Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 stycznia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia del. Agnieszka Onichimowska

po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2025 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 326 ¹ kpc

sprawy z powództwa (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko E. K., M. K., P. K.

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanych E. K., M. K. i P. K. solidarnie na rzecz powoda (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 108.894,86 (sto osiem tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt cztery i 86/100) złotych wraz z odsetkami umownymi liczonymi od kwoty 54.800,00 zł (pięćdziesiąt cztery tysiące osiemset i 00/100) złotych w wysokości dwukrotności sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych, ale nie wyższej niż wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, za okres od dnia 15 grudnia 2020 roku do dnia zapłaty, z zastrzeżeniem uprawnienia pozwanych E. K., M. K. oraz P. K. do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie ich odpowiedzialności do stanu czynnego spadku po A. K.;

2.  zasądza od pozwanych E. K., M. K. i P. K. solidarnie na rzecz powoda (...) Bank (...) S.A. w W. kwotę 8.164,38 (osiem tysięcy sto sześćdziesiąt cztery i 38/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kwota 5.400,00 (pięć tysięcy czterysta i 00/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sędzia (del.) Agnieszka Onichimowska

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 23 grudnia 2020 r. (data stempla pocztowego – k. 61) powód (...) Bank (...) S.A z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych E. K., M. K. oraz P. K., kwoty 108.894,86 zł wraz z odsetkami umownymi liczonymi od 54.800 zł za okres od dnia 15 grudnia 2020 roku do dnia zapłaty w wysokości dwukrotności sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych, ale nie wyższej niż wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie. Ponadto powód wniósł o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powód wskazał, że pozwani są spadkobiercami A. K. (zmarłego w dniu 09 listopada 2016 r.), który w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w dniu 17 marca 2015 r. zawarł z powodem, jako kredytodawcą umowę kredytu na kwotę 171.000,00 zł. Kredyt miał być spłacony do dnia 16 marca 2016 r. Wobec nie dotrzymania terminu spłaty, w dniu 12 maja 2016 r. strony zawarły umowę ugody w przedmiocie zasad spłaty zadłużenia, która na skutek zaprzestania spłaty kolejnych rat została wypowiedziana pismem z dnia 18 maja 2017 r. w związku z czym cała kwota niespłaconego zadłużenia stała się wymagalna z dniem 06 lipca 2017 r. Powód zaznaczył, że wobec wypłaty przez (...) gwarancji w kwocie 82.200,00 zł, zadłużenie pozwanych, będących spadkobiercami kredytobiorcy z powyższego tytułu, zgodnie z wyciągiem z ksiąg bankowych obejmuje:

⚫

54.800,00 zł tytułem należności głównej, 52.766,11 zł tytułem odsetek od należności głównej naliczonych do 14 grudnia 2020 r. naliczonych według zmiennej stopy procentowej obowiązującej w (...) SA właściwej dla kredytów postawionych w stan natychmiastowej wymagalności liczonej w wysokości dwukrotności sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych, która na dzień wystawienia wyciągu wynosi 11,20% w stosunku rocznym;

⚫

koszty dochodzenia należności w kwocie 1.328,75 zł;

⚫

dalsze należne odsetki od dnia 15 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty naliczane od należności głównej według dwukrotność sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych, która na dzień wystawienia niniejszego wyciągu wynosi 11,20% w stosunku rocznym. (pozew k. 3-4)

W dniu 16 kwietnia 2021 roku Sąd Okręgowy w Warszawie w I Wydziale Cywilnym w sprawie o sygn.. akt I Nc 1/21 wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym uwzględniając w całości żądanie objęte pozwem ( nakaz zapłaty, k. 67)

W sprzeciwie od nakazu zapłaty, pozwani wnieśli oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz każdego z pozwanych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia, wskazując, że najpóźniejszy termin wymagalności roszczeń zgłaszanych przez powódkę w toku postępowania przypada na dzień 16 marca 2016 r (kiedy miał być spłacony kredyt zaciągnięty przez ich spadkodawcę - zmarłego A. K.), a nie jak wskazano w pozwie na dzień 6 lipca 2017 r. Pozwani argumentowali bowiem, że umowa ugody z dnia 12 maja 2016 r., jest bezskuteczna i nie wywołała żadnych skutków prawnych, gdyż nie ziścił się warunek zawieszający opisany § 11 pkt 3 umowy ugody, w postaci dostarczenia (...) SA przez kredytobiorcę wypisu aktu notarialnego, zawierającego oświadczenie o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 S 1 pkt 5 kpc. W związku z powyższym zarówno A. K., jak i obecnie sami pozwani związani byli jedynie umową o kredyt, co oznacza, że wszelkie roszczenia strony powodowej przedawniły się zgodnie z art. 118 kc w dniu 31 grudnia 2019 r.

Pozwani zanegowali również wartość roszczenia odsetkowego w kwocie 52.766,11 zł, stwierdzając, że jest ono przedawnione (wobec bezskuteczności umowy ugody) oraz nieprawidłowo naliczone. Zdaniem pozwanych niedopuszczalnym jest wypowiedzenie umowy ugody, w sytuacji kiedy umowa ta nigdy nie weszła w życie (gdyż nie został spełniony nigdy warunek zawieszający określony w § 11 ust 3 tej ugody). Zarzucono także, że oświadczenie woli o wypowiedzeniu umowy ugody (oraz umowy kredytu) nie wywołało żadnych skutków prawnych, albowiem skierowano je w dniu 18 maja 2017 r. wyłącznie w stosunku do A. K., a więc do osoby, której zgon nastąpił w dniu 09 listopada 2016 r. nie zaś jego spadkobierców. Strona pozwana zanegowała również istnienie roszczenia z tytułu tzw. kosztów dochodzenia należności w kwocie 1.328,75 zł, bowiem w jej ocenie powód nie wykazał żadnych podstaw do dochodzenia tegoż roszczenia przez pryzmat stosunków prawnych. Strona pozwana wskazywała również, że zgodnie z art. 1031 § 2 kc w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. (sprzeciw – k. 81-94)

Do czasu zamknięcia rozprawy strony powstrzymały swoje stanowiska procesowe.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 17 marca 2015 r., (...) S.A z siedzibą w W. (jako Kredytodawca) i A. K. (jako Kredytobiorca) zawarli Umowę nr (...) Kredytu obrotowego (...).

Na podstawie Umowy, kredytodawca udzielił Kredytobiorcy kredytu odnawianego w ramach limitu kredytowego w kwocie 171.000,00 zł na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej Kredytobiorcy (§ 1 ust. 1 i 2). Zgodnie z § 2 ust. 1 Umowy kredytu - okres wykorzystania i okres spłaty kredytu upływał z dniem zakończenia okresu kredytowania, tj. z dniem 16 marca 2016 r. Wedle § 3 ust. 1 Umowy kredytu - wykorzystywanie kredytu miało następować w drodze realizacji dyspozycji Kredytobiorcy w formie bezgotówkowej lub gotówkowej w ciężar rachunku bieżącego (...) nr (...). W § 4 Umowy kredytu określono zasadny oprocentowania Kredytu. W myśl § 13 ust. 1 pkt 2) Umowy kredytu, spłata Kredytu została zabezpieczona gwarancją udzieloną w ramach portfelowej linii gwarancyjnej de minimis Banku (...) w wysokości stanowiącej 60% kwoty kredytu, tj. w kwocie 102 600 zł do dnia 16 czerwca 2016 r.

Dowód: umowa kredytu - k. 58-60

Po upływie terminu spłaty Kredytu, jaki przypadał na 16 marca 2016 r., wnioskiem z 24 marca 2016 r., Kredytobiorca - A. K., wystąpił do Banku o restrukturyzację swojego zadłużenia w kwocie 171.000,00 zł, poprzez rozłożenie go na miesięczne raty po 3.500,00 zł, płatne od 28 kwietnia 2016 r.

Dowód: wniosek o zawarcie umowy restrukturyzacyjnej z 24 marca 2016 – k. 55-57

W dniu 12 maja 2016 r. A. K. zawał z kredytodawcą umowę ugody - nr kontraktu kredytowego (...), na podstawie Ugody, Kredytodawca uznał wierzytelność Banku z tytułu Umowy kredytu co do zasady i wysokości, według stanu na dzień 12 maja 2016 r., w kwocie 169 000 zł i zobowiązał się do jej spłaty wraz z dalszymi odsetkami i ewentualnymi kosztami na warunkach określonych w Ugodzie (§ ust. 3 i 4 Ugody). Strony ustaliły w § 2 Ugody, że spłata zadłużenia nastąpi w 42 miesięcznych ratach kapitałowo- odsetkowych płatnych 28-go dnia każdego miesiąca w okresie od 28 maja 2016 r. do 28 października 2019 r., w wysokości 4000 zł oraz ostatniej w wysokości 5000 zł. Wedle § 3 ust. 1 Ugody, spłata zadłużenia miała następować w formie obciążenia rachunku bieżącego (...) prowadzonego przez (...) SA. o nr (...). Strony Ugody ustaliły, że stopa oprocentowania w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 17 marca 2020 r. będzie stała i będzie odpowiadać odsetkom ustawowym maksymalnym tj. 14% (§ 3 ust. 4 i 5 w zw. z § 8 Ugody).

W § 5 umowy Ugody, wskazano, że jednym z zabezpieczeń spłaty zadłużenia będzie gwarancja (...) w wysokości stanowiącej 60% kwoty kredytu tj. do kwoty 101.400,00 zł. W § 7 przewidziano, że bank będzie uprawniony do wypowiedzenia umowy ugody, w przypadku nie realizowania przez klienta warunków ugody, w szczególności wówczas, gdy zadłużenie przeterminowane będzie utrzymywało się dłużej niż 30 dni kalendarzowych (ust. 1.1) Zastrzeżono przy tym, że o wypowiedzeniu umowy ugody bank zawiadomi listem poleconym (ust. 2), zaś Okres wypowiedzenia przez (...) SA umowy ugody wynosi - 30 dni (ust. 3), zaś za datę doręczenia wypowiedzenia uznaje się dzień doręczenia zawiadomienia osobiście, bądź listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, a także dzień pierwszego awizowania nie doręczonego wypowiedzenie na ostatni znany (...) SA adres, listem polecanym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru (ust. 4). Zgodnie z umową Ugody po upływie terminu wypowiedzenia ugody, całość zadłużenia objętego ugodę niespłaconego przez Klienta zadłużenia stawała się zadłużeniem wymagalnym i przeterminowanym (ust 5). W § 10 zaznaczono, że umowa ugody nie stanowi odnowienia długu w rozumieniu ort. 506 kodeksu cywilnego a w szczególności nie powoduje wygaśnięcia zabezpieczeń umowy o kredyt.

W § 11 ust. 3 Umowy wskazano, że ugoda wchodzi w życie z dniem doręczenia (...) SA wypisu aktu notarialnego, w którym Klient podda się egzekucji i który zawiera:

1) zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku zapłaty,

2) uprawnienie Banku do wystąpienia do sądu o nadanie mu klauzuli wykonalności do 24 miesięcy po upływie terminu spłaty ostatniej raty zadłużenia, zgodnie z harmonogramem sploty określonym w umowie restrukturyzacyjnej.

3) kwotę, do której Klient poddaje się egzekucji, stanowiącą co najmniej 150% kwoty wierzytelności banku istniejącej w dniu zawarcia umowy restrukturyzacyjnej,

4) informację, że zdarzeniem, od którego uzależnione jest wykonanie tytułu egzekucyjnego jest niedokonanie zapłaty zadłużenia wynikającego z umowy na warunkach spłaty i w terminie w niej ustalonych,

5) informację, że dowodem na wykazanie zdarzenia, od którego uzależnione jest wykonanie tytułu egzekucyjnego będzie złożenie przez (...) SA oświadczenia z podpisem notarialne poświadczonym, potwierdzającego, że Klient nie zapłacił (...) SA kwoty zadłużenia na warunkach spłaty i w terminie zgodnie z umową

W treści Ugody jako adres A. K. wskazano: ul. (...) (...)-(...) P..

Dowód: umowa ugody – k. 53 – 54v

A. K. wykonał zobowiązanie wynikające z § 11 ust. 3 Umowy Ugody dostarczając Bankowi oświadczenie o poddaniu się egzekucji sporządzone w formie aktu notarialnego w dniu 12 maja 2016 r., Rep. A nr (...)

Dowód: akt notarialny z 12.05.2016, Repertorium A nr (...) – k. 118-118v

A. K. zmarł w dniu 9 listopada 2016r., zaś spadek po nim nabyli na podstawie ustawy nabyli z dobrodziejstwem inwentarza: żona E. K. oraz dzieci: P. K. i M. K. po 1/3 części spadku każde z nich.

Dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 22 marca 2017 r., sygn. I Ns 1490/16 – k. 43

Zapisy Ugody były realizowane aż do 01 stycznia 2017 r., po czym zaniechano dalszych spłat.

Dowód: historia operacji na kontrakcie kredytowym – k. 39-40, zestawienie operacji– k. 111-116v

W dniu 13 lutego 2017 r., kredytodawca wysłał do kredytobiorcy pismo pt. „Przypomnienie”, którym poinformował o powstaniu zaległości w kwocie 5.051,97 zł. Następnie, pismem z 1 marca 2017 r., pt. „Zawiadomienie/przypomnienie pierwsze”, Kredytodawca poinformował kredytobiorcę o zaległości w kwocie 10.075,48 zł. Pismem z 31 marca 2017 r. pt. „Monit/przypomnienie drugie" Bank poinformował kredytobiorcę o zaległości w kwocie 15.110,94 zł.

Dowód: przypomnienie z 13.02.2017- k. 110, zawiadomienie/przypomnienie pierwsze z 01.03.2017 – k. 109 , monit/przypomnienie drugie z 31.03.2017 – k. 108

Wobec braku spłaty pismem z 18 maja 2017 r. kredytodawca wskazując na istnienie wymagalnego zadłużenia w kwocie 20.365 zł, wypowiedział Ugodę z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia. Pismo zostało skierowane do kredytodawcy A. K. na adres: ul. (...) (...)-(...) P.. Pismo w dniu 6 czerwca 2017 r. odebrała E. K..

Dowód: Wypowiedzenie warunków spłaty kredytu – k. 51 , ZPO – k. 52-52v

Pismem z dnia 5 września 2017 r. (...) Bank (...) SA w związku z wypowiedzeniem warunków spłaty umowy kredytu, (...) Bank (...) SA skierował do Przedsiębiorstwa usługowo-handlowo-Budowlanego (...), wezwanie do zapłaty kwoty 146 117,64 zł, na którą składały się: kwota kapitały 137.000,00 zł, kwota odsetek: 8.987,64 zł oraz kwota prowizji i opłat: 130,00 zł. Pismo zostało odebrane w dniu 26 września 2017 r. przez E. K.. Pismo zostało skierowane do na adres: ul. (...) (...)-(...) P..

Dowód: pismo z dnia 5 września 2017 r. – k. 41, ZPO – k. 42

Wobec braku spłaty zadłużenia wynikającego z Ugody, Bank, pismem z dnia 22 marca 2019 r. skorzystał z zabezpieczenia określonego w § 5 ust 1 lit. c. Ugody, występując Banku (...) z wezwaniem do zapłaty z tytułu gwarancji spłaty kredytu w ramach portfelowej linii gwarancyjnej do kwoty 82.200,00 stanowiącej 60% kwoty niespłaconego kapitału kredytu, który został określony na kwotę 137.000,00 zł.

Dowód: wezwanie do zapłaty z tytułu gwarancji – k. 117,

(...) w dniu 29 maja 2019 r., wypłacił na rzecz (...) S.A. kwotę 82.200 zł.

Dowód: historia operacji na kontrakcie kredytowym – k. 39-40,

Pismem z dnia 22 maja 2020 r. Bank wezwał E. K. do zapłaty należności z tytułu umowy kredytu nr (...) z dnia 17 marca 2015 r. kwoty 105.405,68 zł (w tym z tytułu kapitału: 54 800,00 zł, odsetek: 49.276,93 zł, prowizji i opłat: 1.328,75 zł) w terminie 7 dni. Pismo w dniu 29 maja 2020 r. odebrał P. K.. Pismo zostało skierowane do na adres: ul. (...) (...)-(...) P..

Dowód: wezwanie do zapłaty E. K. – k. 44, ZPO – k. 45-45v

Pismem z dnia 22 maja 2020 r. Bank wezwał M. K. do zapłaty należności z tytułu umowy kredytu nr (...) z dnia 17 marca 2015 r. kwoty 105.405,68 zł (w tym z tytułu kapitału: 54 800,00 zł, odsetek: 49.276,93 zł, prowizji i opłat: 1.328,75 zł) w terminie 7 dni. Pismo w dniu 29 maja 2020 r. odebrał P. K.. Pismo zostało skierowane do na adres: ul. (...) (...)-(...) P..

Dowód: wezwanie do zapłaty E. K. – k. 46, ZPO – k. 47-47v

Pismem z dnia 22 maja 2020 r. Bank wezwał P. K. do zapłaty należności z tytułu umowy kredytu nr (...) z dnia 17 marca 2015 r. kwoty 105.405,68 zł (w tym z tytułu kapitału: 54 800,00 zł, odsetek: 49.276,93 zł, prowizji i opłat: 1.328,75 zł) w terminie 7 dni. Pismo w dniu 29 maja 2020 r. odebrał P. K.. Pismo zostało skierowane do na adres: ul. (...) (...)-(...) P..

Dowód: wezwanie do zapłaty E. K. – k. 48, ZPO – k. 49-49v

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o okoliczności bezsporne, a także na podstawie wskazanych wyżej dowodów z dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy, które nie pozostawały ze sobą w sprzeczności i których autentyczności oraz zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy nie zakwestionowała żadna ze stron postępowania. Wobec niekwestionowania złożonych do akt kserokopii i wydruków dokumentów brak było podstaw do żądania złożenia wyżej wymienionych dokumentów w oryginale. Wskazane dowody wzajemnie się uzupełniają i potwierdzają, w zestawieniu ze sobą tworzą spójny stan faktyczny i brak jest zdaniem Sądu przesłanek do odmówienia im mocy dowodowej w zakresie, w jakim stanowiły one podstawę ustaleń faktycznych w sprawie.

Osobowe źródła dowodowe w postaci zeznań świadków i pozwanych okazały się w przedmiotowej sprawie nieprzydatne dla poczynienia istotnych ustaleń faktycznych. Pozostałe a nie wymienione wyżej dowody nie stanowił wartościowego materiału dowodowego dla ustalenia istotnych w sprawie okoliczności faktycznych.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Strona powoda wywodziła swoje roszczenie z umowy Kredytu obrotowego (...) nr (...) z dnia 17 marca 2015 r. oraz umowy ugody z dnia 12 maja 2016 r. w przedmiocie zasad spłaty zadłużenia, jakie z powodem zawarł A. K., w ramach prowadzonej jednoosobowej działalności gospodarczej.

Pozwani w przedmiotowej sprawie będący spadkobiercami A. K., nie kwestionowali faktu i ważności umowy kredytu, jak też braku jego spłaty. Linia obrony przyjęta przez stronę pozwaną sprowadzała się do zakwestionowania skuteczności zawarcia umowy ugody. Zdaniem pozwanych wobec nie spełnienia warunku zawieszającego określonego w § 11 umowy Ugody (w postaci dostarczenia oświadczenia o dobrowolnym poddaniu się egzekucji), umowa te nigdy nie weszła w życie. Na tym twierdzeniu strona pozwana oparła również kluczowy zarzut w niniejszej sprawie w postaci przedawnienia roszczenia. W jej ocenie wobec nieskuteczności umowy Ugody, termin wymagalności roszczeń zgłaszanych przez powoda przypada na dzień 16 marca 2016 r (kiedy miał być spłacony kredyt zaciągnięty przez A. K.) a nie jak wskazano w pozwie (w związku z wypowiedzeniem umowy ugody na dzień 6 lipca 2017 r.

W ocenie Sądu stanowisko strony pozwanej okazało się całkowicie chybione.

Przede wszystkim zaznaczyć trzeba, że wbrew twierdzeniem strony pozwanej, A. K. sporządził oświadczenie o poddaniu się egzekucji objęte aktem notarialnym z dnia 16 maja 2016 roku, (k. k. 118-118v), doręczając je następnie Bankowi, a tym samym spełniony został warunek zawieszający. Zaznaczyć również trzeba, że A. K. dokonywał spłat w ramach zawartej Ugody, a więc nawet jeśli nie zostałby spełniony warunek o jakim mowa w § 11 Ugody, to zdaniem Sądu zachodziłyby podstawy do uznania, że do zawarcia umowy ugody doszło per facta concludenta, czyli przez czynności dorozumiane (konkludentne), które były wyrazem zgodnej woli stron dążących do zawarcia porozumienia płatniczego i uregulowania wzajemnych stosunków.

Powyższe spostrzeżenie w oczywisty sposób rzutuje na kwestię daty wymagalności roszczenia strony powodowej i w konsekwencji na bieg terminu przedawnienia. Skoro bowiem przedmiotowa umowa ugody została skutecznie zawarta, to tym samym, nie ma podstaw do twierdzenia, że roszczenia z tytułu zawartej umowy kredytu stały się wymagalne w pierwotnie określonym w niej terminie 16 marca 2016 r. Umowa Ugody ustalając warunki spłaty wymagalnego już zadłużenia z tytułu umowy kredytu przesunęła datę wymagalności.

Zaznaczyć w tym miejscu wypada, że fakt, iż roszczenie z tytułu umowy kredytu w dacie zawarcia ugody (12 maja 2016 r.) było już wymagalne, nie stało na przeszkodzie w ponownym ustaleniu daty wymagalności. W szczególności nie stoi temu na przeszkodzie przepis art. 119 k.c.. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego przepis art. 119 k.c. ustanawia zakaz skracania lub przedłużania przez czynność prawną terminów przedawnienia. Zwrot "terminy przedawnienia" użyty w art. 119 k.c. należy rozumieć w kontekście art. 118 k.c. Ten zaś posługuje się pojęciem "termin przedawnienia" nie w kategoriach dat, ale okresów. Zatem "termin przedawnienia" to nic innego jak "okres przedawnienia". Zakaz określony w art. 119 k.c. wyłącza możliwość umawiania się co do innego okresu przedawnienia, niż to wynika z ustawy. Zakaz ten nie dotyczy natomiast wymagalności roszczenia, od której zgodnie z art. 120 § 1 k.c. zależy rozpoczęcie biegu przedawnienia. Należy zauważyć, że przyjęcie stanowiska o niedopuszczalności umownej zmiany wymagalności już wymagalnego roszczenia mogłaby prowadzić do skutków niekorzystnych zarówno dla wierzyciela, jak i dłużnika. W obawie przed przedawnieniem wierzyciel nie mógłby uwzględnić czasowych trudności płatniczych dłużnika i zgodzić się na odroczenie spełnienia świadczenia, nawet gdyby chciał to uczynić. Efektem byłoby wytaczanie zbędnych powództw czy składanie wniosków o ogłoszenie upadłości. ( vide wyrok SN z dnia 30 czerwca 2010 r. sygn. V CSK 454/09, wyrok SN z dnia 4 października 2012 r. sygn. I CSK 104/12, wyrok SN z dnia 28 sierpnia 2013 r. sygn. V CSK 362/12).

O ile więc strony nie mogą określić odmiennie niż to wynika z przepisów ustawy reguł określających bieg przedawnienia danego roszczenia dotyczących zarówno określenia terminu przedawnienia oraz zasad jego biegu, a w tym zdarzenia, z którym ustawa wiąże rozpoczęcie biegu przedawnienia, to jednak zakaz ten nie dotyczy możliwości umownego określenia przez strony wymagalności roszczenia, od której zgodnie z art. 120 § 1 k.c. zależy rozpoczęcie biegu przedawnienia roszczenia (vide: wyrok SN dnia 28 października 2016 r., sygn. I CSK 661/15). Warto przy tym zaznaczyć, że w doktrynie podnosi się, że czynność prawna przesuwająca termin wymagalności świadczenia można zakwalifikować jako uznanie właściwe, a chyba prawie zawsze: jako uznanie niewłaściwe ( vide: P.Nazaruk, Komentarz do art. 119 k.c., Lex 2019)

W konsekwencji uznać należy, że twierdzenie strony pozwanej co do tego, że wierzytelność z tytułu umowy kredytu stała się wymagalna wraz z nadejściem daty wskazanej w tej umowie tj. 16 marca 2016 r., nie odpowiada rzeczywistości. Kredytobiorca bowiem w porozumieniu z kredytodawcą (powodem) dokonał jego zmiany. Roszczenie zaś stało się wymagalne dopiero na skutek wypowiedzeniu umowy ugody pismem z 18 maja 2017 r. , w więc z dniem 6 lipca 2017 r. (oświadczenie o wypowiedzeniu – k. 51 zostało bowiem odebrane w dniu 6 czerwca 2017 r. – k. 52-52v, zaś termin wypowiedzenia umowy wynosił 30 dni).

Zgodnie zaś ze znowelizowanym art. 118 kc jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Zmiana brzmienia art. 118 k.c. od dnia 9 lipca 2018 r. oraz przepisy intertemporalne określone w art. 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 1104) oznacza, iż roszczenia banku powstałe na tle zawartej umowy o kredyt z dnia 12 marca 2015 r. ulegały przedawnieniu w dniu 31 grudnia 2020 r., gdyż umowa ugody z dnia 12 maja 2016 r. zmieniła pierwotnie ustalony w umowie kredytu termin wymagalności, zaś sama została skutecznie wypowiedziana dopiero z dniem 6 lipca 2017 r. i dopiero od tej daty rozpoczął swój bieg 3 letni termin przedawnienia roszczenia.

Zdaniem Sądu, jako chybione należało również ocenić argumenty przywołane przez pozwanych na poparcie zarzutów co do roszczenia odsetkowego. Nie ma podstaw do twierdzenia, że wyliczenie odsetek jest wadliwe z uwagi na błędne, zdaniem pozwanych, określenie daty wymagalności roszczenia, a to wobec postulowanej przez nich nieskuteczności umowy ugody. Jak już bowiem wyżej wykazano, umowa ta została skutecznie zawarta.

Sąd nie podzielił także argumentu o nieskuteczności samego oświadczenia z dnia 18 maja 2017 r. o wypowiedzeniu ugody z uwagi na skierowanie go wyłącznie w stosunku do A. K.. Strona pozwana stała na stanowisku, że przedmiotowe oświadczenie dla swej skuteczności winno zostać bezwzględnie skierowane w stosunku do następców prawnych A. K. a nie do osoby zmarłej.

Przede wszystkim zaznaczyć trzeba, że w świetle art 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Wyjątek od tej zasady określa § 2 w/w przepisu, który stanowi, iż nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Bezsporne między stronami było to, iż pozwani są zobligowani, jako spadkobiercy A. K. do spłaty zadłużenia wynikającego z przedmiotowej umowy kredytu. Strony nie spierały się również co do tego, że prawa i obowiązki wynikające z tejże umowy kredytu wchodzą w skład masy spadkowej po A. K. w przeciwnym bowiem wypadku pozwani nie odpowiadaliby za nie jako jego następcy prawni. W przypadku śmierci osoby fizycznej, z momentem jej śmierci, dochodzi do sukcesji uniwersalnej, tj. przejścia w wyniku tego jednego zdarzenia ogółu jej praw i obowiązków majątkowych na inny podmiot lub podmioty. Co do zasady, na spadkobierców przechodzą prawa i obowiązki wynikające ze stosunków zobowiązaniowych regulowanych kodeksem cywilnym, za wyjątkiem tych, które są ściśle związane z osobą zmarłego albo przechodzą na określone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Również prawa i obowiązki wynikające z umowy kredytu przechodzą na spadkobierców z chwilą nabycia prawa. W tym przypadku przede wszystkim żaden przepis prawa nie wyłącza takiej możliwości. Umowa kredytu jest umową dwustronną, odpłatną, dziedziczną i zbywalną. Przy czym kwestie zbycia praw i obowiązków z niej wynikających z reguły regulowane są w sposób szczególny bądź to w treści samej umowy, bądź też stanowiących jej integralną część załączników w postaci np. regulaminów.

Bez wątpienia w przypadku dokonania wypłaty przez bank kredytu, zrealizowaniu przez kredytobiorcę celu na jaki kredyt ten został udzielony, rozpoczęciu spłaty kredytu i spłaceniu jego części, nie ma żadnych racjonalnych argumentów przemawiających za stwierdzeniem, iż zobowiązanie do spłaty kredytu i zapłaty odsetek za korzystanie z niego nie wchodzi w skład spadku. Jednocześnie strony umowy kredytu nie mogą w umowie wyłączyć dziedziczenia praw i obowiązków wynikających z tej umowy, bowiem byłoby to sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa spadkowego. W takiej zatem sytuacji spadkobiercy wstępują w prawa i obowiązki strony umowy kredytu w takim samym kształcie, jak ich poprzednik prawny. Zatem z momentem śmierci A. K. w jego prawa i obowiązki wynikające z tej umowy, a także umowy Ugody z dnia 12 maja 2016 r., wstąpili pozwani. Wstąpienie to następuje z mocy prawa, a orzeczenie Sądu stwierdzające nabycie spadku ma jedynie charakter deklaratoryjny tj. potwierdzający to, co się wydarzyło z mocy prawa. Od tego momentu stronami umowy Ugody stali się z jednej strony Bank, a z drugiej strony - spadkobiercy zmarłego kredytobiorcy. W takiej sytuacji podstawą prawną odpowiedzialności spadkobierców zmarłego kredytobiorcy jest umowa kredytu oraz zawarta Umowa ugody. Nie istotne z tej perspektywy są kwestie związane z dostępem do informacji, treści umów, a także to czy Bank wiedział o śmierci kredytobiorcy.

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy zauważyć należy, że oświadczenie o wypowiedzeniu umowy ugody skierowane zostało na adres jaki kredytobiorca sam wskazał w umowie kredytu i umowie Ugody tj. ul. (...) (...)-(...) P.. Pismo zaś w dniu 6 czerwca 2017 r. odebrała jedna z pozwanych tj. E. K..

Należy pamiętać, że zgodnie z art. 61 § 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Skoro więc przedmiotowe oświadczenie zostało skierowane na adres pod którym zamieszkiwali i nadal zamieszkują pozwani, a odebrała je jedna z osób dziedziczących po A. K., to w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego, oczywistym jest, że przedmiotowe oświadczenie doszło do wiadomości każdego z pozwanych. Mieli oni niewątpliwie możliwość zapoznania się z jego treścią.

Zupełnie nie przekonuje również argument, że oświadczenie zostało skierowane do zmarłego A. K.. Po pierwsze doświadczenie życiowe wskazuje, że z reguły spadkobiercy znają sytuację prawną swego poprzednika prawnego, a po jego śmierci mają dostęp do jego dokumentów i są w stanie w sposób jednoznaczny zweryfikować sposób swojego zachowania po nabyciu spadku. Niezależnie jednak od tego, wskazać należ, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że pozwani mieli świadomość co do zawartej przez spadkodawcę umowy kredytu i umowy ugody. Świadczy o tym to, że umowa ugody była realizowana przez pewien czas również po śmierci A. K. (do stycznia 2017 r.). Oczywistym jest zaś, że to właśnie spadkobiercy realizowani tą umowę (skoro po śmierci A. K. stali się z mocy prawa stroną tej umowy). Uwypuklenia wymaga zaś fakt, że pozwani zaniechali poinformowania banku o śmierci kredytobiorcy, świadomie utrzymując tym samym bank w niewiedzy co do zmiany podmiotowej w umowie ugody. Nie sposób więc stawiać zarzutu (jak usiłuje to czynić strona pozwana) z tego, że oświadczenie o wypowiedzeniu umowy ugody (do którego doszło zresztą na skutek zaprzestania przez pozwanych dalszej spłaty) wobec świadomego zaniechania właśnie przez pozwanych, zostało skierowane do A. K., nie zaś do pozwanych jako jego następców prawnych. Tym samym to pozwani muszą ponosić konsekwencje prawne swego zaniechania. Z całą zaś pewnością konsekwencji takich nie może ponosić Bank.

Zdaniem Sądu powyżej sformułowany zarzut strony pozwanej nie może być uwzględniony także z uwagi na regulację art. 5 k.c., jako że tego rodzaju postawa w jaskrawy wręcz sposób sprzeczna jest z zasadami współżycia społecznego w szczególności godzi bowiem w lojalność kontraktową, dobre obyczaje i uczciwość obrotu gospodarczego.

Zdaniem Sądu odpowiedzialność pozwanych w niniejszej sprawie jest odpowiedzialnością ex contractu i wynika ona z przytoczonej umowy kredytowej i umowy ugody. Wraz z chwilą nabycia spadku, a zatem śmierci spadkodawcy, weszli oni w jego miejsce w jako strona umowy. Ich odpowiedzialność była zaś odpowiedzialnością solidarną (art 1034 § 1 k.c.)

Uzupełniając kwestię naliczenia odsetek, zaznaczyć trzeba, że z treści umowy ugody (§ 3 ust. 4 i 5) wynika, że w przypadku wystąpienia opóźnienia w spłacie rat określonych w Ugodzie, Bank był uprawniony do naliczania odsetek od wymagalnej niespłaconej kwoty kapitału za okres od dnia, w którym powinna nastąpić spłata do dnia poprzedzającego dokonanie spłaty, w wysokości przewidzianej jak dla kredytów przeterminowanych i postawionych w stan natychmiastowej wymagalności. Zgodnie zaś z treścią § 8 ust. 1 umowy Ugody, od całego zadłużenia przeterminowanego i wymagalnego, z wyłączeniem kwoty należnych odsetek, kosztów, prowizji i opłat, za każdy dzień opóźnienia w spłacie (...) SA miała pobierać od kwoty zaległości odsetki według zmiennej stopy procentowej dla kredytów przeterminowanych i kredytów postawionych, po upływie terminu wypowiedzenia, w stan natychmiastowej wymagalności. Wyjaśniono tam, że stopa procentowa, odpowiada aktualnej wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie wynikającej z powszechnie obowiązujących przepisów prawo i w dniu zawarcia Umowy wynosi dwukrotność sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych tj. 14,00% w stosunku rocznym. Co się zaś tyczy sposobu obliczenia dochodzonych w sprawie należności to strona powodowa przedstawiła je w wystarczający sposób w dokumencie pt. szczegółowe rozliczenie ZADŁUŻENIE WYMAG.PRZENIESIONE Z KR. ODNAWIALNEGO” (k. 123-123v), w którym zobrazowano konkretne kwoty, stopę procentową oraz czas obowiązywania poszczególnych stóp procentowych. Sąd nie widział podstaw do kwestionowania wyliczenia strony powodowej co do żądanych (w tym skapitalizowanych) odsetek.

Rekapitulując powyższe rozważania należy stwierdzić, iż żądanie pozwu było w całości uzasadnione. Tym samym należało zasądzić od pozwanych E. K., M. K. i P. K. solidarnie na rzecz powoda (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 108.894,86 zł wraz z odsetkami umownymi liczonymi od kwoty 54.800,00 zł w wysokości dwukrotności sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych, ale nie wyższej niż wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, za okres od dnia 15 grudnia 2020 roku do dnia zapłaty.

Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że Sąd zasądzając powyższą kwotę zastrzegł, że uprawnienie pozwanych do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie ich odpowiedzialności do stanu czynnego spadku po A. K.. W realiach przedmiotowej sprawy spadek został objęty przez pozwanych z dobrodziejstwem inwentarza, co wynika wprost z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Stosownie do treści art 319 k.p.c. jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności. Ograniczenie odpowiedzialności dłużnika do określonej wysokości występuje m.in. w sytuacji z art. 1031 § 2 k.c. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym od 18.10.2015 r.), w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie przewidziane w art. 319 k.p.c. zastrzeżenie, iż stronie pozwanej przysługuje prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności, sąd jest obowiązany zamieścić w wyroku z urzędu ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 11 lutego 2015 roku sygn. akt I ACa 738/14). Sąd w wyroku powinien zastrzec pozwanemu prawo powoływania się na ograniczenie odpowiedzialności, gdyż możliwość powoływania się w tytule egzekucyjnym na ograniczenie odpowiedzialności istnieje tylko, gdy ograniczenie to zostało zastrzeżone w tytule egzekucyjnym (vide: wyrok SN z 7.5.1972 r., I PR 426/70).

O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu o treść art. 98 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Strona powodowa wygrała postępowanie w całości, wobec czego Sąd zasądził od pozwanych E. K., M. K. i P. K. solidarnie na rzecz powoda (...) Bank (...) S.A. w W. kwotę 8.164,38 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty. Na powyższą kwotę złożyły się kwota 5.400,00 tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 złotych, opłata od pozwu w wysokości 2.740,00 zł oraz kwota 7,38 złotych, tytułem opat notarialnych za poświadczenie odpisów pełnomocnictw załączonych do pozwu.

Sędzia del. Agnieszka Onichimowska