Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 czerwca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy i Zamówień Publicznych w składzie:

Przewodniczący: sędzia Anna Krawczyk

Protokolant: sekretarz sądowy Weronika Banach

po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy o udzielenie zamówienia publicznego

z udziałem:

zamawiającego Gminy L. - Zarządu (...) w L.,

odwołującego Fundacji (...) we W.

na skutek skargi odwołującego

od wyroku Krajowej Izby Odwoławczej w Warszawie

z dnia 27 marca 2025 r. sygn. akt KIO 777/25

I.  zmienia zaskarżony wyrok i w pkt 1. uwzględnia odwołanie w całości i stwierdza naruszenie przez Gminę L. – Zarząd (...) w L. przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 roku Prawo zamówień publicznych: art. 239 ust. 1, art. 226 ust. 1 pkt 8, art. 224 ust. 6, art. 16 pkt 1; w pkt 2.1. kosztami postępowania obciąża Gminę L. – Zarząd (...)w L. i zalicza w poczet kosztów postępowania odwoławczego kwotę 7.500 zł (siedem tysięcy pięćset złotych) uiszczoną przez odwołującego tytułem wpisu od odwołania; w pkt 2.2. zasądza od Gminy L. – Zarządu (...) w L. na rzecz Fundacji (...) we W. kwotę 11.100 zł (jedenaście tysięcy sto złotych) tytułem kosztów postępowania odwoławczego, w tym 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) kosztów zastępstwa procesowego;

II.  oddala skargę w pozostałym zakresie;

III.  zasądza od Gminy L. – Zarządu (...) w L. na rzecz Fundacji (...) we W. kwotę 26.117 zł (dwadzieścia sześć tysięcy sto siedemnaście złotych) tytułem kosztów postępowania skargowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia tego punktu wyroku do dnia zapłaty, z czego kwota 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) to koszty zastępstwa procesowego.

Anna Krawczyk

Sygn. akt XXIII Zs 67/25

UZASADNIENIE

Zamawiający Gmina L. - Zarząd (...) w L. prowadzi na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 roku – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1320, dalej: ustawa PZP) postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego w trybie podstawowym bez negocjacji pod nazwą „(...).”. Ogłoszenie o zamówieniu zostało opublikowane w Biuletynie Zamówień Publicznych w dniu 23 stycznia 2025 roku pod numerem (...).

Do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej w dniu 3 marca 2025 roku wpłynęło odwołanie Wykonawcy Fundacji (...) we W. wobec czynności i zaniechań Zamawiającego polegających na wyborze jako najkorzystniejszej oferty Wykonawcy (...)Pogotowie Ratunkowe w C. (dalej: (...) w C.).

Odwołujący zarzucił naruszenie art. 239 ust 1 ustawy PZP przy: naruszeniu art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP, a także art. 224 ust. 6 ustawy PZP przez zaniechanie odrzucenia oferty Wykonawcy (...) w C. w sytuacji, gdy oferta zawiera rażąco niską cenę za wykonanie zamówienia, a Wykonawca wezwany do udzielenia wyjaśnień ceny nie wykazał, aby cena, jaką zaoferował w postępowaniu nie była rażąco niska, co skutkuje naruszeniem art. 239 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 16 pkt 1 ustawy PZP poprzez wadliwy wybór oferty jako najkorzystniejszej w postępowaniu i ma bezpośredni wpływ na wynik przedmiotowego postępowania.

W oparciu o przedstawione wyżej zarzuty na podstawie art. 554 ust. 1 i 3 ustawy PZP Odwołujący Fundacja (...) we W. wniósł o nakazanie Zamawiającemu:

1.  unieważnienia czynności wyboru oferty najkorzystniejszej jako obarczonej wadą mającą wpływ na wynik postępowania,

2.  powtórzenie czynności oceny ofert w postępowaniu i w jej wyniku odrzucenie oferty (...) w C. zgodnie z uzasadnieniem odwołania, przeprowadzenie procesu kwalifikacji podmiotowej Wykonawców w postępowaniu, dokonanie ponownego wyboru oferty najkorzystniejszej w postępowaniu.

W ramach uzasadnienia przyjętego stanowiska Odwołujący mając na względzie wyjaśnienia rażąco niskiej ceny przedstawione przez (...) w C. dokonał wyliczenia miesięcznego kosztu pracy ratownika wodnego zatrudnionego na umowę o pracę (1/2 etatu) w 2025 roku, które przedstawiało się następująco:



Miesięczne wynagrodzenie brutto - 2333,00 zł;



ubezpieczenie emerytalne (9,76 %) - 227,70 zł;



ubezpieczenie rentowe (6,5 %) - 151,65 zł;



ubezpieczenie wypadkowe (0,67 %) - 15,63 zł;



Fundusz pracy (2,45 %) - 57,16 zł;



FGŚP(0,1 %) - 0,00 zł;



Koszt pracodawcy (brutto + składki ZUS) - 2785,14 zł;



Wyliczenie świadczenia urlopowego w skali 1 m-ca: 2785,14 (przychód): 21 dni (średnio w m-cu) = 132,63 x 10 dni (wymiar urlopu pracownika % etatu) = 1326,30 : 12 m-cy - 110,53 zł.



Wyliczenie wynagrodzenia za 10 dni choroby: 2333,00 (wynagrodzenie brutto) - 13,71 % (składki ZUS pracownika) = 2013,15 : 30 dni (wg ustawy ZUS) - 67,11 x 80% - 53,69 stawka dzienna x 10 dni wynagr. chorob. = 536,90 : 12 miesięcy - 44,74 zł;



Miesięczny koszt utrzymania pracownika: 2785,14 zł + 110,53 zł + 44,74 zł - 2940,41 zł;



Miesięczny koszt PPK (1,5% kwoty brutto) - 0,00 zł;



Liczba godzin roboczych w 2025r: 1992 (1/2 etatu 996)



Koszt podstawowy 1 roboczogodziny: 2940,41 zł x 12 m-cy : 996 h - 35,43 zł.

Z kolei Odwołujący przyjmując przy powyższych założeniach zatrudnienie pracownika na całym etacie wskazał, że miesięczny koszt pracy ratownika wodnego zatrudnionego na umowę o pracę (pełny etat) w 2025 roku 20 dni urlopu przedstawia się następująco:



Miesięczne wynagrodzenie brutto - 2333,00 zł;



ubezpieczenie emerytalne (9,76 %) - 227,70 zł;



ubezpieczenie rentowe (6,5 %) - 151,65 zł;



ubezpieczenie wypadkowe (0,67 %) - 15,63 zł;



Fundusz pracy (2,45 %) - 57,16 zł;



FGŚP (0,1 %) - 0,00 zł;



Koszt pracodawcy (brutto + składki ZUS) - 2785,14 zł;



Wyliczenie świadczenia urlopowego w skali 1 m-ca: 2785,14 (przychód) : 21 dni (średnio w m-cu) = 132,63 x 10 dni (wymiar urlopu pracownika ½ etatu) = 1326,30 : 12 m-cy - 110,53 zł;



Wyliczenie wynagrodzenia za 10 dni choroby: 2333,00 (wynagrodzenie brutto) - 13,71 % (składki ZUS pracownika) = 2013,15 : 30 dni (wg ustawy ZUS) = 67,11 x 80% = 53,69 stawka dzienna x 10 dni wynagr.; chorob. = 536,90 : 12 miesięcy - 44,74 zł;



Miesięczny koszt utrzymania pracownika: 2785,14 + 110,53 + 44,74 - 2940,41 zł;



Miesięczny koszt PPK (1,5% kwoty brutto) - 0,00 zł;



Liczba godzin roboczych w 2025r.: 1992 (1/2 etatu 996)



Koszt podstawowy 1 roboczogodziny: 2940,41 x 12 m-cy : 996 h - 35,43 zł.

Zgodnie z zapatrywaniami Odwołującego powyższe wyliczenia potwierdzają, że stawka rozliczeniowa jaką zaoferował Wykonawca (...) w C. w wysokości 34,70 zł nie może pokrywać wszystkich kosztów niezbędnych do realizacji zamówienia. Odwołujący wskazała, że należy mieć na uwadze fakt, iż stawka rozliczeniowa godzinowa pokrywa wszelkie koszty związane z realizacją przedmiotu zamówienia. Dodatkowo zdaniem Odwołującego wyjaśnienia całkowicie pomijają takie koszty konieczne do poniesienia jak: koszty wyposażenia i odzieży ratownika, koszty dodatkowego nadzoru ratowniczego (koordynator dodatki koordynatorskie), koszty wymaganego ubezpieczenia OC, koszty badan lekarskich i BHP pracowników, koszty wody pitnej dla ratowników.

Odwołujący podnosił, że wyjaśnienia ceny nie zawierają żadnych dowodów w tym w szczególności w przedmiocie dostępności dla wykonawcy wymaganej do realizacji przedmiotu zamówienia ilości ratowników w dodatku gotowych do podjęcia się pełnienia funkcji za wynagrodzeniem minimalnym we wskazanej lokalizacji. Dodatkowo założenia kosztowe Wykonawcy są oparte o zamiar zatrudnienia ratowników którzy nie dość, że są studentami do 26 roku życia to jednocześnie: mają umowy o pracę u innego pracodawcy, osiągają wynagrodzenie powyżej minimalnego, zatrudnieni są na niepełnym etacie. Odwołujący wskazywał, że skoro Wykonawca twierdzi, że skieruje do realizacji zamówienia taki właśnie personel posiadający jednocześnie wszystkie te cechy to winien był te okoliczności wyjaśnić a przede wszystkim udokumentować dowodowo w trakcie postępowania wyjaśniającego cenę, czego jednak w żaden sposób nie uczynił. W ocenie Odwołującego już samo kluczowe założenie, że wykonawcy pozyska cały personel zatrudniony u innego pracodawcy a jednocześnie świadczący pracę na rzecz (...) w C. jest założeniem całkowicie abstrakcyjnym.

Zamawiający Gmina L. - Zarząd (...) w odpowiedzi na odwołanie, wniósł oddalenie odwołania w całości wobec jego bezzasadności. Argumentując przyjęte stanowisko Zamawiający wskazywał, że Komisja Przetargowa dokonała odpowiednich wyliczeń wynagrodzenia na podstawie wyjaśnień (...) w C., które potwierdzają prawidłowość kalkulacji tego Wykonawcy. Ponadto Zamawiający ustalił na ogólnodostępnych stronach internetowych, iż (...) w C. corocznie otrzymuje dotacje na wyposażenie ratownika, w tym na zakup ubrań i sprzęt dla ratownika, defibrylator, torbę R1, urządzenia łączności (Uchwała Nr 781/23 Zarządu Województwa (...) z 4 maja 2023 roku - 40 000 zł; Uchwała Nr(...)z 14 maja 2024 roku - 40 000 zł). Zgodnie z zapisem regulaminu konkursu na realizację zadań publicznych Województwa (...) w obszarze ratownictwa i ochrony ludności z zakresu ratownictwa wodnego, dofinansowanie przewiduje się m.in. na: pełnienie dyżurów ratowniczych; zakup/naprawę/konserwacje sprzętu ratowniczego i ekwipunku osobistego ratowników; zakup/naprawę/konserwację środków transportu wykorzystywanych do prowadzenia działań ratowniczych; zakup paliwa i płynów eksploatacyjnych do środków transportu niezbędnych do prowadzenia działań ratowniczych; podnoszenie kwalifikacji ratowników wodnych oraz psów ratowniczych i ich przewodników.

Dalej Zamawiający wskazywał, że Wykonawca (...) w C. jako organizacja pożytku publicznego pozyskuje środki na działalność statutową z odpisu podatku 1,5%. Zamawiający ma wiedzę iż Wykonawca aktualnie w (...) dysponuje torbą R1 (w pełni wyposażoną z aktualnymi datami ważności) i defibrylatorem z datą ważności dłuższą niż 31 marca 2026 roku.

Kolejno Zamawiający podał, że Wykonawca (...) w C. aktualnie świadczy usługę na obiekcie, aktualna składka na ubezpieczenie od wykonywanej działalności na kwotę gwarancyjną 2 000 000 zł wynosi 1 338 zł. Polisa ważna jest do 15 maja 2025 roku. Koszty polisy są przypisane do całej działalności wykonawcy.

Krajowa Izba Odwoławcza w wyroku wydanym w dniu 27 marca 2025 roku w sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt KIO 777/25 w punkcie pierwszym oddaliła odwołanie, zaś w punkcie drugim orzekła o kosztach postępowania obciążając nimi Odwołującego.

Dokonując ustaleń stanu faktycznego Krajowa Izba Odwoławcza podała, że zgodnie z dokumentacją zamówienia szacunkowa ilość godzin świadczenia usługi przez Wykonawcę w okresie realizacji umowy wynosiła 19 075 roboczogodzin.

Dalej ustalono, że szczegółowy opis przedmiotu zamówienia stanowił załącznik numer 7 do Specyfikacji Warunków Zamówienia. Zgodnie z zapisami dokumentacji przetargowej Zamawiający wymagał, aby usługi były wykonywane przez osoby zatrudnione przez Wykonawcę lub podwykonawcę na podstawie umowy o pracę. Wykonawca musiał posiadać polisę ubezpieczeniową potwierdzającą, że jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej, na kwotę nie mniejszą niż 2 000 000,00 zł, przez cały okres wykonywania usługi.

Ponadto zakres obowiązków Wykonawcy obejmował:



zapewnienie ciągłości obsady stanowisk ratowniczych na krytej pływalni w godzinach otwarcia (7-22) zgodnie z warunkami wskazanymi w umowie, z wyłączeniem dni kiedy obiekt jest zamknięty czy przerwy technologicznej,



sterowanie nagłośnieniem, oświetleniem, atrakcjami wodnymi oraz podnoszonym dnem, zabezpieczając odpowiednie środki łączności umożliwiające utrzymanie bezpośredniej stałej łączności ze sobą oraz pokrywanie kosztów ich utrzymania (np. za pomocą krótkofalówki);



zapewnienie osoby odpowiedzialnej ze strony Wykonawcy za kontrolę i nadzór prawidłowości realizacji powierzonego zadania tzw. Kierownika Zmiany Ratowników;



bieżące wyposażenie ratowników w stroje i obuwie zgodne z wymogami BHP, z tym że strój ratownika powinien być w kolorze czerwonym z białym napisem RATOWNIK;



wyposażenie ratowników w sprawny automatyczny, przenośny defibrylator AED oraz torbę medyczną R1 z wyposażeniem. Zamawiający wymagał, aby automatyczny, przenośny defibrylator AED, będący na wyposażeniu ratowników, był sprawny i miał certyfikat dopuszczenia;



przedłożenie Zamawiającemu imiennej listy ratowników (wykazu) wraz z numerem zaświadczenia ratownika wodnego, numerem ważnego zaświadczenia Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy oraz oświadczenia o odbytym przez ratownika badaniu lekarskim i aktualnym szkoleniu BHP.

Zgodnie z ustaleniami Izby Zamawiający wymagał, aby osoby bezpośrednio uczestniczące w realizacji przedmiotu zamówienia, w szczególności ratownicy posiadali umiejętność: (...) w języku migowym (min. jeden ratownik w dyspozycji Wykonawcy).

Wynagrodzenie Wykonawcy miało być wyliczane jako iloczyn faktycznej ilości zrealizowanych godzin ratowniczych i ceny jednostkowej przedstawionej w formularzu ofertowym, a zatem kontrakt miał charakter obmiarowy.

Krajowa Izba Odwoławcza referowała, że otwarcie ofert nastąpiło w dniu 5 lutego 2025 roku, o godzinie 10:00. Oferty złożyli następujący Wykonawcy:

1.  Fundacja (...) w L. z ceną brutto - 705 202,75 zł;

2.  (...) w B. z ceną brutto - 763 000,00 zł;

3.  (...)Pogotowie Ratunkowe w C. z ceną brutto - 661 902,50 zł;

4.  (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. z ceną brutto - 732 861,50 zł;

5.  Fundacja (...) we W. z ceną brutto - 717 029,25 zł.

Izba ustaliła, że kwota przeznaczona na sfinansowanie zamówienia wynosiła 763 000 zł.

Na podstawie takich wycen ofertowych Zamawiający powziął wątpliwości czy Wykonawca (...) w C., zaoferował cenę świadczenia usług na odpowiednim poziomie. W konsekwencji Zamawiający skierował do Wykonawcy wezwanie do wyjaśnień rażąco niskiej ceny w dniu 10 lutego 2025 roku, zgodnie z którym Zamawiający wskazał:

„W formularzu ofertowym wykonawca (...) w C. oświadczył, że nie jest podatnikiem podatku od towaru i usług VAT, dlatego też wartość netto ofert jest równia wartości brutto. Cena jednostkowa netto jednej roboczogodziny (zł) wynosi: 34,70 zł netto i równa się kwocie brutto. Ponadto w formularzu ofertowym wykonawca oświadczył, że łączna cena ofertowa stanowi całkowite wynagrodzenie Wykonawcy, uwzględniając wszystkie koszty związane z realizacją przedmiotu zamówienia zgodnie z SWZ tj. załącznik nr 7 do SWZ - opis przedmiotu zamówienia oraz rozdział XIV SWZ Wymagania w zakresie zatrudnienia na podstawie stosunku pracy, w okolicznościach o których mowa w art. 95.

Zamawiający w toku badania i oceny ofert podjął wątpliwość, czy zaoferowana przez Wykonawcę tj. (...) w C. cena pozwoli na wykonanie przedmiotu zamówienia zgodne z wymaganiami określonymi w dokumentach zamówienia. Pomimo że zaoferowane wynagrodzenie jednej roboczogodziny jest powyżej stawki minimalnej, to wątpliwość dotyczy wysokości dodatkowych kosztów ponoszonych przez pracodawcę.

Zamawiający wzywa Wykonawcę na podstawie art. 224 ust. 1 do wyjaśnienia w przedmiocie rażąco niskiej ceny w zakresie art. 224 ust. 3 pkt 4 i 6 ustawy Pzp tj.:

1. zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2207) lub przepisów odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie;

2. zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie;

Wykonawca zgodnie z art. 224 ust 5 ustawy Pzp zobowiązany jest do złożenia wyjaśnień, które jednoznacznie wykażą, że możliwe i realne jest rzetelne wykonanie zamówienia za zaproponowaną cenę ¡oraz dołączy odpowiednie dowody. Obowiązkiem wykonawcy jest bowiem, aby w odpowiedzi na wezwanie zamawiającego udzielił wyjaśnień dotyczących okoliczności, które miały wpływ na wysokość zaoferowanej ceny. Zamawiający na podstawie złożonych wyjaśnień dokona oceny czy złożona oferta zawiera rażąco niską cenę.”

Wezwany Wykonawca (...) w C. nie kwestionował treści wezwania i w dniu 11 lutego 2025 roku złożył wyjaśnienia zawierające następujące oświadczenie:

„Odnosząc się bezpośrednio do zaoferowanej przez (...) w C. kwoty realizacji zamówienia należy wziąć pod uwagę czynniki:

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12.09.2024r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości stawki godzinowej w 2025r.

1. Zamawiający określił przewidywaną liczbę roboczogodzin na 19075.

2. (...) w C. planuje zatrudnić lokalnych, polskiej narodowości ratowników posiadających:

a)  Status studenta/ ucznia/osoby do 26 roku życia

b)  Mających umowy o pracę u innego pracodawcy osiągających wynagrodzenie powyżej minimalnego,

c)  Na niepełnym etacie .

d)  Nie zgłoszonych do PPK

3. Brak kosztów dodatkowych ( nie tworzymy odpisu na fundusz socjalny).

Na podstawie powyższych założeń, można przyjąć że zamówienie jest możliwe do zrealizowania bez zysku. Kalkulacja kosztów (19075 godzin + urlop pracowników 260 = 19335 * (4666 : 168)* 1,1952 = 641 742,62 zł). (...) w C. zaoferował kwotę 661 902,5 zł, powyższa kalkulacja przewyższa minimalną kwotę potrzebną na realizację zadania, pozwalając na pokrycie kosztów. Mając na uwadze powyżej przytoczone argumenty, wnosimy o uznanie wyjaśnień (...) w C. za zasadne i powierzenie realizacji zadania.”

Krajowa Izba Odwoławcza po rozpatrzeniu sprawy na podstawie dokumentacji postępowania, w tym złożonej przez Zamawiającego oraz stanowisk stron przedstawionych na piśmie i do protokołu rozprawy zważyła, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem Izby szczegółowe uzasadnienie odwołania z precyzyjnymi wyliczeniami na poparcie tezy głównej zasługuje na uwagę, jednakże nie stanowi dowodu co do niemożności świadczenia przedmiotowej usługi za cenę zaoferowaną przez wybranego przez Zamawiającego Wykonawcę. Krajowa Izba Odwoławcza zauważyła, że zarówno ta oferta, jak i oferta Odwołującego zawierają cenę obniżoną w stosunku do ofert tych Wykonawców złożonych w uprzednim okresie na tożsamy przedmiot zamówienia. Wskazuje to na możliwości kalkulacji in minus mimo notoryjnie znanej inflacji w gospodarce.

Krajowa Izba Odwoławcza podkreśliła, że w sprawie nie zaistniała ustawowa przesłanka żądania wyjaśnień od Wykonawcy wynikająca z relacji do średniej arytmetycznej lub do oszacowania dokonanego przez Zamawiającego. W ocenie Izby nie wpływa to jednak, jak słusznie zauważył Odwołujący, na obowiązek złożenia przez Wykonawcę poprawnych wyjaśnień w wyniku otrzymania wezwania od Zamawiającego na tę okoliczność.

W związku z twierdzeniem Odwołującego, że Zamawiający przedstawiając swoją ocenę otrzymanych wyjaśnień, uzasadnia stanowisko wykraczając znacząco poza treść wyjaśnień Wykonawcy, a tym samym niejako zastępuje Wykonawcę, Izba zauważyła, że w toku postępowania odwoławczego, zgodnie z art. 537 ustawy PZP ciężar dowodu, że oferta nie zawiera ceny rażąco niskiej, spoczywa na zamawiającym, jeżeli wykonawca, który złożył ofertę, nie jest uczestnikiem postępowania odwoławczego. Taka sytuacja ma miejsce w sprawie wobec braku przystąpień po stronie Zamawiającego.

Zgodnie ze stanowiskiem Krajowej Izby Odwoławczej nie można też czynić zarzutu Zamawiającemu, że dokonał szczegółowej analizy otrzymanych wyjaśnień, które w istocie zawierały syntetyczną odpowiedź na wezwanie. Dotyczy to w szczególności złożonych na tę okoliczność dowodów w postaci analizy Zamawiającego w aktach postępowania o udzielenie zamówienia załącznik nr folderu 7 (Badanie ofert), nr pliku 4 (Protokół roboczy nr 3 z dnia 13.02.2025 dotyczący : (..); 2) analizy wyjaśnień (...) w C. (oferta nr 3) w zakresie rażącej niskiej ceny i jej uznania); z wyjaśnień wykonawcy na okoliczność, że cena oferty najkorzystniejszej nie jest rażąco niska.

Skład orzekający Izby stanął na stanowisku, że zakres informacji przekazanych w wyjaśnieniach był adekwatny do wezwania Zamawiającego w trybie art. 224 ust. 2 ustawy PZP i pozwolił mu na dokonanie wymaganej prawem analizy przez pryzmat przepisu art. 224 ust. 4 pkt 4 i 6 ustawy PZP. Słusznie zdaniem Izby zauważył Odwołujący, że przyjęte założenia w szczególności co do kosztów osobowych, które mogą być obniżone w stosunku do powszechnie i najczęściej ponoszonych, są założeniami, które mogą być niełatwe do zastosowania w praktyce na obecnym rynku pracy. To jednak, w opinii Izby, nie oznacza niemożności ich stosowania, zwłaszcza wobec dotychczasowego doświadczenia Wykonawcy i zlecającego świadczenie usługi.

Izba podała, że zgodnie z wyjaśnieniami Wykonawcy pozyskuje on także środki na działalność statutową. Corocznie otrzymuje dotacje na koszty rzeczowe i pełnienie dyżurów ratowniczych.

Krajowa Izba Odwoławcza podzieliła wnioski Zamawiającego z analizy wyjaśnień przedstawione w dokumentacji postępowania oraz odpowiedzi na odwołanie.

W świetle powyższych okoliczności Izba przyjęła, że czynność wyboru najkorzystniejszej oferty została przez Zamawiającego podjęta bez naruszenia przepisów ustawy wskazanych w odwołaniu.

O kosztach postępowania odwoławczego Krajowa Izba Odwoławcza orzekła na podstawie art. 574 ustawy PZP oraz art. 575 ustawy PZP i art. 576 ustawy PZP, a także w oparciu o rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2020 roku w sprawie szczegółowych rodzajów kosztów postępowania odwoławczego, ich rozliczania oraz wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania (Dz. U. z 2020 r., poz. 2437 ze zm.).

Zrelacjonowany powyżej wyrok Krajowej Izby Odwoławczej zaskarżył w całości Odwołujący Wykonawca Fundacja (...) , podnosząc zarzuty naruszenia:

1.  art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP w zw. z art. 224 ust. 5 i 6 ustawy PZP poprzez błędne przyjęcie przez Krajową Izbę Odwoławczą, że oferta Wykonawcy (...) Pogotowie Ratunkowe w C. nie podlegała odrzuceniu w postępowaniu jako zawierająca rażąco niską cenę, podczas gdy złożone przez (...) w C. wyjaśnienia w żaden sposób nie uzasadniały podanej w ofercie ceny;

2.  art. 537 pkt 3 ustawy PZP w zw. z art. 224 ust. 5 ustawy PZP w zw. z art. 16 pkt 1 ustawy PZP poprzez błędne przyjęcie przez Krajową Izbę Odwoławczą, że dokonana przez Zamawiającego ocena wyjaśnień rażąco niskiej ceny, złożonych przez Wykonawcę (...) w C., polegająca na samodzielnym sporządzeniu przez Zamawiającego kalkulacji cenowej i samodzielnym pozyskiwaniu informacji dotyczących sytuacji Wykonawcy (w tym dotyczących otrzymywanych dotacji i posiadanych ubezpieczeń) stanowiła realizację ciężaru dowodowego spoczywającego na Zamawiającym zgodnie z art. 537 pkt 3 ustawy PZP, podczas gdy działania te naruszały zasadę równego traktowania wykonawców i zachowania uczciwej konkurencji;

w konsekwencji:

3.  naruszenie art. 239 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy PZP poprzez błędne przyjęcie przez Krajową Izbę Odwoławczą, że Zamawiający dokonał wyboru oferty złożonej przez (...) w C. w sposób zgodny z przepisami prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty, jak również fakt, że przed złożeniem skargi doszło do zawarcia umowy w sprawie zamówienia między Zamawiającym a wybranym Wykonawcą (...) w C. (zgodnie z opublikowanym ogłoszeniem o udzieleniu zamówienia) - na podstawie art. 588 ust. 2 ustawy PZP w zw. z art. 554 ust. 3 pkt 3 ustawy PZP, Skarżący wniósł o:

1.  uwzględnienie skargi i stwierdzenie naruszenia wskazanych powyżej przepisów prawa,

2.  obciążenie w całości Przeciwnika Skargi kosztami postępowania odwoławczego w sprawie o sygn. akt KIO 777/25 i zasądzenie od Zamawiającego na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów poniesionych w związku z ww. postępowaniem, w tym kwoty 7 500,00 tytułem wpisu od odwołania oraz kwoty 3617,00 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz opłaty skarbowej.

3.  zasądzenie od Przeciwnika Skargi na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania skargowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

4.  rozpoznanie skargi na rozprawie.

Zamawiający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od Skarżącego na rzecz Przeciwnika Skargi kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy – Sąd Zamówień Publicznych zważył, co następuje:

W ocenie Sądu Okręgowego skarga Wykonawcy Fundacji (...) we W. zasługiwała na uwzględnienie w zasadniczej części.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, iż zarówno Krajowa Izba Odwoławcza nie może orzekać co do zarzutów, które nie były zawarte w odwołaniu, jak i Sąd Zamówień Publicznych nie może orzekać co do zarzutów, które nie były przedmiotem odwołania (art. 555 ustawy PZP oraz art. 583 ustawy PZP). Dodatkowo w postępowaniu toczącym się wskutek wniesienia skargi nie można rozszerzyć żądania odwołania ani występować z nowymi żądaniami (art. 582 ustawy PZP).

Powyższe przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych stanowią wyraz konsekwencji ustawodawcy, aby organy orzecznicze (Krajowa Izba Odwoławcza i Sąd Okręgowy – Sąd Zamówień Publicznych) orzekały wyłącznie w zakresie zarzutów, które sformułowane zostały pierwotnie w odwołaniu.

Sąd Zamówień Publicznych jest zatem związany zakresem żądań odwołania od decyzji zamawiającego. Zarówno granice rozpoznania sprawy przez Krajową Izba, jak i Sąd Okręgowy, w ramach przedmiotowej sprawy były ściśle określone przez zarzuty odwołania odnoszące się do decyzji Zamawiającego o wyborze najkorzystniejszej oferty po dokonaniu oceny wyjaśnień rażąco niskiej ceny opartej na konkretnej i precyzyjnej podstawie faktycznej. Sąd Okręgowy w postępowaniu toczącym się na skutek wniesienia skargi jest zatem związany podniesionymi w odwołaniu zarzutami i wyznaczonymi przez nie granicami zaskarżenia. Oznacza to, że wyrok Krajowej Izby Odwoławczej podlega kontroli wyłącznie pod kątem podniesionych przez Odwołującego zarzutów odnoszących się do konkretnych czynności bądź zaniechań Zamawiającego.

Tym samym oczywistym jest, że zarzuty wywiedzione w skardze w zakresie art. 17 ust. 2 ustawy PZP oraz art. 224 ust. 5 ustawy PZP nie mogły podlegać rozpoznaniu jako niepowołane w odwołaniu. Sąd Zamówień Publicznych nie może orzekać co do zarzutów niesformułowanych w odwołaniu, a zatem skarga została oddalona w zakresie tychże przepisów.

Dalej wskazania wymaga, iż nie istnieje przepis art. 537 pkt 3 ustawy PZP, dlatego też oczywistym jest, że Sąd Okręgowy nie mógł orzekać czy doszło do jego naruszenia – skarga określa zakres badania sprawy przez Sąd Zamówień Publicznych, a ustawodawca nie przewidział instytucji sprostowania skargi czy odwołania.

Ponadto w skardze Skarżący sformułował żądanie w zakresie kosztów postępowania odwoławczego ponad to o co sam wnosił w postępowaniu odwoławczym, bowiem na rozprawie przed Krajową Izbą Odwoławczą złożył fakturę na kwotę 3 600 zł, zaś w skardze żądał zmiany orzeczenia Izby poprzez uwzględnienie kosztów odwołania również co do kosztów opłaty od pełnomocnictwa. Tak więc, po pierwsze nie żądał tego sam Odwołujący przed Krajową Izbą Odwoławczą, a po drugie to żądanie i tak byłoby oddalone albowiem rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2020 roku w sprawie szczegółowych rodzajów kosztów postępowania odwoławczego, ich rozliczania oraz wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania wyraźnie stanowi, że wynagrodzenie i wydatki pełnomocnika nie mogą przekraczać kwoty 3 600 zł (§ 5 pkt 2 lit. b).

W zakresie powyżej wyszczególnionych okoliczności skarga na podstawie art. 588 ust. 1 ustawy PZP podlegała oddaleniu (punkt II wyroku).

W pozostałym zakresie skargę Wykonawcy Fundacji (...) we W. w ocenie Sądu Okręgowego należało uznać za oczywiście uzasadnioną.

Przedmiotowa sprawa dotyczyła wyjaśnień składanych na żądanie Zamawiającego w ramach procedury wyjaśnień rażąco niskiej ceny.

Sąd Okręgowy rozpoznając przedmiotową sprawę nie tracił z pola widzenia faktu, powoływanego tak w ramach postępowania odwoławczego jak i skargowego, że Zamawiający wcześniej współpracował z Wykonawcą (...) w C., którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza w postępowaniu. Ma to znaczenie dla czynności faktycznych związanych z wyliczeniami Zamawiającego w toku postępowania odwoławczego dotyczącymi ceny. Jednakże w sposób oczywisty poprzez wykorzystanie tego faktu doszło do naruszenia zasady równego traktowania wszystkich wykonawców, albowiem to, że Zamawiający posiada informacje dotyczące okoliczności związanych z Wykonawcą (...) w C., z którym obecnie współpracuje, w żaden sposób nie może wpływać na treść składanych wyjaśnień przez tego Wykonawcę co do zamówienia, o które obecnie się ubiega. Wyjaśnienia te muszą być tak samo precyzyjne, pełne, czytelne i rzetelne jak wszystkich innych Wykonawców ubiegających się o udzielenie nowego zamówienia publicznego, celem przejrzystości, transparentności oraz równego traktowania – tak, aby każdy wykonawca wiedział, w oparciu o jakie wyjaśnienia i dowody złożone przez wykonawcę zamawiający dokonywał oceny czy cena jest rażąco niska. Zastopowanie wyjaśnień wykonawcy przez zamawiającego wiedzą, czy dokumentami już przez niego posiadanymi, ale nawet w wyjaśnieniach nie powoływanymi w sposób jaskrawy godzi w zasadę transparentności i równości postępowania.

Trzeba mieć na uwadze, że wyjaśnienia dotyczące podejrzenia rażąco niskiej ceny nie są skierowane tylko do Zamawiającego, ale również do pozostałych Wykonawców, którzy mają prawo zaskarżać czynności wyboru oferty najkorzystniejszej po dokonaniu oceny wyjaśnień rażąco niskiej ceny. Czyli jeżeli nawet Zamawiający posiada pewne wiadomości dotyczące okoliczności wykonywania obecnie usług przez Wykonawcę, którego wybrał to nie może ich powoływać samoczynnie, albowiem nie traktuje równo w ten sposób wszystkich Wykonawców.

Kwestią zasadniczą w przedmiotowej sprawie było czy została wybrana jako najkorzystniejsza oferta niepodlegająca odrzuceniu, gdyż w ocenie Skarżącego oferta powinna zostać odrzucona jako zawierająca rażąco niską cenę.

W przekonaniu Sądu Zamówień Publicznych rację ma Skarżący w tym zakresie, że o ile proporcje dotyczące zaoferowanej ceny do innych cen zawartych w złożonych przez pozostałych Wykonawców ofertach i do szacunków Zamawiającego nie zmuszały Zamawiającego do skierowania zapytania co do rażąco niskiej ceny, to jednak Zamawiający podjął decyzję o wezwaniu Wykonawcy na podstawie art. 224 ust. 1 ustawy PZP. Skoro procedura wyjaśniająca została uruchomiona to Zamawiający był obowiązany do rzetelnego jej przeprowadzenia, łącznie z obiektywną oceną wyjaśnień złożonych przez wezwanego Wykonawcę.

W tym miejscu należy odnieść się do pisma z dnia 10 lutego 2025 roku dotyczącego wezwania o wyjaśnienia. W piśmie tym zostało opisane, co w ocenie Zamawiającego budzi jego wątpliwości w zakresie odnoszącym się do zaoferowanej ceny. Wskazano jaką kwotę Zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, jaką kwotę zaoferował oferent, okoliczności tego co zostało wskazane w ofercie. Ponadto podano:

„Zamawiający w toku badania i oceny ofert podjął wątpliwość, czy zaoferowana przez Wykonawcę tj. (...) w C. cena pozwoli na wykonanie przedmiotu zamówienia zgodne z wymaganiami określonymi w dokumentach zamówienia. Pomimo że zaoferowane wynagrodzenie jednej roboczogodziny jest powyżej stawki minimalnej, to wątpliwość dotyczy wysokości dodatkowych kosztów ponoszonych przez pracodawcę.

Zamawiający wzywa Wykonawcę na podstawie art. 224 ust. 1 do wyjaśnienia w przedmiocie rażąco niskiej ceny w zakresie art. 224 ust. 3 pkt 4 i 6 ustawy Pzp tj.:

1. zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2207) lub przepisów odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie;

2. zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie;

Wykonawca zgodnie z art. 224 ust 5 ustawy Pzp zobowiązany jest do złożenia wyjaśnień, które jednoznacznie wykażą, że możliwe i realne jest rzetelne wykonanie zamówienia za zaproponowaną cenę oraz dołączy odpowiednie dowody. Obowiązkiem wykonawcy jest bowiem, aby w odpowiedzi na wezwanie zamawiającego udzielił wyjaśnień dotyczących okoliczności, które miały wpływ na wysokość zaoferowanej ceny. Zamawiający na podstawie złożonych wyjaśnień dokona oceny czy złożona oferta zawiera rażąco niską cenę.”

Wbrew stanowisku forsowanemu przez Zamawiającego w tym postępowaniu (Wykonawca (...) w C. nie przystąpił do tego postępowania) kreowana jest wizja, że to wezwanie dotyczyło tylko wątpliwości w zakresie roboczogodzin. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić. W wezwaniu Zamawiający wskazał, że jego wątpliwości budzi czy za zaoferowaną cenę Wykonawca jest w stanie wykonać zamówienie zgodnie z wymogami zawartymi w dokumentacji przetargowej. Owe wymogi dokumentacji dotyczyły m. in. sprzętu, w tym sprzętu komunikacyjnego pomiędzy ratownikami a koordynatorem, sprzętu do ratowania życia, polisy, zatrudniania ratowników na umowę o pracę. Zatem nie tylko stawka za roboczogodzinę budziła wątpliwości Zamawiającego zgodnie z literalną treścią wezwania skierowanego do Wykonawcy (...) w C..

Wskazać należy z całą stanowczością, że ocena wyjaśnień w zakresie rażąco niskiej ceny zależy od tego jak zostało skonstruowane wezwanie przez Zamawiającego. Zaś kształt takiego wezwania jest podyktowany specyfiką danego zamówienia.

W związku z tym treść wyjaśnień z 11 lutego 2025 roku należy uznać faktycznie za ich niezłożenie.

Wskazania w tym miejscu wymaga, iż badając ofertę pod kątem wystąpienia rażąco niskiej ceny lub kosztu, zamawiający weryfikuje zaoferowaną cenę lub koszt w kontekście wyjaśnień wykonawcy. Nie jest możliwe odrzucenie oferty tylko i wyłącznie na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP, gdyż odrzucenie oferty z powodu rażąco niskiej ceny lub kosztu może nastąpić wyłącznie po uprzednim przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego mającego na celu obalenie domniemania wystąpienia rażąco niskiej ceny lub kosztu.

Jeżeli wykonawca nie złoży wyjaśnień – przy czym za niezłożenie wyjaśnień w rozumieniu art. 224 ust. 6 ustawy PZP należy uznać również złożenie wyjaśnień lakonicznych – lub złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie doprowadziły do obalenia tego domniemania, oferta podlega odrzuceniu na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP w zw. z art. 224 ust. 6 ustawy PZP ( Prawo Zamówień Publicznych pod redakcją Huberta Nowaka, Mateusza Winiarza, Urząd Zamówień Publicznych, wyd. II, Warszawa 2023, s. 722).

Wykonawca wezwany do złożenia wyjaśnień w zakresie rażąco niskiej ceny zobowiązany jest wskazać co spowodowało obniżenie ceny, jak również podać jakie czynniki faktycznie wpłynęły na jej obniżenie. Udzielone wyjaśnienia mają bowiem potwierdzić, iż złożona oferta jest rzetelnie przygotowana, a cena prawidłowo oszacowana.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, należy wskazać, iż wyjaśnienia (...) w C. należy uznać za złożone w niewielkim zakresie lakonicznie oraz niezłożone w pozostałym zakresie. Przedstawione wyjaśnienia odnoszą się tylko do kalkulacji kosztu w zakresie roboczogodzin, urlopu pracowników wraz z obliczeniami. Wskazano, że kalkulacja przewyższa minimalną kwotę potrzebną na realizację zadania pozwalającą na pokrycie kosztów. Treść tego pisma jest lakoniczna. Natomiast gdyby wezwanie Zamawiającego i jego wątpliwości dotyczyły tylko roboczogodziny, można by uznać, że wskazany w wyjaśnieniach krótki rachunek matematyczny przełożony w piśmie jest wystarczający. Jednakże te wątpliwości Zamawiającego na gruncie przedmiotowej sprawy dotyczyły tego czy Wykonawca za cenę zaoferowaną jest w stanie zgodnie z wymaganiami wskazanymi w dokumentacji przetargowej wykonać to zamówienie. Rację ma Skarżący, że wezwanie dotyczyło wszystkich okoliczności związanych z realizacją zamówienia. Zatem odpowiedź Wykonawcy powinna dotyczyć wyjaśnienia w jaki sposób wyliczono wszystkie elementy zamówienia w tym: ubezpieczenia, sprzętu oraz skalkulowania kosztów pracownika, biorąc pod uwagę, że wymogiem było, aby był zatrudniony przez Wykonawcę lub podwykonawcę na podstawie umowy o pracę wraz z wyliczeniami.

Zamawiający w treści wezwania do wyjaśnień oczekiwał również przedstawienia odpowiednich dowodów. W rezultacie należało uznać, że chociażby hipotetyczne założenie, iż obsada wszystkich ratowników – studentów, którzy również pracują w innych miejscach, w związku z tym będą odprowadzane różne składki – winna być poparta dowodami, czego wymagał Zamawiający.

Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że z treści wezwania jednoznacznie wynika, że dotyczyło ono całości ceny, zaś wyjaśnienia złożone przez (...) w C. są lakoniczne i przedstawione jedynie w zakresie małego wycinka. W związku z tym należy podzielić stanowisko prezentowane przez Skarżącego, że co do większości wezwania Wykonawca nie złożył wyjaśnień. W związku z tym oferta podlegała odrzuceniu na podstawi art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP w zw. z art. 224 ust. 6 ustawy PZP. W sytuacji bowiem kiedy Zamawiający powziął wątpliwości powinien być konsekwentny w zgodnym z przepisami Prawa zamówień publicznych prowadzeniu procedury wyjaśniającej z art. 224 ust. 1 ustawy PZP. W tych okolicznościach, gdy Zamawiający już wezwał Wykonawcę (...) w C. do złożenia wyjaśnień to powinien w pełni konsekwentnie, nawet jeżeli chciał nadal współpracować z obecnym Wykonawcą, traktować go równo, tak samo jak każdego innego wykonawcę. Prawo zamówień publicznych opiera się na zasadzie równego traktowania wykonawców wyrażonej w art. 16 pkt 1 ustawy PZP, aby każdy podmiot, który świadczy usługi lub dostarcza towary miał takie samo prawo do korzystania z pieniędzy publicznych za dostarczane przez siebie towary lub usługi na równych zasadach. Nie powinno być żadnych wątpliwości, że zamówienie jest udzielane w sposób jasny, rzetelny, transparentny wykonawcy, który zaoferował najlepszą cenę skalkulowaną w ten sposób, że w cenie tej mieści się wszystko, co związane jest z wykonywanie tego zamówienia.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym przez Skarżącego, że Zamawiający wyraźnie wskazał, że Wykonawca musi dostarczyć wystarczający materiał do sformułowania przez Zamawiającego oceny zaoferowanej w ofercie kwoty, za którą Wykonawca ma zamiar wykonać przedmiot zamówienia dlatego wymagał przesłania wszelakich informacji oraz dowodów, które wykonawca uzna za istotne, na temat sposobu obliczenia ceny zamówienia. Zamawiający jednoznacznie wymagał od Wykonawcy, aby przedstawił on w odpowiedzi na wezwanie stosowne dowody, jak również weryfikacja wyjaśnień miała być dokonana m.in. pod kątem wiarygodności w zakresie możliwości wykonania z należytą starannością całego przedmiotu zamówienia zgodnie z warunkami określonymi w Specyfikacji Warunków Zamówienia. Zgodnie z treścią wezwania, Zamawiający przypomniał Wykonawcy, że obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny, spoczywa na Wykonawcy. Zamawiający jest zobowiązany odrzucić ofertę wykonawcy, który nie udzielił wyjaśnień w wyznaczonym terminie lub jeżeli złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie ceny. Treść wezwania była zgodną z Prawem zamówień publicznych, konkretną i wskazującą na obowiązki dowodowe wykonawcy.

Kolejno, Sąd Okręgowy nie zgadza się z twierdzeniami Zamawiającego, że w ramach przedmiotowej sprawy ciężar dowodu powinien obciążać Skarżącego. Taka teza stanowi zaprzeczenie regulacjom Prawa zamówień publicznych wskazującym kogo obciąża ciężar dowodu w postępowaniu odwoławczym i skargowym dotyczącym rażąco niskiej ceny.

Na etapie wezwania do wyjaśnień w trybie art. 224 ust. 1 lub ust. 2 ustawy PZP obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny lub kosztu spoczywa na wykonawcy (art. 224 ust. 5 ustawy PZP).

W postępowaniu odwoławczym ciężar dowodu, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny, spoczywa na:

1) wykonawcy, który ją złożył, jeżeli jest stroną albo uczestnikiem postępowania odwoławczego;

2) zamawiającym, jeżeli wykonawca, który złożył ofertę, nie jest uczestnikiem postępowania odwoławczego (art. 537 ustawy PZP).

W postępowaniu skargowym ciężar dowodu, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny, spoczywa na:

1) wykonawcy, który ją złożył, jeżeli jest stroną postępowania albo interwenientem;

2) zamawiającym, jeżeli wykonawca, który złożył ofertę, nie jest stroną postępowania albo interwenientem (art. 586 ustawy PZP).

Tym samym w ramach postępowania odwoławczego oraz skargowego to na Zamawiającym Gminie L. - Zarząd (...) w L. spoczywał ciężar dowodu, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny. Gdyby zatem Zamawiający za pomocą odpowiednich dowodów wykazywał, że cena nie była rażąco niska to te dowody winien wówczas obalać Skarżący i przedstawiać kontrdowody. Wówczas ciężar procesowy zostałby skierowany na Skarżącego. Istotnie bowiem rozkład ciężaru dowodu ulega odwróceniu w przypadku sporu dotyczącego zaistnienia rażąco niskiej ceny. Dotyczy to jednakże tylko i wyłącznie dowodzenia, iż „oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny”. Ciężar dowodzenia, że oferta zawiera rażąco niską cenę, spoczywa już w sposób tradycyjny na podmiocie, który ów fakt powołuje. Innymi słowy, art. 537 ustawy PZP będzie miał zastosowanie w pozycji defensywnej, wówczas gdy wykonawca, którego oferta została odrzucona na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP, kwestionuje tę czynność, albo gdy zamawiający broni się przed zarzutem zaniechania odrzucenia oferty na tej samej podstawie prawnej.

Ciężar dowodu w tym postępowaniu spoczywał na Zamawiającym, wobec nie przystąpienia do niego wykonawcy wybranego, ale jedynie w zakresie wyjaśnień wykonawcy i złożonych przez niego dowodów na odpowiednim etapie postępowania o udzielenie zamówienia, bowiem zamawiający – jak już wcześniej wskazano, nie może wyręczać wykonawcy w powoływaniu twierdzeń co do składników ceny i dowodów na ich realność.

Na gruncie przedmiotowej sprawy mamy do czynienia z twierdzeniami Zamawiającego opartymi o wiedzę nie wynikającą z dokumentacji przedmiotowego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, lecz z uwagi na bieżącą współpracę z Wykonawcą (...) w C.. Nie było to jednak to czego Skarżący oraz Sąd Zamówień Publicznych, ale przede wszystkim ustawodawca, prawodawca unijny i zdrowa konkurencja pomiędzy uslugodawcami oczekują w celu prawidłowej weryfikacji wyjaśnień rażąco niskiej ceny. Gdyby Wykonawca (...) w C. w wyjaśnieniach, nawet bez składania dowodów, wykazał jakie kwoty, na które punkty dokumentacji zamówienia oszacował i Zamawiający przyjąłby takie wyjaśnienia to wówczas Skarżący byłby zobowiązany do zakwestionowania konkretnych punktów zamówienia, które zostały niedoszacowane. Zaś w przedmiotowej sprawie główne znaczenie ma to, że Wykonawca (...) w C. właściwie nie złożył wyjaśnień co do większości pozycji, a jedynie wskazał stawkę za roboczogodzinę oraz wskazał na hipotetyczne zatrudnienie studentów zatrudnionych w innych miejscach na umowę o pracę. Nawet wyjaśnienia co do tej niewielkiej części są lakoniczne i nie sposób znaleźć kontrargumenty w odniesieniu do tych twierdzeń. Wykonawca (...) w C. zaniechał wyjaśnień, przemilczał wezwanie co do większości okoliczności mających znaczenie dla stwierdzenia przez Zamawiającego na podstawie powziętych przez niego wątpliwości, którym dał wyraz w piśmie wzywającym czy zaoferowana cena obejmuje wszystko o czym jest mowa w dokumentacji zamówienia publicznego. Wykonawca nie wykazywał tychże okoliczności Zamawiającemu.

Ciężar wykazania, że cena zaoferowana przez wykonawcę nie była rażąco niska spoczywał na Wykonawcy zgodnie z art. 224 ust. 5 ustawy PZP. Natomiast w ramach postępowania odwoławczego i skargowego, do którego nie przystąpił tenże Wykonawca, ciężar wykazania, że cena nie jest rażąco niska spoczywał na Zamawiającym. Z kolei Zamawiający broniąc swojej decyzji wskazywał na okoliczności, które nie wynikały z wyjaśnień, a ponadto ich nie udowodnił.

Dopiero gdyby wezwany wykonawca złożył pełne wyjaśnienia i dowody, a w postępowaniu odwoławczym i skargowym Zamawiający wykazywał i udowadniał określone fakty, wskazujące, że zaoferowana cena nie jest rażąco niska, to wówczas dopiero Skarżący musiałby na podstawie art. 6 k.c. i art. 3 k.p.c. przedstawiać kontrdowody. W okolicznościach przedmiotowej sprawy taki obowiązek po stronie Skarżącego nie powstał.

Slusznie w ocenie Sądu Zamówień Publicznych wskazywał Skarżący, że okoliczności na poparcie swojego stanowiska Zamawiający nie mógł pozyskiwać z dotychczasowej współpracy z Wykonawcą. Takie zachowanie nie może być traktowane jako równe i transparentne traktowanie wszystkich wykonawców.

Reasumując, biorąc pod uwagę oczekiwania Zamawiającego co do wyjaśnień ujęte w piśmie do Wykonawcy, który zaoferował najniższą cenę, a cena była jedynym kryterium oceny w tym postępowaniu oraz mając na względzie bardzo lakoniczne i niepełne wyjaśnienia, to w ocenie Sądu Zamówień Publicznych przyjąć należało, że oferta zawierała rażąco niską cenę i należało ją odrzucić. W związku z tym wybór tej oferty jako najkorzystniejszej został dokonany z naruszeniem art. 239 ust. 1 ustawy PZP, art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy PZP, art. 224 ust. 6 ustawy PZP, art. 16 pkt 1 ustawy PZP.

Wskazać w tym miejscu wypada, że w przypadku uwzględnienia skargi sąd zmienia zaskarżone orzeczenie i orzeka wyrokiem co do istoty sprawy oraz stosuje odpowiednio art. 553–557 i 563–567 ustawy PZP dotyczące orzekania przez Krajową Izbę Odwoławczą w postępowaniu wywołanym odwołaniem (art. 588 ust. 2 ustawy PZP).

Wobec faktu zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego przez zamawiającego Gminę L. - Zarząd (...) w L. i Wykonawcę (...) w C. po wydaniu orzeczenia przez Krajową Izbę Odwoławczą, a przed wniesieniem skargi Skarżący mógł jedynie domagać się stwierdzenia naruszenia przepisów ustawy. Ten rodzaj orzeczenia sąd skargowy może wydać w oparciu o treść przepisu art. 554 ust. 3 pkt 3 ustawy PZP w zw. z art. 588 ust. 2 ustawy PZP.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok Krajowej Izby Odwoławczej i w pkt 1 uwzględnił odwołanie w całości i stwierdził naruszenie przez Gminę L. – Zarząd (...) w L. przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 roku Prawo zamówień publicznych: art. 239 ust. 1, art. 226 ust. 1 pkt 8, art. 224 ust. 6, art. 16 pkt 1 (punkt I wyroku).

Obowiązkiem Sądu Zamówień Publicznych przy określaniu wysokości kosztów w treści orzeczenia jest też uwzględnienie kosztów poniesionych przez strony w związku z rozpoznaniem odwołania (art. 589 ust. 2 ustawy PZP). Wobec powyższego w razie uwzględnienia skargi i zmiany orzeczenia Krajowej Izby Odwoławczej Sąd zmieni także rozliczenie kosztów zapadłe przed Krajową Izbą Odwoławczą (P . Wiśniewski [w:] J. E. Nowicki, P. Wiśniewski, Prawo zamówień publicznych. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2023, art. 589).

W wyroku oraz w postanowieniu kończącym postępowanie odwoławcze Izba rozstrzyga o kosztach postępowania odwoławczego (art. 557 ustawy PZP). Strony oraz uczestnik postępowania odwoławczego wnoszący sprzeciw ponoszą koszty postępowania odwoławczego stosownie do jego wyniku (art. 575 ustawy PZP).

W przypadku uwzględnienia odwołania przez Izbę w całości, koszty ponosi zamawiający; w takim przypadku Izba zasądza od zamawiającego na rzecz odwołującego równowartość kwoty wpisu oraz uzasadnione koszty stron postępowania odwoławczego obejmujące wynagrodzenie i wydatki jednego pełnomocnika, jednak nieprzekraczające łącznie kwoty 3600 zł. Wysokość wpisu od odwołania wnoszonego w postępowaniu o udzielenie zamówienia na dostawy lub usługi lub w konkursie o wartości mniejszej niż progi unijne, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy PZP, wynosi 7 500 zł (§ 7 ust. 1 pkt 1, § 5 pkt 2 lit. b, § 2 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2020 roku w sprawie szczegółowych rodzajów kosztów postępowania odwoławczego, ich rozliczania oraz wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania, Dz. U. poz. 2437).

W rezultacie Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok Krajowej Izby Odwoławczej także w punkcie 2.1. kosztami postępowania obciążając Gminę L. – Zarząd (...) w L. i zaliczając w poczet kosztów postępowania odwoławczego kwotę 7500 zł uiszczoną przez Odwołującego tytułem wpisu od odwołania oraz w punkcie 2.2. zasądzając od Gminy L. – Zarządu (...) w L. na rzecz Fundacji (...) we W. kwotę 11.100 zł tytułem kosztów postępowania odwoławczego, w tym 3.600 zł kosztów zastępstwa procesowego (punkt I wyroku).

Sąd Okręgowy o kosztach postępowania skargowego orzekł stosownie do treści art. 589 ust. 1 ustawy PZP w zw. z art. 100 k.p.c. i tym samym obciążył Zamawiającego kosztami postępowania w całości. Wskazania bowiem wymaga, że zakres w jakim oddalono skargę nie ma wpływu na ocenę, że co do zasady interes Skarżącego istniał w momencie składania skargi i w zasadniczej części żądanie Skarżącego zostało uwzględnione – wprawdzie osiągnięciu pełnej ochrony prawnej zapobiegł skarżący i wykonawca poprzez zawarcie umowy, której zawarcie było również interesem skarżącego, jednakże gdyby nie to – skarga doprowadziłaby do uzyskaniu pełnej ochrony prawnej – bowiem unieważniono by zaskarżone odwołaniem czynności. Dlatego skarżący jest traktowany jako wygrywający sprawę w całości – chociaż w części skargę oddalono, nie miałoby to znaczenia dla stopnia osiągnięcia przez skażającego celu postepowania. Wobec tego w ocenie Sądu Okręgowego wystąpiła podstawa do przyznania kosztów postępowania Skarżącemu w całości.

Koszty postępowania wywołanego wniesieniem skargi poniesione przez Skarżącego sprowadzają się do: opłaty od skargi w kwocie 22.500 zł, wynagrodzenia reprezentującego go radcy prawnego w kwocie 3.600,00 zł ustalonego na podstawie § 14 ust. 2a pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.), a także opłaty skarbowej od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w kwocie 17 zł (art. 1 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 w zw. z pkt IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej, t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2111 z późn. zm.). Wysokość opłaty od skargi została ustalona na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2024 roku poz. 959 z późn. zm.) w związku z § 2 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2020 roku w sprawie szczegółowych rodzajów kosztów postępowania odwoławczego, ich rozliczania oraz wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania czyli jako opłata stała w wysokości trzykrotności wpisu wniesionego od odwołania w sprawie, której dotyczy skarga. Wysokość wpisu od odwołania wnoszonego w postępowaniu o udzielenie zamówienia na dostawy lub usługi lub w konkursie o wartości mniejszej niż progi unijne, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy PZP, wynosi 7 500 zł. Zatem opłata od skargi w przedmiotowej sprawie wyniosła 22 500 zł. Dało to łączną kwotę kosztów postępowania skargowego po stronie Skarżącego w wysokości 26.117 zł. Stosownie do treści art. 98 § 1 ¹ k.p.c. koszty zostały przyznane wraz odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty (punkt II wyroku).

Anna Krawczyk