Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 27 października 2010 roku powód Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej wniósł o orzeczenie nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym, że pozwana Krajowa Izba Gospodarcza z siedzibą w W. ma zapłacić na rzecz Skarbu Państwa – Ministra Pracy i Polityki Społecznej w ciągu dwóch tygodni od doręczenia nakazu kwotę 852.334,63 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 21 listopada 2009 roku do dnia zapłaty. Ponadto powód domagał się zasądzenia na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na podstawie art. 11 ust.3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

Uzasadniając swoje stanowisko, powód wskazał, że w dniu 31 października 2006 roku zawarł z pozwaną umowę Nr (...) o dofinansowanie projektu „Nowe Kwalifikacje, Praca, Przedsiębiorczość dla Bezrobotnych Kobiet” w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwoju Zasobów Ludzkich 2004 - 2006 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego. W wykonaniu umowy pozwana wystawiła na rzecz powoda weksel własny in blanco oraz podpisała deklarację wekslową. Po ostatecznym rozliczeniu wydatków poniesionych na projekt ustalono, iż kwota 852.334,63 zł stanowi kwotę środków wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem, dlatego też powód uznał, że zasadne jest niezakwalifikowanie powyższej kwoty do dofinansowania z Europejskiego Funduszu Społecznego. Powód podkreślił, że wezwał pozwanego do zapłaty powyższej kwoty wraz z odsetkami, jednak wobec bezskuteczności wezwania uzupełnił weksel własny na kwotę 852.334,63 zł, oznaczając dzień płatności na 20 listopada 2009 roku. Podniósł, że pomimo przedstawienia pozwanej weksla do zapłaty, powyższa kwota nie została zapłacona. ( pozew – k. 4 - 9).

Nakazem zapłaty, wydanym w postępowaniu nakazowym pod sygnaturą akt I Nc 278/10 w dniu 18 listopada 2010 roku, Sąd Okręgowy w Warszawie nakazał pozwanej Krajowej Izbie Gospodarczej z siedzibą w W., aby w ciągu dwóch tygodni od doręczenia nakazu zapłaciła powodowi Skarbowi Państwa – Ministrowi Pracy i Polityki Społecznej kwotę 852.334,63 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 21 listopada 2009 roku do dnia zapłaty oraz na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego albo wniosła w tym terminie do tutejszego Sądu zarzuty. Sąd Okręgowy nakazał nadto pobrać od pozwanej Krajowej Izby Gospodarczej w W. na rzecz Skarbu Państwa – kasy Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 10.655 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu, od której pokrycia powód był zwolniony ( nakaz zapłaty – k. 156).

Pozwana złożyła skutecznie zarzuty od powyższego nakazu zapłaty, wnosząc o uchylnie nakazu zapłaty w całości i oddalenie powództwa, zasądzenie na jej rzecz od strony powodowej kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz wstrzymanie wykonania nakazu zapłaty. W pierwszej kolejności pozwana zarzuciła, że weksel został wypełniony niezgodnie z porozumieniem wekslowym, z którego wynikało, iż podmiotem uprawnionym do wypełnienia weksla był tylko i wyłącznie Minister Pracy i Polityki Społecznej. Tymczasem weksel został wypełniony przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, które zdaniem pozwanej nie miało do tego uprawnień. Niezależnie od powyższego pozwana zakwestionowała zarówno możliwość dochodzenia wierzytelności przez powoda ze stosunku podstawowego, jak i samą wysokość dochodzonej kwoty. Zdaniem pozwanej powód nie przytoczył żadnych okoliczności faktycznych, które mogłyby uzasadniać uzupełnienie tego weksla na kwotę 852.334,63 zł oraz nie wykazał, że pozwana dopuściła się jakichkolwiek nieprawidłowości w zakwalifikowaniu wydatków objętych dofinansowaniem. Pozwana podniosła, że powód nie wskazał w pozwie wydatków, które składają się na dochodzoną pozwem kwotę, co uniemożliwia szczegółowe odniesienie się do poszczególnych pozycji uznanych za niekwalifikowalne i wykazanie ich kwalifikowalności oraz prawidłowego wydatkowania. Ponadto pozwana zaprzeczyła jakoby żądana kwota stanowiła kwotę niewydatkowanych środków oraz wskazała, że zrealizowała umowę Nr (...) o dofinansowanie projektu „Nowe Kwalifikacje, Praca, Przedsiębiorczość dla Bezrobotnych Kobiet” w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwoju Zasobów Ludzkich 2004 - 2006 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w całości ( zarzuty od nakazu zapłaty – k. 160 - 170).

W odpowiedzi na zarzuty powód wniósł o utrzymanie nakazu zapłaty w mocy. Odnosząc się do zarzutu pozwanej dotyczącego stosunku wekslowego, podniósł iż twierdzenie, że weksel nie jest prawidłowo wypełniony, nie jest zasadne, gdyż wbrew twierdzeniom pozwanej stroną umowy było Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. W konsekwencji zdaniem powoda w niniejszej sprawie organem uprawnionym do materialno - prawnej reprezentacji Skarbu Państwa jest Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, a nie Minister jak twierdzi pozwana. Powód nie podzielił również poglądu pozwanej, że nie miał podstaw do wypełnienia weksla z powodu zrealizowania przez pozwaną umowy poprzez osiągnięcie zakładanego celu umowy, a mianowicie zorganizowania określonej w umowie ilości szkoleń, przeszkolenie określonej liczby kobiet i przyznanie określonej liczby dofinansowań na rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem powoda rozliczenie projektu następuje w momencie rozliczenia otrzymanych transz środków na finansowanie i po dokonaniu zwrotu środków nierozliczonych. Natomiast ten projekt nie został uznany za zamknięty z uwagi na niewywiązanie się pozwanej z umowy, polegające na niezwróceniu wydatków uznanych za niekwalifikowalne. Dlatego też zdaniem powoda weksel został wypełniony w sposób prawidłowy ( odpowiedź na zarzuty – k. 265 - 275).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Projekt „Nowe Kwalifikacje, Praca, Przedsiębiorczość dla Bezrobotnych Kobiet” w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwoju Zasobów Ludzkich 2004 - 2006 był współfinansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego. W dniu 31 października 2006 roku Skarb Państwa reprezentowany przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, działający jako Instytucja Wrażająca i Krajowa Izba Gospodarcza zawarli umowę o numerze (...) o dofinansowanie projektu „Nowe Kwalifikacje, Praca, Przedsiębiorczość dla Bezrobotnych Kobiet” w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwoju Zasobów Ludzkich 2004 - 2006 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego. Zgodnie z § 2 umowy pozwana zobowiązała się do realizacji projektu zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie. W dniu 26 maja 2008 roku strony zawarły aneks numer (...) do umowy, na mocy którego powód wyraził zgodę na obniżenie całkowitych wydatków projektu oraz wkładu własnego (dowody: umowa z dnia 31 października 2006 roku k.11 – 19 i aneks do umowy z dnia 26 maja 2008 roku k.61 - 62).

Zgodnie z § 10 umowy jeżeli na podstawie sprawozdań lub czynności kontrolnych uprawnionych organów zostanie stwierdzone, że pozwana wykorzystała środki na finansowanie projektu niezgodnie z przeznaczeniem, pobrała je nienależnie lub w nadmiernej wysokości lub w przypadku, gdy w okresie 5 lat od dnia podpisania umowy projekt ulegnie znaczącej modyfikacji, pozwana zobowiązana jest do zwrotu odpowiedniej części lub całości tych środków wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczonych odpowiednio od dnia przekazania transzy środków na finansowanie projektu wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem lub od dnia nienależnego pobrania środków na finansowanie projektu. Z kolei w § 11 umowy wskazano, iż zabezpieczeniem jej prawidłowej realizacji jest złożenie przez pozwaną weksla in blanco wraz z deklaracją wekslową, która stanowiła załącznik numer 3 do umowy (dowód: umowa z dnia 31 października 2006 roku k.11 - 19).

Jako zabezpieczenie roszczeń Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej wynikających z realizacji umowy z dnia 31 października 2006 roku, Krajowa Izba Gospodarcza reprezentowana przez A. A. oraz J. M. wystawiła weksel własny in blanco ( dowód: weksel k. 10).

Do weksla została sporządzona w dniu 31 października 2006 roku deklaracja wekslowa, stanowiąca załącznik numer 3 do umowy. W deklaracji wskazano, że celem zabezpieczenia wykonania umowy z dnia 31 października 2006 roku Krajowa Izba Gospodarcza składa na rzecz powoda weksel in blanco, który powód ma prawo wypełnić do czasu całkowitego rozliczenia przez pozwaną umowy o dofinansowanie na kwotę 47.868.544,26 zł, powiększoną o stopę redyskonta weksli i koszt dodatkowej opłaty skarbowej oraz weksel ten opatrzyć datą, a także uzupełnić o inne klauzule według swego uznania, zawiadamiając powoda listem poleconym wysłanym najpóźniej na 7 dni przed terminem płatności. Weksel miał być zwrócony na pisemny wniosek Krajowej Izby Gospodarczej po ostatecznym rozliczeniu umowy, lecz nie wcześniej niż po zaakceptowaniu przez Instytucję Zarządzającą. Według deklaracji osobami upoważnionymi do wystawienia weksla byli A. A. oraz J. M.. Podpisy tych osób widnieją także pod treścią deklaracji wekslowej ( dowód: deklaracja wekslowa k. 151).

Realizacja przedmiotowej umowy od początku wiązała się z dużymi trudnościami po obu stronach, które w trakcie realizacji umowy uczyły się prawidłowych zasad postępowania. Przedmiotowa umowa była bowiem jedną z większych tego typu umów pod względem kwoty dofinansowania, jak również dużym przedsięwzięciem organizacyjnym. Nadmierny formalizm stosowany przez Instytucję Wdrażającą utrudniał sprawne realizowanie projektu obejmującego obszar całej Polski, przewidującego odbycie wielu szkoleń z udziałem dużej liczby uczestniczek oraz przyznanie dofinansowania na rozpoczęcie wykonywania działalności gospodarczej przez uczestniczki, które zaproponowały najciekawsze projekty. Wnioski o płatność składane przez pozwaną za poszczególne etapy realizacji projektu często liczyły kilkanaście segregatorów i zawierały dużą ilość bardzo szczegółowych załączników. Taki formalizm wiązał się z koniecznością zbierania szeregu dokumentów od uczestniczek projektu – bezrobotnych kobiet, które były szczególną grupą. Dlatego często wypełnienie najdrobniejszego druku sprawiało trudności, a w związku z tym pojawiały się błędy lub braki. Krajowa Izba Gospodarcza była zaskoczona skalą problemów, jakie zgłaszały uczestniczki projektu od najdrobniejszych technicznych po problemy osobiste. Natomiast powód od początku realizacji przedmiotowej umowy nie wykazywał należytego zrozumienia tych trudności. Zamiast nawiązać konstruktywną współpracę z Izbą, wyszukiwał drobne błędy. Krajowa Izba Gospodarcza nie ukrywała, że zmagała się z problemami natury organizacyjnej i że skala projektu pociągała za sobą różnego rodzaju uchybienia i błędy. Negocjacje związane z podpisaniem umowy trwały ponad pół roku od kwietnia 2006 roku do 31 października 2006 roku, co bardzo skróciło okres realizacji projektu. Beneficjent wywiązywał się z zaplanowanych działań i realizował umowę zgonie z założeniami. Problemy i zła atmosfera wokół projektu nagromadziły się, kiedy w wyniku opóźnień finansowych w 2008 roku w przekazywaniu przez powoda transz środków na realizację projektu rodziła się coraz większa frustracja po stronie uczestniczek projektu, które nie rozumiały mechanizmów realizacji umowy (dowody: pismo pozwanego z dnia 10 czerwca 2008 roku k.209, pismo pozwanego z dnia 11 czerwca 2008 roku k.210 - 211, zeznania świadków: B. M. k. 454 - 456), A. Z. k. 467 - 470, K. S. k. 478 - 480, M. P. k.481- 484, K. M. k.495 - 497, B. K. k. 506-508, E. S. k.509 – 510, A. O. k.522 - 523 oraz K. D. k.523 – 524).

Sprawozdanie końcowe z realizacji projektu zostało złożone w dniu 25 września 2008 roku o Instytucji Wdrażającej, a następnie jego korekty zaakceptowane przez opiekuna merytorycznego projektu w dniu 25 czerwca 2009 roku. Pismem z dnia 19 marca 2008 roku potwierdzono także osiągnięcie celów założonych w projekcie. Następnie od kwietnia do lipca 2009 roku przeprowadzona została kontrola Urzędu Kontroli Skarbowej, której protokół stwierdzał zgodność wydatków z obowiązującymi przepisami i umową o dofinansowanie ( dowody: sprawozdania k. 180 – 206, k. 276 – 307, pismo z dnia 19 marca 2008 roku k. 207 – 208, protokół i wyniki kontroli k. 254 – 260).

Krajowa Izba Gospodarcza w W. otrzymała w ramach projektu kwotę 43.351.600,86 zł. Powód na podstawie wyników weryfikacji wniosku o płatność uznał kwotę 1.556.513,42 zł za wydatki niekwalifikowalne, do których zaliczono wydatki przeznaczone na zakup 7 komputerów przenośnych wraz z oprogramowaniem, podwójne wykonawstwo w ramach porozumienia o współpracy z firmą (...) Spółka z o.o., wynagrodzenie asystenta i specjalisty do spraw monitoringu nowopowstałych przedsiębiorstw zatrudnionych w projekcie przed dniem 26 kwietnia 2007 roku, wynagrodzenie asystenta do spraw rekrutacji po dniu 17 stycznia 2008 roku, przeszkolenie 13 beneficjentek ostatecznych niespełniających kryterium wieku. Pismem z dnia 25 czerwca 2009 roku Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wezwało Krajową Izbę Gospodarczą do zapłaty kwoty 1.556.513,42 zł wraz odsetkami, które nie zostały rozliczone we wnioskach o płatność ( dowody: informacje k.77 - 148, pismo z dnia 25 czerwca 2009 roku k. 149, pismo k. 213, oferta k. 214 – 221, porozumienie o współpracy z aneksem k. 419 – 429, zeznania świadków: B. M. k. 454 - 456), A. Z. k. 467 - 470, K. S. k. 478 - 480, M. P. k.481- 484, K. M. k.495 - 497, B. K. k. 506-508, E. S. k.509 – 510, A. O. k.522 - 523 oraz K. D. k.523 – 524).

Krajowa Izba Gospodarcza w W. w dniu 07 września 2009 roku zwróciła na rachunek bankowy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej kwotę 748.849,20 zł i o tę kwotę powód zmniejszył kwotę podlegającą zwrotowi do kwoty 807.664,22 zł. Pismem z dnia 16 września 2009 roku Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wezwało Krajową Izbę Gospodarczą do zapłaty kwoty 807.664.22 zł wraz odsetkami, które nie zostały rozliczone we wnioskach o płatność ( dowód: pismo z dnia 16 września 2009 roku k. 150).

Pismem z dnia 04 listopada 2009 roku, doręczonym w tym samym dniu, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wezwało Krajową Izbę Gospodarczą do wykupu weksla w dniu 20 listopada 2009 roku, informując że na dzień 20 listopada 2009 roku suma wekslowa wyniesie kwotę 852.334,63 zł, w tym 807.664,22 zł należność główna, 114.383,00 zł odsetki liczone od dnia 17 września 2009 roku i 30.287,41 zł stopa redyskonta weksla ( dowody: wezwanie do wykupu weksla z dnia 4 listopada 2009 roku wraz z dowodem doręczenia k. 152 - 153).

Instytucja Wdrażająca nie miała podstaw do uznania wydatków poniesionych przez Krajową Izbę Gospodarczą w W. za niekwalifikowalne (dowody: pisemna opinia biegłego rewidenta mającego doświadczenie w audytowaniu projektów unijnych P. M. k.595 – 626, pisemna opinia uzupełniająca biegłego P. M. k.141 oraz ustne wyjaśnienia biegłego P. M. k.1442 - 1444).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dokumentów, których autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy nie kwestionowała żadna ze stron procesu. W takim wypadku brak było podstaw do żądania złożenia tych dokumentów w oryginale, a wystarczającym było oparcie się na nich jako na dowodach, o których mowa w art. 308 k.p.c.

Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły również zeznania świadków: B. M. (k. 454 - 456), A. Z. (k. 467 - 470), K. S. (k. 478 - 480), M. P. (k.481- 484), K. M. (k.495 - 497), B. K. (k. 506-508), E. S. (k.509 – 510), A. O. (k.522-523), K. D. (k.523 – 524), pisemna opinia (...) (k.595 – 626), pisemna opinia uzupełniająca tego biegłego (k.1410) oraz ustne wyjaśnienia biegłego (k.1442 - 1444).

W ocenie Sądu zeznania świadków są rzeczowe, spójne i logiczne oraz w sposób obiektywny relacjonują opisywane zdarzenia co do przebiegu współpracy pomiędzy stronami. Natomiast zeznania świadków nie mogły stanowić podstawy ustaleń faktycznych co do kwalifikowalności wydatków, poniesionych przez stronę pozwaną w ramach realizacji projektu. W tym zakresie miarodajnym dowodem były bowiem jedynie dowody z dokumentów i opinii biegłego rewidenta, posiadającego doświadczenie w audytowaniu projektów unijnych, P. M.. Złożona przez biegłego sądowego opina jest rzeczowa, spójna i logiczna. P. M. jest biegłym rewidentem z dużym doświadczeniem zawodowym w zakresie audytowania projektów unijnych, a wnioski przedstawione w opinii są w ocenie Sądu przekonujące i poparte szeroką analizą merytoryczną badanego zagadnienia. Biegły w sposób szczegółowy przedstawił sposób i zasady kwalifikowalności poszczególnych wydatków do dofinansowania z uwzględnieniem zasad rachunkowości. Ponadto biegły w sposób przekonywujący w pisemnym uzupełnieniu opinii i ustnych wyjaśnieniach odniósł się do zarzutów strony powodowej do opinii, podnosząc, że okoliczność sporządzenia przez niego własnych tabelarycznych zestawień wniosków o płatność, nie rzutuje na ocenę kawlifikowalności wydatków zakwestionowanych przez powoda, gdyż braki wniosków o płatność nie stanowiły podstawy żądania zwrotu wypłaconej dotacji. Jak słusznie skonstatował biegły, zaniechanie wezwania beneficjenta do uzupełnienia wniosku o płatność, musi skutkować przyjęciem tezy o kompletności wniosku, a ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, że jakikolwiek wydatek można było uznać za niekwalifikowalny z uwagi na nieuzupełnienie dokumentacji pomimo wezwania. Co do natomiast zarzutu związanego z oparciem się przez biegłego na dokumentacji źródłowej, przedstawionej mu przez stronę pozwaną, to za prawidłowe należy uznać podejście biegłego, które zmierzało do pozyskania oryginalnych dokumentów księgowych, co wobec niedołączenia ich przez powoda do pozwu lub w dalszym toku procesu skutkować musiało pozyskaniem ich od strony pozwanej. Przy czym uchybienie biegłego, polegające na niepowiadomieniu procesowego pełnomocnika powoda o wizycie u pozwanego w tym celu, nie wpływa na ocenę prawidłowości metodologii pracy przyjętej przez biegłego. W tym kontekście nie można bowiem tracić z pola widzenia okoliczności, że powód, składając zastrzeżenia do opinii, po jej pisemnym uzupełnieniu i ustnych wyjaśnieniach biegłego, nie będąc nimi usatysfakcjonowany, nie zgłosił żadnych kontrdowodów w tym zakresie, a co za tym idzie skutecznie nie podważył sporządzonej opinii.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie, a w konsekwencji zaskarżony nakaz zapłaty należało uchylić i powództwo oddalić.

Z twierdzeń stron procesu oraz dokonanych przez Sąd ustaleń faktycznych wynika jasno, że weksel, z którego strona powodowa wywodziła roszczenia objęte powództwem, był tzw. wekslem gwarancyjnym, czyli mającym stanowić zabezpieczenie zobowiązań wynikających z innej umowy cywilnoprawnej łączącej strony. Gwarancyjny charakter weksla własnego nabiera istotnego znaczenia w procesie między remitentem a wystawcą weksla, gdyż wystawca weksla może w takim wypadku podnosić szereg zarzutów subiektywnych czyli dotyczących stosunku podstawowego zabezpieczonego wekslem.

Wprawdzie zobowiązanie wekslowe ma charakter abstrakcyjny (oderwany), co oznacza, że jego istnienie i ważność nie są zależne od przyczyny wystawienia weksla, a wadliwość, nieważność czy wygaśnięcie stosunku prawnego, który był przyczyną jego wystawienia nie powoduje utraty roszczenia przez wierzyciela wekslowego, bowiem wystawcę zobowiązuje samo podpisanie dokumentu mającego przewidzianą przez prawo formę. Jednakże nie pozbawia to go uprawnienia do kwestionowania roszczenia wierzyciela przez podniesienie zarzutów, bądź to wynikających z treści weksla lub przepisu ustawy (zarzutów formalnych, obiektywnych), bądź też, w określonych sytuacjach, opierających się na porozumieniu dłużnika z wierzycielem co do celu wystawienia weksla, czy też dokonania innej czynności zobowiązującej (zarzutów osobistych, subiektywnych).

Mając na uwadze, że pozwana - jako wystawca weksla własnego - odpowiadała wobec strony powodowej jako remitenta, nie znalazły zastosowania ograniczenia co do możliwości powoływania się na zarzuty subiektywne. Przewidziane w art. 10 i art. 17 prawa wekslowego ograniczenia w podnoszeniu zarzutów stają się bowiem aktualne dopiero w wypadkach, w których doszło do przeniesienia weksla na zasadach prawa wekslowego (por. uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1999 roku, I CKN 215/98, OSNC 2000/7 -8/128 oraz z dnia 07 maja 2004 roku, III 563/02, OSNC 2005/5/88). W sytuacji, gdy weksel gwarancyjny nie był przedmiotem obrotu, odpowiedzialność dłużnika jest o tyle łagodniejsza, że może on bez żadnych ograniczeń powołać się na zarzuty subiektywne, w tym przede wszystkim związane ze stosunkiem podstawowym (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09 lutego 2005 r., II CK 426/04, LEX numer 147229, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2004 roku, V CK 427/03, Prawo Bankowe 2005/4/32, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1998 roku, II CKN 10/98, OSNC 1999/5/93, uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1963 roku, III CO 56/63, OSNC 1966/2/12; a także wypowiedzi w literaturze: P. Machnikowski, Prawo wekslowe, Warszawa 2009 s. 132; M. Czarnecki, L. Bagińska, Prawo wekslowe i czekowe, Komentarz, Warszawa 2005, s. 47). W szczególności w odniesieniu do weksla gwarancyjnego dłużnik, który wręczył wierzycielowi weksel, może podnieść zarzut, że nie ziściły się warunki, od których według umowy stron zależało zrobienie przez wierzyciela użytku z weksla. Typowym przykładem takiego zarzutu o charakterze subiektywnym jest zarzut wygaśnięcia zabezpieczonego wekslem długu na skutek spełnienia świadczenia. Stosunek podstawowy w takiej sytuacji służy zatem za podstawę ewentualnej obrony pozwanego, że wierzytelność podstawowa albo nie powstała, albo wygasła – w obu wypadkach – w całości lub w części (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1963 roku, III CO 56/63).

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że jeżeli nakaz zapłaty wydano na podstawie weksla gwarancyjnego, strony mogą - w granicach nakazu - powoływać się na podstawy faktyczne i prawne, wynikające z łączącego je stosunku prawnego (por. uchwałę połączonych Izb Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 1972 roku, III PZP 17/70, OSNCP 1973/5/72). Możliwość bronienia się przez stronę pozwaną za pomocą zarzutów nawiązujących do stosunku podstawowego wobec dochodzonego od niej roszczenia wekslowego prowadzi, zarówno w procesie na zasadach ogólnych, jak postępowaniu nakazowym, do objęcia sporem wspomnianego stosunku podstawowego. Owo przeniesienie sporu z płaszczyzny stosunku prawa wekslowego na płaszczyznę stosunku prawa cywilnego nie prowadzi jednak do zastąpienia dotychczasowego sporu dotyczącego stosunku wekslowego sporem dotyczącym stosunku podlegającego jedynie powszechnemu prawu cywilnemu, a jedynie skutkuje uwzględnieniem stosunku podstawowego w ramach oceny zasadności dochodzonego roszczenia wekslowego (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2006 roku, V CSK 86/06, LEX numer 1101689).

Analiza zarzutów podniesionych przez stronę pozwaną w zarzutach od nakazu zapłaty pozwala na stwierdzenie, że dotyczą one zarówno ważności i skuteczności zobowiązania wekslowego, jak również znajdują oparcie w stosunku podstawowym dla którego zabezpieczenia weksel in blanco został wystawiony.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że nie mógł być uwzględniony zarzut strony pozwanej dotyczący sposobu oznaczenia remitenta wekslowego. Wbrew twierdzeniom pozwanej stroną umowy było Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, co w sposób jednoznaczny wynika z treści umowy, w której takie oznaczenie się znalazło. Co do zasady organem uprawniony do materialno - prawnej reprezentacji Skarbu Państwa jest minister, zaś ministerstwo jest urzędem obsługującym organ. Jednakże zasada ta doznaje licznych wyjątków, gdyż ministerstwo występuje jako strona stosunków cywilnoprawnych w sytuacji zawierania umów związanych z zapewnieniem zaplecza logistycznego do działania, czy też w sprawach objętych art. 460 § 1 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1976 roku, I PZ 1/76, OSNC 1976/10/229). Taka sytuacja występuje, gdy działanie podmiotu nie ma związku z bezpośrednim wykonywaniem funkcji organu administracji państwowej wynikającej z ustawy z dnia 04 września 1997 roku o działach administracji rządowej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 roku, poz. 743), lecz z wykonywaniem obowiązków powierzonych przez inne przepisy. Reasumując, wskazać należy, iż od strony podmiotowej weksel został wypełniony prawidłowo przede wszystkim z uwagi na to, że w jego treści znalazło się oznaczenie jako wierzyciela wekslowego Skarbu Państwa, a więc podmiotu posiadającego zdolność wekslową.

Jednakże zdaniem Sądu żądanie zapłaty sumy wekslowej nie jest zasadne, gdyż zobowiązanie ze stosunku podstawowego nie istnieje. Pozwana wskazywała, że przedmiotowy weksel gwarancyjny in blanco służył jako zabezpieczenie wykonania umowy z dnia 31 października 2006 roku o dofinansowanie projektu „Nowe Kwalifikacje, Praca, Przedsiębiorczość dla Bezrobotnych Kobiet” w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwoju Zasobów Ludzkich 2004 - 2006 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego. Skoro pozwana wykonała umowę, osiągając zakładany w umowie rezultat, to powód nie miał podstaw do wypełnienia weksla in blanco, gdyż nie ziściła się przesłanka warunkująca wystąpienie konieczności wypełnienia weksla w postaci niewykonania bądź nieprawidłowego wykonania umowy.

Wobec uznania przez Sąd za zasadne zarzutów pozwanej opartych na łączącym strony stosunku wekslowym i uznaniu, że zapłata sumy wekslowej jest niezasadna z powodu nie powstania zobowiązania ze stosunku podstawowego należały przedstawić motywy uznania nieistnienia zobowiązania na gruncie stosunku podstawowego.

Jeżeli w świetle faktów i dowodów przytoczonych przez powoda uzasadnione okazałoby się roszczenie cywilnoprawne leżące u podstaw dochodzonego roszczenia wekslowego, to nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym należy utrzymać w mocy. Powód takie fakty i dowody może przytoczyć już w pozwie, obok żądania wydania nakazu zapłaty na podstawie weksla. Gdy zaś w pozwie ograniczył się jedynie do żądania wydania nakazu zapłaty na podstawie weksla, może je przytoczyć po wniesieniu przez pozwanego zarzutów, zmieniając odpowiednio podstawę powództwa. Dopuszczalność na zasadzie wyjątku takiej zmiany podstawy powództwa jest wywodzona m.in. z założenia o równości stron w procesie: jeżeli pozwanemu wolno na obronę przed roszczeniem wekslowym powoływać fakty dotyczące stosunku podstawowego, to również powodowi trzeba umożliwić powołanie takich faktów dla „ratowania” nakazu przed uchyleniem (tak Sąd Najwyższy w uchwale połączonych Izb Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 1972 roku, III PZP 17/70, OSNCP 1973/ 5/72 i wyroku z dnia 15 marca 2007 roku, II CSK 495/06, LEX numer 274227).

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że powód nie wywiązał się ze swoich obowiązków dowodowych. Jakkolwiek wskazał źródło swego roszczenia tj. umowę z dnia 31 października 2006 roku numer (...) o dofinansowanie projektu „Nowe Kwalifikacje, Praca, Przedsiębiorczość dla Bezrobotnych Kobiet” w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwoju Zasobów Ludzkich 2004 - 2006, to jednak nie wykazał dochodzonej z umowy wierzytelności ani co do zasady ani co do wysokości. Pomimo zakwestionowania w zarzutach od nakazu zapłaty sposobu wyliczenia dochodzonej należności, powód w odpowiedzi na zarzuty nie uszczegółowił roszczenia przez podanie w jakim dokładnie zakresie i z jakiej przyczyny każda z pozycji dofinansowania została uznana za wydatek kwalifikowalny, a w jakim za niekwalifikowalny. Samo odwołanie się przez powoda do treści dokumentów w postaci weryfikacji wniosków o płatność nie jest przy tym wystarczające dla realizacji obowiązku zakreślenia podstaw faktycznych powództwa w tym zakresie. Z uwagi na prekluzję twierdzeń i dowodów zobowiązanie powoda do tego na dalszym etapie postępowania było zaś niedopuszczalne.

Podstawę prawną roszczenia powoda na gruncie stosunku podstawowego stanowi § 10 umowy, który przewidywał, że jeżeli na podstawie sprawozdań lub czynności kontrolnych uprawnionych organów zostanie stwierdzone, że pozwana wykorzystała środki na finansowanie projektu niezgodnie z przeznaczeniem, pobrała je nienależnie lub w nadmiernej wysokości lub w przypadku, gdy w okresie 5 lat od dnia podpisania umowy projekt ulegnie znaczącej modyfikacji, pozwana zobowiązana jest do zwrotu odpowiedniej części lub całości tych środków wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczonych odpowiednio od dnia przekazania transzy środków na finansowanie projektu wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem lub od dnia nienależnego pobrania środków na finansowanie projektu.

W ocenie Sądu powód nie wykazał, z czego wynika żądana kwota 852.342,63 zł, a zatem tego, że obejmuje ona wydatki niekwalifikowalne, które pozwana powinna zwrócić powodowi. Powód nie przedstawił także tego, w jaki sposób wyliczył wskazaną kwotę. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że pozwana otrzymała od powoda kwotę 43.351.600,86 zł tytułem dofinansowania realizacji projektu określonego w umowie. Powód nie podał szczegółowych wyliczeń, ani też metodologii jaką się kierował, na podstawie których ustalił wysokość dochodzonego pozwem roszczenia, a więc tej części otrzymanego przez pozwaną dofinansowania, która okazała się nienależna.

Powód wskazał jedynie, że nie uznaje wydatków poniesionych przez pozwaną w ramach realizacji projektu związanych z zakupem siedmiu komputerów przenośnych wraz z oprogramowaniem, wynagrodzeniem asystenta i specjalisty do spraw monitoringu nowopowstałych przedsiębiorstw zatrudnionych w projekcie przed dniem 26 kwietnia 2007 roku, wynagrodzeniem asystenta do spraw rekrutacji po dniu 17 stycznia 2008 roku oraz przeszkoleniem 13 beneficjentek niespełniających kryterium wieku. W ocenie Sądu zakwestionowanie powyższych wydatków w świetle wyników postępowania dowodowego okazało się niezasadne. Jak wynika bowiem z opinii biegłego rewidenta oraz pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie, a także zasad doświadczenia życiowego i logiki nie zostało w niniejszej sprawie wykazane, że komputery przenośne nie były wykorzystywane, gdyż nie można wykluczyć tego, że pracowano na nich jedynie przy pomocy pamięci przenośnej bez dokonywania zapisów na twardym dysku, co nie było wymagane, a wręcz zgodnie z instrukcją obowiązującą u pozwanej zabronione z uwagi na ochronę danych osobowych. W konsekwencji zakup komputerów przenośnych wraz oprogramowaniem był wydatkiem zgodnym z umową oraz rzeczywiście poniesionym i dlatego też zdaniem Sądu należy go uznać za wydatek kwalifikowalny.

Odnosząc się natomiast do zarzutu podwójnego podwykonawstwa, to stwierdzić należy, że ta okoliczność pojawiła się w informacji pokontrolnej, ale nie została w niej zakwalifikowana jako nieprawidłowość (k. 125 i 128). Niemniej jednak w odpowiedzi na zarzuty powód powołał się na ten aspekt sprawy, bez jednak sprecyzowania w jakiej wysokości dochodzi należności z tego tytułu. Zarzut dotyczył Spółek z o.o. (...), które były bezpośrednimi dostawcami pozwanej i występowały jako konsorcjanci, a fakturę wystawiła jedna z nich. W konsekwencji należy przyjąć, że z uwagi na bezpośrednie rozliczenia firmy doradczej z KIG i przekazywanie merytorycznych sprawozdań z wykonanych usług także bezpośrednio do pozwanej, nie wystąpił we wzajemnych rozliczeniach żaden pośrednik. Wykonanie tej umowy było zatem prawidłowe.

Co do natomiast uznania przez Instytucję Wdrażającą za niekwalifikowalny wydatku poniesionego na wynagrodzenie pracowników z powodu barku podpisu upoważnionej osoby pod zakresem obowiązków, to takie stanowisko należy również uznać za chybione. W ocenie Sądu pracownicy zostali zatrudnieni na podstawie umowy o pracę i wykonywali zadania związane z obsługą projektu. Trudno także wymagać, by okres zatrudnienia wszystkich osób pokrywał się całkowicie z daną częścią projektu. Zatem poniesione wydatki na wynagrodzenie zasługują na uznanie za kwalifikowalne, nawet pomimo drobnych uchybień formalnych w dokumentach związanych z ich zatrudnieniem.

Powód zakwestionował również wydatki poniesione na przeszkolenie 13 beneficjentek ostatecznych z uwagi na nie ukończenie przez nie 30 lat. Zarzut ten w ocenie Sądu także należy uznać za bezzasadny, gdyż wszystkie beneficjentki ostateczne ukończyły 30 lat w trakcie trwania projektu, a wobec powyższego spełniony został warunek minimum wiekowego dla beneficjentek projektu. Tym samym zakwestionowanie przez powoda omówionych wydatków w świetle skali przedsięwzięcia organizacyjnego, jakim był ten projekt, nie znajdowało uzasadnienia w treści zawartej przez strony umowy, zasad księgowości i reguł racjonalnego działania.

W konsekwencji Sąd doszedł do przekonania, że wszystkie wydatki poniesione przez pozwaną należy uznać za kwalifikowalne, ponieważ były skierowane do odpowiedniej grupy docelowej, były związane z działaniem w ramach (...) oraz zgodne z umową, a więc niezbędne do osiągnięcia zakładanego umową celu, a ponadto zostały faktycznie poniesione, są weryfikowalne, a także zgodne z ustawą o rachunkowości.

Z uwagi na powyższe wobec uwzględnienia zarzutów strony pozwanej dotyczących stosunku podstawowego, Sąd na podstawie art. 496 k.p.c. uchylił w całości nakaz zapłaty z dnia 18 listopada 2010 roku i oddalił powództwo, o czym orzekł w pkt I sentencji.

O zasadach poniesienia przez strony postępowania kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu na zasadzie art. 108 § 1 k.p.c.