Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 sierpnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia Piotr Królikowski

Protokolant: Aleksandra Sieńczewska

po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa D. K. i J. K. (1)

przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę

I.  ustala, iż umowa kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) zawarta 22 sierpnia 2007 r. pomiędzy (...) Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. a powodami J. K. (1) i D. K. jest nieważna;

II.  zasądza od pozwanej (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów J. K. (1) i D. K. do ich majątku wspólnego objętego ustawową wspólnością małżeńską kwotę 283.861,51 zł (dwieście osiemdziesiąt trzy tysiące osiemset sześćdziesiąt jeden złotych 51/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 24 sierpnia 2021 r. do dnia zapłaty;

III.  zasądza od pozwanej (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów J. K. (1) i D. K. tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 11.834,00 zł (jedenaście tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote 00/100)) wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

sędzia Piotr Królikowski

Sygn. akt I C 1618/24

UZASADNIENIE WYROKU

z 1 sierpnia 2025 r. (k. 344)

Pozwem skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie 13.09.2021 r. (koperta k. 53) D. i J. małżonkowie K. domagali się ustalenia nieistnienia umowy kredytu mieszkaniowego „(...)” hipoteczny nr (...) zawartej z (...) Bankiem (...) S.A. w (...).08.2007 r. ze względu na nieważność tej umowy, ewentualnie nieskuteczne jej zawarcie, bądź jej niewykonanie i wygaśnięcie i w związku z tym o zasądzenie od Banku na rzecz powodów do niepodzielnej ręki kwoty 283.861,51 zł tytułem zwrotu świadczeń nienależnych wykonanych w okresie VIII. 2007 do IV. 2021 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 24.08.2021 r. do dnia zapłaty – wraz z roszeniami ewentualnymi. Powodowie wnosili także o zasądzenie na ich rzecz do niepodzielnej ręki kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 34 zł (pozew k. 3 – 52, 60 - 112).

Powodowie wskazali, że jako konsumenci zawarli z pozwanym bankiem kwestionowana umowę kredytu hipotecznego na sfinansowanie zakupu ich nieruchomości przeznaczonej na cele mieszkalne. Potrzebowali środków w złotych polskich i w takiej walucie kredyt został im wypłacony i był spłacany, jednak zobowiązanie było przeliczane poprzez kurs fanka szwajcarskiego określany w tabeli bankowej. Powodowie nie mieli wypływu na kształt umowy która została im przedstawiona gotowa do podpisu, dodatkowo nie zostali poinformowani o tym, że zostali obarczeni nieograniczonym ryzykiem kursowym, nie przedstawiono im także informacji jaki wpływ może to mieć na ich zobowiązanie na przestrzeni lat i ze względu na zmiany kursu waluty waloryzacyjnej. W ocenie powodów klauzula waloryzacyjna w zakresie w jakim przewiduje przeliczanie ich zobowiązania poprzez tabele kursowe ma charakter abuzywny i nie wiąże powodów, a ze względu na fakt, iż określa ona główne świadczenia stron. Jej eliminacja prowadzi do upadku stosunku umownego w całości.

W odpowiedzi na pozew (...) Bank (...) S.A. w W. wnosił o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego (odpowiedź na pozew k. 138 – 241).

Bank negował abuzywność zapisów umowy, podnosił iż kredyt miał charakter walutowy w CHF, powodowie dobrowolnie zrezygnowali z kredytu w złotych polskich pomimo przedstawienia im takiej oferty, powodowie zostali poinformowani o wszelkich ryzykach związanych z zawieraną umową. To także powodowie zdecydowali się na spłatę kredytu w złotych polskich, bowiem mieli możliwość wyboru sposobu spłaty spośród trzech rodzajów rachunków. Ten wybór zdeterminował stosowanie przeliczeń poprzez tabelę kursową Banku. Także we wniosku z 02.07.2008 r, kiedy powodowie zawnioskowali o podniesienie kwoty kredytu także we frankach szwajcarskich, podobnie w tej walucie zostało ustalone potwierdzenie stanu zadłużenia. Bank wskazywał też, że umowa nie narusza zasady walutowości, powodowie przez cały okres trwania umowy mogli zmienić walutę kredytu i nie skorzystali z możliwości spłaty we frankach szwajcarskich. Stosowanie zaś tabel kursowych jest ugruntowaną praktyką rynku finansowego, oczywistą zarówno dla banków jak i konsumentów. Pozwany podniósł także zarzut z art. 411 pkt 2 k.c.

W toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska, przy czym w mowie końcowej strona pozwana wskazywała na brak podstaw do zastosowania teorii dwóch kondycji ze względu na orzeczenie TUSE z 16.06.2025 r. sygn. C-396/24 (k. 326v znacznik 00:05:09).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Powodowie – D. i J. małżonkowie K. (odpis aktu małżeństwa k. 46) poszukiwali finansowania swoich potrzeb mieszkaniowych – budowy budynku w zabudowie bliźniaczej w miejscowości T. nr działki (...). W związku z tym złożyli 19.07.2007 r. wniosek kredytowy w pozwanym banku wskazując wnioskowaną kwotę 300.000 zł z czego 70.000 zł jako koszt zakupu działki, 333.000 zł koszty budowy. We wniosku powodowie zaznaczyli spłatę kredytu z (...). Powodowie nie pytali o ofertę kredytową w innym banku – zdecydowali się na (...), ponieważ był to najbliższa placówka bankowa ich miejsca zamieszkania. Przy składaniu wniosku kredytowego powodom nie przedstawiono żadnych pisemnych informacji na temat historycznych zmian kursu CHF czy też symulacji pisemnej jak zmieniałaby się ich rata kredytu i saldo przy wzroście kursu CHF ani też przy większych wahaniach tej waluty. Informacje dotyczyły jedynie zmiany kwoty raty przy wahaniach kursu CHF pomiędzy 2,5 a 3 zł Powodowie nie mieli możliwości negocjowania treści przedstawionych im dokumentów. Kredyt zaciągany w (...) S.A. był ich pierwszym kredytem waloryzowanym obcą walutą (wniosek kredytowy k. 189 – 196, zeznania D. K. k. 284v – 285 znacznik 00:14:46 – 00:24:27, 00:46:47, zeznania J. K. (1) k. 285 znacznik 00:33:07 – 00:36:40, 00:48:18).

Powodowie zawarli z Bankiem w dniu 22.08.2007 r. umowę kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) (umowa k. 24 – 29). w Treści umowy w §1 pkt 8 wskazano w ramach definicji stosowanych pojęć, że Tabela kursów jest to Tabela kursów (...) S.A. obowiązująca w chwili dokonywania przez (...) S.A. określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępną w (...) S.A. oraz na stronie internetowej (...) S.A.

Na warunkach określonych w umowie (...) S.A. zobowiązało się postawić do dyspozycji kredytobiorców kredyt w kwocie 135.342,42 CHF na budowę domu jednorodzinnego w zabudowie bliźniaczej położonego w miejscowości T., gmina G., powiat (...), działka ewidencyjna nr (...) z przeznaczeniem na potrzeby własne (§2 ust. 1 umowy). Powodowie zobowiązali się m. in do zawarcia umowy rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowego (...) w (...) S.A. a także do złożenia oświadczenia o ustanowieniu hipoteki na kredytowanej nieruchomości (§4 ust. 1 pkt 5 lit a oraz pkt 6 umowy). Wypłata kredytu miała być dokonana w transzach, kwota przeznaczona na budowę domu oraz mogąca wyniknąć z dodatnich różnic kursowych - zgodnie z pisemną dyspozycją kredytobiorców z uwzględnieniem postanowień §4 (§5 ust 1 umowy).Całkowita wypłata kredytu miała nastąpić do 01.11.2007 r. (§5 ust. 2 umowy). Zgodnie z §5 ust. 3 kredyt mógł zostać wypłacony – w walucie wymienialnej na finansowanie zobowiązań zagranicznych i w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego (pkt 1) lub w walucie polskiej – na finansowanie zobowiązań w kraju (pkt 2). W przypadku o którym mowa w ust. 3 pkt 2 Bank stosował kurs kupna/sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązujący w (...) S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego (§5 ust. 5 umowy). Kredytobiorca zobowiązał się do zapłaty należnej (...) S.A. prowizji od udzielonego kredytu w wysokości 0,55% kwoty kredytu, to jest kwotę 744,38 CHF, jednorazowo w dniu zawarcia umowy w walucie polskie przy zastosowaniu obowiązującego w dniu zawarcia umowy (aktualna tabela kursów) kursu sprzedaży dewiz  w przypadku wpłaty w formie przelewu środków lub sprzedaży dla pieniędzy – w przypadku wpłaty w formie gotówkowej (§10 ust. 1 umowy). Dla obliczenia szacunkowego całkowitego koszty kredytu – przy przeliczeniu kwot wyrażonych w walucie kredytu na równowartość kwot wyrażonych w walucie obcej – (...) S.A. stosował kurs sprzedaży dla dewiz (Tabela kursów), obowiązujący w chwili rejestracji umowy w systemie informatycznym (§10 ust. 5 zd 2 umowy).

Zabezpieczeniem kredytu została hipoteka zwykła w kwocie 135.342,42 CHF na zabezpieczenie należności głównej oraz hipoteka kaucyjna do kwoty 32.480 CHF do kwoty zabezpieczającej odsetki i inne koszty związane z obsługą kredytu oraz koszty egzekucji na kredytowanej nieruchomości, opisanej w §2 ust. 1, ustanowiona na rzecz (...) S.A. (§11 ust. 1 pkt 1 umowy).

Kredytobiorcy korzystali z karencji w spłacie kredytu w okresie do dnia 01.11.2007 r. (§12 ust. 1 umowy), kredytobiorcy mieli spłacać kredyt do 22.08.2038 r. w ratach annuitetowych (§12 ust 4 umowy). Spłata zadłużenia kredytobiorców z tytułu kredytu i odsetek następowała w drodze potrącania przez (...) S.A. swoich wierzytelności z tytułu udzielonego kredytu z rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego kredytobiorców nr (...), zaś kredytobiorcy wyrażali na to zgodę (§13 ust. 1 i 2 umowy). Potrącanie środków z rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego w walucie polskiej, następowało w walucie polskiej, następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, według obowiązującego w (...) S.A. w dniu wymagalności kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna tabela kursów) §13 ust. 7 umowy). W przypadku wystąpienia nadpłaty na rachunku do spłaty kredytu, wypłata kwoty nadpłaty była dokonywana w formie przelewu na wskazany rachunek w walucie polskiej przy zastosowaniu kursu kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązującego w (...) S.A. w dniu wypłaty albo na wskazany rachunek walutowy (§21 ust. 2 umowy). (umowa k. 24-29, odpis z KW nieruchomości kredytowanej nr (...) k. 42 - 45).

W dacie zawierania umowy z powodami w banku obowiązywała procedura produktowa „Kredyt Mieszkaniowy (...) hipoteczny”, wprowadzana uchwałą zarządu Banku z 06.01.2004 r. Zgodnie z jej treścią pracownik Banku powinien przedstawić w pierwszej kolejności powodom ofertę kredytu w złotych polskich a dopiero po jej odrzuceniu przez kredytobiorców - ofertę kredytów udzielanych w walucie wymienialnej. Zgodnie z procedurą klientowi pracownik banku powinien przedstawić informacje o kosztach obsługi kredytu wg wskazań zawartych w procedurze. Załącznikiem do procedury był wzór umowy kredytu mieszkaniowego z którego wynika że zapisy §5 ust 3 – 5, §13 ust 1 i 8, §18 ust 1, §22 ust 1 i 2 nie podlegały negocjacjom z konsumentami i zostały zawarte wg brzmienia zaproponowanego we wzorcu umownym przez Bank (pismo okólne nr (...) k. 193 – 199, zmiana procedury z 19.06.2006 r. k. 201 - 222).

Na podstawie aneksu nr 1 z 08.09.2008 r. zawnioskowanego przez powodów w zakresie kwoty 35.000 zł strony podwyższyły kwotę udzielonego kredytu do 152.545,66 CHF (§1 ust 1 aneksu) oraz wskazały, iż kwota 17.203,24 CHF zostanie przedstawiona do dyspozycji kredytobiorców po spełnieniu wymagań wskazanych w dalszej części aneksu (§1 ust 2 aneksu). Okres spłaty kredytu został wskazany na 05.08.2038 r. (§1 ust. 5 aneksu). Należna (...) S.A. prowizja za zmianę umowy kredytu zgodnie z Taryfą opłat o prowizji w wysokości 2% kwoty podwyższenia kredytu tj. kwota 344,06 CHF miała zostać wpłacona jednorazowo w dniu zawarcia aneksu do umowy. (aneks nr 1 k. 30 – 31, 235 - 237, wniosek o aneks k. 228 - 231).

Środki z umowy kredytu zostały wypłacone powodom w czterech transzach w dn. 28.08.2007 r. – 50.000 zł, 17.12.2007 r. – 86.850 zł, 28.05.2008 r. 15.611,75 zł oraz 07.10.2008 r. 37.236,41 zł. Powodowie spłacili w okresie od dnia wypłaty kredytu do 01.04.2021 r. kwoty 0,53 zł odsetek karnych, 59.334,30 zł odsetek, 217.327,10 zł, pozostałych opat i prowizji związanych z kredytem 3.073,08 zł składek z tytułu ubezpieczenia do czasu ustanowienia hipoteki 887,08 zł, składek z tytułu ubezpieczenia nieruchomości 3.239,45 zł (zaświadczenie k. 32 – 36 v, dyspozycja wypłaty k. 224, 239). Strony zawarły także aneks nr 2 do umowy (aneks nr 2 z 24.02.2011 r. k. 241). W okresie od 10.2007 r. do 07.2024 r. powodowie spłacili na rzecz pozwanego tytułem należności związanych z realizacją spornej umowy kredytu kwotę 372.639,45 zł (historia rachunku k. 273 – 280v).

Powodowie cały czas zamieszkują w budynku wybudowanym ze środków pochodzących z kredytu, nigdy nie wynajmowali go, ani też nie była tam zarejestrowana działalność gospodarcza – powód jest funkcjonariuszem Straży Granicznej, zaś powódka managerem – w dacie zawierania umowy pracowała w towarzystwie ubezpieczeniowym (zeznania D. K. k. 284v – 285 znacznik 00:14:46 – 00:24:27, 00:46:47, zeznania J. K. (1) k. 285 znacznik 00:33:07 – 00:36:40, 00:48:18).

Pismem z 10 sierpnia 2021 r, powodowie wezwali pozwanego do zapłaty kwoty 276.661,93 zł z tytułu nieważności umowy kredytowej jako kwoty rat pobranych przez Bank w okresie od VIII.2007 r. do IV.2021 r. w terminie 7 dni od jego otrzymania, co nastąpiło 16 sierpnia 2021 r. (wezwanie z potwierdzeniem nadania i (...) k. 37 – 41v).

Powodowie pismem z 05.07.2022 r. oświadczyli o chęci skorzystania z ochrony konsumenckiej (k. 131 – 133).

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o wymienione dokumenty, których wartości dowodowej strony nie kwestionowały. Sąd również nie znalazł podstaw, aby odmówić im wiarygodności.

Jako nie mające waloru dowodowego Sąd potraktował dokumenty lub informacje przedstawiające czyjeś stanowisko w przedmiocie kredytów indeksowanych i denominowanych (artykuły, opinie), które nie mogły być podstawą ustaleń faktycznych Sądu w niniejszej sprawie. Podkreślić również należy, iż w ocenie Sądu, wymienione bądź dołączone do pism stron orzeczenia stanowiły wyłącznie wzmocnienie argumentacji strony je przedstawiającej, rozwinięcie zajętego w sprawie stanowiska.

Oceniając treść zeznań strony powodowej (zeznania D. K. k. 284v – 285 znacznik 00:14:46 – 00:24:27, 00:46:47, zeznania J. K. (1) k. 285 znacznik 00:33:07 – 00:36:40, 00:48:18), Sąd miał przede wszystkim na względzie subsydiarność tego dowodu, zgodnie z art. 299 k.p.c. jak i fakt, iż z oczywistych względów strona powodowa była zainteresowana uzyskaniem konkretnego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Niemniej jednak relacja przedstawiona przez stronę powodową była co do zasady wiarygodna. Dokonując powyższych ustaleń faktycznych Sąd nie znalazł podstaw, aby nie dać wiary zeznaniom powodów, odnoszących się do okoliczności zawarcia umowy kredytu.

Strona pozwana cofnęła wnioski o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków wskazanych w odpowiedzi na pozew (protokół k. 285 znacznik 00:37:57), zarazem wnosząc o dopuszczenie dowodu z zeznań A. Z., przy czym nie dysponowała ani adresem świadka ani jego numerem PESEL, w związku z czym Sąd Okręgowy pominął zeznania tego świadka na podstawie art. 235 ² §1 pkt 6 k.p.c. (znacznik 00:39:25).

Nieprzydatne w sprawie okazały się finalnie zeznania pisemne świadka P. K. (k. 301 – 302) bowiem świadek nie miał styczności z powodami ani nie zawierał z nimi umowy, nie był doradcą klienta.

Sąd pominął wnioski dowodowe z dokumentów wskazanych w pozwie oraz z opinii biegłego sądowego jako zbędne wobec ustaleń postępowania dowodowego (postanowienie k 285v znacznik 00:42:11) oraz z zeznań świadków M. S. i E. W. jako zbędne w postępowaniu oraz zmierzające jedynie do przedłużenia postępowania (postanowienie k. 326 v znacznik 00:08:41) – wg dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy żaden ze zgłoszonych świadków nie zawierał z powodami umowy badanej w toku niniejszego postepowania, zaś strona pozwana nie wykazała aby wnioskowana teza dowodowa dla ich zeznań posiadała jakikolwiek walor w sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Roszczenia powodów zasługiwały na uwzględnienie.

W sprawie bezsporna byłą treść umowy zawartej pomiędzy powodami a pozwanym Bankiem w dniu 22.08.2007 r. umowy kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) wraz z aneksami, fakt wypłaty powodem kwoty kredytu w wysokości 324.698,16 zł w transzach. Finalnie pozwany nie kwestionował, iż powodowie spłacili mu tytułem spornej umowy kwotę łącznie 372.639,45 zł w okresie od daty wypłaty kredytu do 07.2024 r. Sporne pomiędzy stronami było istnienie klauzul niedozwolonych w treści umowy a także okoliczność czy ich eliminacja powoduje upadek umowy w całości. W zakresie roszczenia o zapłatę pozwany Bank podnosił zarzut oparty na art. 411 k.c.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy, należy wskazać, że przedmiotowa Umowa kredytu z 22.08.2007 r. nr (...) zawiera postanowienia abuzywne, które nie mogą być zastąpione jakimikolwiek innymi umownymi lub wynikającymi z przepisów prawa, co skutkuje nieważnością przedmiotowej umowy.

Oceniając zawarte w pozwie żądanie ustalenia nieważności umowy kredytu, Sąd zobligowany był w pierwszej kolejności zbadać, czy strona powodowa posiada w ogóle interes prawny w jego formułowaniu. Zgodnie z treścią art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w rozumieniu powyższego przepisu stanowi materialnoprawną przesłankę powództwa o ustalenie i podlega badaniu w ramach merytorycznego rozpatrywania sprawy. Jego istnienie warunkuje zatem przyznanie ochrony prawu podmiotowemu, a brak prowadzi do oddalenia powództwa jako bezzasadnego. D. i J. K. (2) posiadają niewątpliwie interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie, gdyż z tego stosunku wynikają jeszcze inne dalej idące skutki.

Interes prawny to interes odnoszący się do szeroko rozumianych praw oraz stosunków prawnych i w obecnym stanie prawnym występuje nie tylko wtedy, gdy bezpośrednio zagrożona jest sytuacja prawna powoda, ale i wówczas, gdy w związku z zachowaniem pozwanego uzasadnione jest ustalenie stosunku prawnego lub prawa w celu usunięcia niepewności co do tego prawa lub stosunku prawnego z przyczyn faktycznych lub prawnych (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 11.09.2020 roku, VII AGa 815/19, Legalis 2530826). W ocenie Sądu usunięcie wszelkich niepewności związanych w niniejszej sprawie z wykonywaniem przez powodów świadczenia na rzecz pozwanego banku (wysokości rat, sposobu rozliczenia kredytu) jest możliwe jedynie za pomocą powództwa o ustalenie. Dopóki strony wiąże umowa kredytowa, powodowie nie mogą domagać się przeliczenia kredytu na złotówki czy rozliczenia umowy. Jedynie ustalenie czy zaskarżona umowa jest nieważna, bądź określone postanowienia umowne nie wiążą stron, pozwoli na zaktualizowanie żądań. Interes prawny powodów w wytoczeniu takiego powództwa jest więc niewątpliwy, bowiem uzyskanie orzeczenia stwierdzającego nieważność umowy i niwelującego jej skutki ex tunc, ma istotny charakter w związku ze spłacaniem przez nich kredytu a także podstaw do istnienia zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości, którego powodowie udzielili zgodnie z treścią umowy (podobnie uznał Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 13 stycznia 2021 roku, I ACa 973/20, Legalis nr 2563124).

W myśl art. 58 § 1-3 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest też czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

Umowa kredytu bankowego jest umową nazwaną uregulowaną w art. 69 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Zgodnie z art. 69 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez powodów umowy kredytowej, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do ust. 2 cytowanego przepisu, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Zawarta przez D. i J. K. (1) a umowa kredytu z 22.08.2007 r. nr (...) zawiera elementy wskazane w art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego, w szczególności określa kwotę udzielonego kredytu, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany (oprocentowanie stanowiące sumę stawki bazowej LIBOR i marży banku).

Do przedmiotowej umowy strony wprowadziły modyfikację ustawowego typu umowy, która nie sprzeciwia się właściwości (naturze) umowy kredytu, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 353 ¹ k.c.), a mianowicie, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, bank dokona wypłaty po przeliczeniu na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której kredyt jest denominowany, według kursu kupna tej waluty z tabeli banku, zaś przy spłacie z rachunku prowadzonego w PLN przy zastosowaniu kursu sprzedaży danej waluty z tabeli banku.

W dacie zawarcia spornej umowy (tj 22.08.2007 r.) ustawa z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939, z późn. zm.) nie zawierała uregulowań, które odnosiłyby się do umów kredytu denominowanego/indeksowanego w walucie obcej. Tym niemniej obecnie nie budzi wątpliwości dopuszczalność zawierania takich umów zgodnie z zasadą swobody umów (art. 353 ¹ k.c.) w okresie przed ich uregulowaniem wprost w ustawie. Potwierdza to ustawa z 11 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984 – „ustawa antyspreadowa”), a zwłaszcza te jej przepisy, które znajdują zastosowanie także w odniesieniu do umów zawartych przed dniem jej wejścia w życie, w zakresie niespłaconej jeszcze części pożyczki/kredytu. (art. 69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b Prawa bankowego w zw. z art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy antyspreadowej). Dopuszczalność umowy kredytu indeksowanego i denominowanego przed wejściem w życie tej ustawy jest także ugruntowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z 27 lutego 2019 r. w sprawie II CSK 19/18 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo).

W ocenie Sądu przedmiotowa umowa nie jest sprzeczna z przepisami Prawa bankowego i zawiera wszelkie wymagane elementy (w tym kwotę kredytu i sposób jej spłaty).

Problematykę abuzywności postanowień umownych reguluje art. 385 ¹ § 1 k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie – poza postanowieniami określającymi główne świadczenia stron – nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Zważywszy na treść wskazanego artykułu nie ulega zatem wątpliwości, iż uznanie konkretnej klauzuli umownej za postanowienie niedozwolone wymaga stwierdzenia łącznego wystąpienia wszystkich wymienionych w przepisie przesłanek, tj. kontrolowane postanowienie umowy zawartej z konsumentem (lub wzorca umownego):



nie było postanowieniem uzgodnionym indywidualnie,



nie było postanowieniem w sposób jednoznaczny określającym główne świadczenia stron,



kształtowało prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Paragraf 2 powołanego przepisu wskazuje, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Natomiast § 3 definiuje nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy jako te, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.

Zgodnie z § 4 powołanego przepisu ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Stronie powodowej przysługuje status konsumentów, bowiem D. i J. K. (2) przedmiotowy kredyt zaciągnęli celem finansowania wydatków związanych z budową domu (bliźniak), która miała zaspokajać i nadal zaspokaja ich potrzeby mieszkaniowe. Powodowie nie prowadzili działalności gospodarczej, nie wynajmowali domu w którym zamieszkują.

W dalszej kolejności wskazać należy, że materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania pozwala na przyjęcie, że umowa kredytu zawarta została przez strony przy wykorzystaniu wzoru przygotowanego przez bank, nie była przedmiotem negocjacji, albowiem jej zapisy w żaden sposób nie odbiegają od zapisów innych umów stosowanych przez bank przy udzielaniu kredytów powiązanych z walutą obcą. D. i J. K. (2) mogli podpisać umowę w kształcie zaproponowanym przez bank lub z kredytu zrezygnować.

W ocenie Sądu umowa zawierana przez powodów mogła mieć charakter walutowy lub charakter złotówkowy, jednakże określenie tego charakteru nie wynikało z decyzji powodów a zależało od tego czy kredyt był zaciągany na finansowanie zobowiązań w kraju czy też zagranicznych (§5 ust 3 oraz §13 ust 8 umowy). To bank zatem określił że powodowie finansując budowę domu w Polsce muszę zaciągnąć kredyt w złotych denominowany walutą obcą (CHF) a to determinowało oparcie przeliczeń wypłaty i spłaty kwoty kredytu i rat kapitałowo- odsetkowych a także prowizji, poprzez Tabelę kursową Banku.

Pozwany nie udowodnił, aby konkretne postanowienia wzorca zostały zmienione w umowie z kredytobiorcami, a także, aby poza teoretyczną możliwością podjęcia negocjacji przez kredytobiorców, rzeczywiście została stworzona możliwość negocjacji zapisów umowy. Z samego wzorca umownego załączonego do odpowiedzi na pozew wynika iż Bank przewidywał jedynie możliwość negocjacji parametrów finansowych kredytu i terminów, natomiast nie przewidywał możliwości negocjacji pozostałych mechanizmów umownych. Skoro sporna umowa została zawarta przy zastosowaniu standardowego wzorca umownego stosowanego przez pozwanego, to postanowienia tej umowy obejmuje domniemanie, iż nie zostały uzgodnione indywidualnie, którego to domniemania pozwany nie wzruszył. Sam wybór określonego produktu oferowanego przez pozwanego w postaci kredytu denominowanego nie świadczy, aby postanowienia umowne były negocjowane przez powodów. O indywidulanym uzgodnieniu treści umowy można bowiem mówić wtedy, gdy strony wprowadzają do umowy nowe, nieprzewidziane wcześniej przez bank rozwiązania, a więc gdy konsument ma rzeczywisty wpływ na postanowienia umowy.

W ocenie Sądu abuzywna w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. jest ta część postanowienia zawartego w § 5 ust. 4 Umowy, która prowadzi przy wypłacie kwoty kredytu denominowanego w walucie obcej do przeliczenia na złote kwoty wyrażonej w walucie zgodnie z kursem kupna CHF opublikowanym w tabeli banku. Odesłanie do tabeli banku zawarte w § 13 ust. 7 Umowy nakładało na kredytobiorców zobowiązanie spełnienia świadczenia przy zastosowaniu przeliczenia wg kursu, na którego ustalenie nie mieli wpływu (kurs ten jednostronnie ustala bank). Także prowizja Banku była przeliczana poprzez Tabelę kursową (§10 ust. 1 umowy). Natomiast przy powstaniu ewentualnego zadłużenia przeterminowanego, wobec brzmienia klauzuli z § 18 ust. 1 Umowy, kredytobiorcy byli narażeni na ryzyko zapłaty w PLN równowartości powstałej zaległości w spłacie rat w kwocie wyższej, niż nastąpiłoby to po kursie sprzedaży CHF innym niż określony przez bank. Podobnie przy wystąpieniu nadpłaty stosowany był mechanizm przeliczenia tej kwoty poprzez Tabelę kursową banku wg kursu kupna, czyli niższego z kursów walutowych (§21 ust. 2 umowy).

Konsument-kredytobiorca nie ma wpływu na sposób ustalania przez bank kursu CHF. Czynniki obiektywne, a zatem sprawdzalne z punktu widzenia konsumenta, jak w szczególności wysokość rynkowych kursów wymiany CHF, tylko częściowo wpływają na sytuację konsumenta-kredytobiorcy. Kurs waluty obcej określony w tabeli kursowej banku zawiera bowiem także marżę kupna lub sprzedaży, która to wartość jest zależna wyłącznie od woli banku. Taka regulacja stanowi o naruszeniu dobrych obyczajów, bowiem daje jednej stronie umowy – bankowi dowolność w zakresie określania sytuacji prawnej i faktycznej drugiej strony – kredytobiorcy.

W wyroku TSUE z 20.09.2017 r. w sprawie C-186/16 Trybunał wyodrębnił klauzulę ryzyka walutowego jako niezależną grupę postanowień umowy kredytu, która musi być badana przez sąd meritii w ramach kontroli postanowień wzorca umownego, a zastrzeżony w nim mechanizm podlegać musi ocenie, czy właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku kursu waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych.

W świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, kredytobiorca-konsument musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej (szeroko rozumianego), ponosi przez cały okres obowiązywania umowy ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku zmian kursowych waluty kredytu. W tym obszarze, względem przedsiębiorcy zawierającego umowę z konsumentem, stawiane są wysokie wymagania - nie wystarczy przekazywanie konsumentowi informacji - nawet licznych, w tym pozwalających konsumentowi na zrozumienie, że zmiana kursu może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, ani przedstawienie mu ewentualnych wahań kursów wymiany. Istotne jest zwrócenie uwagi na powagę zagrożenia w aspekcie możliwego rozmiaru deprecjacji waluty krajowej, a w szczególności podkreślenie, że może być ona gwałtowna i drastyczna (przekraczać nawet kilkadziesiąt procent), z uwzględnieniem sytuacji majątkowej konkretnego konsumenta, decydującej o tym, jaki stopień deprecjacji waluty indeksacji przekraczać będzie granice jego zdolności do spłacania kredytu. Wymagana w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej informacja co do tego, że konsekwencje silnej deprecjacji mogą być trudne do udźwignięcia dla konsumenta, nie powinna ograniczać się do ogólnego stwierdzenia o jej wpływie na wysokość zadłużenia czy nawet rat, ale obrazować ów wpływ konkretnymi wyliczeniami w tym uświadamiać, że deprecjacja taka może powodować utratę zdolności do spłaty kredytu, z czym wiąże się poważne ryzyko utraty nieruchomości - stanowiącej częstokroć miejsce zamieszkania konsumenta - obciążonej hipoteką zabezpieczającą spłatę kredytu (por. wyroki z 20 września 2017 r., w sprawie C-186/16, R. P. A. i in. przeciwko (...) SA, pkt 59, 50, z 20 września 2018 r., C-51/17, (...) Bank (...), pkt 74-75, z 14 marca 2019 r., w sprawie C-118/17, Z. D. przeciwko (...) Bank (...) Zrt., pkt 34-35, 40, 43, 46, z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, (...), pkt 56, 69, 71, 72, 74, postanowienia z 22 lutego 2018 r. w sprawie C-119/17, L. P. L., O. L. przeciwko (...)., pkt 25 i n. i z 6 grudnia 2021 r., C-670/20, (...) Bank (...), pkt 34, teza).

Odnosząc powyższe do całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności zeznań D. i J. K. (1) wskazać należy, iż klauzula ryzyka walutowego nie pozwalała na zrozumienie kredytobiorcom wszelkich konsekwencji finansowych związanych z zawarciem kredytu powiązanego z walutą obcą, w szczególności dotyczących konsekwencji wzrostu kursu waluty na saldo zadłużenia przeliczone na złotówki. Nie sposób uznać, iż D. i J. K. (2) rozumieli konsekwencje ekonomiczne możliwego spadku waluty krajowej dla swoich zobowiązań finansowych.

Dalej wskazać należy, że postanowienia przeliczeniowe zawarte w umowie (przywołane § 5 ust. 4, § 13 ust. 7 oraz § 18 ust. 1, §21 ust 2 Umowy) przyznawały wyłącznie bankowi uprawnienie do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron, przez stosowanie bliżej niesprecyzowanego mechanizmu ustalania kursów walut, które najpierw używane są w celu oznaczenia kwoty kredytu w walucie polskiej, która zostanie udostępniona kredytobiorcy, a następnie do określenia wysokości rat, którymi kredytobiorca spłaca taki kredyt.

W przedmiotowej umowie nie znajdują się zapisy dotyczące zasad kształtowania kursów walut przez kredytodawcę. W ocenie Sądu przeciętny konsument, a za takiego należy uznać D. i J. K. (1), nie był w stanie zrozumieć i zweryfikować na podstawie takiej treści zapisów, jak druga strona umowy kształtuje kursy wymiany walut i jakimi zasadami przy tym się kieruje. Tak właśnie było w przypadku kredytobiorców, którym pomimo niejasnych zapisów umowy, nie udzielono dodatkowych wyjaśnień, które przybliżałyby stosowany mechanizmu ustalenia kursów na potrzeby wykonania umowy, co wynika z treści ich zeznań. Powodom ustnie jedynie wyjaśniono, że mogą wystąpić wahania kursów pomiędzy 2,5- 3 zł, bez wskazania nawet wpływu tych zmian na saldo kredytu.

W świetle powyższego należało uznać, że kwestionowane postanowienia umowne nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, prostym i zrozumiałym językiem, ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób pozwany bank ustala kurs CHF dla celu wykonania umowy kredytu.

Stwierdzona niejednoznaczność postanowień przeliczeniowych pozwala na dokonanie przez Sąd oceny, czy przedmiotowe postanowienia umowne kształtowały prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385 ¹ § 1 k.c.).

W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że klauzula pozwalająca na pełną swobodę decyzyjną banku przy kształtowaniu kursu waluty obcej jest klauzulą niedozwoloną, kształtując prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny
z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385 ¹ §1 k.c.). Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie z CHF na PLN w chwili wymagalności poszczególnych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Przenosząc to na okoliczności przedmiotowej sprawy, zdaniem Sądu, zastosowane w spornej umowie konstrukcje, pozwalały bankowi arbitralnie wpływać na wyjściowy rozmiar wypłaconego kredytu, a także na wielkość świadczeń należnych mu z tytułu spłaty, co oznacza nadużycie pozycji banku, jako silniejszego kontrahenta umowy. Takie rozwiązania umowne są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy klienta banku, który jako strona słabsza, pozbawiony był realnego wpływu na kształt tych zapisów.

Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z 30 września 2015 r., I CSK 800/14, niepubl. i z 29 sierpnia 2013 r. I CSK 660/12, niepubl.).

Nie miały znaczenia natomiast okoliczności, w jaki sposób bank rzeczywiście stosował abuzywne postanowienia umowne, czy stosowane przez niego tabele kursowe miały charakter zbliżony do rynkowych. Znaczenie miało to, że w umowie nie określono precyzyjnie od czego zależy kurs waluty, dając tym samym bankowi możliwość jednostronnego kształtowania zobowiązania kredytobiorcy. O tym bowiem czy postanowienie jest niedozwolone decydują okoliczności z chwili zawarcia umowy. Nie ma więc znaczenia jak umowa była wykonywa później i jakie kursy bank faktycznie ustalał (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2 oraz orzecznictwo TSUE przytoczone w uzasadnieniu tej uchwały).

Mając na uwadze powyższe rozważania, w ocenie Sądu, postanowienia dotyczące nieograniczonego ryzyka kursowego oraz przeliczeń kursowych zawarte w przedmiotowej umowie kredytu uznać należało za abuzywne w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c., niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta. Co do możliwości uzupełnienia przez sąd powstałej luki po niedozwolonej klauzuli umownej, należy mieć na względzie stanowisko wyrażone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 3 października 2019 roku, C-260/18, który wykluczył uzupełnianie luk w umowie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, w szczególności odwołujących się do zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów i to niezależnie od zgody stron, a także w wyroku z 18 listopada 2021 r. C 212/20, w którym wskazano, że art. 5 i 6 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. W konsekwencji art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez zmianę treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje.

Sąd Najwyższy również opowiedział się za możliwością zastąpienia niedozwolonej klauzuli umownej jedynie wtedy, gdy jej brak naraża konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22 i przywołane tam orzecznictwo).

Na niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień umownych odsyłających do kursu waluty wynikającego z tabeli bankowej, odesłaniem do kursu średniego waluty obcej ustalanego przez Narodowy Bank Polski, względnie ogólnie pojmowanego „kursu rynkowego”, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę w licznych orzeczeniach (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22; zob. też wyroki Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22 i z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; w nowszym orzecznictwie - np. wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23).

Przywołać należy w tym miejscu treść jednej z ostatnich uchwał Sądu Najwyższego (III CZP 25/22 z 25 kwietnia 2024 r.), z godnie z treścią której w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

Mając na uwadze powyższe, ugruntowane już orzecznictwo, iż po wyeliminowaniu z umowy postanowień uznanych za abuzywne, które określają główny przedmiot umowy i niezastąpieniu ich innymi postanowieniami, należało przyjąć i ustalić, że umowa nr (...) nie mogłaby obowiązywać, gdyż nie zawiera elementów istotnych dla tej umowy, tj. określenia świadczenia stron, także w rozumieniu art. 353 ¹ k.c.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji w punkcie 1.

Z uwagi na nieważność umowy kredytu, dla ostatecznego rozliczenia stron zastosowanie znalazły przepisy art. 405-410 k.c. Jeżeli w następstwie zastosowania przedstawionych reguł umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna (nieważna), świadczenia spełnione na jej podstawie powinny być postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. ( vide: uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna z 7 maja 2021 roku, III CZP 6/21, Legalis nr 2563899, uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 roku, III CZP 11/20, Legalis nr 2532281).

Zgodnie z art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W myśl zaś art. 410 § 1 i 2 k.c., przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Odnosząc się do twierdzeń strony pozwanej, iż strona powodowa nie jest uprawniona do żądania świadczenia oraz, że jest zobowiązana do świadczenia na rzecz banku, a nie bank na rzecz strony powodowej – już tylko ubocznie Sąd pragnie zwrócić uwagę, iż stosownie do treści art. 411 pkt 4 k.c., nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli świadczenie zostało spełnione, zanim wierzytelność stała się wymagalna. Jednak przypadki, w których podstawa świadczenia jest nieważna, nie są objęte zakazem unormowania art. 411 pkt 4 k.c., co pozwala na zwrot kwot nienależnie wpłaconych. Przepis art. 411 pkt 4 k.c. nie ma w ogóle zastosowania do świadczenia nienależnego, gdyż dotyczy zobowiązań istniejących, acz niewymagalnych. Nie może zatem stać na przeszkodzie uwzględnieniu condictio indebiti, sine causa czy ob rem. W takich wypadkach podstawa w ogóle nie powstała, więc brak jest roszczenia, które mogłoby jeszcze nie być wymagalne (wyrok Sądu Najwyższego z 31 sierpnia 2021 roku, I NSNc 93/20).

Odnosząc się do zarzutów pozwanego Sąd Okręgowy wskazuje, iż wyrok TSUE z 19.06.2025 r. w sprawie C-396/24 odnosi się wyłącznie do sytuacji, w której to bank, w związku z nieważnością umowy kredytu, domaga się zwrotu całej kwoty wypłaconego kapitału niezależnie od tego, ile pieniędzy konsument wpłacił do banku w wykonaniu nieważnej umowy. TSUE jasno wskazał, że takie działanie banków jest niezgodne z prawem unijnym. Bank bowiem nie może żądać od konsumenta zwrotu pełnego kapitału kredytu, jeśli nie oddał jeszcze klientowi tego, co sam od niego otrzymał – czyli rat, prowizji i innych opłat. Innymi słowy - TSUE w wyroku C-396/24 wskazał, że to bank powinien rozliczyć się z konsumentem w pierwszej kolejności, a nie odwrotnie. W niniejszej sprawie stan faktyczny jest odmienny od tego, który był przedmiotem rozważań TSUE zatem powołane orzeczenie nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Ostatecznie w sprawie niesporne było że Bank wypłacił stronie powodowej kwotę 324.698,16 zł w czterech transzach. Powodowie spłacili mu tytułem spornej umowy kwotę łącznie 372.639,45 zł, zatem żądanie zapłaty kwoty 283.861,51 zł objęte pozwem mieściło się w zakresie wzajemnych rozliczeń, w związku z czym orzeczono jak w sentencji w punkcie 1.

Roszczenie pozwu nie było przedawnione. Przedmiotem żądania było spełnienie świadczenia polegającego na zwrocie spełnionego ratalnie świadczenia nienależnego (art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c.), a w tej sytuacji termin przedawnienia wynosi 10 lat [patrz: art. 118 k.c. w zw. z art. 5 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z 13 kwietnia 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104)]. Podnieść przy tym należy, że za początek biegu przedawnienia uznać należy nie datę zawarcia umowy, czy też uiszczenia przez kredytobiorcę pierwszej raty kapitałowo-odsetkowej, lecz dzień, w którym konsument powziął wiedzę lub powinien był racjonalnie rzecz biorąc powziąć wiedzę o abuzywnym charakterze klauzuli, mającym uzasadniać jego roszczenie restytucyjne (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21 oraz przywołane tam orzecznictwo TSUE).

O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Powodowie wezwali pozwanego do zapłaty pismem z 10.08.2021 r. wyznaczając termin 7 dni od daty doręczenia, co nastąpiło 16 sierpnia 2021 r. (wezwanie z zpo k. 37 - 41).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji w punkcie 2.

O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 108 §1 k.p.c. w zw. z art. 98 §1 i 1 ¹ k.p.c. uznając wobec uwzględnienia powództwa konsumentów przeciwko przedsiębiorcy w całości, że koszty procesu powinien ponieść pozwany Bank. Na zasądzoną kwotę złożyły się: opłata od pozwu – 1 000 zł (kwit k. 57), koszty zastępstwa w wysokości 10.800 zł obliczone na podstawie §2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Z tych przyczyn postanowiono jak w sentencji w punkcie 3.

Sędzia Piotr Królikowski