Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 lipca 2025 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie XVI Wydział Gospodarczy

w składzie:

Przewodniczący SSO Ewa Dietkow

Protokolant stażysta Kamil Okraska

po rozpoznaniu na rozprawie 21 lipca 2025 roku w Warszawie

sprawy z powództwa (...) spółka akcyjna z siedzibą w W.

przeciwko (...)spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S.

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 234.360,00 PLN (dwieście trzydzieści cztery tysiące trzysta sześćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 29 marca 2024 roku do dnia zapłaty;

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 22.535,00 PLN (dwadzieścia dwa tysiące pięćset trzydzieści pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

SSO Ewa Dietkow

Sygn. akt XVI GC 64/25

UZASADNIENIE

W pozwie złożonym 12 sierpnia 2024 roku powód (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. kwoty 234.360,00 PLN wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 29 marca 2024 roku do dnia zapłaty, a także zasądzenie od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Referendarz Sądowy w Sądzie Okręgowym w Warszawie w sprawie sygn. akt XXVI GNc 1645/24 wydał 6 września 2024 roku nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym.

Pozwany (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. złożył skutecznie sprzeciw 27 grudnia 2024 roku, zaskarżył nakaz zapłaty w całości i wniósł o oddalenie powództwa w całości.

Przed zamknięciem rozprawy powód (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. wniósł jak w pozwie, pozwany (...)spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu na jego rzecz.

Sąd Okręgowy ustalił

Powód prowadzi działalność gospodarczą jako instytucja finansowa – fakt niesporny, odpis pełny z KRS k. 25-31verte. Pozwany prowadzi działalność gospodarczą w przedmiocie produkcji nadwozi do pojazdów silnikowych, produkcji przyczep i naczep. Uprawnionym do reprezentowania pozwanego jest prezes zarządu spółki samodzielnie lub dwóch członków zarządu łącznie, lub członek zarządu łącznie z prokurentem, lub dwóch prokurentów łącznie. A. K. był prezesem zarządu pozwanego od 25 kwietnia 2008 roku do 31 sierpnia 2021 roku, następnie od 30 grudnia 2021 roku do 11 kwietnia 2022 roku, jest rodzinnie powiązany z jedynym wspólnikiem pozwanego i obecnym prezesem zarządu – dowód – odpis pełny z KRS k. 144-149. Tarcza Finansowa jest programem, o którym mowa w art. 21a ustawy z dnia 4 lipca 2019 roku o systemie instytucji rozwoju, na podstawie którego Rada Ministrów mogła powierzyć powodowi realizację rządowego programu udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego. Tarcza Finansowa została przyjęta na mocy uchwały Rady Ministrów nr 50/2020 z 27 kwietnia 2020 roku w sprawie programu rządowego „Tarcza finansowa (...)dla Małych i Średnich firm”, zgodnie z którym objęci nim byli przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ustawy z 6 marca 2018 roku Prawo przedsiębiorców, będący mikro, małymi lub średnimi przedsiębiorcami, którzy spełniali określone w Programie warunki. Program oraz krąg beneficjentów Programu został zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej z 27 kwietnia 2020 roku (...) (...) SA.(...) ( (...)) – (...) fakt niesporny. Zasadniczym celem Programu było zapewnienie stabilności przedsiębiorstw i gospodarki, których funkcjonowanie doznało znaczących zakłóceń spowodowanych pandemią Covid-19, poprzez udzielanie w istotnej części bezzwrotnych subwencji finansowych przedsiębiorcom dla zapewnienia im płynności i stabilności finansowej, jak również ochrony miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego – fakty niesporne, uchwała k. 97-101, decyzja Komisji z tłumaczeniem k. 103-114. Powód zawarł umowę ze Skarbem Państwa reprezentowanym przez Ministra Rozwoju o warunkach i trybie przekazania środków na realizację programów rządowych z 27 kwietnia 2020 roku, stanowiącą załącznik do Uchwały Rady Ministrów z 27 kwietnia 2020 roku. Zgodnie z umową realizacja programu przez powoda została objęta tarczą antykorupcyjną CBA i tarczą cyberbezpieczeństwa ABW. Powód był zobowiązany do uwzględniania w toku realizacji programu m.in. rekomendacji CBA wydawanych wobec beneficjentów – dowód – umowa k. 99-101. Zasady rozpoznawania wniosków o udzielanie finansowania w ramach programu zostały określone w Regulaminie Ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa (...) dla Małych i Średnich Firm”. Przed zawarciem umowy subwencji finansowej beneficjent miał możliwość i obowiązek zapoznania się z regulaminem (§ 10 ust 1 regulaminu) oraz wszystkimi odpowiednimi przepisami polskiego prawa i prawa Unii Europejskiej oraz wszystkimi postanowieniami Dokumentów Programowych dotyczących finansowania programowego – fakty niesporne, Regulamin k. 44-84. Powód był uprawniony do prowadzenia, samodzielnie lub we współpracy z bankami i innymi podmiotami, ewidencji beneficjentów i udzielonego im finansowania programowego oraz monitoringu udzielania i wykorzystywania subwencji stosując w tym zakresie standardowe procedury ewidencji, raportowania i kontroli, w tym zwłaszcza przeciwdziałania nadużyciom. W szczególności, w zakresie sprawozdawczości, raportowania lub monitoringu mógł współpracować z KIR, bankami, instytucjami finansowymi, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Ministrem Rozwoju, Ministrem Finansów, Krajowym Rejestrem Sądowym i sądami powszechnymi oraz pozyskiwać informacje od tych instytucji i organów w zakresie dopuszczanym na podstawie odpowiednich przepisów prawa – fakty niesporne, § 8 Regulaminu k. 58verte. W celu zweryfikowania oświadczeń złożonych we wnioskach przez beneficjentów powód mógł pozyskiwać informacje od osób trzecich i organów administracji, w tym m.in. od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ministra Finansów i od Krajowej Administracji Skarbowej - § 12 ust. 4 Regulaminu k. 62. O zmianach Regulaminu beneficjenci mieli być zawiadamiani przez zamieszczenie przez powoda informacji zawierającej zestawienie zmian na stronie internetowej pod adresem (...)- § 16 ust. 2 Regulaminu k. 66verte. Regulamin stanowił integralną część umowy subwencji finansowej w zakresie, w jakim strony w umowie subwencji finansowej nie ustaliły odmiennie swoich praw i obowiązków - § 16 ust. 3 Regulaminu k. 66verte. Powód mógł przekazywać informacje dotyczące regulaminu w formie komunikatów publikowanych na stronie internetowej pod adresem (...), komunikaty miały charakter informacyjny - § 16 ust. 1 Regulaminu k. 66verte. Subwencja finansowa była formą pomocy publicznej – dowód - § 6 ust. 4 Programu k. 58. Finansowanie programowe odbywało się za pośrednictwem Banków przyjmujących wnioski i odwołania, przekazujących beneficjentom decyzje powoda, zawierających umowy subwencji finansowych w charakterze pełnomocników powoda i przekazujących beneficjentom środki pieniężne przyznane w ramach subwencji – fakt niesporny, § 3 ust 3 Regulaminu k. 50verte. Szczegółowe warunki finansowania zawierała umowa subwencji finansowej zawierana pomiędzy beneficjentem i powodem - § 3 ust 4 Regulaminu k. 50verte. Powód mógł podejmować decyzje w przedmiocie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w całości lub w części na zasadzie racjonalnej uznaniowości – fakt niesporny, § 3 ust 5 Regulaminu k. 50verte. Powód był uprawniony do odmowy wypłaty subwencji finansowej lub wydania decyzji określającej wysokość subwencji finansowej podlegającej zwrotowi w całości w przypadku, w którym istniało uzasadnione podejrzenie wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć – dowód - § 10 ust 9 Regulaminu k. 60. O udział w programie mógł ubiegać się beneficjent będący osobą fizyczną, osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność do nabywania praw i obowiązków we własnym imieniu, wykonujący działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej w każdym przypadku pod warunkiem posiadania przez beneficjenta statusu mikroprzedsiębiorcy lub (...) dowód - § 10 ust 2 Regulaminu k. 59. Wnioski składane przez przedsiębiorców w ramach programu podlegały weryfikacji w stosownych zakresach przez Bank i powoda – dowód - § 11 ust 1 Regulaminu k. 61. Beneficjent przyjął do wiadomości i akceptował, że informacje przekazane we wniosku odwołaniu lub oświadczeniu o rozliczeniu stanowią podstawę do dokonania wstępnej oceny spełnienia warunków programowych. Powód zastrzegł sobie, prawo do przeprowadzenia dalszej pogłębionej analizy w celu weryfikacji spełnienia przez beneficjenta warunków programowych i prawo do zwrócenia się do beneficjenta o złożenie dodatkowych oświadczeń oraz dostarczenie dodatkowych informacji lub dokumentów, w tym wykraczających poza listę wymogów informacyjnych, której pobranie jest możliwe w ramach formularza wniosku lub odwołania – dowód - § 13 ust 7 Regulaminu k. 64. Beneficjent składał oświadczenie, że zrozumiał i przyjmuje zasady rozpatrywania wniosków o przyznanie finansowania, które zostały zawarte w regulaminie, że zapoznał się z tymi zasadami co nie zwalnia go od zapoznania się z całokształtem przepisów prawa i postanowień dokumentów finansowania dotyczących finansowania programowego - § 13 ust 1 i 2 Regulaminu k. 63verte. Złożenie wniosku oznaczało akceptację Regulaminu oraz zasad ubiegania się i udzielania finansowania programowego opisanych w Regulaminie i Dokumentach Programowych – dowód - § 15 regulaminu k. 66verte. Powód był zobowiązany do prowadzenia monitoringu udzielania finansowania programowego oraz jego obsługi stosując w tym zakresie standardowe procedury ewidencji, raportowania i kontroli, w tym zwłaszcza przeciwdziałania nadużyciom, mógł współpracować w zakresie programu z partnerami programu, w tym w szczególności w zakresie pozyskiwania informacji, sprawozdawczości, raportowania, weryfikacji lub monitoringu, m. in. z KIR, bankami, instytucjami finansowymi, ZUS, Ministrem Rozwoju, Ministrem Finansów, KRS, KAS oraz pozyskiwać informacje od tych instytucji i organów w zakresie zgodnym z przepisami prawa, w ramach realizacji zadań wynikających z programu był uprawniony do administrowania, gromadzenia i powierzania dalej do przetwarzania danych osobowych – dowód - rozdział 5.1 załącznika nr (...) do Regulaminu k. 76verte. Powód 30 lipca 2020 roku zawarł z pozwanym umowę subwencji finansowej nr (...) – fakt niesporny, umowa k. 33-42verte. Pozwany złożył oświadczenie, że na dzień 31 grudnia 2019 roku był małym lub średnim przedsiębiorcą oraz że nie jest beneficjentem programu Tarcza Finansowa (...)dla Dużych Firm - § 1 pkt 2 umowy k. 33. Pozwany wniósł o subwencję finansową w wysokości 252.000,00 PLN - § 1 pkt 9 umowy k. 33verte. Po zawarciu umowy powód weryfikował przedstawione przez pozwanego dane i złożone oświadczenia na podstawie informacji uzyskanych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i Ministerstwa Finansów, a następnie miał prawo podjęcia decyzji: o wypłacie subwencji finansowej we wnioskowanej wysokości i o wypłacie subwencji finansowej w wysokości mniejszej niż wnioskowana, także o odmowie wypłaty subwencji finansowej – dowód -§ 2 ust. 8-10 umowy k. 35. Do czasu całkowitego zwrotu subwencji finansowej powód mógł kontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem umowy przez przedsiębiorcę. W przypadku stwierdzenia nieprawdziwości informacji lub oświadczeń zawartych w umowie powód mógł podjąć decyzję o zwrocie całości lub części subwencji finansowej. W takim przypadku subwencja finansowa stawała się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia przedsiębiorcy informacji o decyzji powoda w sposób pozwalający przedsiębiorcy zapoznać sią z informacją o decyzji – dowód - § 3 ust 6 umowy k. 37verte. Regulamin stanowił integralną część umowy, treść regulaminu mogła być w każdym czasie pozyskana, odtwarzana lub utrwalana przez przedsiębiorcę ze wskazanej strony internetowej – fakty niesporne, § 11 ust. 5 umowy k. 40. Pozwany złożył oświadczenie, że zapoznał się z regulaminem, rozumie go i akceptuje jego treść – fakt niesporny, § 11 ust. 4 umowy k. 40. Weryfikacja przez powoda spełnienia warunków korzystania ze wsparcia finansowego w ramach programu Tarcza finansowa(...)dla Małych i Średnich Firm była dokonywana w sposób zautomatyzowany – fakt niesporny. Powód 31 lipca 2020 roku podjął decyzję o wypłacie na rzecz pozwanego subwencji finansowej w wysokości 234.360,00 PLN – dowód – decyzja k. 86, potwierdzenie przelewu k. 88. CBA przekazało powodowi 21 maja 2021 roku, powtórzoną 4 maja 2023 roku i 10 lipca 2024 roku negatywną rekomendację dotyczącą pozwanego – dowód – pismo k. 90. Służby zalecały niewypłacanie lub nieumarzanie wypłaconych subwencji finansowych ze środków publicznych pozwanemu z uwagi na zwiększone ryzyko wystąpienia przestępstw korupcyjnych, ekonomicznych lub prania pieniędzy, a także zagrożeń dla interesu ekonomicznego państwa i ryzyka wykorzystania udzielonych środków finansowych w sposób niezgodny z celem i regulaminem programu Tarcza Finansowa – pismo k. 90. Centralne Biuro Antykorupcyjne informowało powoda, że analizując dane i informacje dotyczące beneficjentów subwencji finansowej zidentyfikowało po stronie pozwanego zwiększone ryzyko wykorzystania subwencji finansowej niezgodnie z celem i regulaminem programu – pismo k. 90. Powód 8 marca 2024 roku wydał decyzję o konieczności zwrotu przez pozwanego całej przyznanej kwoty subwencji finansowej w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia decyzji – dowód – decyzja k. 95. Powód uzasadnił obowiązek zwrotu na podstawie § 10 ust 9 Regulaminu, wartość subwencji podlegającej zwrotowi określono na kwotę 234.360,00 PLN – dowód - decyzja k. 95. Na podstawie danych przekazanych przez Krajową Administrację Skarbową i z Krajowego Rejestru Karnego, Centralne Biuro Antykorupcyjne podało, że 20 lutego 2018 roku wobec A. K. (prezesa zarządu spółki w okresach od 25 kwietnia 2008 roku do 31 sierpnia 2021 roku oraz 30 grudnia 2021 roku do 11 kwietnia 2022 roku) zapadł wyrok skazujący z art. 77 § 2 w zw. z art. 6 § 2 w zw. z art. 9 § 3 ustawy kodeks karny skarbowy, w sprawie prowadzonej przez Izbę Administracji Skarbowej w Ł. nr rej. (...) – dowód - informacja CBA w sprawie k. 155-155verte. Ponadto z danych Krajowego Rejestru Karnego wynika, że w latach 2013-2022 wobec A. K. zapadły prawomocne wyroki w sprawach z art. 224 § 1; 224 § 2 (wymuszenie); 226 § 1 (znieważenie funkcjonariusza); 11 § 2; 11 § 3; 69 § 1; 70 § 1; 71 § 1; 85 w zw. z 86 § 2.; 63 § 1; 85 § 1; 85 § 1 w zw. z art. 86 § 1.; 85 § 2; 86 § 2; 14 § 1; 286 § 1 (oszustwo); 37a § 1; 34 § 1a pkt 1, 284 § 2 (przywłaszczenie powierzonej rzeczy ruchomej) ustawy kodeks karny, z art. 77 § 2, 54 § 2, 39 § 1, 6 § 2 i 9 § 3 ustawy kodeks karny skarbowy, z art. 79 pkt 4 ustawy o rachunkowości, a także w sprawie z art. 586 ustawy kodeks spółek handlowych – dowód – informacja k. 155verte. Funkcjonariusze CBA ujawnili, że na stopień stwierdzonego ryzyka wpływ miał również fakt, że pozwany dokonał wstecznych zgłoszeń w ZUS w sytuacji, gdy poziom zatrudnienia determinował fakt i wysokość przyznanej subwencji finansowej – dowód – informacja k. 155verte.

Sąd Okręgowy ocenił materiał dowodowy

Zgodnie z art. 232 k.p.c. strona zobowiązana jest zgłaszać wnioski dowodowe. Ma także obowiązek dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i przedstawiać dowody. Ewentualne ujemne skutki nieprzedstawienia dowodu obciążają stronę, która nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku tak wyrok Sądu Najwyższego z 15 lipca 1999 roku, sygn. akt I CKN 415/99. Skutkiem niewykazania przez stronę prawdziwości jej twierdzeń o faktach, ale tylko istotnych dla sprawy jest to, że twierdzenie strony zasadniczo nie będą mogły stanowić podstawy rozstrzygnięcia sporu. W myśl ogólnych zasad procesowych na powodzie spoczywa ciężar udowodnienia faktów uzasadniających dochodzenie roszczenie – wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 1997 roku, II CKN 531/97, zaś na stronie pozwanej obowiązek wykazania, że powodowi jego żądanie nie przysługuje – wyrok Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2006 roku, IV CSK 299/06. Samo twierdzenie strony nie jest dowodem, a twierdzenie dotyczące istotnej dla sprawy okoliczności powinno być udowodnione przez stronę ją zgłaszającą – tak wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 2001 roku, sygn. akt I PKN 660/00. Obowiązująca w procesie cywilnym zasada kontradyktoryjności zwalnia sąd orzekający z odpowiedzialności za rezultat postępowania dowodowego, którego dysponentem są same strony - wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 1997 roku, sygn. akt II UKN 406/97.

Przepis art. 3 k.p.c. zobowiązuje obydwie strony procesu do przedstawiania twierdzeń i dowodów na ich poparcie. Obowiązujący w sprawach gospodarczych przepis art. 458 ⁵ k.p.c. stanowi, że powód jest obowiązany ponadto powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie, a pozwany - w odpowiedzi na pozew, szczególnie, że został prawidłowo pouczony. Twierdzenia i dowody powołane z naruszeniem § 1-3 podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, że ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. W takim przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym ich powołanie stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania - art. 458 ⁵ § 1 i 4 k.p.c. Dowody z dokumentów nie były kwestionowane przez strony ani pod kątem ich autentyczności, ani prawdziwości. Fakty istotne dla rozstrzygnięcia nie były zaprzeczone przez pozwanego, a zatem na podstawie art. 229 k.p.c. nie wymagały dowodu. Pozwany podnosił w sprawie fakty nieistotne dla rozstrzygnięcia jak: wykorzystanie subwencji na cele określone w Regulaminie i umowie i brak zarzutów co do pozwanego popełnienia przestępstw korupcyjnych, prania pieniędzy, czy niezgodnych z prawem.

Pozwany nie zaprzeczał ustaleniom CBA jako prawdziwym. Wnosił o zobowiązanie CBA do złożenia szczegółowej informacji wskazującej na dokumenty, metodykę analizy danych oraz opracowanego algorytmu stanowiących podstawę negatywnej rekomendacji. Skoro zatem chodziło o analizę w niniejszym postępowaniu pracy CBA, to taki dowód nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia. Sąd nie jest ani do sprawdzania, czy CBA podając, że korzysta z powszechnie dostępnego KRK, to miał do tego metodykę analizy danych, ani nie ma to znaczenia w sprawie.

Sąd pominął dowód z zeznań świadka J. P. na potwierdzenie wykorzystania subwencji przez pozwanego jako faktów niespornych i nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Spór dotyczył zwrotu, a nie wykorzystania subwencji finansowej w związku z negatywną rekomendacją CBA. Powód nie kwestionował sposobu wykorzystania środków z przyznanej subwencji.

Sąd pominął dowód z przesłuchania A. K. w charakterze strony jako niemożliwy do przeprowadzenia, gdyż jako pełnomocnik strony pozwanej nie mógł zostać przesłuchany w charakterze strony.

Sąd pominął dowód z przesłuchania A. K. w charakterze świadka na potwierdzenie faktów procedowania, a także wykorzystania przyznanej subwencji finansowej, gdyż były to fakty niesporne i nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Zwrot subwencji oparty był na podejrzeniu wystąpienia nadużyć w związku z negatywną rekomendacją CBA i nie miał związku z faktycznym wykorzystaniem przez pozwaną środków z subwencji. Również procedura przyznania subwencji była w sprawie bezsporna.

Sąd pominął dowód z dokumentów złożonych na rozprawie przez pozwanego. Złożone przez pozwanego dokumenty dowodzić miały braku podstaw negatywnego rozpoznania wniosku o przyznanie subwencji w związku z czym pozostawały bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Na podstawie złożonego przez pozwanego wniosku powód przyznał wnioskowaną subwencję finansową. Na skutek dwukrotnych (z 2021 roku i 2023 roku) negatywnych rekomendacji CBA powód wydał decyzję z zwrocie subwencji finansowej.

Sąd pominął dowód ze szczegółowej informacji wskazującej na dokumenty, metodykę analizy danych oraz opracowanego algorytmu stanowiących podstawę negatywnej rekomendacji dla pozwanej wydanej przez CBA. Pozwany nie zaprzeczył, że A. K. został skazany za przestępstwa wskazywane przez CBA, a CBA powołało się na dane z Krajowego Rejestru Karnego. Ustalenia CBA są szczegółowe i dotyczą skazania prezesa zarządu pozwanego i to w okresie sprawowania przez niego funkcji za przestępstwa: przywłaszczenia, oszustwa, oszustwa podatkowego i wymuszenia. CBA nie było zobowiązane do składania zaświadczenia z KRK o karalności prezesa zarządu pozwanego. To pozwany twierdząc, że informacja CBA nie odpowiada prawdzie powinien złożyć zaświadczenie z KRK, że jest osobą niekaraną. W konsekwencji okoliczność, że były prezes zarządu pozwanej był karany za wymienione przez CBA przestępstwa należy uznać za bezsporny.

Sąd odmówił skierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości UE o zgodność i możliwość zwrotu subwencji przyznanych z (...) Tarcza Finansowa w zakresie decyzji UE z dnia 23 grudnia 2020 r. nr (...) oraz w kontekście art. 325 traktatu o funkcjonowaniu UE. Trybunał Sprawiedliwości UE orzeka w sprawach zgodności przepisów prawa krajowego z przepisami unijnymi. Treść formułowanego przez pozwaną pytania dotyczy sposobu realizacji programu opartego decyzji Unii Europejskiej i nie ma związku z przepisami prawa krajowego. W konsekwencji tak sformułowane pytanie prejudycjalne jest niedopuszczalne i zmierza jedynie do przedłużenia postępowania.

Sąd Okręgowy zważył

Przepis art. 353 ¹ k.c. wyraża obowiązującą w prawie obligacyjnym zasadę wolności umów, która nie ma jednak charakteru absolutnego doznając ograniczeń w zakresie treści i celu umowy. Przepis ten wprowadza trzy rodzaje ograniczeń: ustawę, właściwość (naturę) stosunku prawnego i zasady współżycia społecznego. W ramach art. 353 ¹ k.c. strony mają do wyboru następujące możliwości: przyjęcie bez jakichkolwiek modyfikacji określonego typu umowy uregulowanej normatywnie, zawarcie umowy nazwanej z równoczesnym wprowadzeniem do niej odmienności, w tym także połączenie cech kilku umów nazwanych (tzw. umowy mieszane) lub zawarcie umowy nienazwanej, której treść ukształtują według swego uznania (z zachowaniem ograniczeń wynikających z art. 353 ¹ k.c.) – tak Sąd Najwyższy w wyroku z 6 listopada 2002 roku, I CKN 1144/00. W tym więc zakresie strony mogą swobodnie decydować o zawarciu lub nie, rozwiązaniu umowy, wyborze kontrahenta i dowolnie kształtować treść stosunku obligacyjnego. Tylko w zakresie przez nie nieuregulowanym znajdą zastosowanie odpowiednie przepisy kodeksu cywilnego. Dłużnik zobowiązany jest do wykonania zobowiązania zgodnie z jego treścią, w sposób odpowiadający celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a nadto istniejącym w tym zakresie ustalonym zwyczajom. W taki sam sposób wierzyciel zobowiązany jest do współdziałania przy wykonaniu zobowiązania - art. 354 k.c. Strony mogą umownie określić miejsce i termin świadczenia. W braku odnośnych uzgodnień w tym zakresie będące przedmiotem umowy świadczenie pieniężne winno być spełnione w miejscu zamieszkania lub siedzibie wierzyciela w chwili wykonania zobowiązania (art. 454 § 1 k.c.). Termin świadczenia w braku postanowień umowy, nie wynikający też z właściwości zobowiązania wyznacza wezwanie dłużnika do jego wykonania - art. 455 k.c. Zgodnie z art. 481 § 1 k.c. opóźnienie dłużnika ze spełnieniem świadczenia pieniężnego uzasadnia żądanie odsetek przez wierzyciela, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności.

Strony łączyła umowa subwencji finansowej nr (...) z 30 lipca 2020 roku, na podstawie której powód wypłacił subwencję w wysokości 234.360,00 PLN. Umowa stanowi podstawę prawną roszczenia powoda. Na jej podstawie wobec tego, że Regulamin stanowi integralną część umowy, w oparciu o § 10 ust. 9 Regulaminu powód żąda zwrotu udzielonej subwencji. Z tego postanowienia Regulaminu wynika dla pozwanego obowiązek zwrotu otrzymanej subwencji, w całości lub w części, w przypadku uzasadnionego podejrzenia wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć. Informacja CBA złożona w odpowiedzi na zarządzenie Sądu nie była okólnikiem, nie popartym konkretnymi ustaleniami, że po stronie pozwanego zachodzi uzasadniona obawa wystąpienia nadużyć. Ustalenia CBA są szczegółowe i dotyczą skazania prezesa zarządu pozwanego i to w okresie sprawowania przez niego funkcji za przestępstwa: przywłaszczenia, oszustwa, oszustwa podatkowego i wymuszenia. CBA nie było zobowiązane do składania zaświadczenia z KRK o karalności prezesa zarządu pozwanego. To pozwany twierdząc, że informacja CBA nie odpowiada prawdzie powinien złożyć zaświadczenie z KRK, że jest osobą niekaraną. Pozwany, którego prezesem zarządu był skazany za przestępstwa przeciwko mieniu, ponadto który nie złożył zgodnego z prawdą oświadczenia do ZUS stwarzał znaczne ryzyko popełnienia nadużyć przy wykorzystaniu pomocy publicznej. Wbrew twierdzeniu pozwanego powód nie był zobowiązany udowodnić, że doszło do nieprawidłowego wykorzystania subwencji ani tego, że zaistniały inne nadużycia. W regulaminie mowa jest o uzasadnionych podejrzeniach, a te wynikały z konkretnych ustaleń Centralnego Biura Antykorupcyjnego, a zatem wyspecjalizowanej jednostki do zwalczania przestępstw gospodarczych. Ani powód, ani Sąd z urzędu nie byli zobowiązani do ustalania, co leży u podstaw negatywnej rekomendacji, a tym bardziej sprawdzania, czy jest ona uzasadniona. Należy podkreślić, że wprowadzenie rządowego programu „Tarcza Finansowa (...) dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw” było podyktowane nadzwyczajnymi okolicznościami związanymi z pandemią COVID-19. Wprowadzenie w życie programu musiało być szybkie, aby program mógł osiągnąć swój skutek w postaci udzielenia efektywnej pomocy przedsiębiorcom, którzy potrzebowali wsparcia finansowego. Realizacja programu odbywała się za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość, w tym przede wszystkim za pośrednictwem bankowości elektronicznej. Weryfikacja wnioskodawców, w tym pozwanego miała charakter zautomatyzowany, gdyż beneficjenci podawali we wnioskach o przyznanie subwencji określone dane i informacje, które ze względu na dużą ilość wniosków były stopniowo porównywane z danymi pozyskanymi od Ministerstwa Finansów, Krajowej Administracji Skarbowej, CBA oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Powód nie zarzucał pozwanemu, że złożył nieprawdziwe oświadczenia ani, że niewłaściwie wykorzystał środki uzyskane jako pomoc publiczną. Logiczne i leżące w dobrze pojętym interesie przedsiębiorców było założenie programu, że w braku podstaw do odmowy, w znaczeniu nieistnienia podejrzenia wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć, subwencja była niezwłocznie wypłacana, a dopiero uzyskanie informacji o zaistnieniu podejrzenia wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć powód wydawał decyzję o jej zwrocie. W tym czasie przedsiębiorca był odpowiednio chroniony, w czasie pandemii COVID-19 uzyskiwał niezbędną pomoc państwa i mógł korzystać ze środków finansowych w sposób zgodny z założeniami programu. Obowiązek zwrotu subwencji powstawał dopiero po wydaniu decyzji, co oznacza, że długotrwałość postępowania mającego na celu wyjaśnienie istnienia podejrzenia wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć było zgodne z interesem beneficjenta, który całkowicie bezpłatnie dysponował wypłaconymi mu środkami. Podkreślenia wymaga, że pozwany uzyskał wnioskowaną subwencję i korzystał z wypłaconych środków przez ponad 3 lata nie ponosząc z tego tytułu żadnych obciążeń finansowych. Powód nie domaga się zwrotu subwencji z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia nienależnie wypłaconej subwencji. Wprowadzenie do regulaminu wymogu badania faktycznego zaistnienia konkretnych nadużyć spowodowałoby przedłużenie postępowań w sprawach o udzielenie subwencji, lub w sprawie rozliczenia tejże, a jest poza sporem, że po zakończeniu rozliczenia powód nie mógł żądać zwrotu. Nie może być kwestionowane, że jest uzasadnionym podejrzeniem wystąpienia jakichkolwiek nadużyć skazanie za kilka przestępstw przeciwko mieniu i skarbowych prezesa zarządu pozwanego. Prezes zarządu bowiem nie tylko kieruje sprawami spółki i reprezentuje ją na zewnątrz, to zarządza majątkiem i finansami pozwanego. Przeciwko pozwanemu nie mogły się toczyć postępowania w zakresie korupcji, prania pieniędzy, czy jakiekolwiek inne postępowania karne, gdyż pozwany jest spółką. Postępowania karne mogły toczyć wyłącznie przeciwko prezesowi zarządu pozwanego jako ewentualnemu sprawcy takich przestępstw i jak wynika z danych KRK prezes zarządu pozwanego był karany w okresie sprawowania funkcji. Prezes zarządu pozwanego był skazany w okresie pełnienia funkcji za przestępstwa przeciwko mieniu i karno-skarbowe, a z wpisu w KRS wynika, że jest powiązany rodzinnie z jedynym wspólnikiem pozwanego i obecnym prezesem zarządu. Wzmacnia to twierdzenie powoda o istnieniu uzasadnionego podejrzenia wystąpienia jakiegokolwiek rodzaju nadużyć w związku z udzieloną subwencją finansową. Ponadto pozwany dokonał wstecznych zgłoszeń w ZUS, a poziom zatrudnienia determinował fakt i wysokość przyznanej subwencji. Zawierając umowę pozwany wyraził zgodę na kontrolę następczą jego oświadczenia oraz na kontrolę okoliczności mogących uzasadniać żądanie zwrotu subwencji w sytuacji określonej w § 10 ust 9 Regulaminu. Z zaakceptowanego przez pozwanego Regulaminu wynikało także, że realizacja programu objęta była tarczą antykorupcyjną CBA i tarczą cyberbezpieczeństwa ABW w konsekwencji, powód był zobowiązany do uwzględniania w toku realizacji programu m.in. rekomendacji CBA wydawanych wobec beneficjentów. Podmiot udzielający pomocy publicznej musiał być wyposażony w instrumenty służące weryfikacji prawidłowości udzielania subwencji. Pomoc publiczna udzielona beneficjentowi wobec którego wystąpiły uzasadnione wątpliwości wystąpienia jakichkolwiek nadużyć w świetle zasad programu naruszałaby art. 107 ust. 2b Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Niedomaganie się zwrotu nieprawidłowo (bezzasadnie) udzielonej pozwanemu subwencji stanowiłoby naruszenie zasady zgodnego z celami Programu, zatwierdzonego przez Komisję Europejską dysponowania środkami pomocy publicznej.

Umowa zawarta przez strony nie jest typową umową cywilnoprawną. Jest stosunkiem zobowiązaniowym polegającym na udzieleniu przez powoda finansowania, do dyspozycji którego pozostawiono środki publiczne, w znacznej części składające się ze środków pochodzących z Unii Europejskiej. Ze względu na pochodzenie środków do dyspozycji powoda pozostawiono szereg instrumentów, których użycie w „normalnych” relacjach obligacyjnych mogłyby pozostać w sprzeczności z zasadą równości stron. Powód nie narusza zasad współżycia społecznego żądając zwrotu od pozwanego udzielonej subwencji. Finansowanie w ramach tego Programu stanowiło pomoc publiczną w niwelowaniu poszkodowanym przedsiębiorcom skutków pandemii COVID-19. Środki przeznaczone na tę pomoc musiały być kontrolowane i rozliczane, szczególnie w trakcie trwania umowy. Program zatwierdzony przez Komisję Europejską i Regulamin umożliwiały właściwą kontrolę i rozliczanie pomocy publicznej.

Pozwany traktuje uzyskaną subwencję jak bezwzględnie mu należną i bezzwrotną. Decyzja o udzieleniu subwencji finansowej nie miała jednak charakteru deklaratoryjnego . Jej uzyskanie nie stanowiło bezwarunkowego uprawnienia przedsiębiorcy ubiegającego się o udział w programie. Zgodnie z Regulaminem, możliwość uzyskania subwencji nie stanowiła:

- oferty powoda ani Skarbu Państwa skierowanej do jakiejkolwiek osoby lub nieograniczonego kręgu osób w zakresie zawarcia jakiejkolwiek umowy lub nawiązania innego stosunku prawnego;

- przyrzeczenia publicznego składanego przez powoda lub Skarb Państwa w odniesieniu do jakiegokolwiek elementu programu ani

- jakiegokolwiek wiążącego lub niewiążącego zobowiązania powoda lub Skarb Państwa do dokonania jakiejkolwiek czynności faktycznej lub prawnej.

Nie można zatem uznać, że złożenie oświadczenia o treści zgodnej z warunkami programu gwarantowało pozwanemu prawo do subwencji, która wypłacona, nie podlegała zwrotowi także wtedy, gdy powód powziął uzasadnione podejrzenie, że środki z subwencji mogą zostać przeznaczone na cele niezgodne z założeniami programu.

Pozwany przed zamknięciem rozprawy podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda i twierdził, że roszczenie powoda powinno być wymagalne w dniu wypłaty subwencji. Zgodnie z art. 117 § 1 i 2 k.c., z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne. Zgodnie z art. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Zgodnie z art. 120 § 1 k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Do czasu całkowitego rozliczenia subwencji powód miał prawo żądać jej zwrotu. Zwrotu powód zażądał 8 marca 2024 roku i wyznaczył pozwanemu 14 dniowy termin zwrotu subwencji, tym samym roszczenie powoda o zwrot subwencji stało się wymagalne najwcześniej 23 marca 2024 roku. Pozew został złożony 12 sierpnia 2024 roku. Biorąc pod uwagę trzyletni termin przedawnienia roszczenia należy stwierdzić, że roszczenie powoda nie jest przedawnione.

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. Powód żądał odsetek ustawowych za opóźnienie od 29 marca 2024 roku, zatem korzystniej dla pozwanego. Pozwany był w zwłoce od 24 marca 2024 roku.

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd orzekł jak w wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1, art. 98 § 1 ¹ i § 3 k.p.c. Na koszty poniesione przez wygrywającego powoda składa się opłata od pozwu w wysokości 11.718,00 PLN, kwota 10.800,00 PLN tytułem opłaty za czynności radcy prawnego, ustalona na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 roku poz. 1935 ze zm.) oraz kwota 17,00 PLN tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

SSO Ewa Dietkow