Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

Formularz UWO

Sygnatura akt

XII Ko 23/23

WNIOSKODAWCA

A. P. (1)

ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA

1.

Odszkodowanie (kwota główna)

Odsetki

1.

299.465,88 zł

ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

2.

Zadośćuczynienie (kwota główna)

Odsetki

1.

14.053.046,04 zł

ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

3.

Inne

1.

koszty ustanowienia pełnomocnika według norm przepisanych w wysokości 6-krotności stawki minimalnej

2.

zwrot wydatków poniesionych w sprawie według spisu kosztów

Ustalenie faktów

Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

3.1.1.

A. P. (2) urodził się w dniu (...) We wrześniu 1942 r. wstąpił do Armii Krajowej i służył w podokręgu AK Wschód (...) na terenie pow. wągrowskiego pod pseudonimem (...). W czasie służby należało do sekcji specjalnej I Ośrodka (...), zajmującej się m.in. wykonywaniem wyroków śmierci. W ramach działalności tego oddziału A. P. (2) wziął w nocy z 10 na 11 kwietnia 1944 r. udział w likwidacji W. C. i S. D., podejrzanych o bandytyzm, zaś w dniu 20 kwietnia 1944 r. wziął udział w likwidacji S. H., podejrzanego o kolaborację z N..

Za postawę wobec wroga i wydajną służbę w warunkach bojowych w okresie konspiracji rozkazem Dowódcy Armii Krajowej z dnia 2 października 1944 r. A. P. (2) został odznaczony Krzyżem Walecznych.

Po wojnie A. P. (2) ujawnił się jako członek Armii Krajowej w 1947 r. W tym samym roku rozpoczął studia medyczne na Akademii (...) w Ł.. Jednocześnie pracował w ubezpieczalni społecznej. W 1950 r. zawarł związek małżeński z D. S. (1), a w dniu (...) urodził mu się syn, A..

zeznania A. P. (1)

253-256

odpis skrócony aktu zgonu

20

odpis skrócony aktu urodzenia

21

dokumentacja archiwalna

101, 102, 106-107, 114-115

podania o warunkowe przedterminowe zwolnienie

132-138

dokumentacja o odznaczeniu Krzyżem Walecz-nych

165, 166, 169, 262, 263, 264

postanowienie Sądu Apelacyjne-go w Warszawie

173-199

3.1.2.

W dniu 27 listopada 1951 r. A. P. (2) został zatrzymany przez funkcjonariuszy Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa w W.. W toku rewizji przeprowadzonych w jego mieszkaniach w Ł. i W., odpowiednio w dniach 27 listopada 1951 r. oraz 29 listopada 1951 r., zatrzymano m.in. środki pieniężne w wysokości 139,90 zł oraz 127, 50 zł, oraz aparat fotograficzny marki E. (...).

Postanowieniem Wiceprokuratora Wojewódzkiego w W. z dnia 1 grudnia 1951 r. zastosowano wobec A. P. (2) areszt tymczasowy i osadzony w Więzieniu III w W.. Areszt przedłużany był następnie postanowieniami z dnia 1 lutego 1952 r., 1 maja 1952 r., 25 sierpnia 1952 r., 21 listopada 1952 r.

W toku śledztwa A. P. (2) był wielokrotnie przesłuchiwany, a treść jego depozycji procesowych wskazuje na wpływ, jak na treść wyjaśnień mieli przesłuchujący go funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa.

Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. W. z dnia 17 kwietnia 1953 r. o w sprawie o sygn. akt IV K. 449/52, A. P. (2) został uznany za winnego tego, że:

1/ z nocy na 11 kwietnia 1944 roku w S., pow. (...) idąc na rękę okupacyjnej władzy (...) - brał udział w dokonywaniu zabójstwo spośród ludności cywilnej w ten sposób, że jako żołnierz A.K. działając wspólnie z innymi szeregowcami A.K. uprowadził z aresztu policji granatowej w S. osadzonych tam C. W. i D. S. (2) i w lesie w pobliżu S. położonym wystrzałem z pistoletu pozbawił ich życia,

2/ w dniu 20 kwietnia 1944 r. w lesie położonym w pobliżu S., pow. (...) idąc na rękę okupacyjnej władzy (...) brał udział w dokonywaniu zabójstw spośród ludności cywilnej w ten sposób, że jako żołnierz A.K. działając wspólnie z innymi uprowadził z mieszkania S. M. - S. H. i wystrzałem z pistoletu pozbawił go życia,

tj. czyny z art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r., i za każdy z tych czynów wymierzono mu karę po 5 lat i 6 miesicy więzienia, a następnie wymierzono karę łączną 6 lat więzienia z pobawieniem praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 3, oraz przepadek całego mienia skazanego. Na poczet kary więzienia zaliczono A. P. (2) areszt tymczasowy od dnia 1 grudnia 1951 r. do dnia 17 kwietnia 1953 r. Jednocześnie zwolniono A. P. (2) od obowiązku uiszczenia opłat sądowych, a koszty postępowania zaliczono na rachunek Skarbu Państwa.

Na skutek wniesionej rewizji, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 26 października 1953 r. w sprawie o sygn. akt I.K.268/53/65. utrzymał wyrok w stosunku do A. P. (2), uchylając jednak orzeczenie przepadku mienia, oraz zwolnił go od kosztów postępowania rewizyjnego i opłaty sądowej w Sądzie Najwyższym.

W toku postępowania A. P. (2) korzystał z pomocy obrońców.

zeznania A. P. (1)

253-256

postanowienie o zatrzyma-niu

22

protokoły rewizji

23, 24

kwit depozytowy

25

postanowienie o tymczaso-wym aresztowa-niu

26, 391

akt oskarżenia

30-39

wyrok Sądu W.-kiego dla m.st. W. z dn. 17.04.1953r.

40-47

wyrok Sądu Najwyższe-go z dn. 26.10.1953r.

48-51

dokumenty dot. śledztwa p-ko A.P. (...)

62-65, 84, 85-86, 87-88, 89, 105

protokoły przesłu-chań A. P.

65-66, 67, 68-69, 70-72, 73-77, 81, 90-100

dane dot. aparatu marki E. (...)

144

dokumenty dot. obrony A. P.

145-149

postanowienia o przedłuże-niu tymczaso-wego aresztowa-nia

429, 445, 479, 533

3.1.3.

A. P. (2) początkowo osadzony był w Więzieniu III w W. (od dnia 3 grudnia 1951 r.). Następnie w dniu 18 sierpnia 1953 r. przeniesiono go do Centralnego Więzienia - Ośrodka Pracy (CWOP) w W.. W dniu 11 października 1954 r. A. P. (2) został przeniesiony do Centralnego Więzienia w G., skąd w dniu 23 grudnia 1955 r. został wysłany do Ośrodka Pracy (...) w M..

Warunki bytowe w Więzieniu III w W. były złe. Osadzony był w celi wieloosobowej. Nie było w niej urządzeń sanitarnych, za toaletę służył kubeł, wstawiany do celi w określonych godzinach. Wyżywienie było niedostateczne, kąpiele stanowiły rzadkość.

W 1953 r. zdiagnozowano u A. P. (2) gruźlicę włóknistą górnego płata płuca lewego, jednak stwierdzono, iż dalszy pobyt w więzieniu nie zagraża jego życiu. Był leczony w warunkach więziennych.

W czasie pozbawienia wolności A. P. (2) był zatrudniony jako pomoc przy pracach szpitalnych a przywięziennych ambulatoriach. Od dnia 15 maja 1953 r. do dnia 4 lipca 1953 r. pracował w ambulatorium przy Więzieniu III w W.. Po przeniesieniu go do CWOP w W. przez miesiąc przebywał w szpitalu w związku z wykrytą gruźlicą, a następnie podjął pracę w ambulatorium. Prace w lokalnych ambulatoriach kontynuował także po przeniesieniu do Centralnego Więzienia w G. oraz Ośrodka Pracy (...) w M.. Za pracę nie otrzymywał wynagrodzenia.

Dopiero w dniu 20 sierpnia 1952 r. A. P. (2) mógł zostać odwiedzony w więzieniu przez żonę. Łącznie w okresie jego osadzenia w więzieniach na terenie W. został odwiedzony przez żonę 10 razy. 4-krotnie żona odwiedziła go po osadzeniu w G., zaś jedna wizyta miała miejsce w czasie osadzenia w (...) w M..

Przez administrację więzienną oceniany był jako więzień spokojny i zdyscyplinowany. W opiniach wskazywano na jego chęć do pracy, sprawne wykonywanie poleceń przełożonych, dodatki wpływ na pozostałych więźniów.

zeznania A. P. (1)

253-256

opinia biegłego historyka

922-935

nakaz przyjęcia

27, 393v

informacje o osadzeniu

108-113

dokumen-tacja medyczna A. P.

116-131

opinie o skazanym

139, 140, 142, 143

karta chorego na gruźlicę

121

wyniki badań

122

zezwolenia na widzenie

151-157

wykaz odwiedzin

158-159

teczki A. P.

602-639. 765-845

3.1.4.

Po uwięzieniu A. P. (2) jego żona pracowała w aptece Szpitala Miejskiego w P. i nie mogła sprawować osobistej opieki nad synem, którego oddała na wychowanie rodzicom. Ze stresu nabawiła się choroby serca.

Syn A. P. (2), A. wychowywał się przez 4 lata u dziadków. Ojciec był dla niego obcą osobą. Podczas jednego z widzeń w G., A. P. (2) chciał wziąć syna na ręce, ale syn tego nie chciał. Powrót do domu rodziców po zwolnieniu A. P. (2) z więzienia wiązał się dla A. P. (1) z dużym stresem związanym z całkowitą zmianą warunków życiowych.

zeznania A. P. (1)

253-256

prośba o warunkowe przedtermi-nowe zwolnienie

134, 136-137

3.1.5.

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 1956 r. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy warunkowo zwolnił A. P. (2) z odbycia reszty kary pozbawienia wolności. Okres próby wyznaczono do dnia 20 kwietnia 1958 r., zobowiązując A. P. (2) do zawiadamiania Prokuratora Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy o każdorazowym swym miejscu zamieszkania.

A. P. (2) został zwolniony w dniu 24 kwietnia 1956 r.

postano-wienie o warunko-wym przedtermi-nowym zwolnieniu

58

zarządze-nie wykonania postano-wienia o warunko-wym przedtermi-nowym zwolnieniu

59

nakaz zwolnienia

60

zawiadomienie o zwolnieniu

61

3.1.6.

Na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 13 maja 1957 r. w sprawie o sygn. akt I K.Rn.72/57 uznał A. P. (2) za winnego tego, że:

1/ w nocy z 10 na 11 kwietnia 1944 r., w S., pow. (...), działając wspólnie z innymi sprawcami, zabił W. C. i S. D. strzelając do nich pistoletu,

2/ w dniu 20 kwietnia 1944 r., w tymże miejscu, działając wspólnie z innymi sprawcami zabił S. H. strzelając do niego z pistoletu,

które to czyny zostały zakwalifikowane z art. 225 § 1 k.k. i za każdy z tych czynów wymierzono A. P. (2) karę po 5 lat i 6 miesięcy więzienia, które na mocy art. 6 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 lutego 1947 r. o amnestii złagodzono o połowę, tj. do 2 lat i 9 miesięcy więzienia, a następnie wymierzono A. P. (2) karę łączną 4 lat więzienia, zaliczając na jej poczet okres tymczasowego aresztowania i dotąd odbytej kary od dnia 1 grudnia 1951 r., zwalniając go od kosztów postępowania karnego i opłat sądowych za wszystkie instancje.

wyrok Sądu Najwyższe-go z dn. 13.05.1957r.

52-57

3.1.7.

Po opuszczenia więzienia A. P. (2) podjął przerwane studia medyczne, ale już na uczelni w W.. Musiał powtórzyć szereg egzaminów, ale ostatecznie skończył studia i podjął pracę w zawodzie. Został także po raz drugi ojcem.

A. P. (2) należał do Związku (...) o (...). W 1972 r. otrzymał od Związku (...). W 1973 r. uchwałą Rady Państwa PRL otrzymał Medal Zwycięstwa i Wolności. W 1976 r. uchwałą Rady Państwa PRL otrzymał Krzyż Partyzancki.

Pobyt w więzieniu odbił się na stanie zdrowia A. P. (2). Gruźlica została wprawdzie zaleczona, ale A. P. (2) w dalszym ciągu zmagał się z jej konsekwencjami. Nabawił się także choroby wrzodowej dwunastnicy, która doprowadziła do perforacji tego narządu. A. P. (2) do końca życia brał leki i pozostawał pod opieką lekarską. Przeżyty stres spowodował, że A. P. (2) zaczął palić papierosy, co doprowadziło ostatecznie do nowotworu płuc.

zeznania A. P. (1)

253-256

pismo

104

dokumenty dot. przynależ-ności do organizacji kombatanc-kich

160, 162-163, 168, 266-267, 269-271

legitymacja odznaczo-nego Odznaką Grunwaldz-ką

161, 268

legitymacja odznaczo-nego Medalem Zwycięstwa i Wolności

164, 265

legitymacja odznaczo-nego Krzyżem P.-kim

167, 261

3.1.8.

A. P. (2) zmarł w dniu 28 lutego 1995 r.

zeznania A. P. (1)

253-256

odpis skrócony aktu zgonu

20

3.1.9.

Postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2023 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II AKz 508/22, stwierdzono nieważność orzeczeń wydanych wobec A. P. (2).

postano-wienie Sądu Apelacyjne-go w W.

173-199

akta sprawy XVIII Ko 164/21

Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

3.2.1.

ocena DOWODów

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 3.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

3.1.1

zeznania A. P. (1)

Sąd dał wiarę zeznaniom wnioskodawcy, albowiem były one logiczne i spójne, korespondowały także z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie.

opinia biegłego historyka

Opinia jest rzetelna, jasna, spójna i logiczna. Nie była także kwestionowana przez strony.

dokumenty

Prawdziwość tych dokumentów oraz treść w nich zawarta nie była kwestionowana przez strony, brak jest także innych okoliczności, które mogłyby podważać ich wiarygodność.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.1.1

artykuł o obozie pracy przymusowej w M. (k. 313-325)

Sąd nie wykorzystał tego dowodu jako podstawy ustaleń faktycznych, albowiem dotyczył on okresu sprzed osadzenia A. P. (2) w (...) w M..

opinia biegłego P. N. (k. 348-349)

Sąd nie wykorzystał tego dowodu jako podstawy ustaleń faktycznych, albowiem opinia miała charakter ogólnikowy, nie była zatem przydatna do poczynienia ustaleń w zakresie warunków, w jakich A. P. (2) był pozbawiony wolności.

PODSTAWA PRAWNA

Odszkodowanie

1.

Kwota główna

Odsetki

1.

4.151,41 zł

ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2024 r. poz. 442; dalej: "ustawa lutowa"), osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia. W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców.

Wyrok Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 17 kwietnia 1953 r. (sygn. IV K 449/52), zmieniony wyrokami Sądu Najwyższego z dnia 26 października 1953 r. (sygn. I.K. 268/55/65) oraz z dnia 13 maja 1957 r. (I K Rn. 72/57), na podstawie którego A. P. (2) był pozbawiony wolności w latach 1951-1956, został prawomocnie uznany za nieważny postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2023 r. (sygn. II AKz 508/22).

A. P. (2) zmarł w 1995 r., zatem jego uprawnienia do żądania odszkodowania i zadośćuczynienia przeszły na jego jedynego żyjącego syna.

Stwierdzić zatem należy, iż A. P. (1) posiada legitymację czynną do żądania odszkodowania w związku uwięzieniem jego ojca w latach 1951-1956.

Zgodnie z art. 361 § 2 k.c. odszkodowanie obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Z treści wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie wynika, iż na żądane odszkodowanie składają się:

1. równowartość wynagrodzenia za prace przymusowe wykonywane przez A. P. (2) podczas pozbawienia wolności,

2. równowartość zarekwirowanych środków pieniężnych oraz aparatu fotograficznego,

3. zwrot kosztów wynagrodzenia obrońcy,

4. zwrot kosztów przejazdu żony A. P. (2) na widzenia.

Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, iż roszczenie o odszkodowanie jest zasadne jedynie w zakresie zwrotu równowartości zarekwirowanych środków pieniężnych i aparatu fotograficznego (pkt 2). Z treści protokołu rewizji z dnia 27 listopada 1951 r. wynika, iż A. P. (2) zarekwirowano wówczas środki pieniężne w kwocie 139,90 zł (k. 23). W dniu 29 listopada 1951 r. zarekwirowano mu natomiast środki pieniężne w kwocie 127,50 zł oraz aparat fotograficzny marki E. (...) (k. 24). Ani środki pieniężne, ani aparat nie zostały później zwrócone ojcu wnioskodawcy (k. 255). Doszło zatem do wyrządzenia szkody w mieniu A. P. (2), zasadne jest zatem zasądzenie w tym zakresie odszkodowania.

W pozostałym zakresie wniosek o odszkodowanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnośnie zwrotu kosztów wynagrodzenia obrońcy (pkt 3) wskazać należy, iż wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał faktycznej (lub choćby orientacyjnej) wysokości poniesionych w związku z tym kosztów. Nie udowodnione zostało ani sposób rozliczeń przyjęty między obrońcą a klientem, ani sam fakt uiszczenia wynagrodzenia. Ma to o tyle istotne znaczenie z uwagi na sposób - w jaki w myśl przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 1950 r. w sprawie norm i zasad wynagrodzenia adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych (Dz. U. Nr 35, poz. 319) - kształtowane było wynagrodzenie adwokatów w umowach z klientem.

Również wysokość kosztów poniesionych przez D. P. w związku z odwiedzinami męża w więzieniach nie została w żaden sposób wykazana. Wnioskodawca nie wskazał nawet, jakimi środkami transportu D. P. dojeżdżała na widzenia, a okoliczność ta ma decydujące znaczenia dla ustalenia sposobu obliczania kosztów podróży.

Skoro zatem wysokość kosztów z ppkt 3 i 4 nie została w żaden sposób (choćby orientacyjnie) wykazana, brak jest podstaw do zasądzenia odszkodowania z tego tytułu, gdyż przyjęcie przez Sąd jakiejkolwiek kwoty stanowiącej równowartość tych kosztów byłoby w realiach przedmiotowej sprawy ustaleniem dowolnym, poczynionym bez żadnej podstawy w materiale dowodowym.

Przechodząc do żądania równowartości wynagrodzenia z tytułu wykonywania przez A. P. (2) pracy w przywięziennych ambulatoriach, to wskazać należy, iż roszczenie to jest nieuzasadnione na gruncie art. 361 § 2 k.c. Przedmiotowe roszczenie należy traktować jako roszczenie o korzyści, które poszkodowany mógłby w normalnych warunkach osiągnąć (lucrum cessans). Wskazać w tym miejscu należy, iż roszczenie odszkodowawcze obejmuje tylko normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (art. 361 § 1 k.c.). Roszczenie o lucrum cessans jest uzasadnione wtedy, gdy na skutek szkody majątek poszkodowanego nie wzrósł tak, jakby to się stało, gdyby nie nastąpiło zdarzenie sprawcze (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dn. 12.09.2024r., sygn. I CSKP 1709/22). Dodatkowo, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 czerwca 2001 r. (sygn. IV CKN 382/00), w razie dochodzenia naprawienia szkody w postaci utraconych korzyści, ich utrata musi być przez żądającego odszkodowania wykazana z tak dużym prawdopodobieństwem, że w świetle doświadczenia życiowego można przyjąć, iż rzeczywiście miała miejsce.

W realiach przedmiotowej sprawy nie sposób uznać, iż A. P. (2) miał uzasadnioną podstawę oczekiwania, że za świadczenie pracy w przywięziennych ambulatoriach przysługiwać mu będzie wynagrodzenie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 39 § 2 k.k. z 1932 r. (obowiązującym w czasie pozbawienia wolności ojca wnioskodawcy) więzień miał obowiązek pracy według wskazań zarządu zakładu karnego. Obowiązująca w okresie pozbawienia wolności ojca wnioskodawcy Instrukcja w sprawie regulaminu więziennego z 1945 r. przewidywała zatrudnianie więźniów pracami dochodowymi i niedochodowymi (§ 183), przy czym wynagrodzenie przysługiwało więźniom zatrudnionym pracą dochodową (§ 189). Prace dochodowe obejmowały prace w więziennych warsztatach wytwarzających produkty przeznaczone na sprzedaż, prace niedochodowe obejmowały prace wykonywane na potrzeby właściwego więzienia.

Zatrudnienie A. P. (2) w przywięziennych ambulatoriach stanowiło zatem realizację ustawowego obowiązku pracy więźnia. Z uwagi na niedochodowy charakter tej pracy, A. P. (2) nie przysługiwało z tego tytułu wynagrodzenie. Będąc skierowanym do pracy w przywięziennym laboratorium nie mógł zatem oczekiwać, że będzie otrzymywał z tego tytułu wynagrodzenie. Brak wypłaty wynagrodzenia za prace w przywięziennych ambulatoriach nie stanowi zatem lucrum cessans, nieuzasadnione jest zatem żądanie odszkodowania z tego tytułu.

Nadmienić przy tym należy, iż cytowane wyżej przepisy nie mogą być uznane za stworzone wyłącznie w celu dodatkowej represji osób pozbawionych wolności. Przywołany art. 39 § 2 k.k. z 1932 r. obowiązywał w niezmienionym brzmieniu od uchwalenia tego kodeksu. Cytowane przepisy regulaminu więziennego stanowią praktycznie powtórzenie §§ 212 i 218 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 1931 r. w sprawie regulaminu więziennego (Dz. U. Nr 71, poz. 577). Obowiązek pracy więźniów oraz pozbawienie wynagrodzenia więźniów zatrudnionych pracami niedochodowymi należy zatem uznać za element obowiązującej w okolicach połowy XX w. filozofii funkcjonowania systemu penitencjarnego, nie zaś dodatkowego elementu represji. Gdyby ojciec wnioskodawcy trafił do więzienia za przestępstwo pospolite (bez motywacji politycznej) lub został skazany w warunkach społeczno-ustrojowych Polski przedwojennej, w dalszym ciągu nie miałby prawa do wynagrodzenia za pracę w przywięziennych ambulatoriach, co jest dodatkową okoliczność wskazującą na niezasadność roszczenie o odszkodowanie z pkt 1.

Zadośćuczynienie

2.

Kwota główna

Odsetki

1.

1.300.000,00 zł

ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Zgodnie z art. 445 § 1 i 2 k.c., w wypadku pozbawienia wolności można przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Mając na uwadze, iż ojciec wnioskodawcy został pozbawiony wolności na podstawie orzeczenie, którego nieważność stwierdzono, należy uznać, iż już przez sam fakt takiego pozbawienia wolności doznał krzywdy. Zasadne jest zatem zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w związku z pozbawieniem go wolności.

Inne

3.

1.

1.584 zł

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 ustawy lutowej w postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie mają odpowiednie zastosowanie przepisy rozdziału 58 k.p.k., z wyjątkiem art. 554 § 2a i 2b k.p.k. oraz art. 555 k.p.k. Zgodnie z art. 554 § 4 zd. drugie k.p.k. w razie uwzględnienia roszczeń choćby w części wnioskodawcy przysługuje od Skarbu Państwa zwrot uzasadnionych wydatków, w tym z tytułu ustanowienia jednego pełnomocnika. W związku z ustanowieniem przez wnioskodawcę pełnomocnika, zasadne było zasądzenie na jego rzecz zwrotu poniesionych w związku z tym wydatków.

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA

Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia

Odszkodowanie

1.

Kwota główna

Odsetki

1.

Określając wysokość odszkodowania za zarekwirowane środki pieniężne Sąd Okręgowy miał na uwadze zmianę siły nabywczej pieniądza w stosunku do roku 1951. Zasadne jest zatem odstąpienie od zasady nominalizmu i skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 358 ¹ § 3 k.k. pozwalającej na przyznanie odszkodowania w wysokości innej niż nominalna suma 267,40 zł.

Jako podstawę obliczenia należnego wnioskodawcy odszkodowania, Sąd Okręgowy przyjął stosunek zarekwirowanych ojcu wnioskodawcy środków pieniężnych do wysokości przeciętnego wynagrodzenia w 1951 r.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w 1951 r. wynosiło 599 zł (k. 204). Wartość zarekwirowanych ojcu wnioskodawcy środków pieniężnych wynosiła zatem ok. 44,64% przeciętnego miesięczne wynagrodzenia. Sąd stanął na stanowisku, iż uzasadnione jest przyznanie wnioskodawcy odszkodowania w wysokości odpowiadającej 44,64% wartości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w 2024 r., które wynosiło 8.181,72 zł (M.P. z 2025 r. poz. 125).

Obliczając zatem wg wzoru 267,40 : 599 x 8.181,72, daje to równowartość 3.652,41 zł.

Wartość aparatu fotograficznego Sąd ustalił wg współczesnej wartości takiego modelu aparatu (k. 144).

Sąd przyznał zatem wnioskodawcy odszkodowanie w łącznej wysokości 4.151,41 zł, zaś w pozostałym zakresie oddalił wniosek o odszkodowanie z przyczyn wskazanych w pkt 5.1.1 uzasadnienia.

Sąd zasądził na rzecz wnioskodawcy odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 k.c.) od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Zadośćuczynienie

2.

Kwota główna

Odsetki

1.

Roszczenie o zadośćuczynienie za doznaną przez wnioskodawcę krzywdę w związku z pozbawieniem wolności ojca wnioskodawcy w latach 1951-1956 Sąd co do zasady uwzględnił, jednak nie w wysokości żądanej przez stronę.

Określając wysokość zadośćuczynienia Sąd miał na względzie długi okres, przez jaki ojciec wnioskodawcy był pozbawiony wolności (prawie 4 lata i 5 miesięcy), warunki bytowe w czasie pozbawienia wolności, a także skutki pozbawienia wolności dla zdrowia ojca wnioskodawcy oraz konsekwencje pozbawienia wolności dla niego i jego rodziny.

W ocenie Sądu Okręgowego przyjęta przez wnioskodawcę podstawa obliczenia wysokości zadośćuczynienia jako wartości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za każdy dzień pozbawienia wolności jest znacząco wygórowana. Wskazać bowiem należy, iż okoliczności związane z pozbawieniem ojca wnioskodawcy wolności (warunki bytowe w więzieniach, rozłąka z rodziną, skutki pozbawienia wolności dla ojca wnioskodawcy) nie odbiegły generalnie od warunków w jakich pozbawione wolności były inne osoby, więzione w latach 50-tych z przyczyn politycznych. Już z tych przyczyn ustalenie podstawy wysokości zadośćuczynienia jako iloczyn przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za każdy dzień pozbawienia jest nieuzasadnione. Zadośćuczynienie winno stanowić realną, a nie symboliczną, zapłatę za doznaną krzywdę, ale równocześnie nie może prowadzić do nadmiernego wzbogacenia się wnioskodawcy (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2024 r., sygn. II AKa 128/23).

Określając wysokość zadośćuczynienia Sąd miał także na uwadze ustalone indywidualne okoliczności związane z pobawieniem wolności ojca wnioskodawcy.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż jakkolwiek warunki bytowe, w jakich osadzony był ojciec wnioskodawcy nie odbiegały od przeciętnych, to jednak wywarły one ponadprzeciętnie dolegliwe skutki dla ojca wnioskodawcy, gdyż zachorował on na gruźlicę. Warunki bytowe skutkowały znacznie poważniejszymi konsekwencjami dla zdrowia ojca wnioskodawcy, niż dla większości pozostałych uwięzionych.

Wskazać należy, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zeznania wnioskodawcy (k. 254), dały podstawę do czynienia ustaleń co do warunków bytowych jedynie w czasie tymczasowego aresztowania ojca wnioskodawcy. Co do okresu wykonywania przez ojca wnioskodawcy kary pozbawienia wolności brak jest szczegółowych informacji, przez co uznać należy, iż nie odbiegały one od przeciętnych warunków panujących w więzieniach w latach 50-tych.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dał podstaw do poczynienia kategorycznych ustaleń co do stosunku funkcjonariuszy państwa komunistycznego do ojca wnioskodawcy. Analiza treści protokołów przesłuchań ojca wnioskodawcy w czasie śledztwa wskazuje jednak, iż nie stanowią one zapisu swobodnych wypowiedzi ojca wnioskodawcy, ale efekt wyrecytowania przez niego odpowiednich formułek, oczekiwanych przez przesłuchujących. Niewątpliwie zatem w toku śledztwa wywierana była presja na ojca wnioskodawcy, jednak zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do ustalenia, jaka to była presja (czy były to tortury fizyczne, czy też jedynie przemoc psychiczna).

W późniejszym okresie pozbawienia wolności stosunek funkcjonariuszy więziennictwa do ojca wnioskodawcy był raczej pozytywny. Zeznania wnioskodawcy nie dają żadnych podstaw do ustaleń, że ojciec wnioskodawcy był w jakikolwiek sposób prześladowany w okresie wykonywania kary pozbawienia wolności. Znajdujące się w materiale dowodowym opinie funkcjonariuszy więziennictwa dotyczące ojca wnioskodawcy (k. 139, 140, 142, 143) są dla niego pozytywne - opiniujący podkreślają jego zaangażowanie w pracę, prawidłowy stosunek do administracji więziennej i zgodne funkcjonowanie w gronie współosadzonych. O tym, że ojciec wnioskodawcy miał dobre stosunki z innymi osadzonymi zeznał także wnioskodawca (k. 256). Postawa ojca wnioskodawcy w czasie wykonywanej kary skutkowała ostatecznie uzyskaniem przez niego warunkowego przedterminowego zwolnienia.

Jak wskazano w pkt 5.1.1 uzasadnienia, wykonywanie przez ojca wnioskodawcy bezpłatnej pracy w ambulatoriach nie może być uznane za formę represji, zatem nie może być brane pod uwagę przy określaniu wysokości zadośćuczynienia. Wskazać w tym miejscu należy, iż ojciec wnioskodawcy został skierowany do pracy odpowiadającej jego wykształceniu i ambicjom życiowym. Gdyby skierowanie do pracy miałoby być dodatkową formą represji, należałoby oczekiwać, że ojciec wnioskodawcy zostanie skierowany do znacznie cięższych prac.

Niewątpliwą dolegliwością związaną z pozbawieniem wolności był rozpad więzi rodzinnych. Kiedy ojciec wnioskodawcy został aresztowany jego syn miał kilka tygodni i przez pierwsze 5 lat życia wychowywał się bez ojca, który jak wynika z zeznań wnioskodawcy (k. 254), był w tym czasie dla niego obcą osobą. Dodatkową konsekwencją pozbawienia ojca wnioskodawcy wolności była konieczność oddania wnioskodawcy przez matkę na wychowanie dziadkom, gdyż matka wnioskodawcy musiała podjąć pracę zarobkową, co uniemożliwiało jej stałą opiekę nad wnioskodawców. Tym samym uwięzienie ojca wnioskodawcy wpłynęło nie tylko na relacje wnioskodawcy z ojcem, ale także i z matką. Dodatkowo powrót do domu rodziców po wyjściu ojca na wolność, wiązał się na kilkuletniego wówczas wnioskodawcy z dodatkowym stresem.

Jeżeli chodzi o konsekwencje uwięzienia ojca wnioskodawcy dla jego dalszego życia, to z jednej strony Sąd miał na uwadze, iż uwięzienie odcisnęło piętno na zdrowiu ojca wnioskodawcy (gruźlica, choroba wrzodowa dwunastnicy; dodatkowo na skutek pozbawienia wolności ojciec wnioskodawcy zaczął palić, co skutkowało powstaniem nowotworu płuc), z drugiej jednak strony pozbawienie wolności nie wpłynęło znacząco na funkcjonowanie ojca wnioskodawcy w realiach PRL. Ojciec wnioskodawcy mógł wrócić na studia, a po ich ukończeniu pracować w wyuczonym zawodzie. Brak jest podstaw do przyjęcia, aby ojciec wnioskodawcy był przedmiotem szczególnego zainteresowania ze strony organów bezpieczeństwa PRL. W materiale dowodowym zawarta jest jedynie krótka notatka z 1965 r. informująca o skazaniu ojca wnioskodawcy (k. 104). Uwięzienie nie przeszkodziło ojcu wnioskodawcy uzyskać członkostwa w ZBoWiD, a także otrzymać od Rady Państwa PRL odznaczeń za działalność w czasie wojny.

Stwierdzić zatem należy, iż okoliczności w jakich wnioskodawca był pozbawiony wolności co do zasady nie odbiegały od warunków, w jakich uwięzieni byli inni więźniowe w tym samym czasie. Okolicznościami uzasadniającymi wyższe zadośćuczynienie są niewątpliwie skutki, jaki pozbawienie wolności wywarło na zdrowiu ojca wnioskodawcy, oraz brak możliwości prawidłowego kształtowania relacji z synem, który przez pierwsze 5 lat życia wychowywał się bez ojca, co nie pozostało bez konsekwencji dla ich dalszych relacji (k. 254). Z drugiej jednak strony warunki bytowe nie były obiektywnie gorsze, niż dla innych więźniów, ojciec wnioskodawcy cieszył się dobrą opinią ze strony funkcjonariuszy więziennych, dobrze funkcjonował w gronie współosadzonych, a uwięzienie nie wpłynęło na przebieg jego kariery zawodowej, nie zetknął się także z dodatkowymi represjami.

Przytoczone okoliczności wskazują, iż zasadne jest przyznanie wnioskodawcy zadośćuczynienia w kwocie 1.300.000 zł. W ocenie Sądu taka kwota czyni należytą zadość za krzywdę wnioskodawcy odniesioną w wyniku pozbawienia jego ojca wolności przez 4 lata i 5 miesięcy. Uwzględnia ona warunki, w jakich ojciec wnioskodawcy był pozbawiony wolności, które co do zasady nie były gorsze od warunków ogólnie panujących wówczas w jednostkach penitencjarnych, bierze ona jednakże pod uwagę te okoliczności, które sprawiały dodatkowe uciążliwości, jak pogorszenie się stanu zdrowia ojca wnioskodawcy na skutek warunków panujących w więzieniu, czy konsekwencje dla relacji z synem.

Sąd zasądził na rzecz wnioskodawcy odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 k.c.) od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Inne

3.

1.

Zasądzając na rzecz wnioskodawcy zwrot kosztów ustanowienia pełnomocnika w sprawie, Sąd jako podstawę określenia wynagrodzenia przyjął stawkę minimalną określoną w § 11 ust. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, z późn. zm.), tj. 240 zł, powiększoną następnie o 120% na podstawie § 17 pkt 1 w/w rozporządzenia, w związku z udziałem pełnomocnika w sześciu dalszych terminach rozpraw, łącznie zatem - kwotę 528 zł.

Kierując się dyspozycją § 15 ust. 3 w/w rozporządzenia Sąd zdecydował się przyznać zwrot kosztów w wysokości 3-krotności stawki minimalnej. Sąd miał na uwadze skomplikowany charakter sprawy oraz aktywność pełnomocnika w toku postępowania. Sąd stanął jednocześnie na stanowisku, iż sprawa nie była na tyle skomplikowana, aby uzasadnione było przyznanie zwrotu koszów w wyższej wielokrotności stawki minimalnej.

Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

KOszty procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

V

Mając na uwadze, iż stosownie do dyspozycji art. 554 § 4 zd. pierwsze k.p.k. w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej, postępowanie jest wolne od kosztów sądowych, Sąd kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.

PODPIS