I C 1141/13 - wyrok z uzasadnieniem Sąd Okręgowy w Warszawie z 2026-01-15
Sygnatura akt I C 1141/13
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 14 listopada 2025 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:
Przewodniczący: Sędzia Andrzej Kuryłek
Protokolant: Jakub Wojdyna
po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. w Warszawie
na rozprawie sprawy z powództwa J. M., B. Ś. i R. Ś.
przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W.
o odszkodowanie
I oddala powództwo,
II odstępuje od obciążenia powodów J. M., B. Ś. i R. Ś. obowiązkiem zwrotu pozwanemu (...) S.A. z siedzibą w W. kosztów procesu.
Sygn. akt I C 1141/13
UZASADNIENIE
J. M., B. Ś. i R. Ś. w pozwie z dnia 3 sierpnia 2013 r. (data stempla pocztowego, k. 100), skierowanym przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W. (poprzednio: Przedsiębiorstwo Państwowe (...) z siedzibą w W.) wnieśli o:
1. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwoty 44 000 zł tytułem odszkodowania, z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 1 sierpnia 2013 r. do dnia zapłaty, na którą składają się:
a) kwota 14 000 zł tytułem kosztów koniecznej rewitalizacji akustycznej budynku powodów położonego w W. przy ul. (...), tj. robót związanych z zapewnieniem ochrony akustycznej budynku , zarówno robót już wykonanych, jak i tych prac, które winny zostać wykonane, należących do wymagań technicznych budynku, znajdującego się w całości w obszarze ograniczonego użytkowania, na którym występują przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu określonych na podstawie przepisów prawa oraz zgodnie z polskimi normami;
b) kwota 30 000 zł tytułem obniżenia (ubytku) wartości rynkowej nieruchomości powodów położonej w W. przy ul. (...), na skutek oddziaływania hałasu powodowanego przez lotnisko O. im. F. C. na nieruchomość powodów oraz znajdowania się nieruchomości w całości w obszarze ograniczonego użytkowania;
2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwoty 40 000 zł tytułem odszkodowania, z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 1 sierpnia 2013 r. do dnia zapłaty, na którą składa się kwota 40 000 zł tytułem obniżenia (ubytku) wartości rynkowej nieruchomości powodów położonej w W. przy ul. (...), na skutek oddziaływania hałasu powodowanego przez lotnisko na nieruchomość powodów oraz znajdowania się nieruchomości powodów w całości w obszarze ograniczonego użytkowania;
3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda R. Ś. kwoty 44 000 zł tytułem odszkodowania, z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 1 sierpnia 2013 r. do dnia zapłaty, na którą składają się:
a) kwota 30 000 zł tytułem obniżenia (ubytku) wartości rynkowej nieruchomości powoda R. Ś. położonej w W. przy ul. (...) na skutek oddziaływania hałasu powodowanego przez lotnisko O. im. F. C. na nieruchomość powoda oraz znajdowania się nieruchomości powoda w całości w obszarze ograniczonego użytkowania;
b) kwota 14 000 zł tytułem obniżenia (ubytku) wartości rynkowej nieruchomości powoda R. Ś. położonej w W. przy ul. (...), na skutek oddziaływania hałasu powodowanego przez lotnisko na nieruchomość powoda oraz znajdowania się nieruchomości powoda w całości w obszarze ograniczonego użytkowania.
Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu, tj. kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, że podstawą dochodzonych roszczeń jest ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania dla (...) im. (...) w W. na mocy uchwały nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r. Powodowie podnieśli, że działalność lotniska powoduje ponadnormatywny hałas, który w sposób trwały i istotny oddziałuje na ich nieruchomości położone w całości w obszarze ograniczonego użytkowania. Nadto powodowie wskazali, że ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania skutkowało ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, w szczególności poprzez konieczność znoszenia zwiększonych immisji hałasu oraz zawężenie prawa własności. W ich ocenie prowadzi to do obniżenia wartości rynkowej nieruchomości, co stanowi szkodę w rozumieniu art. 129 ust. 2 ustawy – Prawo ochrony środowiska. Powodowie wskazali również, że skutkiem ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania jest konieczność dostosowania budynków do wymagań akustycznych, w tym wykonania robót budowlanych związanych z ochroną akustyczną oraz zapewnienia właściwej wentylacji lub klimatyzacji. Jako podstawę prawną odpowiedzialności pozwanego powodowie wskazali art. 129 ust. 2 w zw. z art. 135 i 136 Prawa ochrony środowiska, a także alternatywnie art. 435 k.c., podnosząc, że lotnisko stanowi przedsiębiorstwo wprawiane w ruch siłami przyrody.
(pozew, k. 2-15)
W odpowiedzi na pozew z dnia 10 lutego 2014 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości jako bezzasadnego oraz o zasądzenie od powodów solidarnie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany podniósł, że powodowie nie wykazali, aby w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania doszło do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, powstania szkody ani istnienia normalnego związku przyczynowego pomiędzy wprowadzeniem OOU a dochodzonymi roszczeniami. Wskazał, że nieruchomości powodów położone są wprawdzie w obszarze ograniczonego użytkowania, jednak poza strefami (...) i (...), w których uchwała wprowadza konkretne ograniczenia w przeznaczeniu terenów. Zdaniem pozwanego poza tymi strefami uchwała nie wprowadziła żadnych ograniczeń w zakresie zabudowy ani sposobu korzystania z nieruchomości, co wyklucza możliwość powstania szkody. Ponadto pozwany zaprzeczył twierdzeniom powodów o przekroczeniach dopuszczalnych norm hałasu, wskazując, że poziom hałasu na nieruchomościach powodów mieści się w granicach norm określonych w obowiązujących przepisach. Odnosząc się do roszczeń o tzw. rewitalizację akustyczną budynku, pozwany podniósł, że powodowie nie wykazali, aby w budynku istniał nieodpowiedni klimat akustyczny wymagający przeprowadzenia prac. Wskazał, że obowiązek zapewnienia odpowiednich parametrów akustycznych w budynkach mieszkalnych istniał na podstawie przepisów prawa budowlanego niezależnie od ustanowienia OOU, a ewentualne braki w tym zakresie nie mogą być utożsamiane ze szkodą wywołaną wejściem w życie uchwały. Podkreślił także, że nawet przy hipotetycznym przekroczeniu norm hałasu jego odpowiedzialność mogłaby dotyczyć jedynie różnicy w wymaganej izolacyjności akustycznej, a nie pełnych kosztów rewitalizacji. Zdaniem pozwanego w zakresie roszczeń o obniżenie wartości nieruchomości powodowie nie wykazali, aby wprowadzenie OOU doprowadziło do rzeczywistego ograniczenia prawa własności lub spadku wartości ich nieruchomości.
Pozwany zakwestionował również podstawy prawne dochodzonych roszczeń, wskazując, że wyłączną podstawę odpowiedzialności stanowią przepisy art. 129–136 ustawy – Prawo ochrony środowiska, a art. 435 k.c. nie znajduje zastosowania, gdyż pozwany jako zarządzający portem lotniczym nie jest przedsiębiorstwem wprawianym w ruch siłami przyrody. Z ostrożności procesowej podniósł także zarzut przedawnienia ewentualnych roszczeń deliktowych oraz zakwestionował żądanie zasądzenia odsetek ustawowych od daty wskazanej w pozwie, wskazując, że powodowie nie wykazali ani wysokości szkody, ani sposobu jej wyliczenia.
(odpowiedź na pozew, k. 120-138)
Pismem z dnia 8 września 2023 r. (data stempla pocztowego, k. 1306) powodowie dokonali modyfikacji pkt 1 pozwu wnosząc o:
1. zasądzenie solidarnie na rzecz powodów od pozwanego odszkodowania w wysokości 44 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 01 sierpnia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2015 r., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty, na którą to kwotę składają się:
a) kwota 60 zł tytułem obniżenia (ubytku) wartości nieruchomości stanowiącej własność powodów, położonej w W. przy ulicy (...) - w związku z ograniczeniami w korzystaniu z nieruchomości przewidzianymi dla obszaru ograniczonego użytkowania lotniska (...) im. (...) w W., utworzonego na mocy uchwały nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla (...) im. (...) w W. oraz oddziaływaniem hałasu powodowanego przez pozwanego na nieruchomość powodów;
b) kwota 43 940 zł tytułem kosztów rewitalizacji akustycznej budynku mieszkalnego powodów posadowionego na nieruchomości przy ul. (...) w W. - w związku z narażeniem budynku powodów na podwyższony poziom hałasu powodowanego oddziaływaniem akustycznym lotniska (...) im (...) w W. w obszarze ograniczonego użytkowania dla lotniska (...) im. (...) w W., utworzonego na mocy uchwały nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla (...) im. (...) w W.;
ewentualnie w przypadku uznania, iż brak jest solidarności roszczeń po stronie powodów wnoszę o:
1. zasądzenie na rzecz powodów od pozwanego odszkodowania w wysokości 44 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 01 sierpnia 2013 r. do dnia 31 grudnia 2015 r., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty, na którą to kwotę składają się:
- na rzecz powoda ad 1:
a) kwota 10 zł tytułem obniżenia (ubytku) wartości nieruchomość stanowiącej własność Powodów, położonej w W. przy ulicy (...) - w związku z ograniczeniami w korzystaniu z nieruchomości przewidzianymi dla obszaru ograniczonego użytkowania lotniska (...) im. (...) w W., utworzonego na mocy uchwały nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla (...) im. (...) w W. oraz oddziaływaniem hałasu powodowanego przez pozwanego na nieruchomość powodów;
b) kwota 7324 zł tytułem kosztów rewitalizacji akustycznej budynku mieszkalnego powodów posadowionego na nieruchomości przy ul. (...) w W. - w związku z narażeniem budynku powodów na podwyższony poziom hałasu powodowanego oddziaływaniem akustycznym lotniska (...) im. (...) w W. w obszarze ograniczonego użytkowania dla lotniska (...) Im. (...) w W., utworzonego na mocy uchwały nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla (...) im. (...) w W.;
- na rzecz Powoda ad. 2
a) kwota 40 zł tytułem obniżenia (ubytku) wartości nieruchomości stanowiącej własność Powodów, położonej w W. przy ulicy (...) w związku z ograniczeniami w korzystaniu z nieruchomości przewidzianymi dla obszaru ograniczonego użytkowania lotniska (...) im. (...) w W., utworzonego na mocy uchwały nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla (...) im. (...) w W. oraz oddziaływaniem hałasu powodowanego przez pozwanego na nieruchomość powodów;
b) kwota 29 292 zł tytułem kosztów rewitalizacji akustycznej budynku mieszkalnego powodów posadowionego na nieruchomości przy ul. (...) w W. - w związku z narażeniem budynku Powodów na podwyższony poziom hałasu powodowanego oddziaływaniem akustycznym lotniska (...) im. (...) w W. w obszarze ograniczonego użytkowania dla lotniska (...) im. (...) w W., utworzonego na mocy uchwały nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla (...) im. (...) w W.;
- na rzecz Powoda ad. 3
a) kwota 10 zł tytułem obniżenia (ubytku) wartości nieruchomości stanowiącej własność powodów, położonej w W. przy ulicy (...) - w związku z ograniczeniami w korzystaniu z nieruchomości przewidzianymi dla obszaru ograniczonego użytkowania lotniska (...) im. (...) w W., utworzonego na mocy uchwały nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla (...) im. (...) w W. oraz oddziaływaniem hałasu powodowanego przez Pozwanego na nieruchomość powodów;
b) kwota 7324 zł tytułem kosztów rewitalizacji akustycznej budynku mieszkalnego powodów posadowionego na nieruchomości przy ul. (...)) (...) w W. - w związku z narażeniem budynku powodów na podwyższony poziom hałasu powodowanego oddziaływaniem akustycznym lotniska (...) im. (...) w W. w obszarze ograniczonego użytkowania dla lotniska (...) im. (...) w W., utworzonego na mocy uchwały nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla (...) im. (...) w W.;
Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty oraz opłaty od pełnomocnictw w kwocie 102 zł według norm przepisanych.
(modyfikacja powództwa, k. 1304-1305v.)
W odpowiedzi na modyfikację powództwa, pismem z dnia 10 stycznia 2024 r. (data stempla pocztowego, k. 1375) pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, w tym w szczególności w zakresie roszczenia o odszkodowanie z tytułu kosztów rewitalizacji akustycznej. Pozwany podniósł, że powodowie nie wykazali poniesienia jakichkolwiek kosztów związanych z rewitalizacją akustyczną budynku przed wytoczeniem powództwa, co wyklucza możliwość zasądzenia odszkodowania na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 129 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska. Wskazał, że przepis ten dotyczy wyłącznie kosztów faktycznie poniesionych, a nie kosztów przyszłych, hipotetycznych lub planowanych (uchwała z dnia 28 października 2022 r., III CZP 100/22).
(odpowiedź na modyfikację powództwa, k. 1370–1374)
W dalszym toku postępowania stanowiska stron nie uległy zmianie.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
J. M., B. Ś. i R. Ś. są współwłaścicielami działek o numerze (...) (obręb: (...)), położonych w W. przy ul. (...) i ul. (...), dla których Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa prowadzi księgę wieczystą o numerze (...). Działka o numerze (...) jest działką niezabudowaną o powierzchni 1525 m ( 2 ), a działka o numerze (...) jest działką zabudowaną o powierzchni 1405 m ( 2), na której znajduje się dom jednorodzinny w zabudowie wolnostojącej o powierzchni całkowitej budynku (...) m ( 2).
Z kolei R. Ś. jest również właścicielem działki o numerze (...) (obręb: (...)), położonej w W. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa prowadzi księgę wieczystą o numerze (...). Jest to nieruchomość zabudowana o powierzchni 3403 m ( 2). Na terenie nieruchomości znajdują się budynki gospodarcze, które zajmują powierzchnię 235 m ( 2).
(odpisy z KW, k. 28-45; opinia biegłej sądowej z zakresu szacowania i wyceny nieruchomości K. D., k. 609-783)
Uchwałą Nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r., która weszła w życie w dniu 4 sierpnia 2011 r. (§ 13 uchwały), utworzono obszar ograniczonego użytkowania dla (...) im. (...) w W., którego zarządcą jest Przedsiębiorstwo Państwowe (...) w W. (§ 1 uchwały).
W obszarze ograniczonego użytkowania wyróżniono dwie strefy:
1) strefę (...), której granicę zewnętrzną wyznacza izolinia miarodajnego poziomu dźwięku 55 dB w porze nocy, od wewnątrz granica lotniska;
2) strefę (...), której granicę wyznacza od zewnątrz izolinia miarodajnego poziomu dźwięku 50 dB w porze nocy, a od wewnątrz granica strefy (...) (§ 4 uchwały).
W strefie (...) zakazano przeznaczania terenów pod zabudowę mieszkaniową jedno- i wielorodzinną, mieszkaniowo-usługową, zagrodową, zamieszkania zbiorowego, związaną ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, szpitale i domy opieki społecznej; zakazano lokalizowania budynków o funkcji mieszkaniowej, mieszkaniowo-usługowej, zagrodowej, zamieszkania zbiorowego, szpitali, domów opieki społecznej oraz o funkcjach związanych ze stałym pobytem dzieci i młodzieży; zakazano zmiany funkcji budynków istniejących na budynki o funkcji mieszkaniowej, mieszkaniowo-usługowej, zagrodowej, zamieszkania zbiorowego, szpitali, domów opieki społecznej oraz o funkcjach związanych ze stałym pobytem dzieci i młodzieży (§ 5 pkt 1 uchwały). Z kolei w strefie (...) zakazano przeznaczania terenów pod szpitale i domy opieki społecznej oraz pod zabudowę związaną ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży; zakazano lokalizowania budynków o funkcji szpitali, domów opieki społecznej oraz o funkcjach związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży; zakazano zmiany funkcji budynków istniejących na budynki o funkcjach związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, szpitali i domów opieki społecznej (§ 5 pkt 2 uchwały). Dodatkowo określono wymagania techniczne dotyczące budynków objętych obszarem ograniczonego użytkowania w ten sposób, że w nowoprojektowanych budynkach należało zapewnić odpowiednią izolacyjność ścian zewnętrznych, okien i drzwi w ścianach zewnętrznych, dachów i stropodachów – zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane i przepisami wykonawczymi do tej ustawy (§ 6 pkt 1 uchwały), a w istniejących budynkach należało zastosować zabezpieczenia zapewniające właściwy klimat akustyczny w pomieszczeniach – zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane i przepisami wykonawczymi do tej ustawy (§ 6 pkt 2 uchwały).
Granicę zewnętrzną obszaru ograniczonego użytkowania wyznacza się na podstawie obwiedni izolinii równoważnego poziomu dźwięku A LAeqN = 45 dB i izolinii LAeqD =55 dB w przypadku, gdy izolinia LAeqN =45 zdB zawiera się wewnątrz obszaru ograniczonego izolinią LAeqD =55dB; granicę wewnętrzną obszaru ograniczonego użytkowania wyznacza granica terenu lotniska (§ 3 ust. 1 i 2 Uchwały Nr (...) Sejmiku Województwa (...)).
Nieruchomość powodów znajduje się na obszarze ograniczonego użytkowania, przy czym nie jest położona w strefach (...) ani (...). Na tym obszarze dopuszczalne poziomu hałasu lotniczego wynoszą 60 dB w porze dnia oraz 50 dB w porze nocy zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku.
Na nieruchomości powodów średni poziom hałasu zewnętrznego ustalony dla pory dziennej wynosił około 52 dB, natomiast dla pory nocnej około 44 dB. Tak ustalone wartości nie przekraczały dopuszczalnych poziomów hałasu przyjmowanych dla tego obszaru.
Izolacyjność akustyczna ścian zewnętrznych budynku powodów, uwzględniająca istniejącą stolarkę okienną, odpowiada wymaganiom normowym przy założeniu, że poziom hałasu w środowisku zewnętrznym nie przekracza 60 dB w porze dziennej oraz 50 dB w porze nocnej.
Z kolei w pomieszczeniach mieszkalnych budynku powodów występują epizodyczne przekroczenia poziomu maksymalnego dźwięku w porze dziennej i nocnej związane z przelotami statków powietrznych.
Ponadto przekroczenia hałasu wewnątrz budynku powodów wynikają również z tzw. hałasu instalacyjnego pochodzącego np. z instalacji wodnych, ściekowych, klimatyzacyjnych.
Najbardziej wrażliwym elementem przegród zewnętrznych pod względem przenikania hałasu w nieruchomości powodów jest otwór okienny. Pozostałe elementy konstrukcyjne ścian nie wykazują obniżonej izolacyjności akustycznej. W celu dalszego ograniczenia przenikania hałasu do wnętrza budynku możliwe jest zastosowanie rozwiązań technicznych polegających na zwiększeniu izolacyjności akustycznej stolarki okiennej lub zastosowaniu rozwiązań wentylacyjnych ograniczających transmisję dźwięku.
(wyciąg z załącznika nr 6 do uchwały nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20.06.2011 r., k. 94-95; mapa uciążliwości OOU, k. 98; załącznik nr 1 do uchwały nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20.06.2011 r., k. 99; opinia biegłego z zakresu akustyki A. K. , k. 463-483 wraz z opinią uzupełniającą: k. 515-520 i k. 990-1000, ustnymi wyjaśnieniami biegłego na rozprawie k. 565-568 i k. 1017-1018v.)
W bezpośrednim sąsiedztwie nieruchomości powodów występują także inne źródła hałasu, w tym związane z ruchem drogowym (z uwagi na położenie w pobliżu ulicy o charakterze przelotowym). Poziom hałasu ma znaczenie dla postrzegania atrakcyjności nieruchomości i może wpływać na jej wartość, jednak oddziaływanie to występowało zarówno przed, jak i po 2011 r., a sama zmiana aktu ustanawiającego obszar ograniczonego użytkowania nie była wiązana z gwałtowną zmianą cen nieruchomości. Na zachowania rynkowe oddziaływały czynniki pozahałasowe, w tym kryzys gospodarczy około 2009 r. oraz czynniki lokalizacyjne (np. infrastruktura komunikacyjna).
(opinia biegłej sądowej z zakresu szacowania i wyceny nieruchomości K. D., k. 609-783 wraz z opiniami uzupełniającymi k. 820-831 i k. 851-870 oraz ustnymi wyjaśnieniami biegłej, k. 909-910v.)
Pismem z 30 lipca 2013 r. powodowie zwrócili się do pozwanego o zapłatę odszkodowania z tytułu hałasu lotniczego w wysokości 2 780 000,00 zł.
(przedsądowe wezwanie do zapłaty wraz z potwierdzeniem nadania, k. 47-48)
Powyższy stan faktyczny został przez Sąd Okręgowy ustalony na podstawie dowodów z dokumentów złożonych do akt niniejszej sprawy. Sąd uznał dowody z dokumentów za wiarygodne, albowiem ich autentyczność nie została zakwestionowana przez strony, a ponadto Sąd nie znalazł podstaw do ich podważenia
Podstawę tak ustalonego stanu faktycznego sprawy miały przede wszystkim opinie biegłego z zakresu akustyki A. K. (opinia główna k. 463-483 wraz z opinią uzupełniającą: k. 515-520 i k. 990-1000, ustnymi wyjaśnieniami biegłego na rozprawie k. 565-568 i k. 1017-1018v.) Opinie te zostały sporządzone w sposób rzetelny i logiczny. Opierały się na rzeczywistych pomiarach hałasu, obowiązujących normach akustycznych oraz szczegółowych obliczeniach dotyczących poziomu hałasu w środowisku zewnętrznym i wewnątrz budynku. Wnioski biegłego były spójne, wzajemnie niesprzeczne i pozostawały w zgodzie z pozostałym materiałem dowodowym, dlatego Sąd uznał je za miarodajne.
Sąd dał również wiarę opiniom biegłej K. D. z zakresu szacowania i wyceny nieruchomości (opinia główna k. 609-783 wraz z opiniami uzupełniającymi k. 820-831 i k. 851-870 oraz ustnymi wyjaśnieniami biegłej, k. 909-910v.). Opinie te zostały sporządzone z wykorzystaniem danych rynkowych oraz analizy lokalnych uwarunkowań cenowych. Wnioski biegłej, zgodnie z którymi wprowadzenie obszaru ograniczonego użytkowania nie spowodowało spadku wartości nieruchomości powodów, Sąd uznał za przekonujące.
Pozostałe dowody z opinii biegłych sądowych T. B. (z zakresu budownictwa i kosztorysowania), S. K. (biegłego z zakresu budownictwa) oraz T. S. (z zakresu wentylacji i klimatyzacji) nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Ich przeprowadzenie zmierzało do ustalenia, jakie rozwiązania techniczne mogłyby zostać zastosowane w budynku powodów w celu zapewnienia komfortu użytkowania, a także jaki byłby orientacyjny koszt takich rozwiązań. Jednocześnie ustalenia te nie miały decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy co do zasady odpowiedzialności pozwanego. Pozwoliły one jedynie na hipotetyczne określenie zakresu i kosztów ewentualnych prac, które mogłyby poprawić warunki użytkowe budynku powodów, przy założeniu konieczności takiej ingerencji. Przeprowadzenie dowodów z tych opinii pozostawało jednak uzasadnione z punktu widzenia kompletności postępowania dowodowego oraz konieczności odniesienia się do konsekwentnie podnoszonej przez powodów tezy o potrzebie rewitalizacji akustycznej budynku.
Z tego względu Sąd nie oparł ustaleń faktycznych na wskazanych wyżej opiniach, uznając je za nieprzydatne dla rozstrzygnięcia zasadniczych kwestii spornych.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo w niniejszej sprawie nie było zasadne i jako takie podlegało oddaleniu w całości.
Rozstrzygnięcie sprawy wymagało w pierwszej kolejności ustalenia czy objęcie nieruchomości powodów obszarem ograniczonego użytkowania na podstawie uchwały Sejmiku Województwa (...) nr (...) spowodowało po ich stronie szkodę podlegającą kompensacie na podstawie art. 129 ust. 2 oraz art. 136 ust. 3 ustawy – Prawo ochrony środowiska.
Zgodnie bowiem z art. 129 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska (w brzmieniu obowiązującym w dacie wejścia w życie uchwały Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r. - t. jedn. Dz. U. z 2008 roku, nr 25, poz. 150 ze zm., dalej również jako „p.o.ś.”) w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości jej właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę, szkoda obejmuje również zmniejszenie wartości nieruchomości.
Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 p.o.ś. w razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych dotyczących budynków szkodą, o której mowa w art. 129 ust. 2, są także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie.
Na podstawie § 6 ust. 2 uchwały Nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 20 czerwca 2011 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla Przedsiębiorstwa Państwowego (...) w W. określono wymagania techniczne dotyczące budynków objętych obszarem ograniczonego użytkowania poprzez konieczność zastosowania w istniejących budynkach zabezpieczenia zapewniającego klimat akustyczny w pomieszczeniach - zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane i przepisami wykonawczymi do tej ustawy.
Podstawowe znaczenie dla oceny zasadności roszczeń powodów miało ustalenie, czy w następstwie uchwały nr (...) doszło do zmiany dopuszczalnych norm hałasu w środowisku zewnętrznym w miejscu położenia ich nieruchomości. Uchwała ta przewiduje zróżnicowanie obszaru ograniczonego użytkowania poprzez wyodrębnienie stref (...) i (...), dla których wprowadzono szczególne regulacje dotyczące dopuszczalnych poziomów hałasu nocnego.
W odniesieniu do nieruchomości powodów nie doszło do ustanowienia nowych, podwyższonych norm hałasu ani do legalizacji ponadnormatywnych oddziaływań w środowisku zewnętrznym. Obowiązujące w tym zakresie normy hałasu wynikały, zarówno przed wejściem w życie uchwały, jak i po jej ustanowieniu, z przepisów powszechnie obowiązujących, w szczególności z rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku . Rozporządzenie to reguluje m. in. dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku powodowanego przez starty, lądowania i przeloty statków powietrznych oraz linie elektroenergetyczne wyrażone wskaźnikami LAeq D i LAeq N, które to wskaźniki mają zastosowanie do ustalania i kontroli warunków korzystania ze środowiska, w odniesieniu do jednej doby, przy czym dla terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej przewiduje dopuszczalne poziomy 60 dB w porze dziennej i 50 dB w porze nocnej.
W ocenie Sądu Uchwała nr (...) nie zmieniła tych norm w odniesieniu do nieruchomości powodów. W tym kontekście zasadnicze znaczenie miały ustalenia dokonane na podstawie opinii biegłego z zakresu akustyki A. K., którym Sąd dał wiarę jako spójnym, logicznym i opartym na obiektywnych pomiarach. Biegły przeprowadził pomiary hałasu w środowisku zewnętrznym w bezpośrednim sąsiedztwie nieruchomości powodów stwierdzając średni poziom hałasu zewnętrznego: 52 dB w porze dziennej, z kolei dla pory nocnej 44 dB. Tak ustalone wartości nie przekraczały dopuszczalnych poziomów hałasu przyjmowanych dla tego obszaru.
W toku postępowania ustalono, że w pomieszczeniach mieszkalnych budynku powodów występowały epizodyczne przekroczenia maksymalnych poziomów dźwięku, rejestrowane podczas przelotów statków powietrznych. Jednakże pomiary te nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy bowiem odpowiedzialność odszkodowawcza związana z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania oceniana jest przez pryzmat oddziaływań w środowisku zewnętrznym.
Jak wynika z ustaleń faktycznych, normy hałasu w środowisku zewnętrznym nie zostały przekroczone, a ich wartości pozostawały niezmienne zarówno przed ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania, jak i po jego wprowadzeniu. Tym samym brak było podstaw do przyjęcia, że uchwała o ustanowieniu OOU spowodowała pogorszenie warunków akustycznych w otoczeniu nieruchomości powodów. Stwierdzone przekroczenia poziomów hałasu wewnątrz budynku pozostawały natomiast zależne od szeregu czynników niezwiązanych bezpośrednio z działalnością pozwanego, w tym od izolacyjności akustycznej przegród budowlanych, stanu i rodzaju stolarki okiennej, a także od występowania hałasu instalacyjnego i hałasu drogowego. Okoliczności te mogły występować niezależnie od ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania i nie stanowiły jego bezpośredniego skutku.
Z tych względów Sąd uznał, że pomiary hałasu wewnątrz budynku, choć faktycznie wykazywały okresowe przekroczenia wartości maksymalnych, nie mogły stanowić podstawy przypisania pozwanemu odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu ustanowienia OOU.
W art. 136 ust. 3 p.o.ś. sprecyzowano, że szkodą, o której mowa w art. 129 ust. 2, są również nakłady poniesione przez władających nieruchomością w celu osiągnięcia przez istniejące budynki standardów wynikających z art. 129 ust. 2 p.o.ś.
W orzecznictwie szeroko prezentowany jest pogląd, z który Sąd w składzie niniejszym podziela, zgodnie z którym pojęcie szkody w rozumieniu art. 129 ust. 2 p.o.ś. obejmuje nie tylko koszty prac związanych z rewitalizacją akustyczną budynku, które zostały już faktycznie poniesione, lecz również koszty konieczne, które dopiero miałyby zostać poniesione w przyszłości. Wskazuje się przy tym, że obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej powstaje bowiem z chwilą wyrządzenia szkody i nie jest uzależniony od tego, czy poszkodowany dokonał naprawy rzeczy i czy w ogóle zamierza ją naprawić ( vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 lutego 2013 r., sygn. akt I ACa 1156/12, LEX nr 1293686 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt I ACa 2/08, LEX nr 580137, komentarz do art. 136 ustawy Prawo ochrony środowiska, K. Gruszecki, LEX 2011).
Na marginesie Sąd odnotowuje również aktualne stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2022 r., III CZP 100/22, zgodnie z którym właścicielowi nieruchomości położonej w obszarze ograniczonego użytkowania nie przysługuje odszkodowanie odpowiadające kosztom zapewnienia w budynku odpowiedniego klimatu akustycznego, jeżeli koszty te nie zostały faktycznie poniesione. Jednakże zagadnienie to nie miało jednak decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Już bowiem na wcześniejszym etapie analizy Sąd ustalił, że w odniesieniu do nieruchomości powodów nie doszło do zmiany dopuszczalnych norm hałasu w środowisku zewnętrznym, ani do ich przekroczenia, a tym samym brak jest podstaw do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego na gruncie art. 129 p.o.ś.
Zdaniem Sądu nie zasługuje również na uwzględnienie powództwo w zakresie żądania związanego ze spadkiem wartości nieruchomości.
Zgodnie z art. 129 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości jej właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę; szkoda obejmuje również zmniejszenie wartości nieruchomości.
Zastosowanie art. 129 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska jako podstawy roszczenia odszkodowawczego właściciela nieruchomości z tytułu obniżenia jej wartości w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości w następstwie ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania było przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 24 lutego 2010 r. (sygn. akt III CZP 128/09, LEX nr 578138), w wyroku z dnia 6 maja 2010 r. (sygn. akt II CSK 602/09, LEX nr 585768) oraz w wyroku z dnia 25 maja 2012 r. (sygn. akt I CSK 509/11, LEX 1215402).
Sąd Najwyższy wskazał, iż w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania pozostaje nie tylko obniżenie wartości nieruchomości, będące następstwem ograniczeń przewidzianych bezpośrednio w treści rozporządzenia o utworzeniu obszaru (zwłaszcza dotyczących ograniczeń zabudowy), lecz także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z tego, że wskutek wejścia w życie rozporządzenia dochodzi do zawężenia granic własności (art. 140 k.c. w zw. z art. 144 k.c.), i tym samym ścieśnienia wyłącznego władztwa właściciela względem nieruchomości położonej na obszarze ograniczonego użytkowania. O ile bowiem właściciel przed wejściem w życie rozporządzenia mógł żądać zaniechania immisji (hałasu) przekraczającej standard ochrony środowiska, o tyle w wyniku ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania możliwości takiej został pozbawiony. Inaczej mówiąc, szkodą podlegającą naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś., jest także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, iż właściciel nieruchomości będzie musiał znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje (np. hałas). Nie jest uprawniona dostrzegalna w piśmiennictwie i orzecznictwie tendencja do wąskiego ujmowania odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 129 ust. 2 p.o.ś.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszy sprawy należy wskazać, że opinie biegłej z zakresu szacowania nieruchomości K. D. , wykazały, że nie doszło do spadku wartości nieruchomości powodów pozostającego w związku przyczynowym z uchwałą nr (...). Ewentualne różnice cenowe pomiędzy nieruchomościami położonymi w obszarze ograniczonego użytkowania a nieruchomościami poza nim wynikały przede wszystkim z czynników rynkowych, lokalizacyjnych oraz z dominującego w tym rejonie hałasu drogowego, a nie z formalnego objęcia terenu obszarem ograniczonego użytkowania.
Odnosząc się również do podnoszonej przez powodów alternatywnej podstawy odpowiedzialności pozwanego w postaci art. 435 k.c. należy wskazać, że skoro zatem w niniejszej sprawie Sąd ustalił, że wprowadzenie obszaru ograniczonego użytkowania nie wiązało się ze zmianą dopuszczalnych norm hałasu w środowisku zewnętrznym, brak było podstaw do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego na gruncie art. 129 p.o.ś., a tym samym również do poszukiwania ochrony prawnej w oparciu o art. 435 k.c.
Należy podkreślić, że art. 435 k.c. znajduje zastosowanie w sytuacjach, w których dochodzi do wyrządzenia szkody na skutek prowadzenia działalności stwarzającej zwiększone ryzyko, przy czym szkoda ta musi pozostawać w adekwatnym związku przyczynowym z bezprawnym lub ponadnormatywnym oddziaływaniem. Tymczasem w realiach niniejszej sprawy oddziaływanie lotniska na otoczenie mieściło się w granicach norm prawem przewidzianych, a jego skutki były znane właścicielom nieruchomości położonych w tej części aglomeracji już na długo przed ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania.
Sąd pragnie podkreślić, że czym innym jest bowiem odpowiedzialność odszkodowawcza związana z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania, oparta na art. 129 p.o.ś., a czym innym ewentualna odpowiedzialność za bezprawne immisje, o której mowa w art. 144 k.c. w zw. z art. 415 lub art. 435 k.c. Jeżeli strona powodowa wywodzi swoje roszczenia z twierdzeń o przekroczeniu dopuszczalnych norm hałasu, to taka sytuacja nie stanowiłaby podstawy odpowiedzialności z tytułu OOU, lecz mogłaby być rozważana wyłącznie w reżimie bezprawnych immisji. W niniejszej sprawie jednak nie wykazano, aby normy hałasu w środowisku zewnętrznym zostały przekroczone, co wyklucza zarówno odpowiedzialność z art. 129 p.o.ś., jak i z art. 435 k.c.
Z tych też względów powództwo podlegało oddaleniu ( pkt I wyroku).
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., odstępując od obciążenia nimi powodów.
Sąd miał na względzie szczególny charakter niniejszej sprawy. Spór dotyczył skutków funkcjonowania portu lotniczego, który jako obiekt o znaczeniu publicznym oddziałuje na otoczenie w sposób nieunikniony. Właściciele nieruchomości położonych w jego sąsiedztwie zobowiązani są znosić oddziaływanie hałasu, o ile mieści się ono w granicach prawa, co samo w sobie rodzi poczucie uciążliwości, niezależnie od jego legalności. Z kolei pozwany jest podmiotem profesjonalnym, prowadzącym działalność wymagającą szczególnej staranności w zakresie relacji z mieszkańcami terenów objętych oddziaływaniem lotniska.
W ocenie Sądu, przy takim charakterze działalności, istotne znaczenie ma nie tylko przestrzeganie obowiązujących norm, lecz także rzetelne informowanie właścicieli nieruchomości o ich rzeczywistej sytuacji prawnej, w tym o granicach dopuszczalnych oddziaływań oraz o przesłankach ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej.
Sąd dostrzega, że rozróżnienie pomiędzy hałasem emitowanym w granicach prawnie dopuszczonych, który nie rodzi roszczeń odszkodowawczych, a sytuacjami, w których możliwe jest dochodzenie kompensacji na podstawie przepisów Prawa ochrony środowiska, nie jest dla właścicieli nieruchomości oczywiste. Brak jednoznacznej wiedzy w tym zakresie, przy jednoczesnym odczuwaniu uciążliwości związanych z ruchem lotniczym, mógł prowadzić do powstania sporu sądowego.
W tym kontekście Sąd uznał, że sprawa nie była wynikiem oczywiście bezzasadnego działania powodów, lecz konsekwencją skomplikowanego stanu prawnego i faktycznego, w którym profesjonalny uczestnik obrotu, którym jest pozwany, dysponuje istotną przewagą informacyjną. Okoliczności te uzasadniały zastosowanie art. 102 k.p.c. i odstąpienie od obciążenia powodów kosztami procesu ( pkt II wyroku).
Sędzia Andrzej Kuryłek
Podmiot udostępniający informację: Sąd Okręgowy w Warszawie
Osoba, która wytworzyła informację: Sędzia Andrzej Kuryłek
Data wytworzenia informacji: