 217 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz nakazując pobranie od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Warszawie kwoty 9 266 zł tytułem opłaty od pozwu, od uiszczenia której powód został zwolniony (nakaz zapłaty – k. 329).

W zarzutach od ww. nakazu zapłaty wniesionych w dniu 5 lipca 2018 roku (data stempla pocztowego – k. 377) pozwany wniósł o uchylenie nakazu zapłaty w całości i oddalenie powództwa w całości, wstrzymanie wykonania nakazu zapłaty oraz zwolnienie pozwanego od ponoszenia kosztów postępowania. Pozwany podniósł m.in. zarzut nieważności umowy (z uwagi na jej pozorność), zakwestionował fakt przekazania mu kwoty pożyczki oraz samą wysokość dochodzonego roszczenia (zarzuty od nakazu zapłaty – kk. 337-350).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

H. B. był członkiem (...) na podstawie deklaracji członkowskiej nr (...) z dnia 28 listopada 2008 roku (deklaracja członkowska – k. 43). Zawarł on ze Spółdzielczą Kasą (...) w W. (dalej: (...) w W., (...)) dwie umowy pożyczki: umowę nr (...), na mocy której miał uzyskać od (...) w W. pożyczkę w wysokości 1 500 000 zł, oraz umowę ramową pożyczek odnawialnych „chwilówek” nr (...), na mocy której (...) w W. miała udzielić mu pożyczki w kwocie 90 000 zł (bezsporne, ponadto akta II K 786/16: wyrok z 14.05.2018 – kk. (...)- (...)). Na mocy umowy pożyczki na cele mieszkaniowe nr (...) zawartej dnia 29 kwietnia 2010 roku (...) w W. udzieliła H. B. (jako pożyczkobiorcy) pożyczkę w kwocie 1 500 000 zł, na warunkach określonych umową i regulaminem. Umowa została zawarta na okres 57 miesięcy, tj. do dnia 29 kwietnia 2015 roku (pkt 1 umowy). Z udzielonej pożyczki (...) potrącił prowizję z tytułu udzielenie pożyczki w wysokości 5.00% kwoty pożyczki, tj. 75 000 zł (pkt 2 umowy). Pożyczka oprocentowana była wg zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd (...) wynoszącej w dniu zawarcia umowy 15.50% w skali roku, przy czym zmiana oprocentowania pożyczki mogła nastąpić w przypadku zmiany:

a.  stóp procentowych przez Narodowy Bank Polski,

b.  stóp procentowych pożyczek i kredytów udzielanych przez Krajową Spółdzielczą Kasę (...),

c.  stóp procentowych ustalonych przez banki,

d.  rentowności obligacji i innych papierów wartościowych emitowanych lub gwarantowanych przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski,

e.  wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa GUS,

z tym zastrzeżeniem, ze maksymalna stopa procentowa nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (pkt 4). Pożyczka miała być spłacona wraz z należnymi odsetkami do dnia 29 kwietnia 2015 roku w ratach miesięcznych płatnych bez wezwania zgodnie z planem spłaty stanowiącym załącznik nr 2 do umowy (ust 5-6). Zabezpieczeniem pożyczki była m.in. hipoteka ustanowiona na nieruchomości gruntowej stanowiącej działki o nr ew. (...), obręb ew. nr (...) G., o łącznym obszarze 22,4326 ha, położonej w miejscowości G., gmina G., woj. (...)- (...), dla której w Sądzie Rejonowym w Olecku IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta nr (...) (pkt 10). Pkt 13 umowy stanowił: „W przypadku nieterminowej spłaty pożyczki należność z tego tytułu staje się w dniu następnym należnością przeterminowaną. Od niespłaconego w całości lub w części kapitału, a od dnia wniesienia powództwa od całości zadłużenia, pobierane są odsetki wg stopy procentowej obowiązującej w danym okresie dla należności przeterminowanych, wynoszącej na dzień zawarcia umowy 20%. (...) może dokonać zmiany wysokości odsetek dla należności przeterminowanych w przypadkach określonych w pkt 4 niniejszej umowy, z tym zastrzeżeniem, że maksymalna stopa procentowa nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy pożyczki lombardowego Narodowego Banku Polskiego. O zmianie stopy procentowej (...) informuje przez wywieszenie informacji na tablicy ogłoszeń w lokalu (...).”

§30 Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek Spółdzielczej Kasy (...) w W. stanowił, iż kasa nalicza oprocentowanie od wykorzystanego kredytu stosując roczną stopę procentową (ust. 1). Kredyt oprocentowany jest wg stałych lub zmiennych stóp procentowych (ust. 2). Wysokość stóp procentowych określa uchwała Zarządu Kasy, z tym zastrzeżeniem, że maksymalna stopa procentowa nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (ust. 3). §31 Regulaminu stanowił, iż zmiana wysokości stóp procentowych może nastąpić w przypadku ekonomicznie uzasadnionej potrzeby ich dostosowania do aktualnych warunków rynkowych, w razie zmiany:

1)  wysokości stóp procentowych ogłaszanych przez Narodowy Bank Polski,

2)  wysokości stóp procentowych ustalanych przez Krajową Spółdzielczą Kasę (...),

3)  wysokości stóp procentowych ustalanych przez banki,

4)  wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa GUS,

5)  rentowności obligacji i innych papierów wartościowych emitowanych lub gwarantowanych przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski (ust. 1).

Informacje o zmianie stóp procentowych podawane są do wiadomości kredytobiorców i poręczycieli w ciągu 7 dni od dnia podjęcia stosownej uchwały przez Zarząd Kasy. O zmianie oprocentowania Kasa informuje kredytobiorców i poręczycieli w sposób określony w umowie; do informacji dla kredytobiorcy należy załączyć nowy harmonogram (plan) spłaty kredytu (ust. 2). Kredytobiorca ma obowiązek spłacać kredyt w ratach nie niższych niż wynikające z nowego harmonogramu. W przypadku wpłacenia raty wyższej, niż wynika to z harmonogramu, Kasa zalicza nadwyżkę na poczet spłaty części kapitałowej kredytu lub jego raty (ust. 3). Zmiana oprocentowania w trakcie trwania umowy przewidującej oprocentowanie wg zmiennych stóp procentowych, podana do wiadomości w sposób określony w ust. 2, nie wymaga zmiany umowy (ust. 4) (umowa pożyczki – kk. 24-25, regulamin – kk. 26-28; plan spłaty pożyczki – kk. 29-30).

W dniu 30 kwietnia 2010 roku (...) wpłacił na rachunek bankowy kwotę 1 425 000 zł, a tego samego dnia z tego rachunku została wypłacona kwota 1 432 000 zł (zestawienie operacji – k. 32; dowód wypłaty – k. 33).

Na skutek prośby H. B. z dnia 29 czerwca 2012 roku, tego samego dnia zawarto aneks nr (...) do umowy pożyczki nr (...), zgodnie z którym dokonano zmiany warunków spłaty pożyczki, określając termin spłaty całości pożyczki na dzień 30 marca 2015 roku i zmieniając wysokość rat pożyczki. Pożyczkodawcę – (...) reprezentowali przy zawarciu aneksu nr (...) do umowy M. G. (1) – wiceprezes zarządu i I. K. – pełnomocnik zarządu (aneks nr (...) z 29.06.2012 – k. 35; harmonogram spłaty pożyczki – k. 36). Następnie aneks ten zmieniano dwukrotnie (wersja aneksu z 31.10.2012 – k. 38; wersja aneksu z 31.08.2013 – k. 40).

Przy współudziale niektórych członków zarządu oraz pracowników (...) odbywał się proceder organizowania tzw. „słupów”, czyli postronnych osób, które na podstawie spreparowanych dokumentów miały zaciągać w (...) kredyty lub pożyczki, które miały być następnie przekazywane określonym innym osobom trzecim. W sam proceder były zaangażowani również pracownicy (...) – celem było także dokonywanie spłat rat kredytów innych kredytobiorców. Odbywało się to za wiedzą i zgodą członków zarządu oraz rady nadzorczej (...). H. B. uczestniczył w takim procederze jako „słup”. Wszystkie dokumenty celem uzyskania pożyczki zostały przedłożone wcześniej, bez jego wiedzy, a ich podpisanie nastąpiło w gabinecie Prezes Zarządu (...) w W. J. P.. H. B. został zapewniony, że pożyczka zostanie przeznaczona na potrzeby jednej z firm (...) (z którym współpracował), który spłaci pożyczkę, natomiast on sam nie będzie musiał jej spłacać. H. B. nigdy nie otrzymał fizycznie środków pieniężnych przekazywanych mu tytułem pożyczki od (...) ani nie dokonywał jej spłaty – część udzielonego mu fikcyjnie kredytu została przeznaczona na spłacenie innych kredytów zaciąganych w (...). Aneksy do umowy pożyczki również były zawierane pozornie – ich inicjatorami były osoby związane z P. P., a było to spowodowane koniecznością zapewnienia możliwości spłat innych kredytów, których liczba była wówczas znaczna i konieczne było przesuwanie terminów ich spłaty (zeznania świadka P. P. – protokół kk. 754-755v.; akta II K 786/16: protokół przesłuchania podejrzanego – k. 841-842; akt oskarżenia – k. 953).

Z uwagi na niespłacanie pożyczki (...) w W. wystawiał wezwania do zapłaty zaległego zadłużenia w dniach od 8.09.2010 do 3.02.2014 (wezwania do zapłaty – kk. 47-76, kk. 80-82, kk. 86-87).

Wezwaniem do zapłaty z dnia 14 marca 2016 roku (...) wezwał pożyczkobiorcę H. B. do zapłaty zaległego zadłużenia w kwocie 632 225,34 zł wraz z odsetkami karnymi w wysokości 10% za każdy dzień zwłoki (ostateczne wezwanie do zapłaty – k. 91; potwierdzenie nadania – k. 93).

Ostatecznym wezwaniem do zapłaty z dnia 25 kwietnia 2016 roku (...) wezwał pożyczkobiorcę H. B. do zapłaty zaległego zadłużenia w kwocie 638 406,87 zł wraz z odsetkami karnymi w wysokości 10% za każdy dzień zwłoki (ostateczne wezwanie do zapłaty – k. 94; potwierdzenie nadania – k. 96).

H. B. wydawał również dyspozycje przelewu kwot pieniężnych na rachunek (...) (w kwotach 41 100 zł, 77 400 zł, 175 500 zł), a także licznych wpłat na kilkunasto- i kilkudziesięciotysięczne kwoty na rzecz (...) (tytułem: „pożyczka nr 1”, „pożyczka nr 2”; wyciąg ze zleceń płatniczych – k. 453; dyspozycje – kk. 454-481). Jak ustalono w postępowaniu karnym, pożyczka udzielona na mocy umowy nr (...) spłacona została częściowo, gdyż do spłacenia pozostała kwota 575 692 zł. Wpłaty dokonywane były również przez osoby trzecie (akta II K 786/16: akt oskarżenia – k. 952).

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2015 roku w sprawie o sygn. X GU 53/15 Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy X Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych m.in. ogłosił upadłość dłużnika (...) w W. z możliwością zawarcia układu oraz sprawowanie zarządu całym majątkiem upadłego powierzył zarządcy w osobie L. K. (2) (kopia postanowienia z 5.02.2015 – k. 22). Postanowieniem z dnia 19 marca 2015 roku ww. Sąd m.in. zmienił sposób prowadzenia postępowania upadłościowego (...) w W. w ten sposób, że postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu zmienił na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego, odwołał zarządcy masy upadłości wyznaczył L. K. (2) oraz na syndyka masy upadłości wyznaczył L. K. (2) (kopia postanowienia z 19.03.2015 – k. 23).

H. B. w ramach postępowania upadłościowego (...) w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. zgłosił wierzytelność pieniężną w wysokości 3 000 000 zł z tytułu nienależnego świadczenia, z uwagi na Decyzję nr (...) z dnia 24 maja 2013 roku, w którym Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przesądził, że zawarta w umowach pożyczki klauzula oprocentowania (klauzula zmiennej stopy procentowej) stanowiła klauzulę niedozwoloną wpisaną do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKIK. W treści zgłoszenia H. B. wskazał, że przekazał on upadłemu kwotę minimum 3 000 000 zł z tytułu kwot pobranych i zaliczonych na kapitał, oprocentowanie pożyczki i odsetki karne od należności przeterminowanych. W związku z powyższym wierzyciel – jak określił siebie autor pisma – oświadczył, że składa oświadczenie o potrąceniu zgłaszanej wierzytelności z wierzytelnością pozostałą do spłaty z tytułu umowy pożyczki o nr (...) w kwocie pozostałej do spłaty, która na dzień 16.12.2015 była nie niższa niż 619 183,59 zł oraz z wierzytelnością z tytułu umowy pożyczki nr (...) w kwocie pozostałej do spłaty, która na dzień 16.12.2015 była nie niższa niż 60 472,72 zł. W wyniku potrącenia należności miały się umorzyć do kwoty 2 320 343,69 zł (zgłoszenie wierzytelności – kk. 97-101). Wierzytelność jednak nie została uznana przez syndyka (wyciąg z listy wierzytelności – k. 102).

Prawomocnym wyrokiem z dnia 14 maja 2018 roku w sprawie II K 786/16 Sąd Rejonowy w Wołominie II Wydział Karny, w sprawie oskarżonego H. B. – oskarżonego o to, że:

1.  w dniu 30 kwietnia 2010 w W., w placówce (...) w W., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu uzyskania dla siebie i innych osób od jednostki organizacyjnej prowadzącej na podstawie ustawy podobną działalność gospodarczą do banku, tj. od (...) w W., pożyczki w wysokości 1 500 000 zł, przedłożył nierzetelne dokumenty w postaci:

- zaświadczenia z dnia 28 kwietnia 2010 roku, z którego wynikało, iż jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w firmie (...) sp z o.o. z siedzibą w W. na stanowisku dyrektora zarządzającego i osiąga miesięczne wynagrodzenie w kwocie (...) zł

- zaświadczenia z którego wynikało, iż jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w firmie (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. na stanowisku kierownika sprzedaży i osiąga miesięczne wynagrodzenie w kwocie (...) zł

- zaświadczenia z dnia 2 kwietnia 2010 roku, z którego wynikało, iż jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w firmie (...) LTD z siedzibą na Cyprze na stanowisku dyrektora projektu i osiąga miesięczne wynagrodzenie w kwocie (...) USD

A także nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania pożyczki w postaci kwestionariusza wywiadu pożyczkowego z dnia 29 kwietnia 2010 roku, w którym podał nieprawdziwe informacje co do osiąganego miesięcznego wynagrodzenia w kwocie (...)zł z tytułu zatrudnienia w firmach: (...) sp.z o.o. z siedzibą w W., (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. i (...) LTD z siedzibą na Cyprze, na podstawie których to dokumentów zawarto umowę pożyczki na cele mieszkaniowe nr (...), na mocy której (...) w W. udzieliła pożyczki w kwocie 1 500 000 zł – tj. o czyn z art. 297§1 k.k.

2.  w dniu 29 kwietnia 2011 roku w W., w placówce (...) w W., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu uzyskania dla siebie i innych osób od jednostki organizacyjnej prowadzącej na podstawie ustawy podobną działalność gospodarczą do banku, tj. od (...) w W., pożyczki w wysokości 90 000 zł, przedłożył nierzetelne pisemne oświadczenia dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania pożyczki w postaci:

- oświadczenia o zatrudnieniu i dochodach z dnia 29 kwietnia 2011 roku, w którym podał nieprawdziwe informacje co do zatrudnienia i wysokości osiąganego miesięcznego wynagrodzenia w kwocie(...) zł z tytułu zatrudnienia w firmie (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. na stanowisku prezesa zarządu,

- oświadczenia o zatrudnieniu i dochodach z dnia 29 kwietnia 2011 roku, w którym podał nieprawdziwe informacje co do wysokości osiąganego miesięcznego wynagrodzenia w kwocie (...) zł z tytułu zatrudnienia w firmie (...) sp. z o.o. z siedzibą w L. na stanowisku prezesa zarządu, na podstawie których to dokumentów zawarto umowę ramową pożyczek odnawialnych „chwilówek” nr (...), na mocy której (...) w W. udzieliła pożyczki w kwocie 90 000 zł – tj. o czyn z art. 297§1 k.k.

orzekł, iż:

I.  uznaje oskarżonego H. B. za winnego popełnienia zarzuconego mu czynu opisanego w pkt 1 części wstępnej wyroku i za to wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę 450 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 100 zł,

II.  uznaje oskarżonego za winnego popełnienia zarzuconego mu czynu opisanego w pkt 2 części wstępnej wyroku i za to wymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności oraz karę 100 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 100 zł,

III.  za przypisane oskarżonemu w pkt I-II wyroku czyny wymierzył mu karę łączną 2 lat pozbawienia wolności oraz karę łączną 500 stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 100 zł;

IV.  wykonanie orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności warunkowo zawiesza oskarżonemu na okres 5 lat próby,

a ponadto orzekł o kosztach sądowych (akta II K 786/16: wyrok z 14.05.2018 – kk. 1002-1004).

W uzasadnieniu wyroku Sąd Rejonowy wskazał, że zarówno wina oskarżonego jak też okoliczności popełnienia zarzuconych mu czynów nie budzą wątpliwości. Na rozprawie w dniu 14 maja 2018 roku oskarżony H. B. przyznał się do popełnienia obu zarzuconych mu przestępstw oraz wyraził wolę dobrowolnego poddania się odpowiedzialności karnej. Oskarżony poszukiwał sposobu na zaciągnięcie wysokiego kredytu i szukał osoby, która pomogłaby mu w otwarciu „linii kupieckiej” na zakup nieruchomości, chociaż nie miał wtedy zamiaru kupowania żadnej konkretnej nieruchomości. W momencie zawierania umowy pożyczki nie dysponował takimi środkami ani możliwościami, aby spłacić pożyczkę zgodnie z harmonogramem. Bez przedstawienia opisanych, nierzetelnych dokumentów dotyczących jego dochodów oraz opisanych nierzetelnych oświadczeń, żadna z pożyczek nie zostałaby mu udzielona. Zachowania oskarżonego stanowiły wyraz jego własnej, świadomej decyzji (akta II K 786/16: uzasadnienie wyroku z 14.05.2018 – kk. 1008-1010).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie przedłożonych do akt sprawy dokumentów, których autentyczność nie była kwestionowana przez żadną ze stron i Sąd uznał je za prawdziwe, wiarygodne i stanowiące dostateczną podstawę do ustalenia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia końcowego rozstrzygnięcia, po myśli art. 227 k.p.c. W dużej mierze Sąd oparł się też na aktach sprawy II K 786/16 prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Wołominie II Wydział Karny. Zeznania świadków M. D. (protokół kk. 662-665) oraz M. G. (2) (protokół kk. 687-688) nie wniosły zbyt wiele do sprawy, albowiem dotyczyły samej procedury kredytowej w (...), jej aspektów technicznych (tj. np. tego, że często nie można było wypłacić całej kwoty pożyczki i „trzeba było ją zamawiać”, tego, że nie zawsze klient był dokładnie weryfikowany itd.). Tzw. „afera (...)” jest sprawą powszechnie znaną, opisywaną w mediach i zeznania ww. świadków nie rzuciły na nią żadnego nowego światła. Inaczej było z zeznaniami świadka P. P., a to z uwagi na fakt, iż współpracował on z pozwanym w ramach przestępczego procederu wyłudzania pożyczek w (...). Jego wyczerpujące zeznania stanowiły cenne uzupełnienie materiału dowodowego wynikającego z dokumentów oraz dołączonych akt sprawy karnej, a wręcz stanowiły obraz tego, jak wyglądał ten proceder na przykładzie samego pozwanego. Świadek zeznał, iż znał pozwanego, współpracował z nim, a pozwany nie otrzymał dla siebie żadnej kwoty uzyskanej tytułem pożyczki, a otrzymał ją świadek. P. P. zeznał, iż dokumenty gotowe do podpisania zostały przygotowane wcześniej, a ich podpisanie nastąpiło w gabinecie u Prezes Zarządu (...) w W. J. P., zaś H. B. prawdopodobnie nawet „nie wiedział, co podpisuje”. Kolejno zawierane aneksy do umowy również były zawierane pozornie – ich inicjatorami były osoby związane z P. P., a było to spowodowane koniecznością zapewnienia możliwości spłat innych kredytów, których liczba była wówczas znaczna i konieczne było przesuwanie terminów ich spłaty (protokół kk. 754-755v.). Sąd dał wiarę w całości zeznaniom świadka w takim zakresie, w jakim odnosiły się do faktów mających dla sprawy istotne znaczenie.

Sąd pominął ostatecznie dowód z zeznań świadek J. P. na podstawie art. 242 k.p.c. – przeszkodą w przeprowadzeniu tego dowodu była jej choroba, zaś przeprowadzenie go spowodowałoby zwłokę w postępowaniu oraz dowód z przesłuchania stron wobec niestawiennictwa pozwanego na rozprawie.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu w całości, albowiem umowa pożyczki, z tytułu której powód wywodzi roszczenie, jest nieważna, jako że została zawarta dla pozoru (art. 83§1 k.c.), tzw. metodą „na słupa” – na skutek przedłożenia poświadczających nieprawdę dokumentów na okoliczność osiąganych dochodów, pozwany wyłudził pożyczki, zaś środki pobrane ich tytułem nie służyły w rzeczywistości jego potrzebom mieszkaniowym i zostały niezwłocznie przekazane osobom trzecim. Pozwany nie zamierzał spłacać pożyczek, licząc, że pożyczka zostanie spłacona przez określone osoby trzecie – tym samym pozwany, działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, dopuścił się czynów określonych w art. 297§1 k.k. (przedłożenie nierzetelnych dokumentów celem wyłudzenia pożyczki). Za te czyny pozwany został skazany na karę łączną 2 lat pozbawienia wolności (z warunkowym zawieszeniem na okres 5 lat próby) oraz na karę grzywny, na mocy prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Wołominie II Wydział Karny z dnia 14 maja 2018 roku w sprawie o sygn. II K 786/16. Wyrok ten po myśli art. 11 k.p.c. jest wiążący dla Sądu (zob. wyrok SN z 10.11.2022 r., II CSKP 642/22, LEX nr 3488132).

Jak wykazało postępowanie dowodowe, a co stanowi również fakt notoryjny, ww. proceder odbywał się przy współudziale niektórych członków zarządu oraz pracowników (...). Nie ulega więc wątpliwości, że zawarta między (...) a H. B. umowa pożyczki nr (...) z dnia 29 kwietnia 2010 roku została zawarta w celu przestępczym, a taka czynność prawna jest nieważna w świetle art. 58§1 k.c. (wyrok SN z 28.10.2005 r., II CK 174/05, OSNC 2006, nr 9, poz. 149; wyrok SN z 19.01.2011 r., V CSK 189/10, LEX nr 1108520; wyrok SN z 30.03.2012 r., III CSK 204/11, OSNC-ZD 2013, nr 4, poz. 67). Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 21 kwietnia 2021 r. (sygn. V ACa 10/21, LEX nr 3285788) zwrócił jednak uwagę, że przepisy art. 83 k.c. i 58§1 k.c. stanowią odrębne, samodzielne i wykluczające się wzajemnie podstawy nieważności czynności prawnej (przywołując liczne orzeczenia: wyrok SN z 14 XI 2012 r. I UK 247/12, z 22 XI 2012 r. I UK 246/12, z 29 V 2013 r. I UK 649/12, z 18 III 2014 r. I UK 374/13, z 20 VI 2017 r. I UK 252/16, z 4 VI 2020 r. 437/19, z 13 III 2012 r. II PK 170/11). Zdaniem Sądu Apelacyjnego (rozpoznającego podobny przypadek jak w niniejszej sprawie), obopólna wiedza stron umowy co do fikcyjności dokonywanej czynności prawnej w postaci umowy kredytu skutkowała jej nieważnością, aczkolwiek nie tyle z uwagi na sprzeczność z prawem czy z uwagi na przyświecający stronom cel obejścia ustawy (art. 58§1 k.c.), co z uwagi na wadę oświadczenia woli w postaci pozorności określonej w art. 83§1 k.c. Jak wyjaśnił też Sąd Najwyższy w wyroku z 12 lipca 2002 r. w sprawie V CKN 1547/00 (LEX nr 56054): „oświadczenie woli złożone jest dla pozoru wtedy, gdy z góry powziętym zamiarem stron jest brak woli wywołania skutków prawnych, przy jednoczesnej chęci wprowadzenia innych osób (lub organów) w błąd co do dokonania określonej czynności prawnej. Strony udają więc, że dokonują jakiejś czynności prawnej, a pozorność ma miejsce wtedy, gdy pod pozorowaną czynnością prawną nic się nie kryje, jak i wtedy, gdy czynność pozorna ma na celu ukrycie innej rzeczywistej i zamierzonej czynności prawnej." SA podkreślił, że w sytuacji gdy umowa jest wykonywana, nie możemy mówić o jej pozorności i dlatego też nie jest możliwe obejście prawa poprzez dokonanie czynności pozornej. W niniejszej sprawie niewątpliwie zaistniała wada oświadczenia woli w postaci pozorności – rzeczywistym celem umowy było wyprowadzenie znacznych środków pieniężnych ze (...) na rzecz osób organizujących przestępczą działalność (czy też pokrycie innych zobowiązań wobec (...)), a nie udzielenie pożyczki pozwanemu na jego cele mieszkaniowe i następnie tej pożyczki spłacenie przez pozwanego, przy jednoczesnej świadomości odpowiednich pracowników Kasy. Stanowisko to jest zbieżne ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy, który już pochylił się nad tą kwestią w świetle tzw. „afery (...)” w cytowanym już wyżej wyroku z 10 listopada 2022 roku w sprawie o sygn. II CSKP 642/22. Powyższe skutkuje tym, że przedmiotowa umowa pożyczki, jako nieważna w całości, nie może stanowić podstawy faktycznej i prawnej żadnych roszczeń. Nieważności przedmiotowej umowy można się co prawda doszukiwać również zarówno w zakresie jej sprzeczności z prawem (art. 58§1 k.c.), jak i z zasadami współżycia społecznego (art. 58§2 k.c.), natomiast w ocenie Sądu to przede wszystkim jej pozorność (jako że umowa faktycznie nie była wykonywana – zarówno pozwany, jako kredytobiorca, nie otrzymał dla siebie kwoty pożyczki, jak i sama pożyczka nie była później przez niego spłacana, gdyż nie dysponował on takimi środkami ani możliwościami, aby ją spłacić) stanowi niezbicie podstawę do uznania, iż roszczenie w granicach podstawy faktycznej określonych jak w pozwie (art. 321 k.p.c.) nie może być skutecznie dochodzone.

Za oddaleniem powództwa dodatkowo przemawia argumentacja pozwanego odnosząca się do abuzywności klauzul umownych. Pkt 4 i 13 umowy oraz §30 i §31 Regulaminu stanowią klauzule niedozwolone, gdyż właściwie w całości pozostawiały decyzje co zmiany oprocentowania w rękach Zarządu Kasy, który w drodze uchwały mógł – przy zmianie szeregu wymienionych w ww. zapisach parametrów – zmieniać wysokość naliczanych odsetek. Tego rodzaju klauzule w sposób oczywisty godzą w interes konsumenta i nie wiążą go z tego względu, że oddają w ręce przedsiębiorcy prawo do decydowania o wysokości zobowiązania. Choćby nawet przyjąć, że pozwany nie był konsumentem, to i tak te klauzule nie mogły być wiążące – przyjęte jest bowiem w doktrynie i orzecznictwie, że jeżeli o wysokości zobowiązania decyduje jedna ze stron stosunku zobowiązaniowego, bez żadnej kontroli z drugiej strony i bez żadnego odzwierciedlenia w wiążących obie strony zapisach umownych, to takie postanowienie jest nieważne. Nawet gdyby zatem przyjąć koncepcję, iż umowa nie została zawarta dla pozoru, a była wykonywana, a liczne wpłaty na rachunek (...) (które zresztą udokumentował sam powód; dyspozycje – kk. 454-481) należałoby zinterpretować jako jednak spłatę pożyczki, to należałoby zbadać, czy kapitał pożyczki nie został już spłacony (przy założeniu, że klauzule dotyczące oprocentowania nie wiążą pozwanego). Opisane rozważania należy jednak pozostawić na marginesie, skoro jak wskazano wyżej, o bezpodstawności żądania pozwu świadczy pozorność umowy pożyczki i w efekcie jej nieważność.

Mając na uwadze powyższe rozważania należy uznać, iż zaistniały przesłanki do uchylenia wydanego w sprawie nakazu zapłaty na mocy art. 493§4 zd. drugie k.p.c., a w konsekwencji do oddalenia powództwa w całości, o czym Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

W przedmiocie odstąpienia od obciążania powoda obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów procesu (punkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., zgodnie z zasadą słuszności, albowiem nie można tracić z pola widzenia, iż na skutek ww. przestępczego procederu (w którym pozwany brał udział) niewątpliwie (...) doznał ogromnej szkody majątkowej, co skutkowało ogłoszeniem jego upadłości.

W przedmiocie przejęcia nieuiszczonych kosztów sądowych na rachunek Skarbu Państwa Sąd orzekł w punkcie III sentencji wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. i art. 102 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c., z uwagi na fakt, iż obie strony korzystały w sprawie z częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i rozstrzygnięcie jak w punkcie II sentencji wyroku.