Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 10 sierpnia 2015 r.

W dniu 31 grudnia 2014 r. Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych
i Autostrad wniósł do tutejszego Sądu skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego z dnia 25 września 2014 r. wydanego przez Zespół Orzekający Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w W. w sprawie nr SA 143/12 z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. przeciwko Skarbowi Państwa – Generalnemu Dyrektorowi Dróg Krajowych i Autostrad o ustalenie, w części dotyczącej:

1.  lit. B pkt 1 i 2, tj. w zakresie, w jakim Zespół Orzekający:

(i)  ustalił, że spółce (...) S.A. przysługuje Przedłużenie Czasu na Wykonanie Kontraktu o 22 dni w związku z powstałym opóźnieniem na etapie przygotowania obiektów inżynierskich drogi ekspresowej (...) na odcinku W. – S., bez prawa do żądania dodatkowej zapłaty,

(ii)  zasądził od Skarbu Państwa na rzecz spółki (...) S.A. kwotę 18.084 zł tytułem zwrotu opłaty arbitrażowej oraz kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

2.  lit. C pkt. 1, 2 i 4, tj. w zakresie, w jakim Zespół Orzekający:

(i)  ustalił, że spółce (...) S.A. przysługuje Przedłużenie Czasu na Wykonanie Kontraktu o 30 dni w związku z powstałym opóźnieniem na etapie projektowania niwelety drogi,

(ii)  zasądził od Skarbu Państwa na rzecz spółki (...) S.A. kwotę 24.660 zł tytułem częściowego zwrotu opłaty arbitrażowej, a także zniósł koszty zastępstwa procesowego.

Wyrokowi sądu polubownego skarżący zarzucił:

1.  naruszenie podstawowych zasad postępowania przed sądem polubownym, prowadzące równocześnie do pozbawienia skarżącego możności obrony swoich praw przed sądem polubownym, stanowiące podstawę do uchylenia wyroku na podstawie art. 1206 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c., a polegające na:

1)  naruszeniu art. 1197 § 2 k.p.c. oraz § 43 pkt 3 Regulaminu Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w W. obowiązującego od 1 stycznia 2007 r. poprzez brak motywów rozstrzygnięcia jednego z roszczeń, tj. brak motywów rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia przez Zespół Orzekający,
że spółce (...) S.A. przysługuje Przedłużenie Czasu na Wykonanie Kontraktu o 30 dni w związku z powstałym opóźnieniem na etapie projektowania niwelety drogi (lit. C pkt 1 wyroku),

2)  samodzielnym rozstrzygnięciu przez Zespół Orzekający kwestii wymagających wiadomości specjalnych w sytuacji, gdy Zespół Orzekający dopuścił na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014 r. dowód z opinii biegłego,

3)  naruszeniu reguły rozkładu ciężaru dowodu poprzez obciążenie Skarbu Państwa obowiązkiem wykazania okoliczności związanych z wygaśnięciem roszczeń wskutek niezgłoszenia ich na zasadach określonych w Kontrakcie, podczas gdy – zgodnie z tą zasadą oraz ze stanowiskiem Zespołu Orzekającego wyrażanym
w toku postępowania arbitrażowego – dowód przeciwny w tym zakresie przeprowadzić powinna strona powodowa w postępowaniu przed sądem polubownym,

4)  naruszeniu art. 1183 k.p.c. oraz § 7 pkt 1 i 2 Regulaminu Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w W. obowiązującego od 1 stycznia 2007 r. poprzez naruszenie zasady równości stron, w szczególności w zakresie ustalania skutków nieudowodnienia przez Strony podnoszonych przez nie okoliczności faktycznych,

5)  naruszeniu art. 1183 k.p.c. oraz § 37 pkt 3 Regulaminu Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w W. obowiązującego od 1 stycznia 2007 r. poprzez naruszenie zasady wszechstronnej, obiektywnej i logicznej oceny materiału dowodowego, a w konsekwencji wyciągnięcie z zebranego materiału dowodowego wniosków, które nie znajdują pokrycia w tym materiale dowodowym,

6)  naruszeniu zasady dyspozycyjności polegającej na tym, że Zespół Orzekający nie może orzekać co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem strony powodowej;

2.  sprzeczność z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, tj. z zasadą równego traktowania stron postepowania, zasadą badania interesu prawnego w przypadku wytoczenia powództwa o ustalenie, regułą rozkładu ciężaru dowodu oraz zasadą dyspozycyjności, stanowiącą podstawę do uchylenia wyroku na podstawie art. 1206 § 2 k.p.c.

Uzasadniając zarzuty skargi skarżący wskazał, że Zespół Orzekający w żaden sposób nie uzasadnił, z jakiej przyczyny spośród 92 dni Przedłużenia Czasu na Ukończenie, o które wnosił powód, uznał za zasadne uwzględnienie powództwa w zakresie 30 dni, ani które spośród 92 dni wnioskowanych przez powoda (jaki przedział dat) zostały uwzględnione
w rozstrzygnięciu i na jakiej podstawie. Treść uzasadnienie wyroku nie pozwala ustalić, czym kierował się Zespół Orzekający wydając takie rozstrzygnięcie. Uchybienie to stanowi podstawę do uchylenia lit. C wyroku w oparciu o przepisy art. 1206 § 1 pkt. 2 i 4 w zw. z art. 1197 k.p.c. Dodatkowo rozstrzygnięcie zostało wydane pomimo nieudowodnienia go przez powoda, w szczególności pomimo braku opinii biegłego. Zespół Orzekający dokonał
w sprawie samodzielnych ustaleń w zakresie wymagającym wiadomości specjalnych, co stanowi naruszenie zasad związanych z rozkładem ciężaru dowodu i naruszenie zasady równego traktowania stron. Dopuścił się także istotnych uchybień postepowania dowodowego w zakresie kwestii wygaśnięcia roszczeń na skutek niewyczerpania przez powoda kontraktowej procedury zgłaszania roszczeń zgodnie z Subklauzulą 20.1 Warunków Kontraktu uznając niezasadnie, że ciężar udowodnienia takiego faktu obciążał stronę pozwaną. Powyższe wskazuje, że Zespół Orzekający odmiennie potraktował skarżącego
i przeciwnika skargi w analogicznych przypadkach, tj. wówczas, gdy nie przedstawili oni dowodów na podnoszone przez siebie okoliczności faktyczne, naruszając zasadę równego traktowania stron. Zespół Orzekający dopuścił się także rażąco błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, ponieważ nie dawał on podstaw do uwzględnienia żądania powoda w przedmiocie ustalenia Przedłużenia Czasu na Wykonanie Kontraktu
o 30 dni. Z kolei naruszenie zasady dyspozycyjności polegało na tym, że Zespół Orzekający ustalił, że powodowi przysługuje Przedłużenie Czasu na Wykonanie Kontraktu o 22 dni
w związku z opóźnieniem na etapie projektowania obiektów inżynierskich drogi ekspresowej (...) bez prawa żądania dodatkowej zapłaty, o co powód nie wnosił, a zatem Zespół Orzekający nie był uprawniony, aby orzekać o takim żądaniu (lit B pkt. 1 wyroku). Zespół Orzekający naruszył także zasadę objętą klauzulą porządku publicznego, wyrażoną w art. 1206 § 2 pkt. 2 k.p.c., zgodnie z którą w razie wytoczenia powództwa o ustalenie powód zobowiązany jest do wykazania swojego interesu prawnego (art. 189 k.p.c.) błędnie uznając, że w postępowaniu przed sądem polubownym nie stosuje się przepisu art. 189 k.p.c., lecz postanowienia Regulaminu, który nie zobowiązuje strony powodowej do wykazania interesu prawnego.

W odpowiedzi na skargę (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniosła o oddalenie skargi w całości.

W uzasadnieniu przeciwnik skargi wskazał, że przytoczenie motywów, o których mowa w art. 1197 § 2 k.p.c. nie jest jednoznaczne z wymaganiami przewidzianymi dla uzasadnienia wyroku sądu powszechnego (art. 328 § 2 k.p.c.). W szczególności w motywach nie trzeba dokonywać wszechstronnej oceny dowodów ani wskazywać i wyjaśniać podstawy prawnej rozstrzygnięcia, lecz wystarczające jest ogólne wskazanie tych przyczyn.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zostały obszernie wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia, którymi kierowali się arbitrzy przy orzekaniu w części odnoszącej się do lit. C pkt. 1 sentencji w kontekście ilości żądanych dodatkowo dni Czasu na Wykonanie oraz tytułów ich podstaw faktycznych. Odnośnie zarzutu dotyczącego rozstrzygnięcia kwestii wymagających wiadomości specjalnych przeciwnik skargi podniósł, że przedmiotem postępowania było ustalenie Przedłużenia Czasu na Wykonanie zgodnie z (...) a nie rozstrzyganie kwestii technicznych. Wbrew twierdzeniom skargi, powód uzasadnił i udowodnił, że dokonał skutecznych powiadomień Inżyniera Kontraktu o roszczeniu w trybie Subklauzuli 20.1 Warunków Ogólnych Kontraktu. Niezasadny jest także zarzut nierównoprawnego traktowania stron postępowania przez sąd polubowny. Sąd polubowny w sposób szczegółowy wyjaśnił, dlaczego nie podzielił twierdzeń skarżącego, co nie oznacza, że twierdzenia te pominął. Analiza toku rozumowania Zespołu Orzekającego wskazuje, że pochylił się nad wszystkimi zgłoszonymi przez skarżącego zarzutami i wnioskami, szczegółowo się do nich odnosząc
i wskazując, z jakich przyczyn ich nie podziela. Skarżący miał przy tym zapewnioną nieskrępowaną swobodę w inicjowaniu postępowania dowodowego, w zgłaszaniu wniosków
i zarzutów. Jeśli chodzi o zarzut naruszenia zasady dyspozycyjności, to dodatkowa wzmianka w części orzeczenia Zespołu Orzekającego oznaczona jako lit. B pkt. 1, z której wynika,
iż przeciwnik skargi uzyskał zgodne z żądaniem pozwu ustalenie Przedłużenia Czasu na Wykonanie Kontraktu o dodatkowe 22 dni „bez prawa do żądania dodatkowej zapłaty” nigdy nie była kwestią sporną pomiędzy stronami. Nadto skarżący mógłby z przedmiotowej wzmianki wywodzić jedynie korzystne dla siebie skutki prawne, wobec czego nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu tego fragmentu wyroku. Jeśli zaś chodzi o kwestię badania przez sąd polubowny interesu prawnego w sprawie o ustalenie, to sąd polubowny nie jest związany nie tylko przepisami postępowania cywilnego, ale także przepisami prawa cywilnego materialnego. Na podstawie zaś klauzuli porządku publicznego zaskarżony wyrok sądu polubownego może podlegać uchyleniu wyłącznie wtedy, gdy zdeterminowane jego treścią skutki są nie do pogodzenia z określoną normą zaliczaną do podstawowych zasad tego porządku.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 5 listopada 2009 r. pomiędzy Skarbem Państwa – Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad, jako Zamawiającym, a (...) S.A. z siedzibą
w W., jako Wykonawcą, została zawarta umowa, której przedmiotem było zaprojektowanie i wykonanie przez Wykonawcę robót pn. „Budowa drogi (...) W. (P.) – S. etap II – O. (węzeł C.) – S. (S.)”, zwana dalej „Umową” lub „Kontraktem”. Integralną część Kontraktu stanowiły m.in. Formularz Oferty
i Załącznik do Oferty, Warunki Szczególne Kontraktu, Warunki Ogólne Kontraktu.
Czas na Ukończenie Robót określony w Załączniku do Oferty wynosił 30 miesięcy od
Daty Rozpoczęcia. Aneksem nr (...) z dnia 22 maja 2012 r. Czas na Ukończenie został przedłużony o 145 dni i wynosił po zmianie 34 miesięcy i 23 dni. ( Akt umowy
nr (...) z dnia 05.11.2009 r. – k.105-105 v., aneksy do Umowy nr (...) – k. 106-113, Formularz 2.1 – Załącznik do Oferty – k. 114-116).

Sposób rozstrzygania sporów uregulowany został w Klauzuli 20 Warunków Kontraktu. Zgodnie z Subklauzulą 20.1 Warunków Ogólnych Kontraktu, jeżeli Wykonawca uważa się za uprawnionego do przedłużenia Czasu na Wykonanie czy też do dodatkowej zapłaty na mocy jakiejkolwiek klauzuli niniejszych Warunków lub na innej podstawie związanej z Kontraktem, to winien on powiadomić o tym Inżyniera, opisując wydarzenie lub okoliczność dające podstawę do takiego roszczenia. Jeżeli Wykonawca nie zgłosi roszczenia w terminie 28 dni, to Czas na Wykonanie nie zostanie przedłużony, Wykonawca nie będzie uprawniony do dodatkowej zapłaty, a Zamawiający będzie zwolniony z wszelkiej odpowiedzialności z tytułu roszczenia. Subklauzule 20.2 do 20.4 przewidywały rozstrzyganie sporów przez Komisję Rozjemczą, a Subklauzula 20.5 zobowiązywała strony do podjęcia próby polubownego rozstrzygnięcia sporu przed wszczęciem postępowania arbitrażowego.
Z kolei w myśl Subklauzuli 20.6 (a) Ogólnych Warunków Kontraktu, zmienionej na mocy Szczególnych Warunków Kontraktu, spory w stosunku do których decyzja Komisji Rozjemczej, chociaż wydana, nie stała się ostateczna i wiążąca, ani nie zostały rozstrzygnięte polubownie, będą ostatecznie rozstrzygane przez międzynarodowy arbitraż. Jeżeli strony nie uzgodniły inaczej spór będzie ostatecznie rozstrzygnięty zgodnie z Regulaminem Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w W.; miejscem arbitrażu będzie siedziba Krajowej Izby Gospodarczej w W.. ( Ogólne Warunki Kontraktu – k. 52-92v., Warunki Szczególne Kontraktu – k. 93-104).

Zamawiający wyznaczył Wykonawcy datę rozpoczęcia robót na dzień 26 listopada 2009 r. ( pismo Zamawiającego z dnia 19.11.2009 r. – k. 272 akt arbitrażowych sygn.
SA 143/12). W toku realizacji Kontraktu pomiędzy stronami powstał spór dotyczący uprawnienia Wykonawcy do Przedłużenia Czasu na Wykonanie. Sporu tego stronom nie udało się w sposób wiążący rozstrzygnąć poprzez powołanie Komisji Rozjemczej ani na drodze polubownej. ( pisma (...) S.A. z dnia 05.02.2010 r. – k. 321 akt arbitrażowych,
z dnia 10.08.2011 r. – k. 769-799 akt arbitrażowych i z dnia 23.04.2012 r. – k. 844 akt arbitrażowych, notatka ze spotkania stron Kontraktu – k. 437v.-440 akt arbitrażowych).

W dniu 25 czerwca 2012 r. (...) S.A. złożyła do Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w W. pozew, w którym wniosła o ukształtowanie stosunku prawnego – przedmiotowej Umowy ze Skarbem Państwa – poprzez stwierdzenie
i orzeczenie obowiązku Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych
i Autostrad do złożenia wobec (...) S.A. oświadczenia woli o zmianie Umowy
i przedłużenie przysługującemu Wykonawcy Czasu na Wykonanie Robót, określonego
w załączniku do Oferty (Dane Kontraktowe), o dodatkowe 134 dni, w tym 92 dni przypadające na okres od 28 stycznia 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r. z tytułu opóźnienia przy projektowaniu i uzgadnianiu niwelety i pozostałych części dokumentacji, 22 dni przypadające na okres od 26 sierpnia 2010 r. do 17 września 2010 r. z tytułu przeprojektowania obiektów inżynierskich zaproponowanych uprzednio przez Wykonawcę z rozwiązaniami ustrojów nośnych obiektów o ustroju prefabrykowanym na żądany przez Zamawiającego ustrój realizowany w technologii monolitycznej oraz o 20 dni z tytułu oczekiwania na ostateczność pozwolenia na budowę. Powód wskazał, że opóźnienia na etapie projektowania niwelety drogi oraz projektowania obiektów inżynierskich powstały z winy Zamawiającego. Zgłosił wnioski o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, z zeznań świadków, a także –
z ostrożności procesowej – z opinii biegłego z zakresu analizy Czasu na Wykonanie / harmonogramowania na okoliczność opóźnień, okresów opóźnień oraz wpływu opóźnień na całkowity Czas na Wykonanie przedmiotu Kontraktu. ( pozew z dnia 25.06.2012 r. – k. 2-80 akt arbitrażowych).

W odpowiedzi na pozew skierowanej do Sądu Arbitrażowego Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wniósł o oddalenie powództwa w całości
i zgłosił wnioski o przeprowadzenie dowodów z dokumentów dołączonych do odpowiedzi
na pozew, z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Pozwany zarzucił m.in., że opóźnienia w realizacji robót nastąpiły z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy oraz że powód nie wyczerpał umownej procedury zgłaszania roszczeń przewidzianej w Subklauzuli 20.1 Warunków Kontraktu, w związku z czym wszelkie roszczenia wygasły. Wniósł również
o oddalenie wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. ( odpis odpowiedzi na pozew – k. 174-203).

Postępowanie przed Sądem Arbitrażowym prowadzone było według zasad określonych w Regulaminie Sądu Arbitrażowego, obowiązującym od 1 stycznia 2007 r. Postanowienia tego Regulaminu przewidywały m.in., że:

-

Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, wiąże je Regulamin obowiązujący w dacie zawarcia zapisu na Sąd. W każdym jednak wypadku Zespół Orzekający, stosując postanowienia Regulaminu, uwzględnia postanowienia umowy o arbitraż (zapisu na sąd polubowny) oraz uzgodnione przez strony zasady i sposób postępowania przed Sądem (§ 6 ust. 1 zd. 2);

-

Zespół Orzekający ma obowiązek traktować strony równoprawnie, działając w sposób bezstronny (§ 7 ust. 1);

-

Każda strona ma prawo do wysłuchania i przedstawienia swoich wniosków
i twierdzeń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dowodów na ich poparcie lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej (§ 7 ust. 2);

-

Zespół Orzekający rozstrzyga spór według prawa właściwego dla danego stosunku,
a gdy strony go do tego upoważniły – według ogólnych zasad prawa lub zasad słuszności ( ex aequo et bono). W każdym jednak wypadku Zespół Orzekający bierze pod uwagę postanowienia umowy oraz panujące zwyczaje mające zastosowanie do danego stosunku prawnego (§ 8);

-

Zespół Orzekający rozstrzyga według własnego przekonania o wnioskach dowodowych stron. Zespół Orzekający może w szczególności przeprowadzić dowód
z dokumentów, oględzin, z przesłuchania świadków, stron, z opinii biegłych, a także inne dowody, jakie uzna za niezbędne dla wyjaśnienia sprawy. Zespół Orzekający może także żądać od stron dostarczenia biegłemu odpowiednich informacji oraz przedstawienia lub udostępnienia do zbadania dokumentów lub innych przedmiotów” (§ 37 ust. 1);

-

Zespół Orzekający ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Zespół Orzekający ocenia na tej podstawie, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu (§ 37 ust. 3);

-

Wyrok powinien zawierać rozstrzygnięcie o wszystkich żądaniach pozwu oraz
o żądaniach zgłoszonych w toku postępowania wraz z uzasadnieniem obejmującym motywy, którymi Zespół orzekający kierował się przy wydaniu wyroku (§ 43 pkt. 3).

( Regulamin Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w W. – k. 118-144).

Powód powołał na arbitra adw. K. S., a pozwany P. K.. Arbitrzy wybrali jako przewodniczącego adw. J. K. ( okoliczności bezsporne). Pozwany złożył wniosek o wyłączenie od rozpoznania sporu arbitra K. S.. Wniosek ten został oddalony przez Sąd Okręgowy
w W.. ( odpis postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie XXV Wydział Cywilny
z dnia 18 stycznia 2013 r. wydanego w sprawie sygn. akt XXV Co 113/12 – akta arbitrażowe – III segregator).

W toku postępowania przed Sądem Arbitrażowym Zespół Orzekający zezwalał stronom na składanie w zakreślonych terminach pism, celem odniesienia się do stanowisk
i zarzutów strony przeciwnej. ( protokoły rozpraw przed Sądem Arbitrażowym – k. 205-208
oraz segregator III i IV akt arbitrażowych).

W piśmie z dnia 14 października 2013 r. wniesionym do Sądu Arbitrażowego (...) S.A. cofnęła częściowo pozew co do żądania Przedłużenia Czasu na Wykonanie o 20 dni z tytułu oczekiwania na ostateczność pozwolenia na budowę, w związku
z zawarciem przez strony aneksu uwzględniającego to roszczenie powoda. Jednocześnie powód dokonał zmiany powództwa w ten sposób, że w miejsce pozostałej części pozwu
o ukształtowania wniósł o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., że w okresie wykonywania umowy zawartej przez strony w dniu 5 listopada 2009 r. wystąpiły okoliczności, których zaistnienie spowodowało skutki w postaci: (1) dla opóźnień na etapie projektowania niwelety drogi – opóźnienie o 92 dni, (2) dla przyczyn opóźnień na etapie projektowania obiektów inżynierskich – opóźnienie o 22 dni – których wystąpienie dawało powodowi jako Wykonawcy Kontraktu prawo do Przedłużenia Czasu na Wykonanie Kontraktu o dodatkowe 114 dni, wobec czego Wykonawca jest uprawniony do realizacji Kontraktu w łącznym okresie równym 39 miesiącom i 3 dniom liczonej od ustalonej dla Kontraktu Daty Rozpoczęcia. ( pismo (...) S.A. do Sądu Arbitrażowego z dnia 14.10.2013 r. –
k. 217-220).

W kolejnych pismach składanych do Sądu Arbitrażowego strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska. Powód nadto uzasadnił swój interes prawny w żądaniu ustalenia
i odniósł się do zarzutu wygaśnięcia roszczeń wskazując m.in., że sankcja przewidziana
w Subklauzuli 20.1 jest nieważna. Pozwany podnosił natomiast, że interes prawny w żądaniu ustalenia istnienia prawa Wykonawcy do Przedłużenia Czasu na Wykonanie nie został wykazany przez powoda. ( pismo (...) S.A. do Sądu Arbitrażowego z dnia 03.03.2014 r. – k. 222-225, pisma Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do Sądu Arbitrażowego z dnia 24.03.2014 r. – k. 226-232 i z dnia 24.06.2014 r. – k. 233-238).

Na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014 r. Zespół Orzekający dopuścił dowód z opinii biegłego, zakreślił przy tym stronie powodowej 14-dniowy termin na sprecyzowanie pytań do biegłego oraz udzielił stronie pozwanej terminu 14-dniowego na ustosunkowanie się do pytań dla biegłego ( protokół rozprawy przed Sądem Arbitrażowym z dnia 28.01.2014 r. – segregator III akt arbitrażowych).

Na rozprawie przed Sądem Arbitrażowym z dnia 26 sierpnia 2014 r. powód cofnął wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego i w jego miejsce wniósł o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków. Sąd Arbitrażowy oddalili osobowe wnioski dowodowe obydwu stron. ( protokół rozprawy przed Sądem Arbitrażowym z dnia 26.08.2014 r. – segregator IV akt arbitrażowych – k. 1201-1206).

W dniu 25 września 2014 roku Sąd Arbitrażowy wydał wyrok w przedmiotowej sprawie, w którym orzekł:

A.  w zakresie żądania ustalenia Przedłużenia Czasu na Wykonanie Kontraktu o 20 dni
w związku z opóźnieniem uprawomocnienia się Decyzji Pozwolenia na Budowę
Nr (...) wydanej przez Wojewodę (...) w dn. 4.05.2011 r.:

1.  umorzyć postępowanie na koszt pozwanego.

2.  zasądzić od pozwanego na rzecz powoda następujące kwoty:

a)  2.000 zł tytułem zwrotu opłaty rejestracyjnej,

b)  16.440 zł tytułem zwrotu opłaty arbitrażowej,

c)  7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

3.  oddalić dalej idące żądanie powoda w zakresie kosztów zastępstwa procesowego.

B.  w zakresie żądania ustalenia Przedłużenia Czasu na Wykonanie Kontraktu o 22 dni
w związku z opóźnieniem na etapie projektowania obiektów inżynierskich drogi ekspresowej (...) na odcinku W. (P.) – S., etap II – O. (węzeł C.) – S. (węzeł S.):

1.  ustalić, iż powodowi przysługuje Przedłużenie Czasu na Wykonanie Kontraktu
o 22 dni w związku z powstałym opóźnieniem na etapie projektowania obiektów inżynierskich drogi ekspresowej (...) na odcinku W. – S.,
bez prawa do żądania dodatkowej zapłaty.

2.  zasądzić od pozwanego na rzecz powoda następujące kwoty:

a)  18.084 zł tytułem zwrotu opłaty arbitrażowej,

b)  7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

3.  oddalić dalej idące żądanie powoda w zakresie kosztów zastępstwa procesowego.

C.  w zakresie żądania ustalenia Przedłużenia Czasu na Wykonanie Kontraktu o 92 dni
w związku z powstałym opóźnieniem na etapie projektowania niwelety drogi ekspresowej (...) na odcinku W. – S.:

1.  ustalić, iż powodowi przysługuje Przedłużenie Czasu na Wykonanie Kontraktu
o 30 dni w związku z powstałym opóźnieniem na etapie projektowania niwelety drogi ekspresowej (...) na odcinku W. – S..

2.  zasądzić od pozwanego na rzecz powoda kwotę 24.660 zł tytułem częściowego zwrotu opłaty arbitrażowej.

3.  oddalić powództwo w pozostałym zakresie na koszt powoda (odnośnie opłaty arbitrażowej w kwocie 50.968 zł).

4.  znieść koszty zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Arbitrażowy wskazał, że w zakresie wniosków dowodowych (innych niż dowody z dokumentów, w oparciu o które orzekali arbitrzy), wnioski stron o dopuszczenie dowodów z zeznań świadków nie zostały uwzględnione, skoro w myśl tez dowodowych świadkowie ci mieli oceniać zdarzenia związane z realizacją Kontraktu i skoro okoliczności, na jakie zostali zgłoszeni, wynikają z przedłożonych przez strony dokumentów, wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego został uwzględniony, lecz nie mógł być zrealizowany z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, skoro strona powodowa nie dokonała wpłaty zaliczki na koszty uzyskania takiej opinii, wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z zeznań przedstawiciela strony pozwanej nie został uwzględniony, skoro nie wskazano, jakie istotne fakty nie zostały wyjaśnione w dotychczasowym toku postępowania, a ponadto strona pozwana nie wskazała osoby awizowanego przedstawiciela i nie stawił się on na rozprawie (część II uzasadnienia).

Co do zarzutu pozwanego, iż w świetle pkt. 20.1 Ogólnych Warunków Kontraktu roszczenie powoda o Przedłużenia Czasu na Wykonanie wygasło, arbitrzy uznali,
że postanowienie to nie narusza obowiązującego porządku prawnego, gdyż strony mogą
w ramach przyznanej im zasady swobody stron ustalić skutki niedotrzymania terminu do zgłoszenia roszczeń. Arbitrzy stwierdzili, że ciężar udowodnienia faktu wygaśnięcia uprawnień obciążał stronę pozwaną, skoro wywodziła z niego skutki prawne. Strona pozwana takiego dowodu nie przedstawiła, wobec tego zarzut ten został pominięty (część III uzasadnienia). Następnie arbitrzy rozważyli kwestię przedmiotu roszczenia powoda
w kontekście ilości żądanych dodatkowych Dni Czasu na Wykonanie oraz tytułów ich podstaw faktycznych. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że podstawę faktyczną żądania powoda stanowiły trzy zdarzenia, które spowodowały opóźnienie realizacji Kontraktu, odpowiednio o 92 dni, o 22 dni i o 25 dni. Arbitrzy uwzględnili fakt, że powód zmodyfikował powództwo w piśmie procesowym z dnia 14 października 2013 r., cofając w tymże piśmie powództwo co do ustalenia Przedłużenia Czasu o 20 dni w związku z opóźnieniem uprawomocnienia się decyzji o pozwoleniu na budowę, wobec podpisania aneksu do Kontraktu uwzględniającego to żądanie powoda. Wskazali w sposób szczegółowy, co było przedmiotem sporu w rozpoznawanej przez nich sprawie. (część IV uzasadnienia wyroku sądu polubownego).

W częściach V, VI i VII uzasadnienia arbitrzy ustosunkowali się do poszczególnych rozstrzygnięć wyroku, dokładnie opisując, dlaczego podjęli takie a nie inne decyzję oraz na czym oparli swoje rozstrzygnięcie. Stwierdzili, że wobec częściowego cofnięcia powództwa zasadne było w tym zakresie umorzenie postępowania (część V uzasadnienia wyroku). Co do żądania powoda o Przedłużenie Czasu na wykonanie o 91 dni arbitrzy wskazali, że powodowi przysługuje Przedłużenie Czasu na Wykonanie z tego tytułu w ilości 30 dni. Powód opierał to żądanie na braku współpracy ze strony Inżyniera Kontraktu / pozwanego przy projektowaniu niwelety drogi. Wykonana przez powoda dokumentacja techniczna nie może stanowić załącznika do wniosku o wydanie PnB bez jej uprzedniej akceptacji przez stronę pozwaną. Odmowy współpracy ze strony Inżyniera Kontraktu przy opracowywaniu projektu dokumentacji technicznej nie mogą usprawiedliwiać ani błędy merytoryczne, ani nawet błędy formalne popełniane przez powoda. Arbitrzy mieli na uwadze zarzut przyczynienia się Wykonawcy do powstałego opóźnienia w projektowaniu. Ustalenie przez arbitrów stopnia tego przyczynienia się powoda (w odniesieniu do ilości dni opóźnienia) mogło się odbyć (przy braku opinii biegłego) jedynie na podstawie oszacowania przyczyn powstałego opóźnienia w odniesieniu do zachowania się jednej i drugiej strony biorącej udział
w projektowaniu niwelety oraz zatwierdzania tego projektu w ramach postanowień Kontraktu. Strony nie uzgodniły procedury opiniowania i uzgadniania rozwiązań projektowych, a więc
w tym względzie obowiązywały postanowienia PFU. Tymczasem Inżynier Kontraktu nie kierował się postanowieniami PFU, lecz powoływał się na postanowienia z pkt. 5.1 OWK (zmienione w PFU) i na postanowienia z projektu procedury, która nie obowiązywała powoda. Dlatego po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy arbitrzy uznali,
że powodowi przysługuje Przedłużenie Czasu na Wykonanie z tego tytułu w ilości 30 dni przy założeniu, że z oceny przyczyn opóźnienia w projektowaniu niwelety wyłączone jest zdarzenie związane z projektowaniem obiektów inżynierskich (część VI uzasadnienia wyroku).

W uzasadnieniu wyroku wskazano następnie, że arbitrzy rozważyli zasadność żądania powoda odnośnie Przedłużenia Czasu na Wykonanie o 22 dni z uwagi na opóźnienie powstałe na etapie projektowania obiektów inżynierskich z przyczyn leżących po stronie pozwanej i uznali, że pierwotny projekt powoda w zakresie zastosowania technologii prefabrykacji przy realizacji nośnych obiektów inżynierskich nie naruszał postanowień Kontraktu. Opóźnienie powstałe z tej przyczyny spowodowane było bezzasadnym zakwestionowaniem przez pozwanego rozwiązań projektowych. Wobec tego arbitrzy uznali żądanie powoda o Przedłużenie Czasu na Wykonanie o 22 dni za uzasadnione w całości. Arbitrzy zważyli, że powód stwierdził w pozwie, że opóźnienie z tytułu przeprojektowania obiektów mostowych traktuje jako „element opóźnień wzajemnych” (obciążający obie strony) i dlatego nie będzie domagał się dodatkowej zapłaty z tytułu PCnW o 22 dni. Nie zmienia to oceny arbitrów wyrażonej powyżej, jednakże uznali za konieczne uwzględnienie w sentencji wyroku oświadczenia powoda, iż PCnW o 22 dni nie wiąże się z uprawnieniem powoda do domagania się dodatkowej zapłaty. (część VII uzasadnienia).

W części VIII uzasadnienia zamieszczono uzasadnienie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Wyrok został podpisany przez trzech arbitrów.

( odpis wyroku Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w W.
z dnia 25 września 2014 r. wraz z uzasadnieniem, uwzględniający treść postanowienia
o sprostowaniu z dnia 27 października 2014 r. – k. 150-169 i k. 1211-1223 akt arbitrażowych – segregator IV).

Odpis wyroku został doręczony Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w dniu
1 października 2014 r. a (...) S.A. w dniu 6 października 2014 r. ( potwierdzenia doręczenia – k. 1225-1226 akt arbitrażowych – segregator IV, pismo Sądu Arbitrażowego
z dnia 30.09.2014 r. z prezentatą Głównego Urzędu Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa – k. 37 niniejszych akt).

Pismem z dnia 14 października 2014 r. Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wniósł o sprostowanie wyroku sądu polubownego. Postanowieniem
z dnia 27 października 2014 r. Sąd Arbitrażowy uwzględnił częściowo wniosek powoda
i dokonał sprostowania wyroku z dnia 25 września 2014 r. w zakresie oznaczenia Kontraktu
i w zakresie kosztów postępowania. Odpis postanowienia o sprostowaniu został doręczony Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w dniu 7 listopada 2014 r. ( pismo Skarbu Państwa
z dnia 14.10.2014 r. – k. 1228-1229 akt arbitrażowych i 163-164 niniejszych akt, postanowienie Sądu Arbitrażowego z dnia 27.10.2014 r. – k. 1249-1251 akt arbitrażowych
i k. 147-149 niniejszych akt, pismo Sądu Arbitrażowego z dnia 05.11.2014 r. z prezentatą Głównego Urzędu Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa – k. 146).

Pismem z dnia 29 października 2014 r. Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wniósł o uzupełnienie przedmiotowego wyroku sądu polubownego
w zakresie żądania pozwu o ukształtowanie stosunku prawnego (dotyczącej 114 dni dodatkowego Czasu na Wykonanie) oraz związanych z tym kosztów procesu. Pozwany wskazał we wniosku, że wyrok w tym zakresie nie zawiera rozstrzygnięcia. Sąd Arbitrażowy postanowieniem z dnia 17 listopada 2014 r. postanowił nie uwzględnić wniosku strony pozwanej o wydanie wyroku uzupełniającego. (wniosek z dnia 29.10.2014 r. o uzupełnienie wyroku – k. 1242-1244 akt arbitrażowych i k. 170-172 niniejszych akt, postanowienie Sądu Arbitrażowego z dnia 17.11.2014 r. – k. 1277-1280 akt arbitrażowych i k. 166-169 niniejszych akt). Postanowienie to zostało doręczone Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w dniu
12 grudnia 2014 r. ( k. 1282 akt arbitrażowych).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dowodów
z dokumentów, złożonych do akt niniejszej sprawy i znajdujących się w dołączonych aktach sądu polubownego, które nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności i nie były kwestionowane przez żadną ze stron.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W pierwszym rzędzie wskazać należy, że skarga Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad o uchylenie wyroku sądu polubownego złożona została w terminie określonym w art. 1208 § 1 k.p.c. W myśl tego przepisu skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia wyroku lub jeżeli strona wniosła o uzupełnienie, sprostowanie bądź wykładnię wyroku – w ciągu trzech miesięcy od dnia doręczenia przez sąd polubowny orzeczenia rozstrzygającego o tym wniosku. Odpis postanowienia o sprostowaniu został doręczony Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w dniu 7 listopada 2014 r., a odpis postanowienia o odmowie wydania wyroku uzupełniającego w dniu 12 grudnia 2014 r. Wniesienie skargi w dniu 31 grudnia
2014 r. czyni zatem zadość terminowi ustalonemu w przywołanym przepisie.

W sprawie o uchylenie wyroku sądu polubownego sąd państwowy rozpoznaje skargę w granicach podstaw przytoczonych przez skarżącego, którymi mogą być okoliczności wymienione enumeratywnie w art. 1206 § 1 k.p.c. Poza tym, sąd z urzędu bierze pod uwagę okoliczności wymienione w art. 1206 § 2 k.p.c. uchylając wyrok sądu polubownego
w razie stwierdzenia, że według ustawy spór nie może być rozstrzygnięty przez sąd polubowny, albo że wyrok sądu polubownego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego). ( vide orz. SN z dnia 12.10.2007 r., V Cz 91/07, OSNC-ZD 2008/3/83). Przywołane przez skarżącego przesłanki skargi koncentrują się wokół trzech podstaw do uchylenia wyroku wymienionych w powołanych przepisach: pierwszej z art. 1206 § 1 pkt. 2 k.p.c. dotyczącej pozbawienia strony skarżącej możności obrony swoich praw przed sądem polubownym; drugiej z art. 1206 § 1 pkt. 4 k.p.c. odnoszącej się do kwestii formalnych – jeżeli nie zachowano wymagań co do składu sądu polubownego lub podstawowych zasad postępowania przed tym sądem, wynikających z ustawy lub określonych przez strony; trzeciej z art. 1206 § 2 pkt. 2 k.p.c., gdy wyrok sądu polubownego jest sprzeczny z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Przed oceną zarzucanych przez skarżącego poszczególnych uchybień w postępowaniu przed sądem polubownym zwrócić trzeba uwagę na charakter środka procesowego, jakim jest skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego, i cele, jakie przyświecają sądownictwu polubownemu. W tym względzie podzielić należy pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny
w W. w orzeczeniu z dnia 25 stycznia 2013 r., I ACa 374/12 ( LEX nr 128665),
że skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego nie jest środkiem odwoławczym,
a nadzwyczajnym środkiem nadzoru judykacyjnego sądu państwowego nad działalnością sądu polubownego. Ma to ten podstawowy skutek, że sąd państwowy w zasadzie nie bada rozstrzygnięcia sądu arbitrażowego, a w szczególności nie kontroluje, czy ma on oparcie
w faktach przytoczonych w jego uzasadnieniu, bądź czy zastosowano odpowiednie przepisy prawa materialnego. Sąd państwowy może tylko w wyjątkowych przypadkach, wskazanych przez przepisy ustawy, interpretowanych ściśle, uchylić wyrok sądu polubownego, skutkiem czego w razie wątpliwości należy dążyć do utrzymania w mocy wyroku, aniżeli do jego uchylenia. Jedynie wtedy, gdyby sąd państwowy uznał, że postępowanie dowodowe nie zostało w ogóle przeprowadzone lub przeprowadzone niekompletnie, albo w oczywisty sposób przeprowadzono je wadliwie, uchybiając regułom logicznego rozumowania, wiązania ze sobą faktów w łańcuchu przyczynowo-skutkowym, wybiórczego dopuszczenia dowodów
w sprawie, przeprowadzenia dowodów tylko jednej strony, z niezasadnym pominięciem dowodów wnioskowanych przez stronę przeciwną itp., można byłoby uznać, że nie zostały zachowane wymagania, o których jest mowa w art. 1206 § 1 pkt 4 k.p.c. Naruszenie prawa materialnego może być podstawą uchylenia wyroku sądu polubownego jedynie wtedy, gdy wyrok ten swą treścią uchybia podstawowym zasadom porządku prawnego. Należy bowiem pamiętać, że sąd arbitrażowy nie jest związany nie tylko przepisami postępowania cywilnego (art. 1184 § 2 k.p.c.), lecz także przepisami prawa cywilnego materialnego.

Przenosząc powyższe założenia na grunt niniejszej sprawy wskazać należy,
że zarzucane przez skarżącego uchybienia co do sposobu procedowania przez Sąd Arbitrażowy lub co do sposobu sformułowania motywów rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku, nie mogły skutkować jego uchyleniem w oparciu o przesłanki wymienione w art. 1206 § 1 pkt. 2 i 4 k.p.c..

Po pierwsze, nie miał racji skarżący zarzucając sądowi polubownemu naruszenie art. 1197 § 2 k.p.c. oraz § 43 pkt 3 Regulaminu Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie Gospodarczej w W. obowiązującego od 1 stycznia 2007 r. poprzez brak motywów rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia, że spółce (...) S.A. przysługuje Przedłużenie Czasu na Wykonanie Kontraktu o 30 dni w związku z powstałym opóźnieniem na etapie projektowania niwelety drogi. Przepis art. 1197 § 2 k.p.c. stanowi, że wyrok sądu polubownego powinien zawierać motywy rozstrzygnięcia, a wskazane postanowienie Regulaminu, że wyrok powinien zawierać rozstrzygnięcie o wszystkich żądaniach pozwu oraz o żądaniach zgłoszonych w toku postępowania wraz z uzasadnieniem obejmującym motywy, którymi Zespół Orzekający kierował się przy wydaniu wyroku. Do uzasadnień wyroków sądów polubownych stosuje się jednak mniej rygorystyczne wymogi, niż przewidziane w art. 328 § 2 k.p.c. dla uzasadnienia wyroku sądu powszechnego. W szczególności w motywach wyroku sądu polubownego nie trzeba dokonywać wszechstronnej oceny dowodów ani wskazywać i wyjaśniać podstawy prawnej rozstrzygnięcia, lecz wystarczające jest ogólne wskazanie przyczyn podjętego rozstrzygnięcia. ( vide orz. SN z dnia 31.03.2006 r., IV CSK 93/05, LEX nr 490442). Wbrew zarzutowi skarżącego, z treści uzasadnienia wyroku sądu polubownego można wywnioskować, jakimi motywami kierował się Sąd Arbitrażowy orzekając, że spółce (...) S.A. przysługuje Przedłużenie Czasu na Wykonanie Kontraktu o 30 dni w związku z powstałym opóźnieniem na etapie projektowania niwelety drogi stron. W części VI uzasadnienia wyroku (przywołanej już wyżej) arbitrzy szczegółowo odnieśli się do żądania (...) S.A. o Przedłużenie Czasu na Wykonanie o 91 dni
i wyjaśnili przyczyny, dla których uznali uprawnienie powoda do przedłużenia z tego tytułu, lecz w ilości 30 dni. Z tej części uzasadnienia wyroku wynika jasno, że przyczyną częściowego uwzględnienia żądania powoda w tym zakresie był brak należytej współpracy
z Wykonawcą ze strony Inżyniera Kontraktu / pozwanego przy opracowywaniu projektu dokumentacji technicznej (na etapie zatwierdzania tej dokumentacji przez Zamawiającego). Powodem uwzględnienia tego żądania jedynie w części był zaś fakt, że arbitrzy mieli na uwadze zarzut przyczynienia się Wykonawcy do powstałego opóźnienia w projektowaniu. Ustalenie przez arbitrów stopnia tego przyczynienia się powoda (w odniesieniu do ilości dni opóźnienia) mogło się odbyć (przy braku opinii biegłego) jedynie na podstawie oszacowania przyczyn powstałego opóźnienia w odniesieniu do zachowania się jednej i drugiej strony biorącej udział w projektowaniu niwelety oraz zatwierdzania tego projektu w ramach postanowień Kontraktu. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku arbitrzy wskazali dalej,
że strony nie uzgodniły procedury opiniowania i uzgadniania rozwiązań projektowych, a więc w tym względzie obowiązywały postanowienia PFU. Tymczasem Inżynier Kontraktu nie kierował się postanowieniami PFU, lecz powoływał się na postanowienia z pkt. 5.1 OWK (zmienione w PFU) i na postanowienia z projektu procedury, która nie obowiązywała powoda. Dlatego po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy arbitrzy uznali, iż powodowi przysługuje Przedłużenie Czasu na Wykonanie z tego tytułu w ilości 30 dni przy założeniu, że z oceny przyczyn opóźnienia w projektowaniu niwelety wyłączone jest zdarzenie związane z projektowaniem obiektów inżynierskich. W świetle przywołanych fragmentów uzasadnienia wyroku nie budzi wątpliwości, że motywy podjętego rozstrzygnięcia we wskazanym zakresie zostały w sposób wystarczający wyłożone przez arbitrów, i że zarzuty formułowane w tym zakresie przez pozwanego były bezpodstawne.

Po drugie, nie sposób podzielić zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia art. 1206
§ 1 pkt. 2 i 4 k.p.c. poprzez rozstrzygnięcie przez Zespół Orzekający roszczeń powoda – i ich częściowego uwzględnienia – bez przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, mimo że objęte nimi kwestie wymagały wiadomości specjalnych. Zgłoszony pierwotnie przez powoda dowód z opinii biegłego nie został przeprowadzony z przyczyn leżących po stronie powoda, który najpierw nie uiścił zaliczki na koszty opinii, a potem ten wniosek dowodowy cofnął. W tych okolicznościach nie można czynić Sądowi Arbitrażowemu zarzutu, że dowód ten został przez sąd pominięty. Swoje ustalenia w zakresie przyczyn opóźnień w zakresie roszczeń powoda
o Przedłużenie Czasu na Wykonanie Sąd Arbitrażowy oparł na podstawie dowodów
z dokumentów. Ustalenie przyczyn owych opóźnień, takich jak niezgodna z Kontraktem odmowa opiniowania (zatwierdzania) przez Inżyniera Kontraktu (lub zamawiającego) dokumentacji projektowej w zakresie niwelety drogi oraz zobowiązanie Wykonawcy do przeprojektowania obiektów inżynierskich w sposób odmienny od założeń Kontraktu, oraz oszacowanie ich wpływu na termin realizacji Kontraktu, mogło zostać przeprowadzone na podstawie dowodów z dokumentów, w oparciu o wiedzę i doświadczenie arbitrów, stosownie do przywołanego wyżej § 37 ust. 1 Regulaminu. Sąd Arbitrażowy nie był zobligowany do prowadzenia dowodu z opinii biegłego z urzędu, wbrew woli stron, skoro ostatecznie żadna
z nich takiego wniosku nie popierała. Wymóg taki nie wynikał ani z Regulaminu Sądu Arbitrażowego, ani tym bardziej z przepisów procedury cywilnej. Z pewnością nie było tak, że brak dowodu z opinii biegłego uniemożliwiał należyte rozpoznanie roszczeń powoda i ich merytoryczne rozstrzygnięcie przez arbitrów na podstawie innych dowodów. Oparcie rozstrzygnięcia na dowodach z dokumentów nie można było uznać w takiej sytuacji za uchybienie zasadom prawidłowego procedowania, a tym bardziej za naruszenie prawa pozwanego do obrony przed sądem polubownym, które by mogło stanowić podstawę do uchylenia wyroku sądu polubownego.

Po trzecie, kolejnym niezasadnym zarzutem podniesionym w skardze było naruszenie rozkładu ciężaru dowodowego przez Sąd Arbitrażowy w kwestii wygaśnięcia roszczeń na skutek niewyczerpania przez powoda kontraktowej procedury zgłaszania roszczeń, zgodnie
z Subklauzulą 20.1 Warunków Kontraktu. Uwzględnienie skargi na podstawie tego zarzutu nie wchodzi w grę, ponieważ zgodnie z powszechnie przyjętą w porządkach prawnych regułą rozkładu ciężaru dowodowego, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na tym, kto z faktu tego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Zasadę tę w prawie polskim wyraża przepis art. 6 k.c. Skoro więc to pozwany (skarżący) w celu odparcia roszczeń powoda (przeciwnika skargi) powoływał się na wygaśnięcie uprawnień powoda do Przedłużenia Czasu na Wykonanie na skutek niezachowania przez powoda umownej procedury (terminów) zgłaszania roszczeń, to na pozwanym spoczywał ciężar udowodnienia okoliczności faktycznych uzasadniających jego zarzut. Ocena dokonana w tym zakresie przez Sąd Arbitrażowy była w pełni prawidłowa, zatem nie mogła prowadzić do naruszenia żadnych praw skarżącego.

Po czwarte, Sąd Arbitrażowy nie dopuścił się uchybień podniesionych w dwóch kolejnych zarzutach skarżącego, tj. naruszenia art. 1183 k.p.c. oraz § 7 pkt. 1 i 2 Regulaminu poprzez naruszenie zasady równości stron, w szczególności w zakresie skutków nieudowodnienia przez strony podnoszonych przez nie okoliczności faktycznych, a także naruszenia art. 1183 oraz § 37 pkt. 3 Regulaminu poprzez naruszenie zasady wszechstronnej, obiektywnej i logicznej oceny materiału dowodowego a w konsekwencji wyciągnięcia
z zebranego materiału dowodowego wniosków, które nie znajdują pokrycia w tym materiale. Z przepisu art. 1183 k.p.c. wynika, że w postepowaniu przed sądem polubownym strony powinny być traktowane równoprawnie oraz że każda ze stron ma prawo do wysłuchania
i przedstawienia swoich twierdzeń oraz dowodów na ich poparcie. Podobne zasady zostały wyrażone w § 7 Regulaminu, zgodnie z którym Zespół Orzekający ma obowiązek traktować strony równoprawnie, działając w sposób bezstronny (§ 7 ust. 1) a każda strona ma prawo do wysłuchania i przedstawienia swoich wniosków i twierdzeń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dowodów na ich poparcie lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej (§ 7 ust. 2). Z kolei stosownie do zapisów § 37 ust. 3 Regulaminu, Zespół Orzekający ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Zespół Orzekający ocenia na tej podstawie, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu. Choć sąd polubowny przy przeprowadzaniu postępowania dowodowego nie jest związany przepisami o postepowaniu przed sądem (1184 § 2 zd. 2 k.p.c.), to „granice swobody sądu polubownego
w przeprowadzaniu postępowania dowodowego wyznaczają wymogi wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz równego traktowania stron postępowania” ( tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w orz. z dnia 14.06.2012 r., I ACa 1241/11, LEX nr 1298991). Pozbawienie strony możności obrony należy rozumieć w sensie ścisłym. Odrzucenie przez sąd polubowny zaoferowanego przez stronę dowodu dlatego,
że dowód ten został uznany za zbędny, nie stanowi pozbawienia strony możliwości obrony. Sąd Arbitrażowy władny był zatem samodzielnie określić przydatność, wiarygodność oraz moc i znaczenie dowodów zgłoszonych przez strony, przy czym nie był zobowiązany dopuścić każdy dowód już na skutek jego samego zgłoszenia przez stronę. Wskazuje na to również treść § 37 ust. 1 Regulaminu stanowiącego, że Sąd Arbitrażowy rozstrzyga
o wnioskach dowodowych według własnego przekonania.

Postępowanie przed Sądem Arbitrażowym w przedmiotowej sprawie należy ocenić jako sprawiedliwe. Sąd Arbitrażowy traktował obydwie strony jednakowo, umożliwiając każdej z nich przedstawienie swoich twierdzeń i dowodów na ich poparcie oraz dla odparcia twierdzeń strony przeciwnej, a także do odniesienia się do twierdzeń drugiej strony. Sąd
w toku postępowania arbitrażowego umożliwiał pełnomocnikom obydwu stron zgłaszanie własnych twierdzeń i odnoszenie się do twierdzeń strony przeciwnej oraz udzielał w tym celu pełnomocnikom obydwu stron terminów do składania pism procesowych. Każda ze stron korzystała w sposób nieskrępowany z możliwości zgłaszania własnych wniosków dowodowych i odnoszenia się do wniosków drugiej strony. W postępowaniu arbitrażowym strony, odpowiednio w pozwie i odpowiedzi na pozew, zgłosiły liczne dowody z dokumentów oraz każda z nich dowody z zeznań świadków, a pozwany nadto z przesłuchania przedstawiciela pozwanego. Fakt, że Sąd Arbitrażowy oddalił wnioski stron o dopuszczenie dowodów z zeznań świadków i z przesłuchania przedstawiciela pozwanego nie oznacza, że naruszył prawo którejś ze stron do sprawiedliwego procesu lub że naruszył zasadę wszechstronnego rozpoznania sprawy. Sąd nie był bowiem zobligowany do przeprowadzania wszystkich zgłoszonych przez strony dowodów, jeśli uznał, że były nieprzydatne lub niepotrzebne do wydania rozstrzygnięcia. Sąd Arbitrażowy wyjaśnił przy tym przekonująco przyczyny, dla których nie uwzględnił wniosków stron o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków (w myśl tez dowodowych zgłoszeni świadkowie mieli oceniać zdarzenia związane z realizacją Kontraktu a okoliczności, na jakie zostali zgłoszeni, wynikały z przedłożonych przez strony dokumentów) i wniosku strony pozwanej o przesłuchanie przedstawiciela pozwanego (nie wskazano, jakie istotne fakty nie zostały wyjaśnione w dotychczasowym toku postępowania, a ponadto strona pozwana nie wskazała osoby awizowanego przedstawiciela
i nie stawił się on na rozprawie). Sąd Arbitrażowy odmawiając uwzględnienia wskazanych wniosków dowodowych strony powodowej, jak i pozwanej, potraktował obydwie strony jednakowo w takiej samej sytuacji. Powyższe wskazuje na równe traktowanie stron
w postępowaniu arbitrażowym. Oparcie wydanego rozstrzygnięcia przez sąd polubowny na podstawie dowodów z dokumentów, a pominięcie tych dowodów, które dla rozstrzygnięcia sprawy były zbędne lub które z przyczyn leżących po stronie powoda (opinia biegłego) lub pozwanego (przesłuchanie przedstawiciela pozwanego) nie mogły być przeprowadzone,
nie oznacza ani pozbawienia skarżącego możności obrony jego praw przed sądem polubownym, ani naruszenia zasad wszechstronnej, obiektywnej i logicznej oceny materiału dowodowego. Należy podkreślić, że decydując się na poddanie sporu rozstrzygnięciu sądu polubownego, strony muszą mieć świadomość zarówno pozytywnych, jak i negatywnych skutków zawarcia w umowie klauzuli arbitrażowej. Z jednej strony unika się długotrwałości postępowania, ale z drugiej rezygnuje się z niektórych gwarancji procesowych obowiązujących w postępowaniu przed sądem państwowym. Trzeba więc mieć świadomość, że sąd polubowny może nie uwzględnić zgłaszanych przez stronę wniosków dowodowych, zakwalifikowanie zaś takich decyzji sądu arbitrażowego jako naruszających obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy jest uzasadnione jedynie wówczas, gdyby sąd w wyniku tego np. w ogóle nie rozpoznał istoty sprawy albo uwzględnił wyłącznie stanowisko jednej strony, uniemożliwiając drugiej przedstawienie swojego stanowiska wraz z argumentacją. Z tych względów nie można utożsamiać każdego przypadku niedopuszczenia przez sąd polubowny dowodów wnioskowanych przez stronę z pozbawieniem jej możliwości obrony, ma ono bowiem miejsce dopiero wówczas, gdy strona nie ma żadnej możliwości przedstawienia i wykazania własnych racji ( vide orz. SN z dnia 11.05.2007 r., I CSK 82/07, OSNC2008/6/64).
W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Sąd Arbitrażowy nie naruszył żądnych zasad postępowania wynikających z przywołanych wyżej regulacji prawnych
i postanowień Regulaminu, a ocena dowodów i wnioski wyciągnięte przez Sąd Arbitrażowy
z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu arbitrażowym mieściły się
w ramach swobody orzekania tego Sądu. Z uzasadnienia skarżonego wyroku wynika też jasno, na jakich faktach Sąd Arbitrażowy oparł się wydając określone rozstrzygnięcia
w sprawie. Sąd Okręgowy nie był zaś władny oceniać merytorycznej poprawności zaskarżonego wyroku, gdyż konstrukcja skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego wskazuje, że środek ten nie służy dokonywaniu takiej kontroli przez sąd powszechny, podobnej do kontroli instancyjnej w postępowaniu sądowym. ( vide orz. Sądu Apelacyjnego
w S. z dnia 21.03.2013 r., I ACa 855/12, LEX nr 1344234, orz. Sądu Apelacyjnego
w Ł. z dnia 25.06.2013 r., I ACa 83/13, LEX nr 1345551, orz. SN z dnia 13.12.1967 r.,
I CR 445/67, OSNCP 1968/ 8-9/149). Nie było więc podstaw do uchylenia wyroku w oparciu o wskazane wyżej zarzuty skarżącego na podstawie art. 1206 § 1 pkt. 2 i 4 k.p.c.

Po piąte, uwzględnienia skargi nie uzasadniało zarzucane przez skarżącego naruszenie zasady dyspozycyjności przy orzekaniu o uprawnieniu powoda do Przedłużenia Czasu na Wykonanie Kontraktu w związku z opóźnieniem na etapie projektowania obiektów inżynierskich drogi ekspresowej (...) o 22 dni. Skarżący upatrywał naruszenie tej zasady
w zamieszczeniu przez Sąd Arbitrażowy na końcu tego rozstrzygnięcia (lit. B pkt. 1 wyroku) wzmianki „bez prawa do żądania dodatkowej zapłaty”. Sąd Arbitrażowy w części VII pkt. 5 wyroku wyjaśnił motywy zamieszczenia w wyroku tej wzmianki. Nie ulega wątpliwości,
że żądanie Przedłużenia Czasu na Wykonanie o 22 dni było objęte pozwem spółki (...) w postępowaniu arbitrażowym. Umieszczenie w wyroku przy rozstrzyganiu tej kwestii owej wzmianki dodatkowej nie może być więc traktowane jako orzekanie co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem czy też ponad żądanie. W każdym razie,
w ten sposób sąd polubowny nie mógł naruszyć żadnych praw skarżącego, gdyż wzmianka ta – ograniczająca odpowiedzialność pozwanego względem powoda – jest dla niego korzystna. Podkreślić też należy przywoływaną już wyżej okoliczność, że do postępowania przed sądem polubownym nie stosuje się reguł wyrokowania określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Dlatego z faktu zamieszczenia w wyroku wskazanej wzmianki dodatkowej nie można wywodzić naruszenia zasad postępowania przed sądem polubownym. W konsekwencji nie zachodziły podstawy do uchylenia wyroku z tej przyczyny na podstawie art. 1206 § 1 pkt. 2 i 4 k.p.c.

Po szóste, odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przez Sąd Arbitrażowy klauzuli porządku publicznego (art. 1206 § 2 pkt. 2 k.p.c.) przypomnieć potrzeba, że klauzula porządku publicznego zastąpiła podstawę skargi o uchylenie, która
w dawniej obowiązującym art. 712 § 1 pkt 4 k.p.c. była określona jako uchybienie praworządności lub zasadom współżycia społecznego (dobrym obyczajom). Zmiana, która zaszła w stosunku do stanu prawnego sprzed 2005 r. była nie tylko tylko zmianą językową, lecz była zmianę w systemie kontroli wyroków arbitrażowych, idącą w kierunku liberalizacji tej kontroli. Pojęcie podstawowych zasad porządku prawnego jest bowiem pojęciem węższym niż praworządność (praworządność to obowiązek stosowania w zasadzie wszystkich norm prawnych – w zakresie prawa prywatnego, norm prawnych bezwzględnie wiążących),
a ponadto obejmuje wyłącznie normy prawne, a nie normy społeczne, takie jak dobre obyczaje czy też zasady współżycia społecznego. Klauzula porządku publicznego jest klauzulą generalną, zawierającą odesłanie do zbioru norm prawnych. Jej konkretyzacja, czyli wypracowanie katalogu podstawowych zasad porządku prawnego należy do orzecznictwa.
W literaturze i orzecznictwie najczęściej podaje się, że podstawowe zasady porządku prawnego to fundamentalne zasady konstytucyjne dotyczące ustroju społeczno-gospodarczego oraz naczelne zasady rządzące poszczególnymi dziedzinami prawa materialnego i procesowego. Chodzi tu o te normy o charakterze bezwzględnie wiążącym, które wyrażają i chronią podstawowe dla systemu prawa wartości – takie wartości, które można byłoby uznać za absolutne granice autonomii woli stron. Normy te to zarówno normy materialnoprawne, jak i procesowe, dlatego też wyróżnia się materialny i procesowy porządek publiczny. Niemniej jednak ocena wyroku arbitrażowego z punktu widzenia klauzuli porządku publicznego może doprowadzić do jego uchylenia, gdy skutki orzeczenia prowadziłyby do istotnego naruszenia zasad porządku prawnego. Naruszenie nieistotne to takie, które co prawda powoduje niezgodność z podstawowymi zasadami, ale nie prowadzi do sprzeczności z wartościami, które te zasady urzeczywistniają. W orzecznictwie za podstawowe zasady polskiego porządku prawnego uznano m.in. zasadę restytucyjnego charakteru odpowiedzialności odszkodowawczej, zasadę równego traktowania wierzycieli
w postępowaniu układowym, zasadę wolności gospodarczej i swobodę umów, zasadę autonomii woli stron i równości podmiotów, zasadę sprawiedliwości społecznej, zasadę pacta sunt servanda, a w zakresie procesowego porządku publicznego – zasadę wszechstronnego rozpoznania sprawy, jeżeli jej naruszenie ma charakter rażący.

Klauzula porządku publicznego jak każda klauzula generalna jest niedookreślona,
co pozostawia sądowi orzekającemu w konkretnej sprawie dużą dyskrecjonalność, niemniej na jej podstawie kontrola elementów składających się na orzeczenie sądu polubownego nie może przybierać rozmiarów właściwych kontroli merytorycznej (zasadności) takiego orzeczenia. Zakaz kontroli merytorycznej (zasadności) takiego orzeczenia, związany jest
z istotą stosowania klauzuli porządku publicznego. Przy jej stosowaniu nie chodzi bowiem
o to, aby oceniane orzeczenie było zgodne ze wszystkimi wchodzącymi w grę bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa, lecz o to, czy wywarło ono skutek sprzeczny
z podstawowymi zasadami krajowego porządku prawnego. Procesowy porządek publiczny może być podstawą oceny wyroku sądu polubownego w dwóch aspektach. Po pierwsze, ocenie podlega zgodność procedury, która doprowadziła do wydania wyroku sądu polubownego z podstawowymi procesowymi zasadami porządku prawnego. Po drugie, ocenie podlegają skutki wyroku arbitrażowego z punktu widzenia ich zgodności z procesowym porządkiem publicznym, tj. czy dają się one pogodzić z systemem prawa procesowego
np. czy nie naruszają powagi rzeczy osądzonej, praw osób trzecich ( vide orz. SN z dnia 09.03.2012 r., I CSK 312/11, LEX nr 1163190).

Określone przez skarżącego w skardze o uchylenie wyroku sądu polubownego zasady, które miały zostać naruszone w postępowaniu arbitrażowym, to zasada równego traktowania stron, zasada badania interesu prawnego w przypadku powództwa o ustalenie, reguła rozkładu ciężaru dowodu oraz zasada dyspozycyjności. Do kwestii równego traktowania stron postępowania, reguły rozkładu ciężaru dowodowego i do zasady dyspozycyjności
w postępowaniu przed Sądem Arbitrażowym odniesiono się już wyżej – nie stwierdzając ich naruszenia w postępowaniu arbitrażowym – dlatego wystarczające jest odwołanie się do wcześniejszych rozważań, bez potrzeby ich ponownego powtarzania w tym miejscu. Natomiast co do obowiązku powoda do wykazania interesu prawnego w przypadku powództwa o ustalenie zgodnie z art. 189 k.p.c., to ponownie trzeba zwrócić uwagę, że sąd polubowny nie jest ściśle związany przepisami prawa materialnego, może wydawać orzeczenia kierując się sprawiedliwością oraz własnym wyczuciem prawnym. Nie wiążą go zatem przepisy wszelkie prawa materialnego, a zwłaszcza przepis art. 189 k.p.c. Potwierdzeniem tego faktu w rozpatrywanej sprawie była treść § 8 Regulaminu Sądu Arbitrażowego, w myśl którego Zespół Orzekający rozstrzyga spór według prawa właściwego dla danego stosunku, a gdy strony go do tego upoważniły – według ogólnych zasad prawa lub zasad słuszności ( ex aequo et bono). W każdym jednak wypadku Zespół Orzekający bierze pod uwagę postanowienia umowy oraz panujące zwyczaje mające zastosowanie do danego stosunku prawnego (§ 8). Wydając rozstrzygnięcia ustalające prawo powoda do Przedłużenia Czasu na Wykonanie Sąd Arbitrażowy orzekał w oparciu o Warunki Kontraktu, z których wynikało w określonych w nich sytuacjach takie uprawnienie Wykonawcy. Skoro takie prawo wprost wynikało z Umowy zawartej przez strony, to nie było potrzeby odwoływania się do art. 189 k.p.c. jako materialnej podstawy żądania i wydanego w tym zakresie orzeczenia. Poza tym, wynikającą z tego przepisu zasadę badania w procesie cywilnym interesu prawnego
w przypadku powództwa o ustalenie trudno podnosić do rangi podstawowych zasad porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Norma ta nie służy bowiem ochronie fundamentalnych zasad konstytucyjnych dotyczących ustroju społeczno-gospodarczego ani nie tworzy naczelnej zasady rządzącej jakąś dziedziną prawa materialnego lub procesowego, której naruszenie prowadziłoby do zakwestionowania fundamentów porządku prawnego lub naruszenia podstawowych dla systemu prawnego wartości. Poza wszystkim, interes powoda
w dochodzeniu roszczeń objętych pozwem w postępowaniu arbitrażowym wynikał wprost
z treści pozwu – było nim uzyskanie dodatkowego czasu na realizację robót kontraktowych wobec sporu stron w tym zakresie – zatem nie wymagał szczególnego wykazywania na późniejszym etapie postępowania. W rezultacie w okolicznościach niniejszej sprawy nie da się przyjąć, żeby zaskarżony wyrok Sądu Arbitrażowego wywierał skutki sprzeczne
z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego i by zachodziły podstawy do jego uchylenia.

Ponadto z urzędu stwierdzić należy, że nie wchodziło w grę uchylenie przedmiotowego wyroku również na podstawie art. 1206 § 2 pkt. 1 k.p.c., gdyż sprawa,
w której orzekał Sąd Arbitrażowy podlegała kognicji tego Sądu.

Mając to na uwadze Sąd oddalił skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego na podstawie powołanych wyżej przepisów.

Orzekając o kosztach postępowania Sąd kierował się regułą odpowiedzialności za wynik sporu wyrażoną w art. 98 § 1 k.p.c. Skarżący, jako przegrywający sprawę, obowiązany jest zwrócić przeciwnikowi koszty zastępstwa procesowego w wysokości 1.200 zł, ustalone stosownie do § 10 ust. 1 pkt. 4 w zw. z a§ 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Nie zachodziły przy tym przesłanki do uwzględnienia wniosku przeciwnika skargi (złożonego na rozprawie)
o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości czterokrotności stawki minimalnej, ponieważ niniejsza sprawa nie była szczególnie skomplikowaną pod względem faktycznym lub prawnym i wymagającą ponadstandardowego nakładu pracy pełnomocnika procesowego. Natomiast konieczność reprezentowania przeciwnika skargi przez pełnomocnika mającego siedzibę kancelarii poza okręgiem tutejszego Sądu uzasadniać mogłaby co najwyżej wniosek o zwrot kosztów dojazdu pełnomocnika na rozprawę, lecz nie wniosek o podwyższenie stawki wynagrodzenia pełnomocnika.