Treść orzeczenia XVII AmA 75/23 - Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

XVII AmA 75/23 - wyrok z uzasadnieniem Sąd Okręgowy w Warszawie z 2025-07-08

Sygn. akt XVII AmA 75/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lipca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
w składzie:

Przewodniczący –	Sędzia SO Monika Pawłowska
Protokolant –	st.sekr. sądowy Joanna Preizner-Offman

po rozpoznaniu 17 czerwca 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z odwołania (...) Kancelaria (...) (...) sp. k. z siedzibą w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 22 maja 2023 r. Nr (...), znak: (...)

o uznanie postanowień wzorców umów za niedozwolone

1. oddala odwołanie;

2. zasądza od (...) Kancelaria (...) (...) sp. k. z siedzibą w W. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

Sędzia SO Monika Pawłowska

Sygn. akt XVII AmA 75/23

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK, pozwany), decyzją z 22 maja 2023 r. nr (...):

I. Na podstawie art. 23b ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 275 ze zm.), po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, uznał postanowienia wzorców umów stosowane przez (...) Kancelarię (...) (...) sp. k. w W. o treści:

1. „Oświadczenia Klienta – zestaw zgód i oświadczeń, niezbędnych do rozpoczęcia przez Kancelarię realizacji Umowy, których Klient udziela ustnie w trakcie rozmowy telefonicznej z przedstawicielami Kancelarii, a następnie pisemnie, poprzez własnoręczny podpis na przekazanych dokumentach w pakiecie startowym, w tym zgoda na przetwarzanie danych, oświadczenia w zakresie wysokości zadłużenia i Wierzycieli, pełnomocnictwa, oświadczeniu o zgodzie na przystąpienie do Planu Redukcji Zadłużenia i świadomości konsekwencji z tym związanych” (§ 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...), § 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) oraz § 1 wzoru umowy dotyczącej programu (...)),

2. „Kwota Wpłaty może ulec zmianie w trakcie realizacji Programu, w zależności od ilości Wierzycieli akceptujących propozycje ugodowe, spłaconych Wierzycieli oraz w związku zmianami sytuacji finansowej Klienta. W takim przypadku Kancelaria przekaże Klientowi zaktualizowany Harmonogram Spłaty” (§ 7.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...)),

3. „Kwota Wpłaty może ulec zmianie w trakcie realizacji Programu, w zależności od ilości Wierzycieli akceptujących propozycje ugodowe, spłaconych Wierzycieli oraz w związku zmianami sytuacji finansowej Klienta. W takim przypadku Kancelaria przekaże Klientowi zaktualizowaną informację o wysokości miesięcznej Wpłaty oraz długości Programu” (§ 7.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 7.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...)),

4. „Kwota Wpłaty może ulec zmianie w trakcie realizacji Programu, w zależności od ilości Wierzycieli akceptujących propozycje ugodowe, spłaconych Wierzycieli oraz w związku zmianami sytuacji finansowej Uczestnika Programu (...). W takim przypadku Kancelaria przekaże Uczestnikowi Programu (...) zaktualizowany Plan Spłaty” (§ 7.3 wzoru umowy dotyczącej programu (...)),

5. „W gestii Kancelarii leży zarządzanie dostępnym budżetem Klienta zgromadzonym na Rachunku Bankowym w ten sposób, aby potrącanie Wynagrodzenia nie kolidowało z realizacją Umowy” (§ 8.10 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...), § 8.7 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 8.6 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...)),

6. „W gestii Kancelarii leży zarządzanie dostępnym budżetem Uczestnika Programu (...) zgromadzonym na Rachunku Bankowym w ten sposób, aby potrącanie Wynagrodzenia Od Sukcesu nie kolidowało z realizacją Umowy (...) (§ 8.8 wzoru umowy dotyczącej programu (...)),

7. „Dodatkowe koszty i opłaty

W przypadku (i) wystąpienia konieczności podjęcia działań wykraczających poza zakres Umowy, bądź (ii) na życzenie Klienta świadczenia dodatkowych usług (np. reprezentacja w sporze sądowym), bądź (iii) konieczności pokrycia kosztów nie wskazanych w treści Umowy (np. opłaty skarbowe od kolejnych Pełnomocnictw, koszt podróży poza teren (...) W.), Kancelaria poinformuje o wysokości takich ewentualnych kosztów, które w przypadku ich zaakceptowania przez Klienta na podstawie pisemnego zlecenia, zostaną potrącone z przyszłych Wpłat.

Negatywne konsekwencje związane z rezygnacją przez Klienta z uiszczenia zgłoszonych przez Kancelarię kosztów, wskazanych do realizacji Umowy, obciążają wyłącznie Klienta. Kancelaria nie jest zobowiązana do samodzielnego ponoszenia takich kosztów” (§ 9 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...)),

8. „Dodatkowe koszty i opłaty

W przypadku (i) wystąpienia konieczności podjęcia działań wykraczających poza zakres Umowy, bądź (ii) na życzenie Klienta świadczenia dodatkowych usług (np. reprezentacja w sporze sądowym), bądź (iii) konieczności pokrycia kosztów nie wymienionych w treści Umowy i Załącznika nr 4 (o ile taka konieczność wystąpiła po stronie Klienta i wyraził on zgodę na pokrycie takiego kosztu), Kancelaria poinformuje o wysokości takich ewentualnych kosztów, które w przypadku ich zaakceptowania przez Klienta na podstawie pisemnego zlecenia, zostaną potrącone z przyszłych Wpłat.

9. „Dodatkowe koszty i opłaty

W przypadku (i) wystąpienia konieczności podjęcia działań wykraczających poza zakres Umowy, bądź (ii) na życzenie Klienta świadczenia dodatkowych usług (np. reprezentacja w sporze sądowym), bądź (iii) konieczności pokrycia kosztów nie wymienionych w treści Umowy i Załącznika nr 4, o ile taka konieczność wystąpiła po stronie Klienta i wyraził on zgodę na pokrycie takiego kosztu, Kancelaria poinformuje o wysokości takich ewentualnych kosztów, które w przypadku ich zaakceptowania przez Klienta na podstawie pisemnego zlecenia, zostaną potrącone z przyszłych Wpłat.

10. „Dodatkowe koszty i opłaty

W przypadku (i) wystąpienia konieczności podjęcia działań wykraczających poza zakres Umowy (...), bądź (ii) na życzenie Uczestnika świadczenia dodatkowych usług (np. reprezentacja w sporze sądowym), bądź (iii) konieczności pokrycia kosztów nie wskazanych w treści Umowy (...) (np. opłaty skarbowe od kolejnych Pełnomocnictw, koszt podróży poza teren (...) W.), Kancelaria poinformuje o wysokości takich ewentualnych kosztów, które w przypadku ich zaakceptowania przez Uczestnika Programu (...) na podstawie pisemnego zlecenia, zostaną potrącone z przyszłych Wpłat.

Negatywne konsekwencje związane z rezygnacją przez Uczestnika Programu (...) uiszczenia zgłoszonych przez Kancelarię kosztów, wskazanych do realizacji Programu (...), obciążają wyłącznie Uczestnika. Kancelaria nie jest zobowiązana do samodzielnego ponoszenia takich kosztów” (§ 9 wzoru umowy dotyczącej programu (...)),

11. „Umowa zostaje zawarta na czas określony realizacji przez Strony, nie dłuższy jednak niż […] miesięcy od daty zawarcia Umowy i dokonania płatności pierwszej Wpłaty, z możliwością jej przedłużenia” (§ 11. 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...), § 11.1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 11. 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...)),

12. „Kancelaria jest uprawniona do rozwiązania niniejszej Umowy bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w sytuacji, gdy Klient Programu nie dokonał dwóch pełnych Wpłat zgodnie z Harmonogramem Spłaty” (§ 11.4 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...), § 11.6 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 11.6 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...)),

13. „Kancelaria jest uprawniona do rozwiązania niniejszej Umowy (...) bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w sytuacji, gdy Uczestnik Programu (...) nie dokonał dwóch pełnych Wpłat zgodnie z Planem Spłaty” (§ 11.4.a wzoru umowy dotyczącej programu (...)),

14. „Do czasu zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1 niniejszego paragrafu, korespondencja kierowana na dotychczasowy adres lub dotychczasowe dane kontaktowe Strony, jest uznawana za skutecznie doręczoną” (§ 12.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...), § 12.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 12.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) oraz § 12.3 wzoru umowy dotyczącej programu (...)),

za niedozwolone postanowienia umowne, o których mowa w art. 385¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.), co stanowi naruszenie art. 23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów - i zakazał ich wykorzystywania.

II. Na podstawie art. 23b ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 275 ze zm.) po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone nałożył na (...) Kancelarię (...) (...) sp. k. w W. środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych określonych w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji, według następujących zasad:

1. opublikowania w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na koszt Spółki na jej stronie internetowej, która na dzień wydania niniejszej decyzji mieści się pod adresem www.(...).pl oświadczenia o następującej treści:

„W związku z wydaniem i uprawomocnieniem się decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr (...) z dnia 22 maja 2023 r., niniejszym uprzejmie informujemy, iż Prezes UOKIK uznał za niedozwolone postanowienia umowne dotyczące:

- składanych przez konsumenta oświadczeń niezbędnych do rozpoczęcia przez Kancelarię realizacji umowy, których Klient udziela ustnie w trakcie rozmowy telefonicznej z przedstawicielami Kancelarii, a następnie pisemnie, poprzez własnoręczny podpis na przekazanych dokumentach w pakiecie startowym,

- możliwości zmiany wartości kwot wpłat w trakcie realizacji Programu, w zależności od ilości Wierzycieli akceptujących propozycje ugodowe, spłaconych Wierzycieli oraz w związku zmianami sytuacji finansowej Klienta,

- uprawnienia Kancelarii do zarządzania dostępnym budżetem Klienta zgromadzonym na Rachunku Bankowym,

- pobierania dodatkowych kosztów i opłat w przypadku wystąpienia konieczności podjęcia działań wykraczających poza zakres umowy, bądź na życzenie Klienta świadczenia dodatkowych usług, lub konieczności pokrycia kosztów nie wymienionych w treści umowy, a także negatywnych konsekwencji związanych z rezygnacją klienta z uiszczenia zgłoszonych przez Kancelarię kosztów,

- uprawnienia Kancelarii do przedłużenia umowy,

- uprawnienia Kancelarii do rozwiązania Umowy bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w sytuacji, gdy Klient Programu nie dokonał dwóch pełnych Wpłat zgodnie z wyznaczonymi terminami,

- uznawania za skuteczne doręczenie korespondencji kierowanej na dotychczasowy adres lub dotychczasowe dane kontaktowe konsumenta,

które zostały zamieszczone we wzorcach umów Programów (...) oraz (...).

Oznacza to również, że powyższe postanowienia są bezskuteczne wobec konsumentów.

Jednocześnie prawomocna decyzja Prezesa UOKiK może być pomocna dla konsumentów przy indywidualnym dochodzeniu roszczeń związanych ze stosowaniem niedozwolonych postanowień umownych, określonych w niniejszej decyzji. Sąd powszechny związany jest bowiem decyzją Prezesa Urzędu w zakresie stwierdzenia niedozwolonego charakteru tychże klauzul.

Szczegółowe informacje dostępne są w decyzji Prezesa UOKiK nr (...) z dnia 22 maja 2023 r. opublikowanej na stronie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod adresem [tutaj zostanie dodane hiperłącze (link) odsyłające do wersji jawnej decyzji w bazie decyzji dostępnej pod adresem www.uokik.gov.pl]”.

Oświadczenie jw. Spółka opublikuje w ten sposób, że:

a) treść przedmiotowego oświadczenia będzie dostępna i utrzymana na stronie internetowej www.(...).pl przez okres 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji,

b) tekst powyższego oświadczenia będzie wyjustowany oraz wpisany czarną czcionką (kod szesnastkowy RGB #000000) ARIAL na białym tle (kod szesnastkowy RGB #ffffff),

c) tekst zostanie zamieszczony w górnej części strony głównej domeny www.... z możliwością zamknięcia informacji przez użytkownika; pełna treść powyższego oświadczenia ma być widoczna przez cały czas, gdy użytkownik jest na stronie (niezależnie od tego, czy strona jest przez użytkownika przewijana) i samodzielnie nie zamknie tej informacji (oświadczenie nie może przybrać formy np. rotacyjnego banera czy slajdera),

d) wielkość czcionki powinna odpowiadać wielkości czcionki zwyczajowo używanej na ww. stronie internetowej, tekst umieszczony w ramce, o rozmiarze takim, aby była ona w całości wypełniona oświadczeniem, o którym mowa w niniejszym punkcie, z uwzględnieniem marginesu 2,5 cm z każdej strony,

e) w przypadku zmiany nazwy Przedsiębiorcy, jego przekształcenia lub przejścia praw i obowiązków na inny podmiot pod jakimkolwiek tytułem, powyższy obowiązek publikacyjny powinien być zrealizowany odpowiednio przez lub za pośrednictwem danego Przedsiębiorcy lub jego następcy prawnego, że wskazaniem nazw dawnej i nowej,

f) w przypadku zmiany adresu strony internetowej, należy niniejsze rozstrzygnięcie zastosować odpowiednio do strony internetowej funkcjonującej w dacie powstania obowiązku publikacji niniejszej decyzji,

g) w razie zmiany treści sentencji decyzji lub jej uzasadnienia przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów lub sąd powszechny, w zakresie podlegającym obowiązkowi publikacji, należy obowiązek ten wykonać zgodnie ze zmienioną treścią decyzji,

2. opublikowania w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na koszt Spółki na publicznie dostępnych profilach prowadzonych w mediach społecznościowych w serwisie (...) pod adresem (...) prawna, oświadczenia o treści:

„Konsumencie, w związku z decyzją Prezesa #UOKiK nr (...) z dnia 22 maja 2023 r. [tutaj: oficjalna nazwa przedsiębiorcy z odesłaniem w formie # lub @] informuje, że stosował niedozwolone postanowienia umowne dotyczące warunków realizacji umów związanych z przystąpieniami do Programów (...) oraz (...). #decyzjaUOKiK

[tutaj: oficjalna nazwa przedsiębiorcy z odesłaniem w formie # lub @] otrzymał karę pieniężną za #klauzuleabuzywne zamieszczone w wzorcach umów dotyczących ww. Programów, a Prezes #UOKiK zakazał ich wykorzystywania. Szczegółowy wykaz zakwestionowanych klauzul i wzorców umów, w których się znajdowały zamieszczony został tutaj.

Szczegółowe informacje dostępne są w decyzji Prezesa #UOKiK nr (...) z dnia 22 maja 2023 r. opublikowanej na stronie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod adresem [tutaj zostanie dodane hiperłącze (link) odsyłające do wersji jawnej decyzji w bazie decyzji dostępnej pod adresem www.uokik.gov.pl]”.

Oświadczenia jw. Spółka opublikuje w ten sposób, że:

1. ww. oświadczenia będą dostępne w mediach społecznościowych - F., przez okres 3 miesięcy od daty ich publikacji.

2. oświadczenia zostaną zamieszczone w ww. profilach w mediach społecznościowych w sposób umożliwiający stałe zapoznanie się użytkownika z ich treścią, tj. tak by tekst oświadczenia został umieszczony na tablicy (osi czasu) tych profili jako najbardziej aktualna informacja (post) wyświetlona przez użytkownika ww. serwisów (oświadczenie powinno zostać przypięte w formie pinezki),

3. fragment oświadczenia o treści „tutaj” powinien być zamieszczony w formie hiperłącza (linka) do wykazu zakwestionowanych klauzul i wzorców umów, wskazanych w sentencji niniejszej decyzji,

4. opublikowane oświadczenia nie mogą:

i. wykorzystywać opcji „Zakończ dystrybucję w Aktualnościach” (w okresie objętym obowiązkiem publikacyjnym),

ii. blokować możliwości dodawania komentarzy,

(...). blokować możliwości udostępniania (przekazywania dalej),

5. oświadczenia w formie postu zostaną dodane do relacji (F.) w pierwszym dniu realizacji obowiązku publikacyjnego, a po tej publikacji zostaną przypięte w prowadzonych tam profilach w sekcji „Wyróżnione relacje” i pozostaną tam przez okres 1 miesiąca,

6. oświadczenia zostaną sformułowane zgodnie z przyjętą strategią komunikacyjną, tj. post o decyzji będzie opublikowany na tych samych zasadach jak wszystkie inne i z użyciem takiej samej czcionki i wizualizacji jak w przypadku innych postów i wiadomości,

7. oświadczenia zostaną zamieszczone tak by były dostępne dla wszystkich użytkowników ww. serwisów, tj. by w ustawieniach prywatności miały status „publiczny”,

8. w przypadku zmiany profilu w ww. serwisie (F.) w czasie realizacji obowiązków publikacyjnych, oświadczenia w mediach społecznościowych zostaną opublikowane na innych profilach prowadzonych przez przedsiębiorcę,

9. w przypadku zmiany nazwy przedsiębiorcy, jego przekształcenia lub przejścia praw i obowiązków na inny podmiot pod jakimkolwiek tytułem, powyższy obowiązek publikacyjny powinien być zrealizowany odpowiednio przez lub za pośrednictwem danego przedsiębiorcy lub jego następcy prawnego, że wskazaniem nazw dawnej i nowej,

10. w razie zmiany treści sentencji decyzji lub jej uzasadnienia przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów lub sąd powszechny, w zakresie podlegającym obowiązkowi publikacji, należy obowiązek ten wykonać zgodnie ze zmienioną treścią decyzji.

III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 3a w związku z art. 106 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 275 ze zm.) z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 23a ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie określonym w pkt. I. niniejszej decyzji nałożył na (...) Kancelarię (...) (...) sp. k. z siedzibą w W. kary pieniężne, płatne do budżetu państwa, w następującej wysokości:

1. 37 605 zł za stosowanie postanowienia wzorca umowy określonego w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji,

2. 37 605 zł za stosowanie postanowień wzorca umowy określonych w punktach I.2, I.3 i I.4 sentencji niniejszej decyzji,

3. 75 211 zł za stosowanie postanowień wzorca umowy określonych w punktach I.5 i I.6 sentencji niniejszej decyzji,

4. 75 211 zł za stosowanie postanowień wzorca umowy określonych w punktach I.7, I.8, I.9 i I.10 sentencji niniejszej decyzji,

5. 37 605 zł za stosowanie postanowienia wzorca umowy określonego w pkt I.11 sentencji niniejszej decyzji,

6. 75 211 zł za stosowanie postanowień wzorca umowy określonych w punktach II.12 i I.13 sentencji niniejszej decyzji,

7. 37 605 zł za stosowanie postanowienia wzorca umowy określonego w pkt I.14 sentencji niniejszej decyzji,

z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r., poz. 275 z zm.) w zw. z art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775) w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanowił obciążyć (...) Kancelarię (...) (...) sp. k. z siedzibą w W. kosztami postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone w kwocie 58 zł oraz zobowiązać Spółkę do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 (czternastu) dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

(decyzja Prezesa UOKiK z dnia 22.05.2023 r. k. 5-34v akt sąd.)

Powód zaskarżył decyzję w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 23b ust. 1 Ustawy w zw. z art. 23a Ustawy oraz art. 385^{(
1)} § 1 kodeksu cywilnego („kc”) poprzez uznanie, że stosowane przez Kancelarię (...) postanowienia umowne przywołane w pkt I sentencji Decyzji („Kwestionowane Klauzule”) stanowią niedozwolone postanowienia umowne, a w konsekwencji zakazane jest ich wykorzystywanie (pkt I sentencji Decyzji) oraz nałożenie kary pieniężnej i dalszych środków określonych w pkt II sentencji Decyzji, podczas gdy Kwestionowane Klauzule nie stanowią niedozwolonych postanowień umownych, w szczególności z uwagi na to, że nie kształtują praw i obowiązków konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ani też nie naruszają rażąco ich interesów;

2. art. 23b ust. 1 Ustawy w zw. z art. 23a Ustawy i art. 385¹ § 1 oraz art. 65 kc w zw. z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 11 ust. 1 ustawy - Prawo przedsiębiorców poprzez przyjęcie przez Prezesa UOKiK, że w ramach abstrakcyjnej kontroli postanowień umownych przyjmuje się wykładnię kontrolowanych postanowień umownych najbardziej niekorzystną dla konsumentów, podczas gdy:

a. założenie takie jest pozbawione podstawy prawnej, a ponadto

b. w ramach abstrakcyjnej kontroli wzorców umów zawieranych z konsumentami stosuje się wykładnię opartą na obiektywnym (racjonalnym) rozumieniu badanych postanowień z uwzględnieniem treści całości danego wzorca umownego oraz dyrektyw wynikających z art. 65 k.c., a także z uwzględnieniem ogólnych zasad dotyczących nakazu rozstrzygania wątpliwości co do stanu faktycznego i prawnego (wykładni przepisów) na korzyść przedsiębiorcy (strony postępowania);

3. art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 83 u.o.k.i.k. poprzez jego niezastosowanie i nieumorzenie bezprzedmiotowego postępowania wobec niestosowania przez Powoda niedozwolonych postanowień wzorców umów;

4. art. 23b ust. 2 i ust. 4 u.o.k.i.k. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na nałożeniu na Powoda obowiązku opublikowania na stronie internetowej Powoda oświadczenia o treści wskazanej w pkt. ILI Decyzji, którego treść ma być dostępna i utrzymana na wskazanej stronie internetowej przez okres 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się Decyzji, podczas gdy brak jest przesłanek uzasadniających zastosowanie ww. środka, a jego nałożenie godzi w zasadę proporcjonalności i nie jest konieczne do usunięcia skutków naruszenia;

5. art. 23b ust. 2 i ust. 4 u.o.k.i.k. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na nałożeniu na Powoda obowiązku opublikowania na swój koszt, na publicznie dostępnych profilach prowadzonych w mediach społecznościowych w serwisie (...) pod adresem (...) Kancelaria (...) Powoda oświadczenia o treści wskazanej w pkt. IL2 Decyzji, którego treść ma być dostępna w mediach społecznościowych - F., przez okres 3 miesięcy od daty ich publikacji, podczas gdy brak jest przesłanek uzasadniających zastosowanie ww. środka, a jego nałożenie godzi w zasadę proporcjonalności i nie jest konieczne do usunięcia skutków naruszenia;

6. art. 23c ust. 1 i ust. 4 u.o.k.i.k. poprzez jego niezastosowanie, pomimo że Powód zobowiązał się do podjęcia określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia, tj. wprowadzenia zmian do Kwestionowanych Klauzul w sposób, który usunąłby wszelkie wątpliwości Prezesa UOKiK dotyczące ich wykładni, a w konsekwencji nałożenia na Powoda w Decyzji kary pieniężnej;

7. art. 106 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 106 ust. 7 pkt 1 u.o.k.i.k. poprzez jego błędne zastosowanie i uwzględnienie przez Prezesa Urzędu przy nakładaniu kar pieniężnych obrotu osiągniętego przez Spółkę za 2021 r., a nie za 2022 r., który jest rokiem obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary;

8. art. 106 ust. 1 u.o.k.i.k. poprzez jego niezastosowanie i nałożenie na Spółkę kary pieniężnej wyliczonej na podstawie obrotu osiągniętego przez Spółkę za 2021 r., a nie za 2022 r., który jest rokiem obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary;

9. art. 106 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 23b ust. 1 u.o.k.i.k. poprzez jego zastosowanie i nałożenie na Spółkę kary pieniężnej, pomimo że Spółka nie naruszyła zakazu określonego w art. 23b ust. 1 u.o.k.i.k.;

10. art. 106 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 23b ust. 1 u.o.k.i.k. poprzez jego zastosowanie i nałożenie na Spółkę kary pieniężnej, od której nałożenia Prezes Urzędu powinien odstąpić nawet w przypadku stosowania przez Spółkę praktyk polegających na stosowaniu przez Powoda niedozwolonych postanowień wzorców umów;

11. art. 106 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 111 u.o.k.i.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wymierzenie Spółce kary pieniężnej nieproporcjonalnej do okoliczności sprawy, nieuwzględniającej kontekstu i okoliczności łagodzących w postaci m.in. aktywnego współdziałania przez Spółkę z Prezesem UOKiK w trakcie prowadzonego postępowania, braku umyślności Spółki, a także zaproponowania podjęcia dobrowolnych działań polegających na wprowadzeniu do Kwestionowanych Klauzul zmian i w konsekwencji wymierzenie przez Prezesa Urzędu kary pieniężnej w wysokości rażąco wygórowanej;

12. art. 40 ust. 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i doręczanie pism w Postępowaniu spółce (...) sp.k., a nie jej poszczególnym współpracownikom, którzy zostali ustanowieni w Postępowaniu;

13. art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwego zebrania i przeanalizowania materiału dowodowego niezbędnego do prawidłowej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, co skutkowało uznaniem Kwestionowanych Klauzul za niedozwolone postanowienia umowne, pomimo braku podstaw do takiej kwalifikacji;

14. art 7a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości prawnych w zakresie interpretacji art. 385¹ i art. 385³ kc na niekorzyść Spółki, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, w szczególności błędnym uznaniem Kwestionowanych Klauzul za niedozwolone postanowienia umowne, pomimo braku podstaw do takiej kwalifikacji;

15. art 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie Spółce czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym poprzez pominięcie wniosków dowodowych złożonych przez Spółkę w toku postępowania, tj. w szczególności wniosku o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, co skutkowało brakiem możliwości zbadania przez Prezesa Urzędu jak funkcjonują Kwestionowane Klauzule w praktyce, a w konsekwencji wydaniem Decyzji bez podstawy prawnej;

16. art. 84 u.o.k.i.k. w zw. z art. 233 k.p.a. oraz art 78 § 1 oraz art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodów, o które wnosiła Spółka oraz zaniechanie wszechstronnej oceny materiału dowodowego w sprawie co doprowadziło do wydania Decyzji w oparciu jedynie o subiektywne interpretacje Kwestionowanych Klauzul przez Prezesa UOKiK.

Na podstawie przedstawionych zarzutów powód wniósł o:

1. uchylenie na w całości Decyzji z uwagi na to, że Spółka nie stosowała we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w art. 385¹ § 1 kc;

ewentualnie, w razie nieprzychylenia się przez Sąd do wniosku, o którym mowa w pkt. 1 powyżej,

2. uchylenie pkt. II i III Decyzji dotyczących nałożenia na Spółkę obowiązków publikacyjnych oraz kary pieniężnej w łącznej wysokości 376.053,00 zł (słownie: trzysta siedemdziesiąt sześć tysięcy pięćdziesiąt trzy złote), ewentualnie zmianę pkt. III Decyzji poprzez obniżenie kary pieniężnej nałożonej na Spółkę do kwoty 500 zł;

Ponadto, powód wniósł o zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, w wysokości 3-krotności stawki minimalnej ze względu na znaczny wkład pełnomocników Powoda w wyjaśnienie sprawy, a co najmniej w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, zgodnie z § 15 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800) wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w którym te koszty zostaną zasądzone, do dnia zapłaty;

(odwołanie powoda wraz z załącznikami k. 35-99 akt sąd.)

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, oddalenie wniosków dowodowych strony powodowej, zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy na rozprawie.

(pismo Prezesa UOKiK z dnia 14.12.2023 r. k. 121-132 akt sąd.)

Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny:

(...) Kancelaria (...) (...) sp.k. w W. jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Przedsiębiorców pod nr KRS (...). Przedmiotem przeważającej działalności spółki jest działalność prawnicza.

(KRS pełny powoda k. 102-109 akt sąd.)

(...) od 2020 r. świadczy na terenie całego kraju na rzecz konsumentów usługi prawne, których celem było zmniejszenie, spłacenie lub umorzenie zadłużenia klientów wobec instytucji pożyczkowych, przedsiębiorstw finansowych, banków i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych.

(pismo powoda z dnia 14.04.2021 r. k. 19-24 akt adm., pismo powoda z dnia 11.06.2021 r. k. 110-119 akt adm.)

Spółka świadczyła usługi wyłącznie w ramach umów, które oferowała w swoich dwóch programach: (...) (dalej jako: (...)) oraz (...) (dalej jako: (...) ). Konsumenci mogli zapoznać się z ww. programem na stronie internetowej https://(...).pl, https://(...).pl, https://www.(...).pl/ / bądź telefonicznie.

(pismo powoda z dnia 11.06.2021 r. k. 110-119 akt adm.)

Przy czym umowy programu (...) zawierane były w okresie od 14 października 2020 r. do 30 marca 2021 r., zaś dla programu (...) spółka stosowała 3 wzorce umów w kolejnych okresach: (i) od 15 listopada 2020 r. do 6 maja 2021 r., (ii) od 7 maja 2021 r. do 28 listopada 2021 r., ( (...)) od 29 listopada 2021 r.).

(pismo powoda z dnia 14.04.2021 r. k. 19-24 akt adm., pismo powoda z dnia 10.09.2021 r. k. 356-361 akt adm., pismo powoda z dnia 23.12.2021 r. k. 459-461 akt adm.)

Zarówno program (...) jak i (...) były realizowane w oparciu o Plan Redukcji Zadłużenia. Plan Redukcji Zadłużenia jest definiowany w (...) jako: „plan restrukturyzacyjny (oddłużeniowy) realizowany w ramach Umowy, administrowany przez Kancelarię, mający na celu pomoc Klientom w spłacie ich istniejącego zadłużenia i uniknięcia upadłości konsumenckiej, w ramach którego podejmowane są działania zmierzające do redukcji i rozłożenia na raty istniejącego zadłużenia w sposób uwzględniający aktualną sytuację finansową Klienta, z jednoczesnym zapewnieniem regularnego zaspokajania Wierzycieli” - § 1 definicje; definicja zawarta w programie (...) jest niemal identyczna.

(umowa na pomoc prawną przy redukcji zadłużenia dot. (...) k. 463-472, 474-482, 484-494 akt adm., umowa udziału w programie „(...)” k. 545-554 akt adm.)

W trakcie realizacji umów konsumenci miesięcznie dokonują wpłat na rachunki bankowe w wysokościach określonych przez Spółkę. Kwoty są skorelowane z łącznymi wartościami wierzytelności zgłoszonych do Programów. Zgodnie z definicją umiejscowioną w § 1 (...) wpłata to „ ustalona przez Strony, comiesięczna kwota wpłacana przez Klienta na Rachunek Bankowy do Rozliczeń, przeznaczona na zaspokajanie Wierzycieli i wynagrodzenie Kancelarii”. Wpłaconymi środkami mogła dysponować jedynie Kancelaria, gdyż była ona posiadaczem tego rachunku, zaś, rachunek bankowy to „ wygenerowany indywidualnie dla Klienta rachunek bankowy w Kancelarii, na który Klient Programu zobowiązany jest uiszczać płatności związane w Planem, zgodnie z treścią niniejszej umowy”.

(umowa na pomoc prawną przy redukcji zadłużenia dot. (...) k. 463-472, 474-482, 484-494 akt adm., umowa udziału w programie „(...)” k. 545-554 akt adm.)

Zawarcie z konsumentami Umowy było poprzedzone przeprowadzeniem procedury weryfikacyjnej, która składa się z 2 etapów:

1. wstępna weryfikacja – przeprowadzanie działań marketingowych skierowanych do konsumentów;

2. dokonanie pierwszych wpłat przez konsumentów oraz otrzymanie przez nich pliku dokumentów tj. powitalny/startowy. Pakiet dokumentów obejmujący:

a. pismo powitalne;

b. umowę;

c. instrukcję ułatwiającą podpisanie umowy;

d. „Zgody i oświadczenia”;

e. Dziennik rozmów;

f. Instrukcję prowadzenia rozmów z wierzycielami

(zestaw startowy wysłany do konsumenta k. 751-786 akt adm.)

Wzorce Umów zawierały następujące postanowienia:

1. „Oświadczenia Klienta – zestaw zgód i oświadczeń, niezbędnych do rozpoczęcia przez Kancelarię realizacji Umowy, których Klient udziela ustnie w trakcie rozmowy telefonicznej z przedstawicielami Kancelarii, a następnie pisemnie, poprzez własnoręczny podpis na przekazanych dokumentach w pakiecie startowym, w tym zgoda na przetwarzanie danych, oświadczenia w zakresie wysokości zadłużenia i Wierzycieli, pełnomocnictwa, oświadczeniu o zgodzie na przystąpienie do Planu Redukcji Zadłużenia i świadomości konsekwencji z tym związanych” ( § 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) , § 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) oraz § 1 wzoru umowy dotyczącej programu (...) );

2. „Kwota Wpłaty może ulec zmianie w trakcie realizacji Programu, w zależności od ilości Wierzycieli akceptujących propozycje ugodowe, spłaconych Wierzycieli oraz w związku zmianami sytuacji finansowej Klienta. W takim przypadku Kancelaria przekaże Klientowi zaktualizowany Harmonogram Spłaty” ( § 7.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) );

3. „Kwota Wpłaty może ulec zmianie w trakcie realizacji Programu, w zależności od ilości Wierzycieli akceptujących propozycje ugodowe, spłaconych Wierzycieli oraz w związku zmianami sytuacji finansowej Klienta. W takim przypadku Kancelaria przekaże Klientowi zaktualizowaną informację o wysokości miesięcznej Wpłaty oraz długości Programu” ( § 7.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 7.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) );

5. „W gestii Kancelarii leży zarządzanie dostępnym budżetem Klienta zgromadzonym na Rachunku Bankowym w ten sposób, aby potrącanie Wynagrodzenia nie kolidowało z realizacją Umowy” ( § 8.10 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) , § 8.7 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 8.6 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) );

7. „Dodatkowe koszty i opłaty

Negatywne konsekwencje związane z rezygnacją przez Klienta z uiszczenia zgłoszonych przez Kancelarię kosztów, wskazanych do realizacji Umowy, obciążają wyłącznie Klienta. Kancelaria nie jest zobowiązana do samodzielnego ponoszenia takich kosztów” ( § 9 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) );

8. „Dodatkowe koszty i opłaty

W przypadku (i) wystąpienia konieczności podjęcia działań wykraczających poza zakres Umowy, bądź (ii) na życzenie Klienta świadczenia dodatkowych usług (np. reprezentacja w sporze sądowym), bądź (iii) konieczności pokrycia kosztów nie wymienionych w treści Umowy i Załącznika nr 4 (o ile taka konieczność wystąpiła po stronie Klienta i wyraził on zgodę na pokrycie takiego kosztu), Kancelaria poinformuje o wysokości takich ewentualnych kosztów, które w przypadku ich zaakceptowania przez Klienta na podstawie pisemnego zlecenia, zostaną potrącone z przyszłych Wpłat.

Negatywne konsekwencje związane z rezygnacją przez Klienta z uiszczenia zgłoszonych przez Kancelarię kosztów, wskazanych do realizacji Umowy, obciążają wyłącznie Klienta. Kancelaria nie jest zobowiązana do samodzielnego ponoszenia takich kosztów” ( § 9 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) );

9. „Dodatkowe koszty i opłaty

W przypadku (i) wystąpienia konieczności podjęcia działań wykraczających poza zakres Umowy, bądź (ii) na życzenie Klienta świadczenia dodatkowych usług (np. reprezentacja w sporze sądowym), bądź (iii) konieczności pokrycia kosztów nie wymienionych w treści Umowy i Załącznika nr 4, o ile taka konieczność wystąpiła po stronie Klienta i wyraził on zgodę na pokrycie takiego kosztu, Kancelaria poinformuje o wysokości takich ewentualnych kosztów, które w przypadku ich zaakceptowania przez Klienta na podstawie pisemnego zlecenia, zostaną potrącone z przyszłych Wpłat.

Negatywne konsekwencje związane z rezygnacją przez Klienta z uiszczenia zgłoszonych przez Kancelarię kosztów, wskazanych do realizacji Umowy, obciążają wyłącznie Klienta. Kancelaria nie jest zobowiązana do samodzielnego ponoszenia takich kosztów” ( § 9 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) );

10. „Dodatkowe koszty i opłaty

11. „Umowa zostaje zawarta na czas określony realizacji przez Strony, nie dłuższy jednak niż […] miesięcy od daty zawarcia Umowy i dokonania płatności pierwszej Wpłaty, z możliwością jej przedłużenia” ( § 11. 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) , § 11.1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 11. 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) );

12. „Kancelaria jest uprawniona do rozwiązania niniejszej Umowy bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w sytuacji, gdy Klient Programu nie dokonał dwóch pełnych Wpłat zgodnie z Harmonogramem Spłaty” ( § 11.4 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) , § 11.6 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 11.6 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) );

14. „Do czasu zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1 niniejszego paragrafu, korespondencja kierowana na dotychczasowy adres lub dotychczasowe dane kontaktowe Strony, jest uznawana za skutecznie doręczoną” ( § 12.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) , § 12.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 12.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) oraz § 12.3 wzoru umowy dotyczącej programu (...) ).

Spółka rozpoczęła przedmiotową działalność w 2020 r., przy czym do 28 lipca 2022 r. umowy programu (...) zostały zawarte w ilości 7.462, zaś umowy programu (...) w liczbie 251 umów.

(pismo powoda z dnia 29.07.2022 r. k. 661-667 akt adm.)

Prezes UOKiK pismem z dnia 7 lutego 2022 r. zawiadomił powoda o wszczęciu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca za niedozwolone oraz o możliwości ustosunkowania się do treści zarzutów przedstawionych w Postanowieniu nr 1 z dnia 7 lutego 2022 r.

(zawiadomienie o wszczęciu postępowania wraz z załącznikiem z dnia 7.02.2022 r. k. 3-14 akt adm.)

W odpowiedzi na powyższe powód pismem z dnia 11 kwietnia 2022 r. przedstawił swoje stanowisko w sprawie. Wskazał, że zakwestionowane postanowienia nie stanowią klauzul abuzywnych. Zaproponował zmianę treści umowy, w celu usunięcia wątpliwości organu dotyczących jej wykładni i przekazał projekt umowy z propozycjami zmian. Dodał, że zdecydowana większość zarzutów nie odnosi się do treści postanowień umowy, ale do określonego ich rozumienia, przyjętego przez Prezesa UOKiK - rozumienie to nie wynika jednak z wykładni językowej, systemowej czy celowościowej Umowy, ale jest wyrazem obaw o to, jak umowa może być rozumiana. To rozumienie nie ma jednak uzasadnienia w praktyce stosowania umowy, ustaleniach stron czy w materiale dowodowym. Wspomniał również, że umowa stosowana przez neigo nie jest abstrakcyjnym dokumentem, ale jest stosowana w określonym kontekście faktycznym. Na ten kontekst składają się m.in. oświadczenia klienta składane na etapie przedkontraktowym czy konieczność dostosowania umowy do zmian zachodzących w trakcie jej wykonywania. Dlatego część postanowień umowy jest elastyczna, aby mogła pozwalać stronom na jej dopasowanie do sytuacji powstałej później. W tym celu m.in. Kancelaria (...) umożliwiła zmianę wysokości wpłat klienta. Jednak Spółka może swoim oświadczeniem jedynie obniżyć wysokość wpłat. Podwyższenie wpłaty stanowiłoby natomiast zmianę umowy i mogłoby nastąpić tylko za zgodą klienta. Również przedłużenie umowy, nie może nastąpić automatycznie bez zgody klienta. Z tego względu kwestionowane postanowienia umowy de facto chronią konsumentów i są zgodne z ich interesem. W opinii Przedsiębiorcy również w przypadku innych fragmentów umowy wiele z postanowień ma jedynie charakter informacyjny i nie przewiduje żadnej sankcji, co wystarcza do tego, aby nie można było uznać ich za klauzule abuzywne. Inne natomiast przewidują skutek, który i tak wynika z ustawy. Przez to informowanie o nich jest korzystne dla konsumenta i stanowi dla niego dodatkową ochronę. Z tych wszystkich względów w opinii Przedsiębiorcy postanowienia umowy są zgodne z dobrymi obyczajami i interesem konsumentów. Spółka uważa, że Prezes UOKiK w pkt 1 Postanowienia o wszczęciu postępowania kwestionuje definicję „Oświadczeń Klienta”, ponieważ odwołuje się ona również do zgód i oświadczeń udzielonych ustnie w trakcie rozmowy telefonicznej. Zdaniem Spółki, organ twierdzi, że niezobowiązująca rozmowa klienta może rodzić dla niego skutki prawne. Przedsiębiorca nie zgadza się z powyższą tezą. Odwołanie się w definicji do zgód i oświadczeń złożonych przez klienta ustnie ma tylko znaczenie informacyjne. Wskazuje ono klientowi, że dokument załączony do umowy zawiera takie same oświadczenia, jak te, które były mu odczytane podczas rozmowy telefonicznej. Nadal jednak decydujący dla zawarcia umowy i uczestnictwa klienta w programie jest wymóg podpisania przez klienta zgód i oświadczeń załączonych do Umowy. Gdyby bowiem klient tego nie zrobił, to jego podpisu nie zastępują oświadczenia wyrażone w rozmowie telefonicznej. Klient nie może uczestniczyć w programie, jeżeli na piśmie nie zgodzi się na przyjęcie zasad realizacji usługi przez Kancelarię (...) lub nie potwierdzi, że przekazane przez niego informacje są prawdziwe.

Klauzule kwestionowane przez Prezesa UOKiK w punktach 2-4 postanowienia o wszczęciu postępowania odnoszą się do zasad zmiany wysokości wpłat. Spółka podniosła, że Prezes UOKiK uznaje to postanowienie za klauzulę abuzywną, gdyż uważa, że na jej podstawie powód może zmieniać wysokość wpłat na niekorzyść konsumenta. Jego zdaniem kwota wpłaty jest wskazana w umowie i stanowi jej element. Zmiana kwoty wpłaty jest więc traktowana jako zmiana umowy i dlatego, zgodnie z § 13 ust 1 umowy, wymaga zgody obu stron. Postanowienie z § 7 ust 3 Umowy zmienia powyższą zasadę tylko w ten sposób, że umożliwia Kancelarii (...) jednostronne obniżenie kwoty wpłaty, tak aby zmniejszyć obciążenia klienta. Kwestionowane postanowienie nigdy nie było natomiast rozumiane jako upoważnienie dla Spółki do jednostronnego podwyższania wysokości wpłaty. Zmiana kwoty wpłaty może wynikać m.in. ze zmiany sytuacji finansowej klienta. O tej sytuacji informacje posiada klient i dlatego, na tej podstawie może on wyjść z inicjatywą zmiany kwoty wpłaty. Również w tym przypadku oczywiste wydaje się, że zmiana sytuacji finansowej klienta prowadzi, co do zasady, do obniżenia kwoty wpłaty. Jeżeli bowiem sytuacja klienta miałaby ulec poprawie, to może on zawsze z własnej inicjatywy dokonywać większych wpłat na konto Kancelarii lub przekazać informacje o możliwości przeznaczenia wyższych środków na spłatę wierzycieli w ramach ugody.

Spółka nie zgodziła się ze stanowiskiem Prezesa UOKiK przedstawionym w punktach 5 - 6 Postanowienia o wszczęciu postępowania. Umowa zawiera jednoznaczne wskazanie, że środki zgromadzone z wpłat służą do rozliczeń klientów z wierzycielami oraz rozliczenia wynagrodzenia Kancelarii. Wszystko co zostanie na tych rachunkach po rozwiązaniu umowy podlega natomiast zwrotowi na rzecz klienta. Umowa zawiera więc wszelkie informacje o sposobie prowadzenia przez Kancelarię (...) tzw. rachunku bankowego do rozliczeń oraz o zakresie upoważnienia udzielonego Spółce do dysponowania tymi środkami. Upoważnienie to obejmuje spłacanie ze środków klientów ich wierzycieli, ale tylko na podstawie ugód. Upoważnienie to obejmuje również pobieranie wynagrodzenia Kancelarii (...), ale tylko w granicach i na zasadach określonych w umowie. Umowa określa zasady zwrotu środków klientom. Tym samym Kancelaria (...) nie ma żadnej władzy nad środkami klientów, a zakres jej upoważnienia do dysponowania tymi środkami jest bardzo ograniczony. Przez to nie stwarza on ryzyka dla konsumentów.

W punktach 7-10 postanowienia o wszczęciu postępowania Prezes UOKiK zarzucił Spółce, że przewiduje możliwość potrącania ze środków wpłaconych przez klientów dodatkowych kosztów i opłat, które miałyby nie być objęte umową, a jednocześnie są konieczne do realizacji jej celu. W ten sposób Spółka miałaby w sposób nieuczciwy rozszerzać zakres kosztów obciążających konsumentów, zatajając część i tworząc obowiązek ich uiszczenia w trakcie wykonywania umowy. Spółka nie zgodziła się z taką interpretacją. Zdaniem Spółki postanowienie dotyczące dodatkowych kosztów i opłat jest standardowym postanowieniem w umowach na obsługę prawną, ale również w wielu innych typach umów, w których klient ma możliwość rozszerzenia zakresu świadczonych usług. W ramach realizacji takiej usługi, co do zasady, nie występują dodatkowe koszty i opłaty. Z tą usługą mogą być jednak związane pozyskane od klienta informacje o wystąpieniu przeciwko niemu z pozwem bądź prowadzeniu wobec niego egzekucji. W takich sytuacjach może on wymagać od kancelarii reprezentowania go w postępowaniach i podjęcia się jego obrony. Takie działanie wymaga odrębnych ustaleń pomiędzy stronami dotyczących treści usługi związanej z postępowaniami. Zasady pokrywania kosztów związanych z taką usługą zostały jednak wstępnie zaproponowane w umowie. Nowe koszty lub opłaty mogą obciążyć klienta tylko „w przypadku ich zaakceptowania przez klienta na podstawie pisemnego zlecenia”. Do wyrażenia przez konsumenta zgody na takie koszty może więc dojść jedynie świadomie. Przez to omawiane postanowienie nie narusza dobrych obyczajów i chroni również interesy konsumentów, ponieważ umożliwia Kancelarii (...) podjęcie ich obrony nawet w zakresie świadczeń, które nie są objęte umową.

Kwestionowana w punkcie 1.11 postanowienia o wszczęciu postępowania klauzula dotyczy długości trwania umowy i możliwości jej przedłużania. Zdaniem Spółki termin trwania umowy jest jej elementem, który może być zmieniony jedynie za zgodną wolą stron, na zasadach określonych w § 13 ust 1 umowy. Przez to Kancelaria (...) nie jest uprawniona do jednostronnego przedłużenia umowy. W związku z powyższym treść § 11 ust. 1 umowy zawarta we fragmencie - „z możliwością jej przedłużenia” ma jedynie znaczenie informacyjne o tym, że w przypadku braku osiągnięcia przed końcem trwania umowy celu związanego z umorzeniem i spłatą wszystkich zobowiązań konsument może liczyć na przedłużenie okresu trwania umowy. Postanowienie to w opinii Spółki jest więc zastrzeżone na korzyść konsumenta i realizuje jego interes. Jeżeli klient nie wyraża zgody na przedłużenie umowy, to ulega ona rozwiązaniu z upływem terminu, na który jest zawarta. Oprócz tego klient ma stale prawo do wypowiedzenia umowy w okresie jej obowiązywania. Dlatego jego prawa są w pełni zabezpieczone.

Spółka odnosząc się do zakwestionowanych w punktach 1.12-1.13 postanowienia o wszczęciu postępowania klauzul stwierdziła, że umowa jest zobowiązaniem do świadczenia usług, przez co jest zobowiązaniem ciągłym. W stosunku do takich stosunków prawnych nie ma zastosowanie odstąpienie, ale wypowiedzenie uregulowane w art. 746 k.c. Zdaniem Spółki ustawodawca nie wprowadza obowiązku poprzedzenia wezwaniem rozwiązania umowy zlecenia bez wypowiedzenia. Taki obowiązek nie wynika w stosunku do stron umowy z dobrych obyczajów. Warto bowiem zauważyć, że uiszczanie wpłat leży w interesie klienta, gdyż środki z nich pochodzące służą późniejszej spłacie jego zobowiązań na podstawie ugód. Jeżeli więc klient nie dokonuje na bieżąco wpłat, to tym samym wyraża brak zainteresowania realizacją umowy. Rozwiązanie umowy z uwagi na brak dokonywania wpłat przez klienta nie leży w interesie powoda. Nawet po tym rozwiązaniu Spółka będzie zobowiązana do przekazania klientowi środków pozostałych z wpłat po spłaceniu ugód oraz potrąceniu wynagrodzenia Kancelarii (...). Dodatkowo Spółka traci w ten sposób klienta oraz szansę na uzyskanie wynagrodzenia za sukces związany z zawarciem w jego imieniu ugód. Dlatego to w interesie Kancelarii (...) leży jak najdłuższe odkładanie w czasie terminu rozwiązania Umowy, nawet gdy klient nie uiszcza wpłat zgodnie z harmonogramem. Spółka wyjaśniła, że w przypadku braku dokonywania wpłat Kancelaria podejmuje kilka prób kontaktu telefonicznego oraz przez wiadomości SMS z klientem oraz przypomina mu o zaległych wpłatach i zachęca do ich dokonania. W praktyce wykonania umowy w opinii Spółki nie zdarzają się sytuacje, w których rozwiązuje ona umowy z uwagi na brak wpłat bez wcześniejszego kontaktu z klientem lub bez podjęcia działań w celu zachęcenia go do pozostania w programie (...).

W sprawie kwestionowania w punkcie 1.14 postanowienia klauzuli, przewidującej skutek doręczenia korespondencji kierowanej do klienta na podstawie umowy, w przypadku braku poinformowania przez niego o zmianie adresu, Spółka podniosła, że powołane przez Prezesa Urzędu orzecznictwo nie jest aktualne. W opinii powoda zakwestionował je w późniejszych latach Sąd Apelacyjny w Warszawie, który wskazał, że postanowienie dotyczące uznania oświadczeń za odebrane w przypadku braku zawiadomienia o zmianie adresu są zgodne z prawem i oddają jedynie skutek, który i tak wynika z Kodeksu cywilnego. Konsument nie może bronić się przed odpowiedzialnością z umowy przez sam brak informowania o zmianie danych adresowych. Dlatego oświadczenia kierowane do niego na

ostatni znany jego adres są skuteczne, jeżeli mógł się z nimi zapoznać. Tę możliwość zapoznania się z oświadczeniami drugiej strony konsument powinien sobie zapewnić poprzez wskazywanie prawidłowego adresu w zawieranych umowach oraz jego późniejsze aktualizowanie. Jeżeli tego nie robi, to takie zaniechanie obciąża jego samego. Spółka stwierdziła, że postanowienie z § 12 ust. 3 umowy jedynie o tym przypomina.

Niezależnie od powyższego Spółka wskazała, że dokona modyfikacji treści wzorca umowy.

(pismo powoda z dnia 11.04.2022 r. k. 595-602 akt adm.)

Pismem z dnia 2 marca 2023 r. Prezes UOKiK zawiadomił powoda o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy. Powód z powyższego uprawnienia nie skorzystał.

(pismo pozwanego z dnia 2.03.2023 r. k. 827 akt adm., z.p.o. k. 828-828v akt adm.)

Spółka w 2021 r. osiągnęła obrót w wysokości (...) zł. (rachunek zysków i strat powoda za rok 2021 k. 675 akt adm.)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody powołane wyżej, które w ocenie Sądu były wiarygodne i nie budziły zastrzeżeń co do ich prawdziwości. W istocie ustalony wyżej stan faktyczny także nie był sporny między stronami, a spór dotyczył jedynie oceny prawnej tak ustalonego stanu faktycznego.

Sąd, na podstawie art. 235² § 1 pkt. 3 k.p.c. pominął dowód z wyjaśnień powoda jako nieprzydatny do wykazania danego faktu. Dowód ten zmierzał do wykazania przedmiotu działalności spółki, zasad funkcjonowania programów (...) oraz (...), sytuacji prawnej i finansowej, charakteru wierzytelności typowego klienta dla ww. programów, spirali zadłużenia klientów spółki oraz możliwości wyjścia z sytuacji w przypadku braku posiadania środków na bieżącą spłatę zobowiązań jak również sposobu funkcjonowania kwestionowanych klauzul w praktyce. Dokumenty zawarte w aktach postępowania są wystarczające dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Co ważne, Sądowi jest znane z urzędu, że przeciwko spółce było prowadzone inne postępowanie i wyrokiem z 16 stycznia 2025 r., sygn. akt XVII AmA 74/23 SOKiK w całości oddalił odwołanie powoda, do postępowania przystąpiła Prokurator, która poinformowała o wszczęciu przeciwko prezesowi zarządu spółki postępowania karnego, bo 8 tys. osób jest poszkodowanych, a szkoda wynosi ok. 18 mln. Prokuratura prowadzi postępowanie od 2021 r., doszło do aresztowania prezesa powódki, zatem niemożliwym stałoby się przesłuchanie osoby będącej obecnie członkiem zarządu spółki.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie powoda nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Prezesa UOKiK dotycząca uznania postanowień wzorców umów za niedozwolone jest prawidłowa i znajduje oparcie w przepisach prawa.

W ocenie Sądu, wbrew przekonaniu powoda, pozwany dostatecznie wyjaśnił stan faktyczny i prawny sprawy i miał na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Działanie organu zostało podjęte w interesie publicznym, zgodnie z art. 1 ust. 1 u.o.k.i.k., dla ochrony konsumentów, gdyż wzorce umów, którymi posługiwał się powód, zawierające kwestionowane przez Prezesa UOKIK postanowienia były skierowane do nieograniczonego kręgu konsumentów. Wskazane wzorce wraz z zamieszczonymi w nich zakwestionowanymi postanowieniami nie ograniczają bowiem kręgu potencjalnych klientów Spółki. W sytuacji gdy treść postanowień wzorców budziła wątpliwości, organ powziął podejrzenia co do abuzywności postanowień, zaś w świetle Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej jako „ Dyrektywa 93/13”) obowiązkiem Państw Członkowskich jest zapewnienie, aby umowy zawierane z konsumentami nie zawierały nieuczciwych warunków, w konsekwencji interwencja organu antymonopolowego stała się uzasadniona w świetle art. 1 ust. 1 u.o.k.i.k. celem ochrony interesu konsumentów. Zatem organ wszczynając postępowanie, najpierw wyjaśniające, później właściwe, realizował wytyczone cele ustawowe.

W pkt I zaskarżonej Decyzji Prezes UOKIK stwierdził naruszenie przez Powoda zakazu z art. 23b u.o.k.i.k. poprzez stosowanie niedozwolonych postanowień wzorców umów, czyli postanowień znajdujących się we wzorcach umów.

Zgodnie z treścią wymienionego artykułu zakazane jest stosowanie we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych, o których mowa w art. 385¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

Jak stanowi zaś ten ostatni przepis: „Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny”.

Jednocześnie, w myśl art. 385¹ § 3 k.c. nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta.

Z przytoczonego wyżej przepisu art. 385¹ § 1 k.c. wynika, że możliwość uznania danego postanowienia umownego za niedozwolone i wyeliminowanie go z praktyki stosowania zależna jest od spełnienia następujących przesłanek:

1) postanowienie nie zostało uzgodnione indywidualnie, a więc nie podlegało negocjacjom;

2) postanowienie nie określa sformułowanych w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron;

3) ukształtowane na podstawie postanowienia prawa i obowiązki konsumenta pozostają w sprzeczności z dobrymi obyczajami;

4) ukształtowane na podstawie postanowienia prawa i obowiązki rażąco naruszają interesy konsumenta.

Powyższe przesłanki muszą zostać spełnione łącznie, natomiast brak pierwszej lub drugiej skutkuje tym, że nie ma potrzeby dalszej oceny danego postanowienia pod kątem abuzywności.

Przechodząc do badania zakwestionowanych przez pozwanego postanowień wzorców umów, Sąd wziął pod uwagę, iż niedozwolone postanowienia umowne określają przepisy art. 385¹ oraz art. 385³ k.c., mające na celu ochronę konsumenta przed niekorzystnymi postanowieniami umowy łączącej go z profesjonalistą jakim jest przedsiębiorca. Niewątpliwie Powód taki status posiada, ponieważ prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki prawa handlowego.

W niniejszej sprawie Sąd nie miał wątpliwości, że powodowa spółka posługiwała się w obrocie z konsumentami wzorcami umów zawierającymi zakwestionowane postanowienia, a wzorce zostały sporządzone przez powoda.

Należy mieć bowiem na uwadze, że w postępowaniu w sprawach o naruszenie zakazu stosowania niedozwolonych postanowień wzorca umowy, które łączy się z analizą abuzywności postanowienia wzorca, Prezes UOKiK nie bada konkretnych stosunków umownych pomiędzy kontrahentami, ale postanowienia wzorca, czyli treść hipotetycznych stosunków, jakie mogą powstać pomiędzy przedsiębiorcą a potencjalnym konsumentem na jego podstawie. Kontrola Prezesa UOKiK, z racji tego, że obejmuje wzorzec, nie zaś konkretną umowę jak w przypadku kontroli incydentalnej dokonywanej przez sąd cywilny, ma charakter abstrakcyjny. Decydujące znaczenie ma zatem fakt, że Spółka wprowadziła wzorce do obrotu, występując również do konsumentów z ofertą zawarcia umowy w oparciu o ich postanowienia.

Analizując zakwestionowane postanowienia w oparciu o wyżej wymienione kryteria abuzywności, nie budzi wątpliwości Sądu, że konsumenci nie mieli wpływu na ich treść, gdyż pochodziły one z wzorców, którymi posługiwał się powód. W ocenie Sądu wzorzec jest przygotowywany po to, aby kreować treść przyszłej umowy. Wzorzec przedstawia bowiem warunki zawarcia przez przedsiębiorcę umowy z konsumentem. Wobec ustanowienia przez powoda konkretnych wzorców należało przyjąć, że Spółce zależało, aby właśnie zamieszczone w nich postanowienia kreowały jej stosunek prawny z konsumentami.

W tej sytuacji Sąd stwierdził, że postanowienia wzorców umów jako nieuzgodnione indywidualnie powinny podlegać kontroli w niniejszym postępowaniu.

Nie budzi wątpliwości w niniejszej sprawie, że powód jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego i podejmuje działania w obrocie z konsumentami. Do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawała więc kwestia, czy zakwestionowane przez pozwanego postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Należy wskazać, że „ dobre obyczaje” to reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie normami. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać także działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, a więc działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające od przyjętych standardów postępowania. Pojęcie „ interesów konsumenta” należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny, mogą tu wejść w grę także inne aspekty: zdrowia konsumenta (i jego bliskich), jego czasu zbędnie traconego, dezorganizacji toku życia, przykrości, zawodu itp. Naruszenie interesów konsumenta wynikające z niedozwolonego postanowienia musi być rażące, a więc szczególnie doniosłe.

Częstokroć konieczne jest również ustalenie, jak wyglądałyby prawa i obowiązki konsumenta w sytuacji braku analizowanej klauzuli (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2007 roku, sygn. akt III SK 21/06 oraz z dnia 11 października 2007 roku, sygn. akt III SK 9/07). Jeżeli przepisy ogólne stawiają konsumenta w lepszej sytuacji niż postanowienia proponowanej umowy, to w zasadzie postanowienia te należy uznać za niedozwolone. Odstępstwo od tej zasady możliwe jest tylko, o ile zmiana jest uzasadniona specyfiką wzajemnych świadczeń lub jest kompensowana innymi postanowieniami wzorca.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że rację ma Prezes UOKIK, iż kwestionowane klauzule z pkt I.1-I.14 Decyzji stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.

Jeśli chodzi o klauzulę o treści: „ Oświadczenia Klienta – zestaw zgód i oświadczeń, niezbędnych do rozpoczęcia przez Kancelarię realizacji Umowy, których Klient udziela ustnie w trakcie rozmowy telefonicznej z przedstawicielami Kancelarii, a następnie pisemnie, poprzez własnoręczny podpis na przekazanych dokumentach w pakiecie startowym, w tym zgoda na przetwarzanie danych, oświadczenia w zakresie wysokości zadłużenia i Wierzycieli, pełnomocnictwa, oświadczeniu o zgodzie na przystąpienie do Planu Redukcji Zadłużenia i świadomości konsekwencji z tym związanych” (§ 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...), § 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) oraz § 1 wzoru umowy dotyczącej programu (...))” to konsument składając podpis pod umową potwierdza treści udzielonych zgód i złożonych oświadczeń w trakcie prowadzonej rozmowy telefonicznej. Zdaniem Sądu, w treści przytoczonej powyżej treści klauzuli nie ma zapewnienia strony (powoda), że rzeczywiście zgody i oświadczenia wyrażone ustnie, w trakcie rozmowy telefonicznej są identyczne z tymi, które znajdują się we wzorze umowy. Konsument nie ma możliwości weryfikacji powyższego. Nie wie czy oświadczenia i zgody zawarte w umowie są tożsame z udzielonymi wcześniej w formie ustnej, podczas rozmowy telefonicznej. Zatem, w ocenie Sądu, spółka mogła dowolnie modyfikować prawa i obowiązki konsumenta.

Na podstawie klauzul: „Kwota Wpłaty może ulec zmianie w trakcie realizacji Programu, w zależności od ilości Wierzycieli akceptujących propozycje ugodowe, spłaconych Wierzycieli oraz w związku zmianami sytuacji finansowej Klienta. W takim przypadku Kancelaria przekaże Klientowi zaktualizowany Harmonogram Spłaty” (§ 7.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...))”; „Kwota Wpłaty może ulec zmianie w trakcie realizacji Programu, w zależności od ilości Wierzycieli akceptujących propozycje ugodowe, spłaconych Wierzycieli oraz w związku zmianami sytuacji finansowej Klienta. W takim przypadku Kancelaria przekaże Klientowi zaktualizowaną informację o wysokości miesięcznej Wpłaty oraz długości Programu” (§ 7.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 7.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...))” oraz „Kwota Wpłaty może ulec zmianie w trakcie realizacji Programu, w zależności od ilości Wierzycieli akceptujących propozycje ugodowe, spłaconych Wierzycieli oraz w związku zmianami sytuacji finansowej Uczestnika Programu (...). W takim przypadku Kancelaria przekaże Uczestnikowi Programu (...) zaktualizowany Plan Spłaty” (§ 7.3 wzoru umowy dotyczącej programu (...))” Spółka ma prawo do zmiany w trakcie realizacji umowy obciążeń finansowych jakie ponosi klient. Zmiany te mogą nastąpić w zależności od trzech okoliczności: (i) zmiana ilości wierzycieli akceptujących propozycje ugodowe, (ii) zmiana ilości spłacanych wierzycieli oraz (iii) zmiana sytuacji finansowej klienta.

Powód twierdzi, iż pozwany błędnie interpretuje ww. postanowienia i w jego ocenie nie wynika, aby na ich podstawie spółka mogła dowolnie zmieniać warunki umów odnoszących się do wysokości wpłat klientów oraz długości realizacji umów. Wskazał, że kwota wpłaty jest wskazana w umowę i stanowi jej element oraz, że zmiana kwoty jest traktowana jako zmiana umowy i dlatego wymaga zgody obu stron złożonych w formie pisemnej, zgodnie z § 13 ust. 1 umowy. Dodał, że zmiana kwoty wypłaty umożliwia spółce jednostronnie obniżenie kwoty wpłaty, aby zmniejszyć obciążenie klienta, a nie upoważniała spółki do jednostronnego podwyższania wysokości wypłaty. Wspomniał również, że zmiana kwoty wypłaty może wynikać m.in. ze zmiany ilości spłaconych wierzycieli czy zmiany sytuacji finansowej klienta i tylko on może wyjść z inicjatywą zmiany kwoty wpłaty.

Odnosząc się do powyższego, wskazać przede wszystkim należy, że z brzmienia zakwestionowanych powyżej klauzul nie wynika, aby zmiany odnosiły się tylko do obniżenia kwoty wypłaty. Taka kwestia powinna wynikać wprost z postanowienia umownego, a nie z wyjaśnień powoda. Ponadto, kwestia czy korzystna zmiana sytuacji finansowej klienta prowadzić będzie do obniżenia kwoty wypłaty winna wynikać z decyzji klienta, który może nie chcieć obniżenia kwoty wpłaty lecz chciałby szybciej spłacić swoje zobowiązania. Zatem, w ocenie Sądu, spółka może dowolnie i jednostronnie zmieniać prawa i obowiązki stron umowy, w tym w zakresie kwoty wpłaty, co stanowi bezsprzecznie niedozwolone postanowienia wzorców umów.

Odnośnie postanowień o treści: „ W gestii Kancelarii leży zarządzanie dostępnym budżetem Klienta zgromadzonym na Rachunku Bankowym w ten sposób, aby potrącanie Wynagrodzenia nie kolidowało z realizacją Umowy” (§ 8.10 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...), § 8.7 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 8.6 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...))” oraz „W gestii Kancelarii leży zarządzanie dostępnym budżetem Uczestnika Programu (...) zgromadzonym na Rachunku Bankowym w ten sposób, aby potrącanie Wynagrodzenia Od Sukcesu nie kolidowało z realizacją Umowy (...) (§ 8.8 wzoru umowy dotyczącej programu (...) )” należy wskazać, że zdaniem Sądu, dają one uprawnienie powodowi do zarządzania budżetem klienta, zdeponowanym na rachunku bankowym.

Powód wskazywał, że z ww. postanowień nie wynika, aby mógł dowolnie rozporządzać środkami klientów, które są gromadzone na kontach prowadzonych przez Kancelarię (...) i służą do rozliczeń klientów z wierzycielami oraz do rozliczeń wynagrodzenia Kancelarii. Wskazał też, że zasady rozporządzania przez niego środkami powierzonymi mu przez klientów są ściśle ograniczone przepisami zawartych umów, przepisami kodeksu cywilnego (m.in. art. 741 kc) oraz normami deontologicznymi (§ 37 KERP). Tym samym prawo spółki do dysponowania tymi środkami jest ograniczone i sprowadza się jedynie do spłacania z nich ugód zawartych z wierzycielami, potrącania ustalonego wynagrodzenia powoda, ale w granicach i na zasadach określonych w umowach oraz zwrotu klientowi środków pozostałych po rozwiązaniu lub po zakończeniu umowy. Dlatego, zakres dysponowania środkami z wpłat przez spółkę nie stanowi zagrożenia dla interesów konsumenta.

Nie sposób zgodzić się z argumentacją powoda wskazaną w odwołaniu.

Bowiem, art. 37 KERP (obowiązujący do dnia 1.01.2023 r.) stanowi, że :

1. Pieniądze, papiery wartościowe i inne aktywa majątkowe klienta, znajdujące się w posiadaniu radcy prawnego, o ile ich zdeponowanie na rachunku jest możliwe, powinny być odpowiednio wyodrębnione i zdeponowane na rachunku odrębnym od innych rachunków radcy prawnego. Nie dotyczy to przekazanych radcy prawnemu środków na pokrycie opłat i wydatków związanych z prowadzoną sprawą.

2. Radca prawny powinien poinformować klienta o miejscu zdeponowania i sposobie zabezpieczenia tych środków.

3. Wszelki obrót aktywami, o których mowa w ust. 1, w tym dokonywany pomiędzy radcą prawnym a klientem, musi być odpowiednio ewidencjonowany i udokumentowany.

4. Radca prawny nie może przekazać środków z rachunku odrębnego na swój rachunek z tytułu zapłaty wynagrodzenia bez pisemnej zgody klienta.

5. Radca prawny jest zobowiązany na żądanie klienta lub osoby, na rzecz której wykonywał czynności zawodowe, wydać środki, o których mowa w ust. 1 - niezwłocznie lub na warunkach zaakceptowanych przez klienta lub tę osobę.

Z art. 37 ust. 4 KERP wynika, że przekazanie środków z rachunku odrębnego klienta może nastąpić tylko po uzyskaniu od niego pisemnej zgody. Natomiast z art. 37 ust. 1 KERP wynika, że zakazane jest potrącanie zobowiązań klienta z tytułu honorarium ze środków klienta zgromadzonych na rachunku własnym kancelarii, jeżeli klient przekazał na ten rachunek środki na pokrycie opłat i wydatków związanych z prowadzoną sprawą. Etyka zawodowa radcy prawnego jest nieodłącznym elementem działalności radców prawnych. Nie mogą oni zajmować majątków zdeponowanych na ich rachunkach, nawet gdy dany klient zalega z zapłatą honorarium. Radca prawny jest strażnikiem powierzonego mu mienia, a nie może dowolnie rozporządzać budżetem klienta zdeponowanym na rachunku powoda.

Dokonywanie na rachunek depozytowy wpłat klientów miało służyć gromadzeniu kapitału, który pozwoliłby na spłatę zadłużenia na poziomie wynikającym z zawartych ugód z wierzycielami. Jednakże, z analizy ww. klauzul umownych wynika, że powód mógł zarządzać budżetem klienta zdeponowanym na rachunku bankowym. Konsumenci nie mieli gwarancji, że zdeponowane przez nich środki będą potrącane przez powoda tylko na spłatę wierzycieli. Mogły być one pobrane w całości na rzecz spółki, a nie na rzecz wierzycieli (co zresztą finalnie nastąpiło). Zatem, zdaniem Sądu tego typu klauzule są niedozwolone.

Odnośnie postanowień: „Dodatkowe koszty i opłaty W przypadku (i) wystąpienia konieczności podjęcia działań wykraczających poza zakres Umowy, bądź (ii) na życzenie Klienta świadczenia dodatkowych usług (np. reprezentacja w sporze sądowym), bądź (iii) konieczności pokrycia kosztów nie wskazanych w treści Umowy (np. opłaty skarbowe od kolejnych Pełnomocnictw, koszt podróży poza teren (...) W.), Kancelaria poinformuje o wysokości takich ewentualnych kosztów, które w przypadku ich zaakceptowania przez Klienta na podstawie pisemnego zlecenia, zostaną potrącone z przyszłych Wpłat. Negatywne konsekwencje związane z rezygnacją przez Klienta z uiszczenia zgłoszonych przez Kancelarię kosztów, wskazanych do realizacji Umowy, obciążają wyłącznie Klienta. Kancelaria nie jest zobowiązana do samodzielnego ponoszenia takich kosztów” (§ 9 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...))”, „Dodatkowe koszty i opłaty. W przypadku (i) wystąpienia konieczności podjęcia działań wykraczających poza zakres Umowy, bądź (ii) na życzenie Klienta świadczenia dodatkowych usług (np. reprezentacja w sporze sądowym), bądź (iii) konieczności pokrycia kosztów nie wymienionych w treści Umowy i Załącznika nr 4 (o ile taka konieczność wystąpiła po stronie Klienta i wyraził on zgodę na pokrycie takiego kosztu), Kancelaria poinformuje o wysokości takich ewentualnych kosztów, które w przypadku ich zaakceptowania przez Klienta na podstawie pisemnego zlecenia, zostaną potrącone z przyszłych Wpłat. Negatywne konsekwencje związane z rezygnacją przez Klienta z uiszczenia zgłoszonych przez Kancelarię kosztów, wskazanych do realizacji Umowy, obciążają wyłącznie Klienta. Kancelaria nie jest zobowiązana do samodzielnego ponoszenia takich kosztów” (§ 9 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...))”, „Dodatkowe koszty i opłaty W przypadku (i) wystąpienia konieczności podjęcia działań wykraczających poza zakres Umowy, bądź (ii) na życzenie Klienta świadczenia dodatkowych usług (np. reprezentacja w sporze sądowym), bądź (iii) konieczności pokrycia kosztów nie wymienionych w treści Umowy i Załącznika nr 4, o ile taka konieczność wystąpiła po stronie Klienta i wyraził on zgodę na pokrycie takiego kosztu, Kancelaria poinformuje o wysokości takich ewentualnych kosztów, które w przypadku ich zaakceptowania przez Klienta na podstawie pisemnego zlecenia, zostaną potrącone z przyszłych Wpłat. Negatywne konsekwencje związane z rezygnacją przez Klienta z uiszczenia zgłoszonych przez Kancelarię kosztów, wskazanych do realizacji Umowy, obciążają wyłącznie Klienta. Kancelaria nie jest zobowiązana do samodzielnego ponoszenia takich kosztów” (§ 9 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...))” oraz „Dodatkowe koszty i opłaty W przypadku (i) wystąpienia konieczności podjęcia działań wykraczających poza zakres Umowy (...), bądź (ii) na życzenie Uczestnika świadczenia dodatkowych usług (np. reprezentacja w sporze sądowym), bądź ( (...)) konieczności pokrycia kosztów nie wskazanych w treści Umowy (...) (np. opłaty skarbowe od kolejnych Pełnomocnictw, koszt podróży poza teren (...) W.), Kancelaria poinformuje o wysokości takich ewentualnych kosztów, które w przypadku ich zaakceptowania przez Uczestnika Programu (...) na podstawie pisemnego zlecenia, zostaną potrącone z przyszłych Wpłat. Negatywne konsekwencje związane z rezygnacją przez Uczestnika Programu (...) uiszczenia zgłoszonych przez Kancelarię kosztów, wskazanych do realizacji Programu (...), obciążają wyłącznie Uczestnika. Kancelaria nie jest zobowiązana do samodzielnego ponoszenia takich kosztów” (§ 9 wzoru umowy dotyczącej programu (...))” wskazać należy, iż przewidują one możliwość wystąpienia okoliczności, które wygenerują koszty realizacji umowy nie przewidziane w umowie, a więc niepokrywane z opłat przewidzianych przez umowę.

Powód w odwołaniu podniósł, że ww. postanowienia dotyczące dodatkowych kosztów i opłat są standardowymi postanowieniami w umowach na obsługę prawną, jak również w innych umowach, w których klient ma możliwość rozszerzenia zakresu świadczonych usług. Umowa zawierana przez spółkę dotyczy usługi negocjowania warunków umorzenia i spłaty wierzytelności klienta. W ramach realizacji tego typu usługi, co do zasady, nie występują dodatkowe koszty i opłaty. Z tą usługą mogą być jednak związane pozyskane od klienta informacje o wystąpieniu przeciwko niemu z pozwem bądź prowadzeniu wobec niego egzekucji. W takich sytuacjach może on wymagać od spółki reprezentowania go w postępowaniach i podjęcia się jego obrony. Takie działanie wymaga oczywiście odrębnych ustaleń pomiędzy stronami dotyczących treści usługi związanej z postępowaniami. Zasady pokrywania kosztów związanych z tego typu usługą zostały jednak wstępnie zaproponowane w umowie.

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że od spółki jako profesjonalisty wymagane jest przygotowanie takiego wzorca umowy, aby był on transparentny tj. jasny, zrozumiały i czytelny dla klienta. Nie sposób dać wiary twierdzeniom powoda, że de facto z realizacją tego typu usług nie występują dodatkowe koszty i opłaty, skoro treść przytoczonych powyżej postanowień świadczy o czymś zupełnie innym. Spółka w swych postanowieniach zastrzegła możliwość poszerzenia zakresu świadczonych usług, z którym to rozszerzeniem może wiązać się ponoszenie dodatkowych kosztów przez konsumenta. Zastrzeżenie zawarte w ww. postanowieniu tj. „(…)Negatywne konsekwencje związane z rezygnacją przez Uczestnika Programu (...) uiszczenia zgłoszonych przez Kancelarię kosztów, wskazanych do realizacji Programu (...), obciążają wyłącznie Uczestnika” sugeruje wprost, że konsument musi ponieść dodatkowe koszty, gdyż w przypadku ich nie uiszczenia poniesie „negatywne” konsekwencje.

Zdaniem Sądu, powyższe klauzule umowne wprost określają możliwość zmiany warunków umowy, gdyż pozwalają spółce nakładać na konsumentów dodatkowe koszty i opłaty tj. spółka sama decyduje o tym czy działania, które realizuje na rzecz konsumenta powinny być świadczone w ramach przewidzianych umową opłat czy też działania te wymagają od klienta dodatkowego obciążenia finansowego. Zatem, sama spółka w ramach ww. postanowień może kreować sytuacje, w których wpłaty dokonane przez klientów będą pobierane w poczet innych czynności, które nie będą mieścić się w zakresie realizacji umowy.

Postanowieniem o treści: „ Umowa zostaje zawarta na czas określony realizacji przez Strony, nie dłuższy jednak niż […] miesięcy od daty zawarcia Umowy i dokonania płatności pierwszej Wpłaty, z możliwością jej przedłużenia” (§ 11. 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...), § 11.1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 11. 1 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...))” spółka określiła termin trwania umów z zastrzeżeniem, że może on zostać przedłużony.

Spółka wskazała, że termin trwania umowy jest jej elementem, który może być zmieniony tylko za zgodną wolą stron, na zasadach określonych w § 13 ust. 1 umowy. Przez to Kancelaria (...) nie jest uprawniona do jednostronnego przedłużenia umowy. W związku z powyższym treść klauzuli „ z możliwością jej przedłużenia” ma jedynie znaczenie informacyjne. Wskazuje ono klientowi, że w przypadku braku osiągnięcia przed końcem trwania umowy celu wiązanego z umorzeniem i spłatą wszystkich zobowiązań może on liczyć na przedłużenie okresu trwania umowy. Postanowienie to jest zastrzeżone na korzyść konsumenta i realizuje jego interes.

Zdaniem Sądu, kwestionowane postanowienie wskazuje przede wszystkim na możliwość przedłużenia umowy i podjęcie tej decyzji przez spółkę. Z uwagi na brak jakichkolwiek warunków przedłużenia umowy, spółka została uprawniona do podejmowania decyzji w ww. kwestii.

Odnośnie postanowień o treści: „ Kancelaria jest uprawniona do rozwiązania niniejszej Umowy bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w sytuacji, gdy Klient Programu nie dokonał dwóch pełnych Wpłat zgodnie z Harmonogramem Spłaty” (§ 11.4 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...), § 11.6 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 11.6 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...))” oraz „ Kancelaria jest uprawniona do rozwiązania niniejszej Umowy (...) bez wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym w sytuacji, gdy Uczestnik Programu (...) nie dokonał dwóch pełnych Wpłat zgodnie z Planem Spłaty” (§ 11.4.a wzoru umowy dotyczącej programu (...))” przewiduje sytuację, w której umowa zostaje rozwiązana ze skutkiem natychmiastowym bez obowiązku wcześniejszego wezwania konsumenta.

Powód w swych wywodach wspomniał, że umowa jest zobowiązaniem do świadczenia usług, przez co jest zobowiązaniem ciągłym. W stosunku do takich stosunków prawnych nie ma zastosowanie odstąpienie tylko wypowiedzenie zgodnie z art. 746 kc. Zgodnie z art. 746 § 2 zd. 1 kc, przyjmujący zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Zakwestionowane postanowienie nie reguluje wobec tego sytuacji konsumenta gorzej niż obowiązujące w tym przedmiocie przepisy prawa.

Zdaniem Sądu, ww. postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, gdyż nakładają na klientów niewspółmierne sankcje (w sytuacji niepłacenia rat w terminie) np. prawo spółki do rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym bez uwzględnienia przyczyny, np. rozwiązanie umowy z uwagi na brak płatności.

Spółka wspomniała, że w przypadku braku dokonania wpłat podejmuje kilka prób kontaktu telefonicznego oraz przez wiadomości SMS z klientem i przypomina mu o zaległych wpłatach i zachęca do ich dokonania. Zatem, nie mają miejsca takie sytuacje, w których powód rozwiązuje umowy z uwagi na brak wpłat bez wcześniejszego kontaktu z klientem lub bez podjęcia działań w celu zachęcenia go do pozostania w programie (...). Jednakże wspomniana praktyka spółki nie została odzwierciedlona w postanowieniach umów zaś uprawnienie do rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym zostało sformułowane wprost w zakwestionowanej klauzuli.

Jeśli chodzi o klauzulę: „Do czasu zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1 niniejszego paragrafu, korespondencja kierowana na dotychczasowy adres lub dotychczasowe dane kontaktowe Strony, jest uznawana za skutecznie doręczoną” (§ 12.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...), § 12.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) i § 12.3 wzoru umowy nr (...) dotyczącej programu (...) oraz § 12.3 wzoru umowy dotyczącej programu (...))” to postanowienie to może przełamywać zasadę wskazaną w art. 61 § 1 kc, zgodnie z którą oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią.

Spółka w powyższym zakresie powołuje się na orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Warszawie, w którym to SA stwierdził, że postanowienie dotyczące uznania oświadczeń za odebrane w przypadku braku zawiadomienia o zmianie adresu są zgodne z prawem i oddają jedynie skutek, który i tak wynika z kc. W tym zakresie zauważyć należy, że powołane przez powoda orzecznictwo nie odnosi się do umów zawieranych z konsumentami przez profesjonalne podmioty.

Z powyższych względów wskazane klauzule stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. Zdaniem Sądu, Prezes UOKIK prawidłowo ocenił zatem dane postanowienia.

Wobec tego powód naruszył zakaz z art. 23a u.o.k.i.k., co implikowało zastosowanie art. 23b ust. 1 u.o.k.i.k., zgodnie z którym Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone i zakazującą jego wykorzystywania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 23a. W decyzji Prezes Urzędu przytacza treść postanowienia wzorca umowy uznanego za niedozwolone. Prezesa UOKIK w niniejszej sprawie wydał zatem decyzję o uznaniu postanowień wzorców umów z pkt I.1- I.14 za niedozwolone i zakazującą ich wykorzystywania.

Wydanie decyzji na podstawie art. 23b ust. 1 u.o.k.i.k. uprawniało Prezesa UOKIK do skorzystania z rozwiązań przewidzianych w art. 23b ust. 2 u.o.k.i.k.

Zgodnie z art. 23b ust. 2 u.o.k.i.k. w decyzji, o której mowa w ust. 1, Prezes Urzędu może określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 23a, w szczególności zobowiązać przedsiębiorcę do:

1. poinformowania konsumentów, będących stronami umów zawartych na podstawie wzorca, o którym mowa w ust. 1, o uznaniu za niedozwolone postanowienia tego wzorca - w sposób określony w decyzji;

2. złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o treści i w formie określonej w decyzji.

Przy czym, co istotne, w myśl art. 23 ust. 4 u.o.k.i.k. środki, o których mowa w ust. 2, powinny być proporcjonalne do wagi i rodzaju naruszenia oraz konieczne do usunięcia jego skutków.

Prezes UOKIK zdecydował więc w pkt II ppkt 1 decyzji o zastosowaniu środka polegającego na opublikowaniu w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na koszt powoda na jego stronie internetowej, która na dzień wydania niniejszej decyzji mieści się pod adresem www.(...).pl oświadczenia o treści wskazanej w zaskarżonej decyzji oraz w pkt II ppkt 2 decyzji o zastosowaniu środka polegającego na opublikowaniu w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na koszt powoda na publicznie dostępnych profilach prowadzonych w mediach społecznościowych w serwisie (...) pod adresem (...) prawna oświadczenia o treści wskazanej w zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu, przedmiotowe rozwiązania są bez wątpienia celowe, aby konsumenci dowiedzieli się, że określone postanowienia zawarte w umowach ze spółką są niedozwolone i nie muszą ich respektować, co umożliwi im podjęcie decyzji o ewentualnym dochodzeniu roszczeń na drodze cywilnoprawnej. Zatem, zdaniem Sądu zasadne było zastosowanie dwóch środków, które nie tylko spełnią cel informacyjny jak i edukacyjny, ale także cel prezencyjny.

Ustalenie, że powód dopuścił się naruszenia zakazu z art. 23a u.o.k.i.k. aktualizowało również możliwość nałożenia na niego kary pieniężnej. Zgodnie bowiem z treścią art. 106 ust. 1 pkt 3a u.o.k.i.k. Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie: dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 23a. Na podstawie art. 106 ust. 3 pkt 1 u.o.k.i.k. obrót oblicza się jako sumę przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat - w przypadku przedsiębiorcy sporządzającego taki rachunek na podstawie przepisów o rachunkowości;

Z art. 106 ust. 1 ustawy wynika więc, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. Mimo tego, zdaniem Sądu, Prezes UOKIK podjął trafną decyzję o wymierzeniu kar Przedsiębiorcy, biorąc pod uwagę charakter i negatywne skutki stosowanych przez niego niedozwolonych postanowień umownych. W tym kontekście wymierzenie kar zgodne było z zasadą celowości i proporcjonalności. Nałożenie kar pieniężnych służyć będzie jako środek odstraszający Spółkę od naruszania zakazu stosowania niedozwolonych postanowień w przyszłości (prewencja indywidualna). Rozstrzygnięcie o karze będzie również wyznacznikiem dla innych profesjonalnych uczestników rynku, że tego typu działania nie mogą być podejmowane - pod rygorem sankcji finansowej (prewencja ogólna).

Nie ma przy tym na tym etapie znaczenia, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszeń umyślnie czy nieumyślnie, na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa bowiem obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa.

Sąd zważył, iż jak wynika z treści art. 111 ust. 1 pkt 1 u.o.k.i.k., Prezes UOKiK ustalając wysokość nakładanej kary pieniężnej, uwzględnia w szczególności okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenie przepisów ustawy, a także, w przypadku kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 - okres, stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów ustawy, przy czym stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia, działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia oraz - w przypadkach, o których mowa w art. 106 ust. 1 pkt 1-3 i w art. 108 ust. 1 pkt 2 - specyfiki rynku, na którym doszło do naruszenia.

Oprócz tego w myśl art. 111 ust. 2 u.o.k.i.k., ustalając wysokość kar pieniężnych zgodnie z ust. 1 Prezes Urzędu bierze pod uwagę okoliczności łagodzące lub obciążające, które wystąpiły w sprawie. Okoliczności łagodzące zostały wymienione w art. 111 ust. 3 u.o.k.i.k., zaś okoliczności obciążające w art. 111 ust. 4 u.o.k.i.k.

W ocenie Sądu, przy wymiarze kar Prezes UOKIK uwzględnił dyrektywy wymiaru kary określone w powołanym przepisie oraz ocenił czy zaistniały okoliczności obciążające i łagodzące.

Należy mieć na uwadze, iż niedozwolone postanowienia uderzają w konsumentów jako słabszych uczestników rynku. Zastosowanie tych klauzul jest przejawem nierównorzędnego traktowania konsumentów. Nadto określone w sprawie postanowienia wywołują negatywne skutki w odniesieniu do zarówno ekonomicznych, jak i pozaekonomicznych interesów konsumentów.

Prezes UOKIK uznał, że Spółka sformułowała niedozwolone postanowienia nieumyślnie. Naruszenia związane ze stosowaniem abuzywnych postanowień miały szeroki- zasięg terytorialny. Co do okresu trwania naruszenia należy wskazać, że wzorce umowy związane z programem (...) jest stosowany od 15 listopada 2020 r., zaś wzorzec umowy w ramach programu (...) był stosowany od 14 października 2020 r. do 30 marca 2021 r. Zakwestionowane postanowienia były zamieszczone we wzorach umów dotyczących programu (...) jak i (...), które spółka zawierała z konsumentami. W sprawie wystąpiła okoliczność obciążająca jaką jest znaczny zasięg terytorialny naruszenia – cały kraj. Informacje o działalności spółki były ogólnodostępne na stronach internetowych spółki.

W kontekście niewystąpienia okoliczności łagodzących należy przyznać rację pozwanemu, że terminowe udzielanie odpowiedzi na pytania organu takiej okoliczności nie stanowi, a jest obowiązkiem podmiotu wynikającym z przepisów u.o.k.i.k., którego naruszenie jest dodatkowo zagrożone karą administracyjną. Podobnie brak umyślności nie przekłada się na obniżenie kary. Z kolei jeśli chodzi o chęć wprowadzenia zmian do umów nie było wystarczające. Bowiem, propozycja złożona przez powoda (zmiana klauzul umownych) nie przyczyniłaby się w znacznym stopniu do szybszego zakończenia naruszenia oraz usunięcia jego skutków.

Prezes UOKIK prawidłowo ocenił szkodliwość każdego z postanowień.

Prezes UOKIK był uprawniony do nałożenia na powoda oddzielnych kar za stosowanie poszczególnych klauzul niedozwolonych.

Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 3a u.o.k.i.k. podstawę do wyliczenia kar stanowił cały obrót Spółki osiągnięty w 2021 r. w wysokości (...) zł.

Nałożone na powoda kary mieszczą się w granicach ustawowych, wyznaczonych przez art. 106 ust. 1 pkt 3a u.o.k.i.k. Ponadto, zostały one nałożone w dolnych granicach zagrożenia i były proporcjonalne do wskazanych naruszeń jak i w stosunku do obrotu powoda.

Podsumowując, w ocenie Sądu nałożone przez Prezesa UOKIK kary spełnią w szczególności swoją funkcję represyjną i prewencyjną, zapobiegając podobnym naruszeniom w przyszłości. Stanowią one sankcję o odpowiednim stopniu dolegliwości, proporcjonalnym do wagi, stopnia naruszenia przepisów ustawy, nie większym niż to niezbędne dla osiągnięcia zamierzonego celu nałożonych kar.

W zakresie zarzutu nieuwzględnienia przez pozwanego przy nakładaniu kar pieniężnych obrotu osiągniętego przez spółkę za rok 2022, który jest rokiem obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kar, Prezes UOKiK wyjaśnił, że spółki prawa handlowego są obowiązane dysponować wersją elektroniczną sprawozdania finansowego. Spółka nie złożyła odpowiednio podpisanego sprawozdania finansowego, w konsekwencji nie spełniła swoich obowiązków ustawowych. Spółka w trakcie postępowania prowadzonego przez Prezesa UOKiK przedstawiła, że w roku 2021 osiągnęła obrót w wysokości (...) zł. skoro zatem nie przedstawiła informacji (np. sprawozdania finansowego) o sytuacji finansowej za rok 2022 to pozwany uwzględnił obrót osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku obrotowym poprzedzającym ten rok (art. 106 ust. 7 pkt 1 u.o.k.i.k.), zatem postąpił on słusznie i zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Powód zarzucił naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 u.o.k.i.k. poprzez niezastosowanie i nieumorzenie bezprzedmiotowego postępowania wobec niestosowania przez spółkę niedozwolonych postanowień wzorców umów.

W ocenie Sądu, zarzut powoda jest niezasadny, bowiem, jak powód naruszył przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w konsekwencji nie można było skorzystać w niniejszej sprawie z dobrodziejstwa umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia przez Prezesa UOKiK przepisów postępowania administracyjnego, należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, SOKiK nie może ograniczyć rozpoznania sprawy wynikającej z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu tylko do funkcji sprawdzającej prawidłowość postępowania administracyjnego, które poprzedza postępowania sądowe. Celem postępowania nie jest przeprowadzenie kontroli postępowania administracyjnego, ale merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, której przedmiotem jest spór między stronami powstający dopiero po wydaniu decyzji przez Prezesa. Postępowanie sądowe przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest postępowaniem kontradyktoryjnym, w którym uwzględnia się materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym, co nie pozbawia jednak stron możliwości zgłoszenia nowych twierdzeń faktycznych i nowych dowodów, według zasad obowiązujących w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych. Sąd antymonopolowy jest sądem cywilnym i prowadzi sprawę cywilną, wszczętą w wyniku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, według reguł kontradyktoryjnego postępowania cywilnego, a nie sądem kontroli legalności decyzji administracyjnej, jak sądy administracyjne w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Tylko takie odczytanie relacji pomiędzy postępowaniem administracyjnym i postępowaniem sądowym może uzasadniać dokonany przez racjonalnego ustawodawcę wybór między drogą postępowania cywilnego i drogą postępowania sądowo-administracyjnego dla wyjaśnienia istoty sprawy (vide: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1991 r. sygn. akt III CRN 120/91, OSNC 1992 Nr 5, poz. 87; Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1998 r. sygn. akt I CKN 265/98, OSP 2000 Nr 5 poz. 68; Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 r. sygn. akt 351/99, OSNC 2000 Nr 3 poz. 47; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2001 r. sygn. akt I CKN 1036/98, LEX Nr 52708). Nawet gdyby przyjąć, że w postępowaniu administracyjnym doszło do uchybień proceduralnych to nie mogą one być przedmiotem postępowania sądowego mającego na celu merytoryczne rozstrzygnięcie sporu, bowiem Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zobowiązany jest do wszechstronnego zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu zasad rozkładu ciężaru dowodu i obowiązku stron w postępowaniu dowodowym.

Niezależnie jednak od powyższego, Sąd uznał, iż Prezes UOKiK dokonał prawidłowych ustaleń, jeśli chodzi o stan faktyczny w sprawie, jak i trafnej oceny prawnej, którą Sąd w pełni aprobuje.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 479 ^31a § 1 k.p.c., Sąd oddalił odwołanie wobec braku podstaw do jego uwzględnienia.

O kosztach procesu, Sąd orzekł stosownie do wyników procesu na podstawie art. 98 k.p.c. oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Sędzia SO Monika Pawłowska

- urlop s .ref w dniach 14.07.-10.08.2025 r.,

- proszę doręczyć zgodnie z wnioskiem.

Dodano: 15 stycznia 2026, Opublikował(a): Iwona Lubańska
Podmiot udostępniający informację: Sąd Okręgowy w Warszawie
Osoba, która wytworzyła informację: Monika Pawłowska
Data wytworzenia informacji: 8 lipca 2025