Treść orzeczenia I C 975/22 - Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

I C 975/22 - wyrok z uzasadnieniem Sąd Okręgowy w Warszawie z 2025-09-25

Sygn. akt I C 975/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 23 maja 2025 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący sędzia Marcin Polit

Protokolant stażysta Jakub Wojdyna

po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2025 roku w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa R. J.

przeciwko A. D.

o ustalenie, ewentualnie o ustalenie, ewentualnie o ustalenie, ewentualnie o ustalenie, ewentualnie o ustalenie, ewentualnie o zapłatę

I. oddala w całości powództwo, zarówno w części obejmującej roszczenie główne, jak i wszystkie roszczenia ewentualne;

II. zasądza od powoda R. J. na rzecz pozwanej A. D. kwotę 5 417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5 400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego – z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 975/22

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym do tut. Sądu w dniu 7 grudnia 2022 roku (data stempla pocztowego – k. 135) powód R. J.:

I. na mocy art. 189 k.p.c. wniósł o ustalenie stosunku prawnego pomiędzy R. J. a A. D., od dnia 12 marca 2013 roku, w postaci umowy spółki cichej, obejmującej prowadzone przez pozwaną przedsiębiorstwo pod firmą (...), NIP: (...) (dalej jako: przedsiębiorstwo”), w ramach którego prowadzony jest sklep z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...), w ramach której to spółki cichej powód pełni rolę wspólnika cichego, a pozwana wspólnika jawnego (dalej łącznie jako: wspólnicy), z ustaleniem praw i obowiązków ww. stron (wspólników) ww. umowy spółki cichej w następujący sposób:

a. dążenie wspólników do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego w postaci otwarcia oraz prowadzenia, w tym dalszego rozwoju sklepu o nazwie (...);

b. wniesienie wkładu przez powoda – wspólnika cichego;

c. osiąganie zysków przez wspólników z przedsiębiorstwa;

d. udział wspólników w zyskach przedsiębiorstwa w częściach równych;

e. decyzje w sprawie kierunków działalności i funkcjonowania przedsiębiorstwa są podejmowane za zgodą obojga wspólników,

f. decyzje dotyczące rozwoju działalności i jej formy są podejmowane przez obojga wspólników;

g. decyzja co do sprzedaży przedsiębiorstwa jest podejmowana wspólnie przez obojga wspólników; każdemu ze wspólników przysługuje prawo pierwokupu przedsiębiorstwa;

II. ewentualnie na wypadek nieuwzględnienie roszczenia z pkt I powyżej, na mocy art. 189 k.p.c. w zw. z art. 860§1 k.c. wniósł o ustalenie stosunku prawnego pomiędzy R. J. a A. D., od dnia 12 marca 2013 roku, w postaci umowy spółki cywilnej, obejmującej prowadzone przez pozwaną przedsiębiorstwo pod firmą (...), NIP: (...) (dalej jako: przedsiębiorstwo”), w ramach którego prowadzony jest sklep z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...), w ramach której to spółki cywilnej powód oraz pozwana pełnią rolę wspólników (dalej łącznie jako: wspólnicy), z ustaleniem praw i obowiązków ww. stron (wspólników) ww. umowy spółki cywilnej w następujący sposób:

a. dążenie wspólników do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego w postaci otwarcia oraz prowadzenia, w tym dalszego rozwoju sklepu o nazwie (...);

b. wniesienie wkładu przez powoda;

c. osiąganie zysków przez wspólników z przedsiębiorstwa;

d. udział wspólników w zyskach przedsiębiorstwa w częściach równych;

e. decyzje w sprawie kierunków działalności i funkcjonowania przedsiębiorstwa są podejmowane za zgodą obojga wspólników,

f. decyzje dotyczące rozwoju działalności i jej formy są podejmowane przez obojga wspólników;

g. decyzja co do sprzedaży przedsiębiorstwa jest podejmowana wspólnie przez obojga wspólników; każdemu ze wspólników przysługuje prawo pierwokupu przedsiębiorstwa;

III. wniósł o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu.

(pozew – kk. 3-41).

Pismem z dnia 18 stycznia 2023 roku (data stempla pocztowego – k. 167) stanowiącym zmianę powództwa powód oświadczył, że zmienia wniesione powództwo poprzez jego rozszerzenie w ten sposób, że wnosi dodatkowo o ustalenie stosunku prawnego pomiędzy R. J. a A. D., od dnia 12 marca 2013 roku, w postaci umowy spółki cichej, obejmującej prowadzone przez pozwaną przedsiębiorstwo pod firmą (...), NIP: (...) (dalej jako: przedsiębiorstwo”), w ramach którego prowadzony jest sklep z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...), w ramach której to spółki cichej powód pełni rolę wspólnika cichego, a pozwana wspólnika jawnego (dalej łącznie jako: wspólnicy), z ustaleniem praw i obowiązków ww. stron (wspólników) ww. umowy spółki cichej w następujący sposób:

a. udział wspólników w stratach przedsiębiorstwa w częściach równych;

b. współwłasność przedsiębiorstwa przysługująca obu wspólnikom w częściach równych.

Ostatecznie zatem, z uwzględnieniem zmiany powództwa, powód wnosił o ustalenie stosunku prawnego pomiędzy R. J. a A. D., od dnia 12 marca 2013 roku, w postaci umowy spółki cichej, obejmującej prowadzone przez pozwaną przedsiębiorstwo pod firmą (...), NIP: (...) (dalej jako: przedsiębiorstwo”), w ramach którego prowadzony jest sklep z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...), w ramach której to spółki cichej powód pełni rolę wspólnika cichego, a pozwana wspólnika jawnego (dalej łącznie jako: wspólnicy), z ustaleniem praw i obowiązków ww. stron (wspólników) ww. umowy spółki cichej w następujący sposób:

a. dążenie wspólników do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego w postaci otwarcia oraz prowadzenia, w tym dalszego rozwoju sklepu o nazwie (...);

b. wniesienie wkładu przez powoda – wspólnika cichego;

c. osiąganie zysków przez wspólników z przedsiębiorstwa;

d. udział wspólników w zyskach przedsiębiorstwa w częściach równych;

e. decyzje w sprawie kierunków działalności i funkcjonowania przedsiębiorstwa są podejmowane za zgodą obojga wspólników,

f. decyzje dotyczące rozwoju działalności i jej formy są podejmowane przez obojga wspólników;

g. decyzja co do sprzedaży przedsiębiorstwa jest podejmowana wspólnie przez obojga wspólników; każdemu ze wspólników przysługuje prawo pierwokupu przedsiębiorstwa;

h. udział wspólników w stratach przedsiębiorstwa w częściach równych;

i. współwłasność przedsiębiorstwa przysługująca obu wspólnikom w częściach równych.

Ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia roszczenia powyżej, powód zmienił roszczenie ewentualne poprzez jego rozszerzenie w ten sposób, że wniósł dodatkowo o ustalenie stosunku prawnego pomiędzy R. J. a A. D., od dnia 12 marca 2013 roku, w postaci umowy spółki cywilnej, obejmującej prowadzone przez pozwaną przedsiębiorstwo pod firmą (...), NIP: (...) (dalej jako: przedsiębiorstwo”), w ramach którego prowadzony jest sklep z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...), w ramach której to spółki cywilnej powód oraz pozwana pełnią rolę wspólników (dalej łącznie jako: wspólnicy), z ustaleniem praw i obowiązków ww. stron (wspólników) ww. umowy spółki cywilnej w następujący sposób:

a. udział wspólników w stratach przedsiębiorstwa w częściach równych;

b. współwłasność przedsiębiorstwa przysługująca obu wspólnikom.

Tym samym w zakresie roszczenia ewentualnego powód ostatecznie wnosił o ustalenie stosunku prawnego pomiędzy R. J. a A. D., od dnia 12 marca 2013 roku, w postaci umowy spółki cywilnej, obejmującej prowadzone przez pozwaną przedsiębiorstwo pod firmą (...), NIP: (...) (dalej jako: przedsiębiorstwo”), w ramach którego prowadzony jest sklep z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...), w ramach której to spółki cywilnej powód oraz pozwana pełnią rolę wspólników (dalej łącznie jako: wspólnicy), z ustaleniem praw i obowiązków ww. stron (wspólników) ww. umowy spółki cywilnej w następujący sposób:

a. dążenie wspólników do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego w postaci otwarcia oraz prowadzenia, w tym dalszego rozwoju sklepu o nazwie (...);

b. wniesienie wkładu przez powoda;

c. osiąganie zysków przez wspólników z przedsiębiorstwa;

d. udział wspólników w zyskach przedsiębiorstwa w częściach równych;

e. decyzje w sprawie kierunków działalności i funkcjonowania przedsiębiorstwa są podejmowane za zgodą obojga wspólników,

f. decyzje dotyczące rozwoju działalności i jej formy są podejmowane przez obojga wspólników;

g. decyzja co do sprzedaży przedsiębiorstwa jest podejmowana wspólnie przez obojga wspólników; każdemu ze wspólników przysługuje prawo pierwokupu przedsiębiorstwa;

h. udział wspólników w stratach przedsiębiorstwa w częściach równych;

i. współwłasność przedsiębiorstwa przysługująca obu wspólnikom.

Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu w zakresie objętym rozszerzeniem powództwa, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych (pismo powoda z 18.01.2023 – kk. 159-165).

W odpowiedzi na pozew z dnia 1 lutego 2023 roku (data stempla pocztowego – k. 272) pozwana wniosła o sprawdzenie wartości przedmiotu sporu określonej przez powoda na kwotę 100 000 zł, podnosząc, że powód nie określił, w jaki sposób tę wartość określił i z czego ona wynika. Z kolei wdając się w spór co do istoty sprawy pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania.

Pozwana w uzasadnieniu pozwu podniosła, że nigdy nie składała żadnych oświadczeń woli wyrażających wolę zawiązania z powodem jakiejkolwiek spółki, w szczególności spółki cichej lub spółki cywilnej. Jednocześnie z daleko posuniętej ostrożności pozwana w piśmie z dnia 16 stycznia 2023 roku skierowanym do powoda wypowiedziała umowę spółki cichej oraz wypowiedziała udział w spółce cywilnej, wskazując, że jeżeli strony łączył stosunek spółki, to został on rozwiązany i tak czy inaczej żadna spółka stron nie wiąże. W konsekwencji – jak wywodziła pozwana – powód nie ma interesu prawnego w ewentualnym żądaniu ustalenia istnienia stosunku prawnego. Nadto podniosła, że hipotetyczne orzeczenie uwzględniające roszczenie w trybie art. 189 k.p.c. nie zakończyłoby istniejącego sporu pomiędzy byłymi małżonkami, gdyż powód, chcąc dochodzić swoich ewentualnych roszczeń przeciwko pozwanej w oparciu o stan faktyczny przywołany w pozwie, i tak zobowiązany byłby do wszczęcia całkowicie odrębnego postępowania, np. postępowania o podział majątku wspólnego małżonków czy też postępowania o podział majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej po rozwiązaniu takiej rzekomej spółki. Pozwana zarzuciła też, że powód nie wskazał i nie udowodnił, jakiego rodzaju i jakiej wartości wniósł wkład do rzekomej spółki (odpowiedź na pozew – kk. 203-221).

W piśmie z dnia 10 marca 2023 roku pozwana podtrzymała twierdzenia i wnioski przedstawione w odpowiedzi na pozew, wnosząc o oddalenie powództwa w całości również w odniesieniu do modyfikacji powództwa (pismo z 10.03.2023 – kk. 283-285).

Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2023 roku tut. Sąd postanowił sprawdzić wartość przedmiotu sporu i zarządził w tym celu dochodzenie (postanowienie – k. 287).

Pismem z dnia 19 maja 2023 roku (data stempla pocztowego – k. 316) stanowiącym kolejną zmianę powództwa, powód oświadczył, że podtrzymuje w całości powództwo wraz ze zmianą powództwa określoną w piśmie z dnia 18 stycznia 2023 roku oraz jednocześnie zmienia je w ten sposób, że dokonuje jego rozszerzenia i dodatkowo obok roszczeń określonych w pozwie oraz piśmie z dnia 18 stycznia 2023 roku wnosi ewentualnie – tj. jedynie w sytuacji uznania przez Sąd za skuteczne wypowiedzenia przez pozwaną umowy spółki cichej (względnie spółki cywilnej) oświadczeniem zawartym w piśmie z dnia 16 stycznia 2023 roku, ze skutkiem na dzień 23 stycznia 2023 roku (która to wypowiedzenie powód w całości kwestionuje, bowiem stanowi ono jednostronne świadczenie woli złożone pod warunkiem i jako takie jest w ocenie powoda nieważne), o:

1. ustalenie stosunku prawnego pomiędzy R. J. a A. D., wiążącego strony co najmniej od dnia 12 marca 2013 roku do dnia 23 stycznia 2023 roku, w postaci umowy spółki cichej, ewentualnie spółki cywilnej, obejmującej prowadzone przez pozwaną przedsiębiorstwo pod firmą (...), NIP: (...) (dalej jako: przedsiębiorstwo”), w ramach którego prowadzony jest sklep z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...), w ramach której to spółki cichej, ewentualnie spółki cywilnej, powód oraz pozwana pełnią rolę wspólników, z ustaleniem praw i obowiązków ww. stron (wspólników) ww. umowy spółki cichej, ewentualnie spółki cywilnej w następujący sposób:

a. dążenie wspólników do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego w postaci otwarcia oraz prowadzenia, w tym dalszego rozwoju sklepu o nazwie (...);

b. wniesienie wkładu przez powoda;

c. osiąganie zysków przez wspólników z przedsiębiorstwa;

d. udział wspólników w zyskach przedsiębiorstwa w częściach równych;

e. decyzje w sprawie kierunków działalności i funkcjonowania przedsiębiorstwa są podejmowane za zgodą obojga wspólników,

f. decyzje dotyczące rozwoju działalności i jej formy są podejmowane przez obojga wspólników;

g. decyzja co do sprzedaży przedsiębiorstwa jest podejmowana wspólnie przez obojga wspólników; każdemu ze wspólników przysługuje prawo pierwokupu przedsiębiorstwa;

h. udział wspólników w stratach przedsiębiorstwa w częściach równych;

i. współwłasność przedsiębiorstwa przysługująca obu wspólnikom w częściach równych;

2. ustalenie stosunku prawnego, polegającego na tym, że majątek spółki cichej, względnie spółki cywilnej, w wyniku rozwiązania tej spółki w dniu 23 stycznia 2023 roku w następstwie dokonanego wypowiedzenia przez pozwaną, stanowi wspólny majątek wspólników, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, podlegający rozliczeniu podziałowi na zasadach określonych w przepisie art. 875 k.c. (wprost – w przypadku spółki cywilnej per analogiam wobec spółki cichej),

ewentualnie, w razie nieuwzględnienia powództwa głównego w zakresie ustalenia oraz ewentualnego, wniósł o:

3. zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 100 000 zł, tytułem podziału majątku wspólnego wspólników spółki cichej, względnie spółki cywilnej, zgodnie z art. 875 k.c., tj. tytułem zwrotu części wkładu wniesionego przez powoda oraz udziału w 1/2 nadwyżki we wspólnym majątku wspólników (pismo z 19.05.2023 – kk. 291-312).

W piśmie z dnia 29 maja 2023 roku (data stempla pocztowego – k. 345) pozwana podtrzymała swoją argumentację dotyczącą braku interesu prawnego w dochodzeniu powództwa o ustalenie w oparciu o art. 189 k.p.c., podnosząc, że również roszczenia ewentualne winno zostać oddalone, zaś w odniesieniu do powództwa ewentualnego o zapłatę podniosła, iż nie może ono być dochodzone w niniejszym procesie, gdyż podlega ono rozpoznaniu w trybie nieprocesowym, w trybie art. 617 i nast. k.p.c. (pismo z 29.05.2023 – kk. 324-344).

Postanowieniem z dnia 14 września 2023 roku tut. Sąd ustalił wartość przedmiotu sporu na kwotę 100 000 zł (postanowienie – k. 346).

Pismem z dnia 28 września 2023 roku (data stempla pocztowego – k. 394) stanowiącym kolejną zmianę powództwa powód podtrzymał w całości powództwo wraz z dotychczasową zmianą powództwa oraz dokonał dalszej zmiany powództwa (w zakresie powództwa ewentualnego o zapłatę) i zmienił je w ten sposób, że dokonuje rozszerzenia powództwa ewentualnego o zapłatę, wniesionego w pkt 4 pisma przygotowawczego powoda z dnia 19 maja 2023 roku, o kwotę 101 666,62 zł, tj. wnosi dodatkowo o:

1. zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 101 666,62 zł tytułem podziału majątku wspólnego wspólników spółki cichej, względnie spółki cywilnej, zgodnie z art. 875 k.c., tj. tytułem zwrotu części wkładu wniesionego przez powoda oraz udziału w 1/2 nadwyżki we wspólnym majątku wspólników wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od ww. kwoty od dnia wniesienia rozszerzonego pozwu do dnia zapłaty;

2. zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w podwójnej wysokości, z uwagi na stopień skomplikowania sprawy.

W rezultacie zmiany powództwa, w razie nieuwzględnienia przez Sąd roszczeń o ustalenie, powód wnosił ewentualnie o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 201 666,62 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od ww. kwoty od dnia wniesienia rozszerzonego pozwu do dnia zapłaty, tytułem należnej powodowi, w razie rozwiązania umowy spółki cichej, względnie spółki cywilnej, w dniu 23 stycznia 2023 roku, części majątku spółki, przypadającej powodowi na skutek podziału majątku wspólnego wspólników spółki cichej, względnie spółki cywilnej zgodnie z art. 875 k.c., tj. tytułem zwrotu wkładu wniesionego przez powoda oraz udziału w 1/2 nadwyżki we wspólnym majątku wspólników (pismo z 28.09.2023 – kk. 368-383).

Pismem z dnia 10 listopada 2023 roku pozwana podtrzymała stanowisko co do niezasadności powództwa głównego oraz żądań ewentualnych (pismo z 10.11.2023 – kk. 403-421).

Pismem wniesionym dnia 20 marca 2024 roku (data prezentaty – k. 470) powód dokonał dalszej zmiany powództwa w ten sposób, że dokonuje rozszerzenia powództwa ewentualnego o ustalenie oraz o zapłatę, wnosząc dodatkowo o:

1. ustalenie stosunku prawnego pomiędzy R. J. a A. D., wiążącego strony co najmniej od dnia 12 marca 2013 roku do dnia 10 października 2023 roku, w postaci umowy spółki cichej, ewentualnie w postaci umowy spółki cywilnej, obejmującej prowadzone przez pozwaną przedsiębiorstwo pod firmą (...), NIP: (...) (dalej jako: przedsiębiorstwo”), w ramach którego prowadzony jest sklep z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...), w ramach której to spółki cichej, ewentualnie spółki cywilnej, powód oraz pozwana pełnią rolę wspólników, z ustaleniem praw i obowiązków ww. stron (wspólników) ww. umowy spółki cichej, ewentualnie spółki cywilnej w następujący sposób:

a. dążenie wspólników do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego w postaci otwarcia oraz prowadzenia, w tym dalszego rozwoju sklepu o nazwie (...);

b. wniesienie wkładu przez powoda;

c. osiąganie zysków przez wspólników z przedsiębiorstwa;

d. udział wspólników w zyskach przedsiębiorstwa w częściach równych;

e. decyzje w sprawie kierunków działalności i funkcjonowania przedsiębiorstwa są podejmowane za zgodą obojga wspólników,

f. decyzje dotyczące rozwoju działalności i jej formy są podejmowane przez obojga wspólników;

g. decyzja co do sprzedaży przedsiębiorstwa jest podejmowana wspólnie przez obojga wspólników; każdemu ze wspólników przysługuje prawo pierwokupu przedsiębiorstwa;

h. udział wspólników w stratach przedsiębiorstwa w częściach równych;

i. współwłasność przedsiębiorstwa przysługująca obu wspólnikom w częściach równych;

2. ustalenie stosunku prawnego, polegającego na tym, że majątek spółki cichej, ewentualnie spółki cywilnej, w wyniku rozwiązania tej spółki w dniu 10 października 2023 roku w następstwie dokonanego wypowiedzenia przez pozwaną, stanowi wspólny majątek wspólników, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, podlegający rozliczeniu podziałowi na zasadach określonych w przepisie art. 875 k.c. (wprost – w przypadku spółki cywilnej per analogiam wobec spółki cichej).

W rezultacie zmiany powództwa, w ramach zmodyfikowanego sprecyzowanego pozwu, powód wnosił:

1. w pierwszej kolejności o ustalenie stosunku prawnego pomiędzy R. J. a A. D., wiążącego strony od dnia 12 marca 2013 roku, w postaci umowy spółki cichej, ewentualnie w postaci umowy spółki cywilnej, obejmującej prowadzone przez pozwaną przedsiębiorstwo pod firmą (...), NIP: (...) (dalej jako: przedsiębiorstwo”), w ramach którego prowadzony jest sklep z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...), w ramach której to spółki cichej powód pełni rolę wspólnika cichego, a pozwana wspólnika jawnego, z ustaleniem praw i obowiązków ww. stron (wspólników) ww. umowy spółki cichej w następujący sposób:

a. dążenie wspólników do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego w postaci otwarcia oraz prowadzenia, w tym dalszego rozwoju sklepu o nazwie (...);

b. wniesienie wkładu przez powoda – wspólnika cichego;

c. osiąganie zysków przez wspólników z przedsiębiorstwa;

d. udział wspólników w zyskach przedsiębiorstwa w częściach równych;

e. decyzje w sprawie kierunków działalności i funkcjonowania przedsiębiorstwa są podejmowane za zgodą obojga wspólników,

f. decyzje dotyczące rozwoju działalności i jej formy są podejmowane przez obojga wspólników;

g. decyzja co do sprzedaży przedsiębiorstwa jest podejmowana wspólnie przez obojga wspólników; każdemu ze wspólników przysługuje prawo pierwokupu przedsiębiorstwa;

h. udział wspólników w stratach przedsiębiorstwa w częściach równych;

i. współwłasność przedsiębiorstwa przysługująca obu wspólnikom w częściach równych.

2. W drugiej kolejności, ewentualnie, w razie uznania wypowiedzenia umowy spółki cichej, względnie spółki cywilnej, za skuteczne, o:

2.1 ustalenie stosunku prawnego pomiędzy R. J. a A. D., wiążącego strony co najmniej od dnia 12 marca 2013 roku do dnia 10 października 2023 roku, w postaci umowy spółki cichej, ewentualnie w postaci umowy spółki cywilnej, obejmującej prowadzone przez pozwaną przedsiębiorstwo pod firmą (...), NIP: (...) (dalej jako: przedsiębiorstwo”), w ramach którego prowadzony jest sklep z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...), w ramach której to spółki cichej, ewentualnie spółki cywilnej, powód oraz pozwana pełnią rolę wspólników, z ustaleniem praw i obowiązków ww. stron (wspólników) ww. umowy spółki cichej, ewentualnie spółki cywilnej w następujący sposób:

a. dążenie wspólników do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego w postaci otwarcia oraz prowadzenia, w tym dalszego rozwoju sklepu o nazwie (...);

b. wniesienie wkładu przez powoda;

c. osiąganie zysków przez wspólników z przedsiębiorstwa;

d. udział wspólników w zyskach przedsiębiorstwa w częściach równych;

e. decyzje w sprawie kierunków działalności i funkcjonowania przedsiębiorstwa są podejmowane za zgodą obojga wspólników,

f. decyzje dotyczące rozwoju działalności i jej formy są podejmowane przez obojga wspólników;

g. decyzja co do sprzedaży przedsiębiorstwa jest podejmowana wspólnie przez obojga wspólników; każdemu ze wspólników przysługuje prawo pierwokupu przedsiębiorstwa;

h. udział wspólników w stratach przedsiębiorstwa w częściach równych;

i. współwłasność przedsiębiorstwa przysługująca obu wspólnikom w częściach równych;

2.2 ustalenie stosunku prawnego pomiędzy R. J. a A. D., wiążącego strony co najmniej od dnia 12 marca 2013 roku do dnia 23 stycznia 2023 roku, w postaci umowy spółki cichej, ewentualnie w postaci umowy spółki cywilnej, obejmującej prowadzone przez pozwaną przedsiębiorstwo pod firmą (...), NIP: (...) (dalej jako: przedsiębiorstwo”), w ramach którego prowadzony jest sklep z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...), w ramach której to spółki cichej, ewentualnie spółki cywilnej, powód oraz pozwana pełnili rolę wspólników, z ustaleniem praw i obowiązków ww. stron (wspólników) ww. umowy spółki cichej, w następujący sposób:

a. dążenie wspólników do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego w postaci otwarcia oraz prowadzenia, w tym dalszego rozwoju sklepu o nazwie (...);

b. wniesienie wkładu przez powoda;

c. osiąganie zysków przez wspólników z przedsiębiorstwa;

d. udział wspólników w zyskach przedsiębiorstwa w częściach równych;

e. decyzje w sprawie kierunków działalności i funkcjonowania przedsiębiorstwa są podejmowane za zgodą obojga wspólników,

f. decyzje dotyczące rozwoju działalności i jej formy są podejmowane przez obojga wspólników;

g. decyzja co do sprzedaży przedsiębiorstwa jest podejmowana wspólnie przez obojga wspólników; każdemu ze wspólników przysługuje prawo pierwokupu przedsiębiorstwa;

h. udział wspólników w stratach przedsiębiorstwa w częściach równych;

i. współwłasność przedsiębiorstwa przysługująca obu wspólnikom w częściach równych;

2.3 ustalenie stosunku prawnego polegającego na tym, że majątek spółki cichej, ewentualnie spółki cywilnej, w wyniku w wyniku rozwiązania tej spółki w dniu 10 października 2023 roku w następstwie dokonanego wypowiedzenia przez pozwaną, stanowi wspólny majątek wspólników, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, podlegający rozliczeniu podziałowi na zasadach określonych w przepisie art. 875 k.c. (wprost – w przypadku spółki cywilnej per analogiam wobec spółki cichej),

2.4 ustalenie stosunku prawnego polegającego na tym, że majątek spółki cichej, ewentualnie spółki cywilnej, w wyniku w wyniku rozwiązania tej spółki w dniu 23 stycznia 2023 roku w następstwie dokonanego wypowiedzenia przez pozwaną, stanowi wspólny majątek wspólników, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych, podlegający rozliczeniu podziałowi na zasadach określonych w przepisie art. 875 k.c. (wprost – w przypadku spółki cywilnej per analogiam wobec spółki cichej),

3. w razie nieuwzględnienia przez Sąd roszczeń opisanych powyżej, wniósł ewentualnie o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 201 666,66 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od ww. kwoty od dnia wniesienia rozszerzonego pozwu do dnia zapłaty, tytułem należnej powodowi, w razie rozwiązania umowy spółki cichej, względnie spółki cywilnej, w dniu 10 października 2023 roku, części majątku spółki, przypadającej powodowi na skutek podziału majątku wspólnego wspólników spółki cichej, względnie spółki cywilnej zgodnie z art. 875 k.c., tj. tytułem zwrotu wkładu wniesionego przez powoda oraz udziału w 1/2 nadwyżki we wspólnym majątku wspólników;

4. o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w podwójnej wysokości, z uwagi na stopień skomplikowania sprawy (modyfikacja powództwa z 20.03.2024 – kk. 470-480).

Pozwana w piśmie procesowym z dnia 17 kwietnia 2024 roku podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie – z uwagi na fakt, iż roszczenia ewentualne o ustalenie dokonane modyfikacją powództwa różnią się od poprzednio sformułowanych jedynie datą, w której miałby zakończyć się okres trwania rzekomych stosunków prawnych, wnosząc dodatkowo o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w co najmniej podwójnej wysokości z uwagi na stopień skomplikowania sprawy (pismo z 17.04.2024 – kk. 497-514).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

A. D. i R. J. zawarli związek małżeński w dniu (...) roku i trwał on do dnia(...)roku, w którym to Sąd Okręgowy w Warszawie VI Wydział Cywilny Rodzinny Odwoławczy orzekł rozwód związku małżeńskiego bez orzekania o winie (kopia odpisu skróconego aktu małżeństwa – kk. 47-48; odpis wyroku – k. 53). Nie mają oni wspólnych dzieci (bezsporne).

W dniu 21 grudnia 2007 roku R. J. zawarł z gminą K. umowę sprzedaży nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...), za cenę 2 000 000 zł (wyciąg z konta – k. 90).

W dniu 16 grudnia 2009 roku T. K. oraz małżonkowie R. J. i A. D. zawarli umowę przedwstępną sprzedaży (zawartą przed R. S. notariuszem w W., akt notarialny rep. A nr. (...)), zgodnie z którą zobowiązali się zawrzeć umowę sprzedaży, na mocy której T. K. sprzeda małżonkom R. J. i A. D. całą nieruchomość stanowiącą działkę gruntu oznaczoną nr ew. (...), z obrębu(...), o pow. 0,1419 ha, położoną w W. przy ul. (...), objętej księgą wieczystą nr (...), za cenę w kwocie 2.050.000,00 zł, a małżonkowie nieruchomość tę za wskazaną cenę na zasadach wspólności ustawowej kupią (§2.1). Strony zobowiązały się do zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży w terminie do dnia 31 grudnia 2012 roku (§2.2). T. K. oświadczył, że cała cena w kwocie 2 050 000 zł została już mu przez kupujących zapłacona i podpisaniem niniejszej umowy kwituje jej odbiór (§3) (przedwstępna umowa sprzedaży z 16.12.2009 – kk. 443-448).

Z kolei w dniu 22 grudnia 2009 roku T. K. oraz małżonkowie R. J. i A. D. dokonali zmiany umowy przedwstępnej sprzedaży (przed R. S. notariuszem w W., akt notarialny rep. A nr. (...)). W §2 tego aktu notarialnego stwierdzono: „Małżonkowie R. J. i A. D. oświadczają, że cała cena w kwocie 2.050.000,00 zł (…) zapłacona w ramach powołanej przedwstępnej umowy sprzedaży pochodziła z majątku osobistego R. J., którą uzyskał ze sprzedaży swojej nieruchomości położonej w gminie K..” W §3 aktu notarialnego stwierdzono: „W związku z tym, że cała cena w kwocie 2.050.000,00 zł (…) zapłacona już i pokwitowana, pochodziła z majątku osobistego R. J., T. K. oraz R. J. – za zgodą jego żony A. D. – postanawiają zmienić powołaną przedwstępną umowę sprzedaży, za Rep.(...) nr (...), w ten sposób, że jedynym nabywcą opisanej w §1 powołanego aktu nieruchomości będzie R. J.”, a w związku z tym §2 otrzymuje nowe, następujące brzmienie: „§2.1. T. K. oraz R. J. zobowiązują się zawrzeć umowę sprzedaży, na mocy której T. K. sprzeda R. J. całą opisaną §1 tego aktu nieruchomość, nieruchomość stanowiącą działkę gruntu oznaczoną nr ew.(...) o pow. 0,1419 ha, położoną w W. przy ul. (...), objętej księgą wieczystą nr (...), za cenę w kwocie 2.050.000,00 zł (…), a R. J. nieruchomość tę za wskazaną cenę na zasadach wspólności ustawowej kupi.” T. K. oświadczył, że cała cena w kwocie 2.050.000,00 zł została już mu przez R. J. w dniu 16 grudnia 2009 roku zapłacona i kwituje jej odbiór (§3) (zmiana przedwstępnej umowy sprzedaży z 22.12.2009 – kk. 449-452).

R. J. obecnie zamieszkuje na ww. nieruchomości w W. przy ul. (...) (bezsporne; ponadto pozew – k. 1).

A. D. w dniu 12 marca 2013 roku rozpoczęła wykonywanie działalności gospodarczej pod firmą (...) (a obecnie C. E. A. D.) polegającej na sprzedaży detalicznej wyrobów tekstylnych (bielizny pościelowej, ręczników, szlafroków itp.) w ramach prowadzenia zarówno sklepu stacjonarnego (w centrum handlowym (...) w W., który został zakupiony przez A. D. oraz R. J. od K. B. oraz jej męża, ze środków finansowych R. J., który wykonał przelew), jak i sprzedaży wysyłkowej drogą internetową pod nazwą (...). A. D. zajmowała się zarządzaniem sklepem, przygotowywaniem dokumentacji, rozmowami z kontrahentami, reklamą, bieżącymi sprawami związanymi ze sklepem. W rejestrze CEIDG jako pełnomocnik przedsiębiorcy wpisany był R. J. (wydruk z CEIDG – kk. 55-56, kk. 67-69; wydruk ze strony internetowej – kk. 58-65; kopia protokołu sprawy o rozwód, sygn. VI C 280/20 – k. 77; raporty kasowe – kk. 92-109; historia rachunku bankowego przedsiębiorstwa – kk. 111-127; zeznania powoda – protokół k. 532v.; zeznania pozwanej – protokół k. 535v.; zeznania świadek K. B. – protokół kk. 559-559v.).

R. J. uczestniczył w prowadzeniu tej działalności – pobierał środki pieniężne z kasy fiskalnej oraz z rachunku bankowego przedsiębiorstwa, dokonywał wymiany tak pobranych środków na walutę euro (co służyło realizacji transakcji w ramach prowadzonej działalności), podejmował czynności związane z zakupem towarów, remontem sklepu, tworzył stronę internetową sklepu, wydawał polecenia pracownikom itp. Nadto powód figurował w rejestrze CEIDG jako pełnomocnik przedsiębiorcy (zeznania świadek I. O. – protokół kk. 436-436v.; zeznania świadka M. D. – protokół k. 437; zeznania świadka B. B. (2) – protokół k. 437; zeznania świadka J. Z. – protokół kk. 492-493; zeznania powoda – protokół kk. 532v.-534; wyciąg z rachunku bankowego – kk. 575-601).

W dniu 15 maja 2013 roku A. D. zawarła z D. J.. (...) Spółka Jawna umowę dzierżawy lokalu użytkowego nr (...) położonego na parterze Centrum Handlowego (...) w W. przy ul. (...). Zgodnie z jej treścią A. D., jako dzierżawca, zobowiązała się uiszczać na rzecz Spółki (jako wydzierżawiającego) opłatę z tytułu przedmiotowej umowy dzierżawy, w oznaczonym w niej terminie i na podstawie faktury VAT wystawionej przez wydzierżawiającego (§3 umowy dzierżawy; umowa – kk. 229-231).

R. J. w związku z prowadzeniem ww. przedsiębiorstwa zrealizował m.in. trzy płatności:

: dnia 17 maja 2013 roku na rachunek wydzierżawiającego, tytułem płatności faktury VAT z tytułu ww. umowy dzierżawy w zakresie prowadzonego sklepu, w kwocie 86 666,62 zł,
: dnia 20 maja 2013 roku na rachunek przedsiębiorstwa w kwocie 85 000 zł,
: dnia 27 października 2013 roku na rachunek przedsiębiorstwa w kwocie 30 000 zł (potwierdzenia przelewów: k. 385. k. 387, k. 389).

W dniu 8 czerwca 2018 roku roku doszło do zawarcia przez strony umowy majątkowej małżeńskiej o ustanowieniu rozdzielności majątkowej, zgodnie z którą od dnia zawarcia umowy miał obowiązywać ich ustrój rozdzielności majątkowej polegający na tym, że każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem niniejszej umowy, jak i majątek nabyty później oraz zarządza całym swoim majątkiem samodzielnie, zgodnie z art. 51 i 51¹ k.r.o. (umowa, akt notarialny rep. A nr (...) – kk. 50-51).

W dniu 10 grudnia 2019 roku R. J. i A. D. podpisali (co zostało poświadczone notarialnie) oświadczenie, że są oni współwłaścicielami przedsiębiorstwa prowadzonego przez A. D. pod firmą (...) związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej założonej w trakcie trwania związku małżeńskiego ze wspólnych środków i tym samym wchodzi w skład wspólności majątkowej ustawowej. Strony ustaliły, co następuje:

1. „W częściach równych partycypujemy i będziemy partycypować w zyskach i stratach tego przedsiębiorstwa.

2. Decyzje w sprawie kierunków działalności i funkcjonowania przedsiębiorstwa będą podejmowane za zgodą obojga wspólników.

3. Decyzje dotyczące rozwoju działalności i jej formy prawnej będą podejmowane wspólnie.

4. W przypadku sprzedaży przedsiębiorstwa decyzja zostanie podjęta wspólnie. Każdy ze współmałżonków ma prawo pierwokupu.” (oświadczenie wraz z podpisami poświadczonymi notarialnie – kk. 71-72).

Pismem z dnia 16 stycznia 2023 roku skierowanym do R. J. (odebranym w dniu 23 stycznia 2023 roku) A. D. oświadczyła, że wg jej wiedzy nie składała ona żadnych oświadczeń woli wyrażających wolę co do zawiązania jakiejkolwiek spółki, w szczególności spółki cichej lub spółki cywilnej. Gdyby jednak hipotetycznie założyć, że doszło do zawarcia między stronami umowy spółki cichej lub cywilnej, A. D. złożyła w tym piśmie oświadczenie o następującej treści:

1. „Jeżeli wiąże nas umowa spółki cichej, w ramach której to spółki przedmiotem działalności wspólników jest prowadzenie sklepu z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...) – to wypowiadam tę umowę spółki cichej na podstawie art. 365^{(
1)} Kodeksu cywilnego. Oświadczenie to powoduje wygaśnięcie takiej umowy spółki niezwłocznie po niniejszym wypowiedzeniu.

2. Jeżeli wiąże nas umowa spółki cywilnej, w ramach której to spółki przedmiotem działalności wspólników jest prowadzenie sklepu z pościelą o nazwie (...), pod adresem ul. (...), (...)-(...) W., w centrum handlowym (...) – to niniejszym wypowiadam swój udział w takiej spółce na podstawie art. 869§2 Kodeksu cywilnego – z ważnych powodów, bez zachowania terminów wypowiedzenia.

Ważnymi powodami powyższego wypowiedzenia mojego udziału – są powody dotyczące istnienia poważnego konfliktu między nami, uniemożliwiającego jakąkolwiek dalszą współpracę, który to konflikt spowodował w szczególności rozpad naszego małżeństwa zakończonego rozwodem, a także zawiśnięcie sporu sądowego między nami. Jednocześnie ponieważ spółka ta miałaby tylko dwóch wspólników a jednoosobowe spółki cywilne nie mogą istnieć – to oczywiście wypowiedzenie mojego udziału powoduje automatycznie jej rozwiązanie z chwilą wypowiedzenia.” (oświadczenie z 16.01.2023 – kk. 224-225; potwierdzenie nadania – k. 226; potwierdzenie odbioru, wydruk ze strony internetowej Poczty Polskiej – k. 227).

A. D. przesłała do R. J. pismo datowane na dzień 3 października 2023 roku (a odebrane w dniu 10 października 2023 roku), w którym to „bezwarunkowo” oświadczyła, że:

Ważnymi powodami powyższego wypowiedzenia mojego udziału – są powody dotyczące istnienia poważnego konfliktu między nami, uniemożliwiającego jakąkolwiek dalszą współpracę, który to konflikt spowodował w szczególności rozpad naszego małżeństwa zakończonego rozwodem, a także zawiśnięcie sporu sądowego między nami. Jednocześnie ponieważ spółka ta miałaby tylko dwóch wspólników a jednoosobowe spółki cywilne nie mogą istnieć – to oczywiście wypowiedzenie mojego udziału powoduje automatycznie jej rozwiązanie z chwilą wypowiedzenia.” (oświadczenie z 3.10.2023 – kk. 423; potwierdzenie nadania – k. 425; potwierdzenie odbioru – k. 426).

Sąd dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci powołanych dowodów z dokumentów (kopii). Dokumenty te nie budziły wątpliwości Sądu co do swej wiarygodności oraz autentyczności. Posiłkowo Sąd oparł się również na dowodzie z przesłuchania świadków oraz stron, które stanowiły cenne uzupełnienie dowodów z dokumentów w zakresie opisanych wyżej okoliczności.

Odnosząc się do poszczególnych środków dowodowych w pierwszej kolejności należy nadmienić, iż Sąd uznał za nieudowodnione, w jakiej faktycznej wysokości powód poniósł nakład z majątku osobistego na majątek wspólny (przedsiębiorstwo) oraz skąd te środki pochodziły. Świadek W. K. zeznał, iż nie wie, w jakiej kwocie R. J. zapłacił K. B. „odstępne” z tytułu kupna sklepu w centrum handlowym (...) (protokół – kk. 435v.-436). Świadek B. B. (2) zeznał: „Pan R. mówił, że on nabył sklep, ale nie wiem za ile, od kogo, skąd miał na to pieniądze” (protokół – k. 437v.). Świadek K. J. zeznał, że „w grę wchodziło chyba ok. 600 tys. PLN” (protokół – k. 491v.). Świadek J. Z.: „Sklep został kupiony za setki tysięcy PLN, na pewno powyżej pół miliona złotych. Z tego co słyszałem, to R. wyłożył te pieniądze. Nie wiem skąd te pieniądze pochodziły” (protokół - k. 492v.). Powód zeznał: „Pozwana prowadziła sklep, który kupiłem. To była kwota 800 tys-1 000 000 złotych. Przekazałem te pieniądze pani K. B..” (zeznania powoda – protokół k. 532v.). Pozwana zeznała: „Założyłam działalność, rzeczywiście środki pochodziły od powoda.” (zeznania pozwanej – protokół k. 535). Świadek K. B.: „To są osoby, którym wiele lat temu sprzedałam sklep. (…) Dla mnie państwo płacili obydwoje. Nie wiem kto robił fizycznie przelew (…) po tylu latach nie pamiętam. To była kwota kilkaset tysięcy.” (protokół – kk. 559-559v.). W świetle powyższych, sprzecznych zeznań świadków i stron oraz braku innych dowodów, Sąd uznaje ww. fakty za nieudowodnione. Ostatecznie jednak powód domagał się zapłaty kwot wynikających z innych czynności faktycznych (tj. z tytułu wpłat na przedsiębiorstwo oraz czynszu umowy dzierżawy sklepu), a zatem okoliczności te nie miały większego znaczenia dla sprawy.

Nadto powód wywodził, iż w dniu 21 grudnia 2007 roku zawarł z gminą K. umowę sprzedaży nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...), za cenę 2 000 000 zł. Kwota uzyskana z tej sprzedaży miała stanowić majątek osobisty powoda, jako że została uzyskana przed zawarciem małżeństwa i nie weszła w skład majątku wspólnego małżonków. Powód podnosił, że środki te posłużyły do zakupu sklepu w ramach przedsiębiorstwa prowadzonego przez pozwaną pod firmą (...), w związku z czym miały stanowić jego wkład w to przedsiębiorstwo. Powód nie udowodnił tego faktu. Przedłożył on wyciąg z rachunku bankowego na okoliczność, iż rzeczywiście taką kwotę od gminy K. uzyskał, natomiast nie wykazał w żaden sposób, by to z tych środków miał być zakupiony sklep. Po pierwsze – kwoty, które były wymieniane przez ww. świadków oraz strony, jako cena kupna tego sklepu, były zdecydowanie mniejsze; po drugie – strona pozwana przedstawiła kontrdowód, tj. umowę przedwstępną sprzedaży nieruchomości z dnia 16 grudnia 2009 roku (wraz z jej zmianą), z której wynika, że środki pieniężne w kwocie 2 050 000 zł, pochodzące z majątku osobiste powoda, uzyskane ze sprzedaży nieruchomości w gminie K. (co wyraźnie wskazano w akcie notarialnym zmieniającym umowę przedwstępną sprzedaży), zostały przez niego przeznaczone na zakup nieruchomości stanowiącą działkę gruntu oznaczoną nr ew. (...)o pow. 0,1419 ha, położoną w W. przy ul. (...). Na tej nieruchomości obecnie zamieszkuje powód. W ocenie Sądu to przesądza kwestię tak opisanego nakładu i przesądza ją – z punktu widzenia interesu powoda – negatywnie, choć ostatecznie również i z tego faktu powód nie wywodził żadnego żądania pieniężnego.

Sąd pominął dowód z opinii biegłego jako mający wykazać fakt nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 235²§1 pkt 2 k.p.c.). Ustalanie taką drogą dowodową wartości przedsiębiorstwa byłoby bezcelowe, a to z uwagi na rozstrzygnięcie, którego Sąd dokonał w oparciu o przesłanki prawne, co zostanie opisane szerzej w dalszej części uzasadnienia.

Pozostałe, niewymienione wyżej dowody należało również uznać za nieprzydatne w świetle okoliczności mających dla sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.).

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu w całości zarówno w odniesieniu do roszczenia głównego, jak i wszystkich roszczeń ewentualnych.

Spór między stronami – jako byłymi małżonkami – ma charakter majątkowy, odnoszący się do wzajemnych rozliczeń na tle ustania wspólności majątkowej małżeńskiej (na skutek zawarcia umowy rozdzielności majątkowej), a następnie również rozwiązania samego stosunku małżeńskiego. Skutki ustanowienia reżimu rozdzielności majątkowej małżeńskiej odpowiadają konsekwencjom dawnego umownego „wyłączenia wspólności”, unormowanego w dawnym art. 51 k.r.o. Z chwilą ustanowienia tego reżimu istnieją tylko dwie masy majątkowe, tj. majątki osobiste każdego z małżonków. W skład majątku osobistego małżonka wchodzi wtedy udział w majątku objętym dotychczas małżeńską wspólnością majątkową. W takiej sytuacji powstaje potrzeba podziału majątku objętego wcześniej małżeńską wspólnością majątkową (P. Twardoch [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, red. M. Fras, M. Habdas, LEX/el. 2023, art. 51). Jest bezsporne, że żaden podział majątku nie został między byłymi małżonkami dokonany.

A. D. w dniu 12 marca 2013 roku rozpoczęła wykonywanie działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu sklepu (zarówno stacjonarnego, jak i internetowego) z bielizną pościelową ręcznikami, szlafrokami itp. Skoro więc ta działalność została rozpoczęta i była prowadzona w trakcie obowiązywania między małżonkami ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, to należy uznać, że owo przedsiębiorstwo weszło do majątku wspólnego małżonków i jest przedmiotem współwłasności. Kwestią wtórną i drugorzędną była forma prowadzenia takiej działalności, tj. czy była to spółka cicha czy spółka cywilna. Bezspornym było to, że powód uczestniczył w prowadzeniu tej działalności – pobierał środki pieniężne z kasy fiskalnej przedsiębiorstwa, dokonywał wymiany tak pobranych środków na walutę euro (co służyło realizacji transakcji w ramach prowadzonej działalności), podejmował czynności remontowe, tworzył stronę internetową sklepu, wydawał polecenia pracownikom itp. Nadto powód figurował w rejestrze CEIDG jako pełnomocnik przedsiębiorcy. Charakter podejmowanych czynności mógłby wskazywać na fakt prowadzenia przez strony spółki cywilnej, jako jej wspólnicy, choć z drugiej strony należy podkreślić, że strony formalnie żadnej takiej umowy nie zawierały (art. 860§2 k.c.), jak również powód nie był zarejestrowany w CEIDG jako przedsiębiorca (art. 4 ust. 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pr. przed. i art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy o CEIDG) – niezależnie jednak od tego, przedsiębiorstwo to weszło do majątku wspólnego małżonków, zaś po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej powinno być poddane podziałowi majątku wspólnego, co nie nastąpiło.

W świetle powyższego Sąd w pełni podziela argumentację prawną strony pozwanej dotyczącej wszelkich, obszernie formułowanych roszczeń powoda o ustalenie – powód nie ma interesu prawnego w dochodzeniu tak sformułowanych roszczeń, albowiem zniweczyło go oświadczenie pozwanej z dnia 16 stycznia 2023 roku o wypowiedzeniu tak rozumianego stosunku prawnego, przy czym zarzut powoda o „warunkowości”, a co za tym idzie nieważności takiego wypowiedzenia, należało uznać jako całkowicie nietrafiony. Owa „warunkowość” zastrzeżona przez pozwaną nie dotyczyła spełnienia dodatkowych przesłanek materialnoprawnych bądź faktycznych przez którąkolwiek za stron, zaistnienia określonego zdarzenia przyszłego i niepewnego (w myśl definicji warunku zawartej w art. 89 k.c.), a jedynie prawidłowego zdefiniowania stosunku prawnego łączącego strony; oczywistym jest bowiem, że jeżeli strony łączył stosunek umowy spółki, to na skutek wypowiedzenia ulega on rozwiązaniu, zaś jeżeli taki stosunek w ogóle nie istniał, to wypowiedzenie w oczywisty sposób nie wywoła żadnego skutku. Nie jest to więc tak warunkowość, na jaką się powołuje powód w swojej argumentacji, przywołując poglądy SN odnośnie dokonania jednostronnej czynności prawnokształtującej – w tym szczegółowo, wypowiedzenia umowy spółki np. jawnej (jak w wyroku z 29.04.2009, II CSK 614/08 – w którym to przecież SN podkreśla, że dokonywanie wykładni oświadczenia woli musi odbywać się z uwzględnieniem celu oświadczenia i kontekstu, w jakim jest składane). Nawet gdyby więc uznać, że strony łączył stosunek spółki, to na skutek owego oświadczenia został on rozwiązany przez wypowiedzenie i na moment orzekania tak czy inaczej on nie istnieje. Nadto zgodzić się należy, że hipotetyczne orzeczenie uwzględniające roszczenie w trybie art. 189 k.p.c. nie zakończyłoby istniejącego sporu pomiędzy byłymi małżonkami, gdyż powód, chcąc dochodzić swoich ewentualnych roszczeń przeciwko pozwanej w oparciu o stan faktyczny przywołany w pozwie, i tak zobowiązany byłby do wszczęcia całkowicie odrębnego postępowania – postępowania o podział majątku dorobkowego małżonków. W myśl bowiem ugruntowanego orzecznictwa w tym przedmiocie, powód nie ma interesu prawnego w uzyskaniu wyroku w sprawie z powództwa opartego na art. 189 k.p.c., jeżeli służy mu dalej idące powództwo, tj. takie, które doprowadzi do usunięcia niejasności i wątpliwości co do danego stosunku prawnego i definitywnie zakończy spór istniejący między stronami lub zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości (wyrok SA w Krakowie z 22.10.2013 r., I ACa 966/13, LEX nr 1483768; wyrok SA w Warszawie z 18.05.2022 r., I ACa 23/22, LEX nr 3439843; Wyrok SA w Warszawie z 13.04.2022 r., I ACa 52/22, LEX nr 3450518). W tym kontekście jedynie na marginesie należy zauważyć, że tak pojmowanego interesu prawnego z pewnością nie zrealizowałoby postępowanie w przedmiocie podziału majątku spółki cywilnej (przy założeniu, że taki stosunek prawny łączył strony), a zdecydowanie dalej idące byłoby właśnie postępowanie w przedmiocie podziału majątku wspólnego. Dopiero to postępowanie może definitywnie rozstrzygnąć spór pomiędzy stronami, zaś to, czy w ramach prowadzonego wspólnie przedsiębiorstwa funkcjonował stosunek umowny i czy była to umowa nienazwana – umowa spółki cichej, czy też umowa spółki cywilnej, ma znaczenie drugorzędne. Przedsiębiorstwo weszło do majątku wspólnego, albowiem było prowadzone w okresie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej, a zatem pozostaje kwestia rozliczenia tak powstałego majątku w ramach podziału majątku dorobkowego na skutek ustania wspólności majątkowej małżeńskiej.

Konsekwencją powyższego jest również oddalenie powództwa ewentualnego o zapłatę. W ramach tak dochodzonego roszczenia powód wywodził (na co przedłożył potwierdzenia przelewów), że tytułem wkładu na przedsiębiorstwo zrealizował m.in. trzy płatności:

: dnia 20 maja 2013 roku na rachunek przedsiębiorstwa w kwocie 85 000 zł,
: dnia 17 maja 2013 roku na rachunek wydzierżawiającego, tytułem płatności faktury VAT z tytułu umowy dzierżawy w zakresie prowadzonego sklepu, w kwocie 86 666,62 zł,
: dnia 27 października 2013 roku na rachunek przedsiębiorstwa w kwocie 30 000 zł.

Powód żądał zatem łącznej kwoty 201 666,62 zł tytułem należnej mu (w jego ocenie) części majątku spółki, która powinna mu przypadać na skutek podziału majątku wspólnego wspólników spółki cichej, względnie spółki cywilnej zgodnie z art. 875 k.c., tj. tytułem zwrotu wkładu wniesionego przez powoda oraz udziału w 1/2 nadwyżki we wspólnym majątku wspólników. Jak już wskazano wyżej, to roszczenie powinno być rozstrzygnięte w ramach postępowania o podział majątku wspólnego. Nawet gdyby jednak zinterpretować to żądanie jako o zwrot nakładu z majątku osobistego na majątek wspólny (a zatem na podstawie art. 45 k.r.o.), to powód w żaden sposób nie udowodnił, skąd pochodziły owe środki pieniężne wykazane ww. przelewami i czy rzeczywiście pochodziły one z majątku osobistego, w związku z czym również w oparciu o art. 6 w zw. z art. 232 k.p.c., tj. z uwagi na nieudowodnienie, roszczenie to nie mogło podlegać uwzględnieniu, gdyż jedyne udowodnione środki pieniężne stanowiące majątek osobisty to kwota 2 000 000 zł uzyskana ze sprzedaży nieruchomości w gminie K., jednak po pierwsze – powód nie wywodził, że to z tych środków dokonywał ww. przelewów, a jedynie że z tych środków wykonał przelew na poczet ceny zakupu sklepu, a po drugie – postępowanie dowodowe wykazało, że z tych środków zakupił nieruchomość przy ul. (...) w W.. Co więcej – jak stanowi art. 45§2 k.r.o., zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny. Strony nie posiadają wspólnych dzieci, a zatem tak opisane powództwo służy jedynie dobru osobistemu powoda, a nie dobru rodziny. To stanowi dodatkową przesłankę oddalenia powództwa, a to z uwagi na brak możliwości rozstrzygania tego roszczenia na gruncie powództwa cywilnego.

Mając na uwadze wszystkie powyższe rozważania, należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku.

W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98§1, §1¹ i §3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. Na koszty poniesione przez pozwaną, która wygrała sprawę w całości, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 5 400 zł (zgodnie z §2 pkt 6 oraz §19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. W konsekwencji orzeczono jak w punkcie II sentencji wyroku.

Dodano: 15 grudnia 2025, Opublikował(a): Wioleta Żochowska
Podmiot udostępniający informację: Sąd Okręgowy w Warszawie
Osoba, która wytworzyła informację: sędzia Marcin Polit
Data wytworzenia informacji: 25 września 2025