Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 września 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący:	Sędzia Magdalena Majewska
Protokolant:	Norbert Ziółek

po rozpoznaniu w dniu 3 września 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W.

przeciwko E. S.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanej

od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy - Woli w Warszawie

z dnia 13 grudnia 2024 r., sygn. akt II C 3183/23

1.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że nadaje mu następującą treść:

„ I. powództwo oddala;

II. odstępuje od obciążania powoda kosztami postępowania.”

2.  nie obciąża powoda kosztami postępowania w instancji odwoławczej.

Magdalena Majewska

Sygn. akt V Ca 985/25

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 25 stycznia 2023 r. (data stempla pocztowego) powód Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W. wniósł o zasądzenie od pozwanej E. S. prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą (...) z siedzibą w Ż. kwoty 36.000 zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych od kwoty 12.000 zł od dnia 24 marca 2021 r. do dnia zapłaty, od kwoty 12.000 zł od dnia 23 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty, od kwoty 12.000 zł od dnia 24 maja 2021 r. do dnia zapłaty. Ponadto domagał się zasądzenia od pozwanej na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że na skutek złożonego przez pozwaną wniosku, zawarł z nią umowę o wypłatę świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na dofinansowanie wynagrodzenia pracowników objętych ekonomicznym albo obniżonym wymiarem czasu pracy w następstwie C.-19 i przekazał pozwanej w trzech transzach środki w łącznej wysokości 36.000 zł, z czego ostatnia – trzecia – transza została przekazana pozwanej w dniu 24 maja 2021 r. Wskazał, że zgodnie z zawartą umową, pozwana była zobowiązana do rozliczenia otrzymanych świadczeń i środków w terminie do 30 dni od otrzymania wsparcia – zatem najpóźniej do dnia 23 czerwca 2021 r., czego nie zrobiła. Ponadto, na dzień składania wniosku, pomimo złożenia odmiennego oświadczenia w tym zakresie, pozwana zalegała w regulowaniu zobowiązań ZUS do końca trzeciego kwartału 2019r. co powodowało, że nie spełniała ustawowego kryterium określonego w art. 15gga ust. 3 pkt. 1 ustawy o C.-10, pozwalającego ubiegać się o przedmiotowe dofinansowanie. Wskazał, że powyższe, uzasadnia powództwo zarówno co do zasady jak i wysokości.

Nakazem zapłaty z dnia 13 września 2023 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Woli w Warszawie orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

W sprzeciwie od nakazu zapłaty z dnia 24 października 2023 r. (data stempla pocztowego) pozwana E. S. wniosła o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa procesowego i odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pozwana podniosła, że rozliczyła się z otrzymanego dofinansowania, złożyła stosowne dokumenty z których treści jednoznacznie wynika, że otrzymane środki w całości wykorzystane zostały zgodnie z przeznaczeniem tj. na potrzeby wynagrodzeń pracowników pozwanej, ponadto – wbrew twierdzeniom strony powodowej, spełniła wszystkie ustawowe przesłanki które warunkowały przyznanie świadczenia na rzecz ochrony miejsc pracy w prowadzonej przez nią w tamtym okresie działalności gastronomicznej. Podniosła również, że kwestionuje wytoczone powództwo, zarówno co do zasady jak i wysokości, wskazując, iż nie otrzymała żadnych pism pozasądowych od strony przeciwnej, a brak zachowania przez stronę powodową przyjętej formy korespondencji pomiędzy stronami doprowadził do istotnych nieporozumień i przyczynił się w konsekwencji do braku rozliczenia otrzymanego dofinansowania w terminie.

W dalszym toku postępowania, strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska w sprawie.

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2024 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie

w pkt 1. zasądził od pozwanej E. S. na rzecz powoda Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W. kwotę 36.000 zł wraz z odsetkami umownymi liczonymi jak dla zaległości podatkowych od kwot:

- 12.000 zł od dnia 24 marca 2021 r. do dnia zapłaty;

- 12.000 zł od dnia 23 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty;

- 12.000 zł od dnia 24 maja 2021 r. do dnia zapłaty;

w pkt 2. zasądził od pozwanej E. S. na rzecz powoda Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W. kwotę 3.600 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

w pkt 3. nakazał pobrać od pozwanej E. S. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego dla Warszawy - Woli w W. kwotę 1.800 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, od uiszczenia której powód był ustawowo zwolniony.

Apelację od powyższego orzeczenia wywiodła pozwana, zaskarżając wyrok w całości, jednocześnie zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:

a) art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 231 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. poprzez błędną, dowolną, sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania i zasadami doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego oraz niezastosowanie konstrukcji domniemania faktycznego i niewyprowadzenie odpowiednich wniosków z umowy pozwanej z ZUS Nr (...) z 29 maja 2020 r. o rozłożenie na raty należności z tytułu składek za okres styczeń-kwiecień 2020 r., podczas gdy zastosowanie domniemania faktycznego oraz dokonanie odpowiedniej oceny wymienionego dokumentu prowadzą do logicznego i prostego wniosku, że pozwana na dzień składania wniosku o dotację nie zalegała w opłacaniu składek za trzeci kwartał 2019 r., bowiem gdyby istniały jakiekolwiek zaległości pozwanej za składki z 2019 r., ZUS nie zgodziłby się rozłożyć zaległości za 2020 r., ale objąłby przedmiotową umową ratalną wszystkie istniejące zaległości;

b) art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. poprzez błędną, dowolną, sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania i zasadami doświadczenia życiowego oraz pozbawioną wszechstronnego i obiektywnego rozważenia ocenę materiału dowodowego w postaci:

(i) wniosku o przyznanie świadczeń na podstawie art. 15gga ustaw COVID-19 na rzecz ochrony miejsc pracy ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na dofinansowanie wynagrodzenia pracowników, dołączonego do pozwu - z którego to dokumentu wynika, że wniosek o dofinansowanie złożył w imieniu pozwanej jej pełnomocnik, Pan M. S., a do wniosku dołączono pełnomocnictwo;

(ii) umowy o świadczenia na rzecz ochrony miejsc pracy, zawartej przez strony, dołączonej do pozwu - z której wynika, że:

- umowa o dofinansowanie została zawarta wraz ze złożeniem wniosku o dofinansowanie, a zatem przez pełnomocnika, Pana M. S.;

- powód mógł domagać się zwrotu całości otrzymanej pomocy dopiero w przypadku, gdyby pozwana nie wywiązała się z obowiązku rozliczenia po wezwaniu i wyznaczeniu dodatkowego terminu przez Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy;

(iii) pełnomocnictwa udzielonego przez pozwaną Panu M. S. (załączonego do pisma pełnomocnika pozwanej z 24 października 2023 r., tj. sprzeciwu od nakazu zapłaty, jako dowód nr 1) - z którego wynika, że pełnomocnik był upoważniony do występowania w imieniu pozwanej we wszystkich sprawach związanych z przedmiotowym dofinansowaniem, a pełnomocnictwo było bezterminowe i nie zostało odwołane;

(iv) zeznań świadka M. S. oraz przesłuchania pozwanej w charakterze strony na rozprawie w dniu 29 listopada 2024 r. - w sytuacji, gdy zeznania świadka i pozwanej były spójne, logiczne, wiarygodne, a z których to zeznań jednoznacznie wynika, że:

- pozwana na dzień składania wniosku o dofinansowanie nie zalegała w opłacaniu składek za trzeci kwartał 2019 r.;

- sprawą przedmiotowego dofinansowania od momentu złożenia wniosku zajmował się ustanowiony przez pozwaną pełnomocnik, Pan M. S., a pełnomocnictwo zostało przedłożone powodowi na samym początku procesu otrzymania dotacji, czego powód nigdy nie zakwestionował, a co zostało wykazane dokumentami przedłożonymi przez samego powoda i dołączonymi do pozwu (w szczególności wniosek o dofinansowanie i umowa o dofinansowanie);

- pełnomocnik pozwanej nie otrzymał od Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy żadnego wezwania do rozliczenia wraz z wyznaczeniem dodatkowego terminu;

(v) wezwania z 20 września 2022 r., skierowanego do pozwanej z upoważnienia Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W., wraz ze zwrotnym potwierdzeniem nadania i kopertą (dokumenty dołączone do pozwu) - z których wynika, że wezwanie z 20 września 2022 r. zostało skierowane bezpośrednio do strony, z pominięciem pełnomocnika, jak też nie zostało prawidłowo awizowane,

co doprowadziło do błędnego ustalenia przez Sąd, że:

- pozwana zalegała w regulowaniu zobowiązań ZUS do końca trzeciego kwartału 2019 r.;

- adresat wezwania z 20 września 2022 r. był poprawnie wskazany;

- doręczenie wezwania z 20 września 2022 r. było prawidłowe;

c) art 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 15gga ust. 23 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie tego, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi - co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, że powód wystosował do pozwanej wezwanie z 20 września 2022 r. w sposób skuteczny;

d) art. 44 § 2-3 k.p.a. w związku z art. 15gga ust. 23 ustawy covidowej poprzez ich nieprawidłowe niezastosowanie i uznanie fikcji doręczenia wezwania z 20 września 2022 r., podczas gdy zwrotne potwierdzenie nadania oraz koperta, w której znajdowało się wezwanie z 20 września 2022 r. (dokumenty dołączone do pozwu) wskazują wyraźnie, że przesyłka z wezwaniem z 20 września 2022 r. została nieprawidłowo awizowana, bowiem zwrot tej przesyłki do nadawcy nastąpił przedwcześnie, już 11 października 2022 r., podczas gdy powinien nastąpić dopiero 12 października 2022 r., co uniemożliwiło pozwanej odbiór korespondencji w ostatnim możliwym dniu, tj. 11 października 2022 r.;

2. obrazę prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 15gga ust. 3 pkt 1 w związku z ust. 18 w związku z ust. 6 pkt 4 ustawy covidowej poprzez nieprawidłowe zastosowanie powołanych przepisów i uznanie, że pozwana nie spełniła warunku do przyznania spornego dofinansowania, w związku z czym powinna je zwrócić w całości, podczas gdy pozwana na dzień składania wniosku o dofinansowanie oraz zawarcia umowy o dofinansowanie nie posiadała żadnych zaległości w składkach ZUS za trzeci kwartał 2019 r., a zatem nie powinna zwracać spornego dofinansowania w oparciu o powołane przepisy, a powództwo powinno zostać oddalone w całości;

b) art. 15gga ust. 19 w związku z ust. 15 pkt 3 ustawy covidowej poprzez nieprawidłowe zastosowanie powołanych przepisów i uznanie, że powód spełnił przesłankę umożliwiającą mu domaganie się zwrotu całości otrzymanej pomocy, tj. wezwał pozwaną do rozliczenia dofinansowania i wyznaczył jej dodatkowy termin, podczas gdy powód nie spełnił tej przesłanki z uwagi na niewystosowanie wezwania z 20 września 2022 r. do ustanowionego pełnomocnika oraz nieprawidłową awizację przesyłki, uniemożliwiającą jej odbiór w ostatnim dniu - w związku z czym pozwana nie powinna zwracać spornego dofinansowania w oparciu o powołane przepisy, a powództwo powinno zostać oddalone w całości;

c) art. 29 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 9 pkt 8 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych poprzez ich niezastosowanie i niewyprowadzenie odpowiednich wniosków z tego, że składki ZUS to zobowiązania mające charakter publicznoprawny, a ZUS należy do sektora finansów publicznych, w związku z czym ewentualne rozłożenie na raty zaległości ZUS jest ściśle regulowane przez przepisy prawa i musi mieścić się w wyznaczonych przez ustawodawcę granicach, tj. sprawdzane są wszystkie zaległości płatnika, zawierana jest tzw. umowa ratalna, obliczana jest opłata prolongacyjna itp. - a zatem przedstawienie przez pozwaną umowy ratalnej z ZUS z 29 maja 2020 r., obejmującej okres styczeń-kwiecień 2020 r., w sposób wystarczający udowadniało to, że pozwana na dzień składania wniosku o dotację (20 stycznia 2021 r.) nie mogła mieć żadnych zaległości za III kwartał 2019 r., bowiem w przeciwnym razie umowa ratalna z ZUS z 29 maja 2020 r. obejmowałaby także te składki albo w ogóle nie zostałaby zawarta z pozwaną;

d) art. 5 Kodeksu cywilnego poprzez uwzględnienie powództwa w sytuacji, gdy pozwana w całości rozliczyła uzyskane dofinansowanie oraz przeznaczyła je w całości na wynagrodzenia pracowników, nie uzyskując żadnej korzyści dla siebie (fakty niekwestionowane) - w związku z czym zaskarżonym wyrokiem doszło do naruszenia także zasad współżycia społecznego, takich jak reguły słuszności, uczciwego obrotu, lojalności kontraktowej, zaufania do organów administracji;

Mając powyższe na uwadze, strona pozwana wniosła o:

1. dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci odpisu zaświadczenia wydanego przez

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 lutego 2025 r. (znak pisma: (...)) - dla wykazania tego, że na dzień składania wniosku o dofinansowanie pozwana nie zalegała w opłacaniu składek za trzeci kwartał 2019 r,, jak też dla wykazania tego, że składki ZUS za trzeci kwartał 2019 r. zostały przez pozwaną uregulowane wraz ze wszystkimi odsetkami najpóźniej z dniem 15 stycznia 2020 r. (a zatem na rok przed złożeniem wniosku o dofinansowanie).

2. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

a) oddalenie powództwa w całości;

b) zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów procesu, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, jak też nieobciążanie pozwanej opłatami na rzecz Skarbu Państwa;

3. ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji (w przypadku, gdyby Sąd uznał, że doszło do nierozpoznania istoty sprawy z uwagi na liczne błędy w ustaleniach faktycznych, jak też konieczność przeprowadzenia dowodu, o którym mowa w pkt 1. powyżej);

4. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania przed Sądem II instancji, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;

6. z najwyższej ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia niniejszej apelacji - nieobciążanie pozwanej kosztami postępowania za obie instancje na podstawie art. 102 k.p.c.

W odpowiedzi na apelację strona powodowa wniosła o:

1.  oddalenie apelacji w całości jako bezzasadnej,

2.  zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych,

3.  zasądzenie na rzecz powoda odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu od dnia uprawomocnienia orzeczenia do dnia zapłaty, w myśl art. 98 § 1 ¹ k.p.c.,

4.  oddalenie wniosku dowodowego strony pozwanej zawartego w treści wniesionej apelacji z dnia 20 lutego 2025 r., tj. odpisu zaświadczenia wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 lutego 2025 r.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja wywiedziona przez stronę pozwaną zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy podziela ustalenie faktycznie poczynione przez Sąd Rejonowy, jak również zgadza się, że w okolicznościach niniejszej sprawy niewątpliwie pozwana nie wywiązała się terminowo z obowiązku rozliczenia otrzymanego dofinansowania przewidzianego zarówno umową zawartą przez strony, jak i ustawą z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C.-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Sąd Okręgowy - odmiennie niż Sąd I instancji - stanął jednak na stanowisku, iż pozwana spełniła warunki uprawniające przyznanie jej dofinansowania tj. przesłanki niezalegania w regulowaniu zobowiązań podatkowych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Solidarnościowy do końca III kwartału 2019 r.

Sąd I instancji błędnie uznał, iż strona pozwana nie wykazała braku zaległości w opłacaniu składek ZUS za trzeci kwartał 2019 r. Wymóg niezalegania w tym zakresie, jako warunek uzyskania spornego dofinansowania, wynikał w szczególności z art. 15gga ust. 3 pkt 1 ustawy covidowej. Z kolei na mocy art. 15gga ust. 18 w związku z ust. 6 pkt 4 tej ustawy, a także § 5 ust. 2 umowy o dofinansowanie, złożenie nieprawdziwego oświadczenia o braku zaległości skutkowałoby obowiązkiem zwrotu całości uzyskanej pomocy. Tymczasem pozwana, składając wniosek o dofinansowanie w dniu 20 stycznia 2021 r., złożyła zgodne z prawdą oświadczenie o niezaleganiu ze składkami ZUS za trzeci kwartał 2019 r. Prawdziwość tego oświadczenia potwierdzają umowa ratalna z ZUS z dnia 29 maja 2020 r., zeznania świadka M. S. oraz przesłuchanie samej pozwanej, a także odpis zaświadczenia wydanego przez ZUS w dniu 5 lutego 2025 r. (znak pisma: (...)). Z dokumentu tego jednoznacznie wynika, że na dzień złożenia wniosku o dofinansowanie pozwana nie posiadała zaległości w opłacaniu składek za trzeci kwartał 2019 r., a wszelkie zobowiązania z tego tytułu – wraz z należnymi odsetkami – zostały uregulowane najpóźniej do dnia 15 stycznia 2020 r., a więc na rok przed złożeniem wniosku.

Nadto w ocenie Sądu Okręgowego słuszny jest zarzut stawiany przez pozwaną w apelacji dotyczący naruszenia art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie, bowiem w sytuacji, w której znalazła się pozwana niezastosowanie art. 5 k.c. stanowi nadużycie prawa i jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Przepis ten jest klauzulą generalną, co oznacza, że zawiera zwroty niedookreślone, którym można nadać konkretne znaczenie dopiero w procesie stosowania prawa przez sąd, po rozważeniu okoliczności konkretnej sprawy. Treść zasad współżycia społecznego nie jest bowiem ściśle zdefiniowana. Jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 28 listopada 2001 r., IV CKN 1756/00, „odwołanie się do zasad współżycia społecznego oznacza odwołanie się do idei słuszności w prawie i do powszechnie uznawanych wartości w kulturze naszego społeczeństwa. Ujmując rzecz ogólnie, można przyjąć, że przez zasady współżycia społecznego należy rozumieć podstawowe zasady etycznego i uczciwego postępowania”. Takie rozumienie zasad współżycia społecznego, zgodne z tak zwanym ujęciem sytuacjonistycznym, jest akceptowane w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych (zob. np. wyroki z dnia 6 stycznia 2009 r., I PK 18/08, OSN 2010, nr 13-14, poz. 156, z dnia 16 czerwca 2009 r., I CSK 522/08, z dnia 23 maja 2013 r., IV CSK 660/12 z 23 maja 2013 r., IV CSK 660/12). Konsekwencją takiego rozumienia zasad współżycia społecznego jest akceptowany współcześnie pogląd, że dla uwzględnienia przez Sąd zarzutu opartego na art. 5 k.c. nie jest konieczne wskazanie i zdefiniowanie konkretnej zasady współżycia społecznego, która została naruszona przez drugą stronę (tak Sąd Najwyższy, poza cytowanymi orzeczeniami, także w wyroku: z 8 maja 2014 r., V CSK 322/13; w doktrynie zob.: K. P. w: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I, komentarz do art. 5 (publikacja elektroniczna systemu Legalis). Rozważenie zastosowania przez Sąd art. 5 k.c. powinno być natomiast bezwzględnie poprzedzone rozważeniem wszystkich okoliczności rozpoznawanej sprawy. Oczywiste jest również, że odmowa udzielenia prawu podmiotowemu ochrony prawnej na podstawie art. 5 k.c. powinna być ograniczona do sytuacji wyjątkowych, skoro niewątpliwe jest, że istotą prawa cywilnego jest strzeżenie praw podmiotowych (pogląd utrwalony, zob. np. uzasadnienie wyroków SN z: z 27 września 1994 r., II CRN 127/94 i z 25 sierpnia 2011 r., II CSK 640/11).

Pozwana E. S. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą (...) w Ż., otrzymała w trzech transzach dofinansowanie ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na łączną kwotę 36.000 zł, przeznaczone na ochronę miejsc pracy pracowników objętych przestojem ekonomicznym w wyniku epidemii Covid-19. Z ustaleń Sądu wynika, że pozwana środki te wykorzystała zgodnie z przeznaczeniem – w całości na wypłatę wynagrodzeń pracowników – i złożyła dokumentację rozliczeniową do Wojewódzkiego Urzędu Pracy w terminie późniejszym niż wskazany w umowie, w okolicznościach wyjątkowych związanych z pandemią, w tym zmiany miejsca zamieszkania i czasowego braku dostępu do korespondencji.

Sąd stwierdza, że pozwana nie działała w złej wierze ani w sposób świadomie uchylający się od obowiązków wynikających z umowy, jej działania zmierzały do utrzymania zatrudnienia i ochrony pracowników przed zwolnieniami. Okoliczność ta została potwierdzona przez materiał dowodowy zgormadzony w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu Okręgowego pozwana wykazała, że środki zostały przeznaczone wyłącznie na wynagrodzenia pracowników, a opóźnienie w rozliczeniu wynikało z przyczyn od niej niezależnych. Działania te należy ocenić jako zgodne z zasadami współżycia społecznego, w szczególności w kontekście wyjątkowej sytuacji kryzysowej, jaką stanowiła pandemia C.-19, oraz interesu pracowników i ogólnego celu, dla którego przyznane zostało dofinansowanie.

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy przyjął, że powództwo, domagające się zasądzenia od pozwanej kwoty 36.000 zł wraz z odsetkami z tytułu niezachowania terminu rozliczenia, w świetle art. 5 kodeksu cywilnego winno zostać oddalone. Norma ta, mająca charakter wyjątkowy, służy ochronie przed stosowaniem prawa w sposób schematyczny, prowadzący do skutków niemoralnych lub rozmijających się z celem przepisu prawnego. Zastosowanie art. 5 k.c. znajduje uzasadnienie w sytuacjach, w których wyegzekwowanie prawa skutkowałoby rażącą niesprawiedliwością lub naruszałoby powszechnie akceptowane wartości społeczne. W niniejszej sprawie pozwana w całości rozliczyła dofinansowanie, nie czerpiąc z niego osobistej korzyści.

Nadto podkreślenia wymaga, że postawa pozwanej wobec strony powodowej była w pełni kooperacyjna – pozwana aktywnie dopytywała o możliwość poprawienia rozliczeń i zaradzenia sytuacji, co dodatkowo wskazuje na brak złej woli w jej działaniach. W tym kontekście uwzględnienie powództwa byłoby sprzeczne z zasadami słuszności, uczciwego obrotu oraz lojalności kontraktowej.

Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz zasadę ochrony słabszej strony w stosunkach prawnych, Sąd Okręgowy stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniała szczególna sytuacja uzasadniająca zastosowanie art. 5 k.c., w konsekwencji oddalając powództwo w całości. W ocenie Sądu, w obecnym stanie faktycznym, rozstrzygnięcie na korzyść powoda naruszałoby reguły współżycia społecznego, w tym uczciwości i lojalności wobec kontrahenta, oraz prowadziłoby do rażąco niesprawiedliwego skutku wobec pozwanej, która w pełni zrealizowała cel przyznanego wsparcia.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.

O kosztach zarówno w I jak i w II instancji orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. Stosowanie regulacji przewidzianej w art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym Sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy w okolicznościach danej sprawy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie od generalnej zasady obciążania kosztami procesu strony przegrywającej spór (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2006 r., III CK 221/05).

Należy zauważyć, iż do kręgu okoliczności, które powinny być brane pod uwagę przez Sąd przy ocenie przesłanek z art. 102 k.p.c. należą przede wszystkim fakty związane z samym przebiegiem procesu, tj. podstawa oddalenia żądania, zgodność zamiarów stron w sprawach dotyczących stosunku prawnego, który może być ukształtowany tylko wyrokiem, szczególna zawiłość lub precedensowy charakter sprawy albo subiektywne przekonanie powoda co do zasadności zgłoszonego roszczenia - trudne do zweryfikowania a limine, a ponadto sposób prowadzenia procesu przez stronę przegrywającą albo niesumienne lub oczywiście niewłaściwe postępowanie strony wygrywającej, która w ten sposób wywołała proces i koszty połączone z jego prowadzeniem.

Zdaniem Sądu odwoławczego okoliczności przedmiotowej sprawy przemawiały za odstąpieniem od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu kosztów na rzecz pozwanej zarówno w I jak i w II instancji. Sąd wziął pod uwagę, że choć pozwana co do zasady wygrała proces, to to jej działania doprowadziły do konieczności wytoczenia powództwa przez powoda. Mając tę okoliczność na względzie, uznano, że zasadnym jest odstąpienie od obciążania Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w W. kosztami postępowania.

Magdalena Majewska