Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XXV Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Paweł Duda

Protokolant: protokolant sądowy Izabela Kwaterczak

po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa A. S.

przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o ustalenie

I.  oddala powództwo główne i powództwo ewentualne;

II.  zasądza tytułem zwrotu kosztów postępowania od A. S. na rzecz Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 10.817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt XXV C 292/23

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 3 grudnia 2025 r.

Powódka A. S. pozwem z dnia 11 maja 2023 r., skierowanym przeciwko pozwanemu Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W., wniosła o:

1.  ustalenie treści stosunku prawnego wynikającego z umowy nr (...) z dnia 31 marca 2014 r., zawartej pomiędzy A. S.
a Bankiem (...) S.A z siedziba w W., poprzez ustalenie, że zapisy znajdujące się w § 8 umowy nr (...) z dnia
31 marca 2014 r. dotyczące oprocentowania kredytu (marża + wskaźnik referencyjny WIBOR) nie wiążą powódki,

2.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 36.137,55 zł wraz
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 6 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty;

ewentualnie, w przypadku uznania przez Sąd zapisu dotyczącego marży banku
w wysokości 1,64% za zgodny z prawem i mogący dalej obowiązywać w kształcie pozbawionym zapisów dotyczących wskaźnika referencyjnego WIBOR:

3.  ustalenie treści stosunku prawnego wynikającego z umowy nr (...) z dnia 31 marca 2014 r. zawartej pomiędzy A. S.
a Bankiem (...) S.A z siedziba w W., poprzez ustalenie, że na oprocentowanie kredytu składa się wyłącznie marża banku w wysokości 1,64%, która może ulec zmianie jedynie na zasadach wynikających z zapisów zawartej między stronami umowy.

Na uzasadnienie powyższych żądań powódka podała, że w dniu 31 marca 2014 r. zawarła z pozwanym bankiem umowę złotowego mieszkaniowego kredytu hipotecznego nr (...). Środki z kredytu zostały przeznaczone na sfinansowanie zakupu lokalu mieszkalnego. Kredyt został oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, na którą składa się stopa bazowa kredytu mieszkaniowego, która na dzień zawarcia umowy wynosiła 2,71% i stała marża banku, która wynosi 1,64%. Stopa bazowa kredytu pozostawała zaś uzależniona od wskaźnika referencyjnego WIBOR. Powódce przed podpisaniem umowy nie doręczono regulaminu dotyczącego ustalania wskaźnika referencyjnego WIBOR, którego administratorem jest (...). Według powódki, WIBOR nie oddaje rzeczywistego kosztu po jakim banki pozyskują finansowanie, a zatem nie oddaje istoty wskaźnika. Bank pobiera od powódki podwójne wynagrodzenie, tj. stałą marżę oraz różnicę pomiędzy wysokością WIBOR a ceną pieniądza na rynku, co jest niezgodne
z ustawą Prawo bankowe oraz naturą stosunku zobowiązaniowego. Powódka podniosła też, że nie została w ogóle poinformowana o ryzyku zmiennej stopy procentowej, o ewentualnych konsekwencjach ekonomicznych wzrostu stawki WIBOR, nie zostały jej przedstawione wykresy czy tabele informujące o tym jak w przeszłości kształtował się WIBOR. Z tej przyczyny zapisy umowy kredytu odnoszące się do zmiennej stopy procentowej ustalanej
w oparciu o WIBOR stanowią niedozwolone postanowienia umowne i są bezskuteczne względem powódki. W konsekwencji powódki nie powinna wiązać cała klauzula dotycząca oprocentowania kredytu, tj. zarówno marża banku jak i WIBOR. Z uwagi na powyższe zasadnym jest uznanie, że umowa kredytu będzie obowiązywać w dalszym ciągu, lecz powódka zobowiązana będzie uiszczać wyłącznie raty kapitałowe. Obok roszczenia
o ustalenie, powódka domaga się w zakresie roszczenia głównego zasądzenia nienależnie wpłaconych odsetek (tj. marża + kapitał) za okres od 31 marca 2014 r. do 27 grudnia 2022 r. w wysokości 36.137,55 zł. W przypadku uznania przez Sąd, że nie istnieją podstawy do eliminacji całego postanowienia umownego dotyczącego oprocentowania kredytu, powódka domaga się w ramach żądania ewentualnego ustalenia treści stosunku prawnego wynikającego z umowy poprzez ustalenie, że na oprocentowanie kredytu składa się wyłącznie marża banku w wysokości 1,64%, która może ulec zmianie jedynie na zasadach wynikających z przepisów zawartej między stronami umowy. Z ostrożności procesowej powódka wskazała, że w jej sytuacji zastosowanie może mieć przepis art. 357 ¹ k.c. Według powódki nadzwyczajną zmianę stosunków stanowi okoliczność, że WIBOR w Polsce zaczął być kształtowany w sposób abstrakcyjny i oderwany od rzeczywistych transakcji. Uzasadniając interes prawny w zakresie powództwa o ustalenie, powódka powołała się na potrzebę udzielenia jej ochrony prawnej z uwagi na niepewność treści stosunku prawnego.

Pozwany Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W.
w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości.

Pozwany wskazał, że w związku z zawarciem umowy bank dopełnił względem powódki obowiązków informacyjnych dotyczących zmiennej stopy oprocentowania
i wskaźnika WIBOR. Powódce została przedstawiona szczegółowa charakterystyka kredytu ze zmienną stopą oprocentowania – w sposób jasny, pełny i jednoznaczny, a także została ona skrupulatnie poinformowana o wszelkich ryzykach związanych z oferowanym kredytem. Przede wszystkim bank przekazał powódce formularze informacyjne, w których przedstawiono jej warunki kredytu i zaprezentowano symulacje dotyczące wpływu zmian stóp procentowych na wysokość raty kredytowej. Przy zawarciu umowy powódka oświadczyła, że posiada pełną świadomość ryzyka związanego z zaciąganym zobowiązaniem kredytowym. Pozwany zaprzeczył twierdzeniom powódki, żeby doszło do dowolnego kształtowania zobowiązań kredytobiorcy przez bank poprzez stosowanie wskaźnika WIBOR. Bank nie ma wpływu na wysokość stopy referencyjnej WIBOR, która jest ustalana przez administratora w tzw. procedurze fixingu, a wysokości stopy WIBOR jest powiązana
z wysokością stopy referencyjnej NBP ustalanej przez Radę Polityki Pieniężnej. Pozwany wskazał, że brak jest nieważności lub abuzywnego charakteru klauzuli zmiennego oprocentowania kredytu. Oprocentowanie kredytu stanowi główne świadczenie kredytobiorcy, zawarte w umowie kredytu postanowienia dotyczące zmiennego oprocentowania zostały sformułowane jednoznacznie (w sposób prosty i zrozumiały),
a wprowadzenie w umowie zmiennej stopy procentowej z odesłaniem do wskaźnika referencyjnego WIBOR 3M nie jest rażąco niekorzystne dla kredytobiorcy i nie narusza dobrych obyczajów. Kwestionowane postanowienia umowne nie nakładają na kredytobiorcę ryzyka nieograniczonych kosztów odsetkowych, lecz wprowadzają odstępstwo na korzyść kredytobiorcy, określając oprocentowanie znacząco poniżej poziomu odsetek maksymalnych (norma bezwzględnie obowiązująca), a jednocześnie korzystniej niż normy dyspozytywne (odsetki kapitałowe). Pozwany zakwestionował również interes prawny powódki
w dochodzeniu roszczenia o ustalenie niedozwolonego charakteru postanowień umownych, skoro powódka dochodzi również dalej idącego roszczenia o zapłatę.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

A. S. w 2014 r. zamierzała kupić lokal mieszkalny w W.. W celu uzyskania kredytu na ten cel powódka zgłosiła się do pośrednika kredytowego z (...) S.A. Pośrednik kredytowy zaoferował powódce kredyt hipoteczny w Banku (...) S.A., w złotych polskich, ze zmiennym oprocentowaniem. Powódka złożyła do Banku (...) S.A z. wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowego z dnia
11 marca 2014 r., w którym zawnioskowała o udzielenie kredytu w kwocie 220.000 zł na okres 360 miesięcy, na zakup lokalu mieszkalnego przy ul. (...)
w W.. Przy składaniu wniosku o udzieleniu kredytu powódka podpisała „Oświadczenie wnioskodawcy” i „Oświadczenie wnioskodawcy w zakresie wyboru oferty kredytu mieszkaniowego”, w których oświadczyła m.in., że w ramach dokonywania wyboru oferty kredytu mieszkaniowego: 1) pracownik banku w pierwszej kolejności zaoferował jej kredyt mieszkaniowy w złotych, 2) poinformował ją o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu o zmiennej stopie procentowej, w szczególności o możliwości wzrostu kosztów obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany stopy procentowej – w oparciu
o przedstawione symulacje, 3) przekazał jej pisemną „Informację o ryzyku zmiennej stopy procentowej, ryzyku walutowym oraz ryzyku zmiany cen rynkowych zabezpieczeń dla kredytobiorców hipotecznych” (według zaleceń Rekomendacji S oraz Rekomendacji T Komisji Nadzoru Finansowego), a także potwierdziła otrzymanie Formularza Informacyjnego dotyczącego kredytu zabezpieczonego hipoteką (wniosek o kredyt hipoteczny – k. 245-246v.; oświadczenie wnioskodawcy – k. 251-251v., oświadczenie wnioskodawcy w zakresie wyrobu oferty kredytu mieszkaniowego – k. 252, przesłuchanie powódki A. S. – k. 882-882v.).

W dniu 31 marca 2014 r. Bank (...) S.A. oraz A. S. (kredytobiorca) zawarli umowę zlotowego mieszkaniowego kredytu hipotecznego nr (...), na podstawie której bank udzielił kredytobiorcy mieszkaniowego kredytu hipotecznego, na warunkach przewidzianych w Części I (Szczegółowej) Umowy (zwanej dalej również „CSU”), w Części II (Ogólnej) Umowy (zwanej dalej również „COU”) oraz w Regulaminie „Mieszkaniowy kredyt hipoteczny dla osób fizycznych” (zwanym dalej „Regulaminem”) stanowiącym integralną część umowy (§ 1 ust. 1 i 2 CSU).

W umowie wskazano, że kwota udzielonego kredytu wynosi 220.000 zł, ustalono okres kredytowania od dnia 31 marca 2014 r. do dnia 5 kwietnia 2044 r., wysokość oprocentowania kredytu na dzień otwarcia rachunku kredytowego (31 marca 2014 r.): 4,35%, w tym wysokość stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 2,71%, wysokość marży banku
w całym okresie kredytowania 1,65%, podwyższenie marży banku ze względu na ubezpieczenie spłaty kredytu na okres przejściowy 1,00% (§ 1 ust. 4 CSU). Przy określeniu warunków spłaty kredytu wskazano, że spłata kredytu nastąpi w równych ratach kapitałowo-odsetkowych (annuitetowych), liczba rat wynosi 360, na dzień zawarcia umowy prognozowana wysokość raty wynosi 1.368,92 zł oraz że szczegółowe zasady spłaty kredytu
i warunki zmiany wysokości oprocentowania określone są w Części II Umowy (§ 2 ust. 1-5 CSU).

Jako prawne zabezpieczenia spłaty kredytu przewidziano w umowie: 1) hipotekę umowną do kwoty 440.000 zł, na lokalu stanowiącym odrębną nieruchomość położonym
w W. przy ulicy (...)) przelew na rzecz banku praw z umowy ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych przedmiotu zabezpieczenia, 3) umowę ubezpieczenia na życie kredytobiorcy ze wskazaniem banku jako uposażonego, 4) na okres przejściowy (do czasu wpisu hipoteki na rzecz banku w księdze wieczystej) – ubezpieczenie spłaty kredytu w (...) S.A., finansowane w postaci podwyższonej wysokości marży banku o 1,00 p.p. (§ 3 ust. 1-3 SCU).

W Części II (Ogólnej) Umowy postanowiono, że bank udziela kredytu a kredytobiorca zobowiązuje się do wykorzystania kredytu na warunkach określonych w umowie, zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w wyznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty bankowi przewidzianych umową prowizji i opłat bankowych (§ 7 ust. 1 COU).

Według umowy, całkowita kwota kredytu jest oprocentowana według zmiennej stopy procentowej, stanowiącej sumę stopy bazowej kredytu mieszkaniowego i marży banku (§ 8 ust. 1 COU). Stopa bazowa kredytu mieszkaniowego jest wyliczana w ostatnim dniu roboczym każdego miesiąca kalendarzowego jako średnia arytmetyczna ze wszystkich dziennych notowań stawki WIBOR 3M (tj. oprocentowania 3-miesięcznych złotowych pożyczek na polskim rynku międzybankowym) z ostatniego miesiąca kalendarzowego poprzedzającego okres obrachunkowy, dla którego jest ustalana (§ 8 ust. 2 COU). Stopa bazowa kredytu mieszkaniowego wyliczona zgodnie z zasadami opisanymi w ust. 2, obowiązuje włącznie do ostatniego dnia 3-miesięcznego okresu obrachunkowego, rozumianego jako okres kolejnych 3-ch miesięcy kalendarzowych. Pierwszy okres obrachunkowy liczony jest od dnia otwarcia rachunku kredytowego do ostatniego dnia 3-go miesiąca kalendarzowego, a miesiąc kalendarzowy, w którym otwarty został rachunek kredytowy, jest jednocześnie traktowany jako pierwszy miesiąc kalendarzowy tego okresu obrachunkowego (§ 8 ust. 3 COU). W przypadku zmiany wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego ustalanej dla kolejnego okresu obrachunkowego w porównaniu z dotychczas obowiązującą, wysokość oprocentowania kredytu zmieni się o tyle p.p., o ile zmieni się stopa bazowa kredytu mieszkaniowego, z zastrzeżeniem § 22 ust. 2. Nowa wysokość oprocentowania obowiązuje od 1-go dnia kolejnego okresu obrachunkowego (§ 8 ust. 4 COU).

Wysokość marży banku, może zostać podwyższona przez bank, nie więcej niż
o 2 p.p., jeżeli w trakcie okresu kredytowania nastąpi wzrost ryzyka kredytowego banku, związany z: 1) podwyższeniem wartości wskaźnika LTV zgodnie z postanowieniami § 15 ust. 4 i 5, 2) brakiem aktualnego ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych przedmiotu zabezpieczenia spłaty kredytu / niedostarczeniem przez kredytobiorcę aktualnej polisy ubezpieczeniowej celem zawarcia umowy przelewu na bank praw z umowy ubezpieczenia potwierdzonej tą polisą, 3) brakiem aktualnego ubezpieczenia na życie kredytobiorcy / niedostarczeniem przez kredytobiorcę aktualnej polisy ubezpieczenia na życie ze wskazaniem banku jako uposażonego – jeśli stanowi prawne zabezpieczenie spłaty kredytu (§ 8 ust. 5 COU). W przypadku kredytu udzielonego na warunkach promocyjnych bank cyklicznie,
w okresach miesięcznych, dokonuje analizy sytuacji kredytobiorcy pod kątem spełnienia warunków określonych w § 1 ust. 1, w poprzednim miesiącu kalendarzowym. Bank podwyższy zastosowaną wysokość marży banku 1,5 p.p. (nie więcej niż do wysokości marży standardowej, która na dzień zawarcia Umowy wynosi 3,69 p.p.), a tym samym oprocentowanie kredytu 0 1,5 p.p., jeżeli nastąpi: 1) brak wpływu na (...), o którym mowa w § 1 ust. 1 albo 2) rozwiązanie umowy o prowadzenie (...). Podwyższona wysokość marży, a tym samym oprocentowania kredytu, będzie obowiązywać od pierwszego dnia drugiego miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu kalendarzowym,
w którym wystąpiło zdarzenie, o którym mowa w pkt 1 lub 2, z zastrzeżeniem ust. 8 i 9 (§ 8 ust. 6 COU).

O zmianie wysokości oprocentowania kredytu spowodowanej zmianą wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego i/lub zmianą wysokości marży banku, bank pisemnie powiadomi kredytobiorcę w zawiadomieniu o najbliższej spłacie kredytu lub zawiadomieniu o wysokości raty spłaty kredytu. Podwyższenie wysokości marży banku, o której mowa w ust. 5 i 6, wymaga pisemnego uzasadnienia. (…) Zmiana wysokości oprocentowania kredytu, spowodowana zmianą wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego i/lub zmianą wysokości marży banku, powoduje zmianę wysokości raty kapitałowo - odsetkowej i nie wymaga zawarcia aneksu do umowy. Niezależnie od powyższych działań bank podaje informacje o wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego do publicznej wiadomości
w lokalach jednostek banku oraz na stronie internetowej banku (§ 8 ust. 7 COU)

Zgodnie z umową, od całkowitej kwoty kredytu bank pobiera odsetki za okres od dnia powstania zadłużenia do dnia poprzedzającego spłatę kredytu. Odsetki od całkowitej kwoty kredytu naliczane są za każdy dzień wykorzystania kredytu, zgodnie ze stanem faktycznego zadłużenia. O prognozowanej wysokości raty bank informuje kredytobiorcę
w harmonogramie spłat doręczonym kredytobiorcy po uruchomieniu kredytu.

( umowa złotowego mieszkaniowego kredytu hipotecznego Nr (...) z 31.03.2014 r. – k. 254-261, Regulamin „Mieszkaniowy kredyt hipoteczny dla osób fizycznych” – k. 263-272)

Przy zawieraniu umowy kredytu w dniu 31 marca 2014 r. powódce wręczono również następujące dokumenty: „Formularz informacyjny dotyczący kredytu zabezpieczonego hipoteką”, „Informację o ryzyku zmiennej stopy procentowej, ryzyku walutowym oraz ryzyku zmiany cen rynkowych zabezpieczeń dla Kredytobiorców hipotecznych” oraz „Informację
o podwyższonym ryzyku”, których otrzymanie potwierdziła własnoręcznymi podpisami.

W „Formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu zabezpieczonego hipoteką” określone zostały warunki przedmiotowego kredytu, zasady i terminy jego spłaty – w tym zamieszczona została tabela z wysokością rat kredytowych ( Formularz informacyjny dotyczący kredytu zabezpieczonego hipoteką z 31.03.2014 r. – k. 277-281).

W „Informacji o ryzyku zmiennej stopy procentowej, ryzyku walutowym oraz ryzyku zmiany cen rynkowych zabezpieczeń dla kredytobiorców hipotecznych” zamieszczone zostały słowniczek najważniejszych pojęcia oraz omówienie na czym polega oraz czym skutkuje m.in. ryzyko zmiennej stopy procentowej.

W dokumencie tym zdefiniowano WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) – jako stawkę dla terminów 1M, 3M, 6M i 12M z rynku międzybankowego, czyli średnią stopę procentową, po jakiej największe banki w Polsce są skłonne innym bankom udzielić pożyczki w złotych na ustalony okres; wartość stop procentowych ustalana jest zgodnie
z „Regulaminem fixingu stawek referencyjnych WIBOR i WIBID” i podawana na stronie „WIBOR” serwisu (...) z godziny 11.00 czasu środkowoeuropejskiego.

Odnośnie ryzyka zmiennej stopy procentowej wskazano, że stopa procentowa to cena pieniądza na rynku a ryzykiem stopy procentowej obarczone są wszystkie kredyty oparte
o zmienną stopę procentową – zarówno kredyty złotowe jak i walutowe. Według stanu na koniec 2013 r. oprocentowanie kredytu w walucie jest nadal niższe niż pożyczek udzielanych w złotych. W strefie euro referencyjne stopy procentowe są wciąż na rekordowo niskim poziomie (0,5%), w Polsce zaś w ciągu 2013 r. dokonano ich obniżki sześciokrotnie
(z poziomu 4% do bardzo niskiego 2,50%). Należy jednak podkreślić, że marże kredytowe – składnik oprocentowania, który co do zasady pozostaje stały w całym okresie kredytowania – są wyższe dla kredytów walutowych.

W dokumencie podano przykład drastycznego zdarzenia rynkowego, w następujący sposób: „Zaciągając kredyt złotowy w wysokości 400.000 zł na okres 25 lat, oprocentowany na 5,1%, miesięczna rata wynosiłaby 2.361,72 zł. Zakładając wzrost stóp procentowych o 400 punktów bazowych, rata kredytu wynosiłaby dla kredytu złotowego 3.384,22 zł”.

Następnie wskazano, iż należy pamiętać, że do kredytów złotowych i walutowych odnoszą się różne stopy procentowe (WIBOR dla PLN oraz LIBOR dla euro czy franka). Stopy te nie zmieniają się w tym samym tempie ani nie podążają w tym samym kierunku (wzrost jednych nie pociąga za sobą automatycznie wzrostu drugich). Zatem możliwa jest sytuacja, kiedy stopy w Polsce spadną, a np. w strefie euro wzrosną, przez co raty kredytu
w euro mogą przewyższyć raty kredytu złotowego. Możliwa jest również sytuacja odwrotna. Z tego względu każdy kredytobiorca powinien równolegle obserwować poziom stóp procentowych zarówno w Polsce ((...)) jak i w strefie euro – jeśli jego kredyt jest wyrażony w euro (np. na stronie (...)). Banki informują o kosztach i ryzykach, związanych z ofertą kredytu walutowego i złotowego, należy jednak pamiętać, że zarówno bank, jak i doradca kredytowy, czy pośrednik nie podejmie za klienta decyzji ani nie poniesie za tę decyzję odpowiedzialności. Klient, do momentu całkowitej spłaty kredytu i rozliczenia się z bankiem, jest związany mocą postanowień zawartej z bankiem umowy kredytu, według której przez kolejne dwadzieścia lat albo i dłużej będzie zobowiązany do spłaty kapitału kredytu i należnych bankowi odsetek, zaobserwowanie w przeszłości trendy mogą pomóc
w podjęciu decyzji odnośnie wyboru oferty kredytowej, nie stanowią jednak żadnej gwarancji na przyszłość w kwestii kształtowania się sytuacji na rynku.

(Informacja o ryzyku zmiennej stopy procentowej, ryzyku walutowym oraz ryzyku zmiany cen rynkowych zabezpieczeń dla Kredytobiorców hipotecznych z 31.03.2014 r. – k. 296-298v.)

W przekazanej powódce „Informacji o podwyższonym ryzyku” wskazano natomiast, że w związku z dokonaną przez Bank (...) S.A. analizą wniosku kredytowego, Bank zwraca uwagę na bardzo długi okres spłaty zobowiązania, a w związku z tym na konieczność zachowania odpowiedniego bufora (tj. nadwyżki dochodów nad wydatkami związanymi ze spłatą zobowiązań) na wypadek pogorszenia sytuacji dochodowej lub zamiaru realizacji większych wydatków. Zaciągnięcie kredytu na wnioskowanych warunkach, wiąże się z podwyższonym ryzykiem takiego produktu, co oznacza negatywny wpływ na możliwość realizacji większych wydatków lub tworzenia oszczędności (Informacja o podwyższonym ryzyku z dnia 31.03.2014 r. – k. 300).

A. S. ukończyła studia wyższe na kierunku zarządzanie, W okresie zawierania przedmiotowej umowy kredytu była zatrudniona na podstawie umowy o pracę tymczasową i umowy zlecenia w charakterze księgowej, zajmowała się fakturami
i rozliczaniem delegacji pracowniczych. Warunki umowy dotyczące zasad ustalania zmiennego oprocentowania kredytu nie były negocjowane pomiędzy stronami. Od sierpnia 2025 r. powódka prowadzi działalność gospodarczą w mieszkaniu nabytym za środki
z przedmiotowego kredytu ( karta informacyjna – załącznik do wniosku o udzielenie kredytu mieszkaniowego – k. 249-250, przesłuchanie powódki A. S. - k. 882-882v.).

Powódka spłacała raty kredytowe wynikające z przedmiotowej umowy począwszy od 5 maja 2014 r. i do 5 października 2022 r. zapłaciła na rzecz banku tytułem spłaty kapitału kredytu 41.320,29 zł oraz tytułem spłaty odsetek 55.928,26 zł. Bezpośrednio po zawarciu umowy kredytu wysokość raty kredytowej wynosiła 1.095,21 zł, w lipcu 2020 r. spadła do najniższego poziomu i wynosiła 812,38 zł, od kwietnia 2022 r. wysokość rat zaczęła rosnąć
i w październiku 2022 r. wynosiła 1.548 zł, najwięcej wynosiła około 1.600 zł, potem zaczęła spadać i we wrześniu 2025 r. wynosiła około 1.400 zł (z aświadczenie banku z 28.12.2022 r. – k. 30-31v., przesłuchanie powódki A. S. – k. 882-882v.).

Pełnomocnik powódki pismem z dnia 5 stycznia 2023 r. zgłosił reklamację dotyczącą umowy kredytu i wezwał Bank (...) S.A. do zapłaty na rzecz powódki
w terminie 7 dni od otrzymania tego pisma kwoty 36.137,55 zł, w związku z faktem, że
w przedmiotowej umowie kredytu znajdują się zapisy abuzywne odnoszące się do oprocentowania kredytu, które wiążą oprocentowanie ze stawką WIBOR (pismo powódki
z dnia 05.01.2023 r. – k. 32-33)

W odpowiedzi na reklamację, Bank (...) S.A pismem z dnia
26 stycznia 2023 r. poinformował powódkę o negatywnym rozpatrzeniu reklamacji ( pismo pozwanego z dnia 26.01.2023 r. – k. 34-37).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie powołanych dowodów.

Sąd uznał za wiarygodne dowody z wymienionych dokumentów, jako że nie budziły one wątpliwości co do ich autentyczności i nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.

Sąd co do zasady dał wiarę zeznaniom powódki, w których powódka przekazała informacje co do swego wykształcenia i zatrudnienia w okresie zawierania umowy kredytu, celu zaciągnięcia przedmiotowego kredytu, braku negocjowania postanowień umowy określających zasady zmiennego oprocentowania kredytu, sposobu wykorzystania mieszkania nabytego za środki z kredytu – wobec braku dowodów przedstawiających odmienny stan rzeczy. Zwrócić trzeba jednak uwagę, że powódka nie pamiętała, jakie dokumenty przekazano jej przy składaniu wniosku kredytowego, wobec czego w tym zakresie należy oprzeć się na oświadczeniach podpisanych przez powódkę wraz z wnioskiem kredytowym, jako obiektywnym dowodzie z dokumentu.

Sąd nie dokonał ustaleń faktycznych na podstawie zeznań świadków A. K.
i E. G., bowiem świadkowie ci nie znali lub nie pamiętali okoliczności zawarcia spornej umowy kredytu i nie przekazali żadnych informacji co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 6 k.p.c. k.p.c. pominął dowód z zeznań świadka A. Z., bowiem pozwany, pomimo nałożonego przez Sąd zobowiązania, nie wskazał adresu zamieszkania tego świadka, wobec czego jego wezwanie nie było możliwe.

Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. pominął dowody z opinii biegłych sądowych zgłoszonych przez strony postępowania, gdyż fakty objęte tezami dowodowymi,
dotyczące sumy nadpłaconych przez powódkę rat kredytowych przy założeniu, że na oprocentowanie kredytu składa się wyłącznie marża banku, jak i dotyczące historii kształtowania się czy procedur wyznaczania wysokości i mechanizmów nadzorowania wskaźnika WIBOR, pozostawały bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe,
w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia spornej umowy pomiędzy stronami postępowania (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1376), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myśl art. 69 ust. 2 Prawa bankowego, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy; 2) kwotę i walutę kredytu;
3) cel, na który kredyt został udzielony; 4) zasady i termin spłaty kredytu; 4a) w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu; 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany; 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu;
7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu; 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych; 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje; 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Domagając się ustalenia prawa lub stosunku prawnego na podstawie art. 189 k.p.c. powód wykazać musi istnienie interesu prawnego. Interes prawny stanowi kryterium merytoryczne, a jego brak skutkuje oddaleniem powództwa. Dopiero dowiedzenie przez powoda interesu prawnego otwiera sądowi drogę do badania prawdziwości twierdzeń o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje bądź nie istnieje. Taki interes prawny występuje wówczas, gdy ma miejsce niepewność prawa lub stosunku prawnego zarówno z przyczyn faktycznych, jak i prawnych, którą jest w stanie usunąć sądowy wyrok ustalający. Chodzi tu o sytuację, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. W orzecznictwie przyjęto, że nie zachodzi z reguły interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c., gdy zainteresowany może osiągnąć w pełni ochronę swych praw na innej drodze, zwłaszcza w drodze powództwa o zasądzenie świadczeń pieniężnych lub niepieniężnych ( tak SN w orz. z dnia 22.11.2002 r., IV CKN 1519/00, i z dnia 04.01.2008 r., III CSK 204/07). Ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa następuje wtedy przesłankowo w sprawie o świadczenie. Powództwo o ustalenie prawa lub stosunku prawnego może być uwzględnione wtedy, gdy spełnione są dwie przesłanki merytoryczne: interes prawny oraz wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda, że dane prawo lub stosunek prawny rzeczywiście istnieje. Pierwsza z tych przesłanek warunkuje określony skutek tego powództwa, decydując o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda. Wykazanie zaś istnienia drugiej z tych przesłanek decyduje o kwestii zasadności powództwa ( vide orz. SN z 27.06.2001 r., II CKN 898/00).

Roszczenie o zwrot świadczeń pieniężnych z tytułu spłaty rat kredytowych podlega natomiast ocenie na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i nast. k.c.). W myśl art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zobowiązanie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia powstaje przy zaistnieniu trzech przesłanek. Po pierwsze, korzyść musi być uzyskana bez podstawy prawnej, co ma miejsce, gdy u jej podstaw nie leży ani czynność prawna, ani przepis ustawy, ani orzeczenie sądu lub decyzja administracyjna. Po drugie, korzyść musi mieć wartość majątkową, możliwą do określenia w pieniądzu. Po trzecie, korzyść musi być uzyskana kosztem innej osoby, co oznacza istnienie powiązania pomiędzy wzbogaceniem po jednej stronie, a zubożeniem po drugiej stronie. Szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia jest tzw. świadczenie nienależne, o którym mowa w art. 410 k.c. Świadczenie jest nienależne w sytuacjach określonych w art. 410 § 2 k.c., w tym również w przypadku, gdy spełniający świadczenie nie był w ogóle zobowiązany albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła. Sytuacje kwalifikowane jako świadczenie nienależne zakładają uzyskanie korzyści majątkowej w następstwie świadczenia, czyli zachowania zmierzającego do wykonania zobowiązania.

Powódka, formułując roszczenia o ustalenie i o zapłatę dochodzone w niniejsze sprawie (główne, jak i ewentualne) powoływała się na niedozwolony charakter
i w konsekwencji bezskuteczność, bądź nieważność postanowień umownych dotyczących zmiennego oprocentowania kredytu. Przyczyną tego stanu rzeczy mają być nieprawidłowości w ustalaniu stawki referencyjnej WIBOR, który jest wyznaczany w sposób nietransparentny, nieobiektywny i nierynkowy, a nadto brak udzielenia jej przez bank informacji o ryzyku wzrostu oprocentowania kredytu w następstwie możliwej zmiany wysokości stawki WIBOR. Wobec tego kwestionowane postanowienia umowne należało poddać ocenie pod kątem spełniania przesłanek z art. 385 ¹ k.c.

Przypomnieć trzeba, że kwestię ustalania oprocentowania zmiennego kredytu regulowały następujące postanowienia umowne:

1)  § 1 ust. 4 CSU, o treści: „Wysokość oprocentowania kredytu na dzień otwarcia rachunku kredytowego: 4,35%, w tym wysokość stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 2,71%, wysokość marży banku w całym okresie kredytowania 1,65%, podwyższenie marży banku ze względu na ubezpieczenie spłaty kredytu na okres przejściowy 1,00%”;

2)  § 8 ust. 1 COU, o treści: „Całkowita kwota kredytu jest oprocentowana według zmiennej stopy procentowej, stanowiącej sumę stopy bazowej kredytu mieszkaniowego i marży banku”.

3)  § 8 ust. 2 COU, o treści: „Stopa bazowa kredytu mieszkaniowego jest wyliczana
w ostatnim dniu roboczym każdego miesiąca kalendarzowego jako średnia arytmetyczna ze wszystkich dziennych notowań stawki WIBOR 3M (tj. oprocentowania 3-miesięcznych złotowych pożyczek na polskim rynku międzybankowym) z ostatniego miesiąca kalendarzowego poprzedzającego okres obrachunkowy, dla którego jest ustalana”.

4)  § 8 ust. 3 COU, o treści: „Stopa bazowa kredytu mieszkaniowego wyliczona zgodnie
z zasadami opisanymi w ust. 2, obowiązuje włącznie do ostatniego dnia
3-miesięcznego okresu obrachunkowego, rozumianego jako okres kolejnych 3-ch miesięcy kalendarzowych. Pierwszy okres obrachunkowy liczony jest od dnia otwarcia rachunku kredytowego do ostatniego dnia 3-go miesiąca kalendarzowego,
a miesiąc kalendarzowy, w którym otwarty został rachunek kredytowy, jest jednocześnie traktowany jako pierwszy miesiąc kalendarzowy tego okresu obrachunkowego”.

5)  § 8 ust. 4 COU, o treści: „W przypadku zmiany wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego ustalanej dla kolejnego okresu obrachunkowego w porównaniu
z dotychczas obowiązującą, wysokość oprocentowania kredytu zmieni się o tyle p.p., o ile zmieni się stopa bazowa kredytu mieszkaniowego, z zastrzeżeniem § 22 ust. 2. Nowa wysokość oprocentowania obowiązuje od 1-go dnia kolejnego okresu obrachunkowego”.

6)  § 8 ust. 7 OCU, o treści: „O zmianie wysokości oprocentowania kredytu spowodowanej zmianą wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego i/lub zmianą wysokości marży banku, bank pisemnie powiadomi kredytobiorcę
w zawiadomieniu o najbliższej spłacie kredytu lub zawiadomieniu o wysokości raty spłaty kredytu. Podwyższenie wysokości marży banku, o której mowa w ust. 5 i 6, wymaga pisemnego uzasadnienia. (…) Zmiana wysokości oprocentowania kredytu, spowodowana zmianą wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego i/lub zmianą wysokości marży banku, powoduje zmianę wysokości raty kapitałowo - odsetkowej i nie wymaga zawarcia aneksu do umowy. Niezależnie od powyższych działań bank podaje informacje o wysokości stopy bazowej kredytu mieszkaniowego do publicznej wiadomości w lokalach jednostek banku oraz na stronie internetowej banku”.

Ponadto w „Informacji o ryzyku zmiennej stopy procentowej, ryzyku walutowym oraz ryzyku zmiany cen rynkowych zabezpieczeń dla kredytobiorców hipotecznych”, podpisanej przez powódkę przy zawarciu umowy kredytu, zdefiniowano WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) – jako stawkę dla terminów 1M, 3M, 6M i 12M z rynku międzybankowego, czyli średnią stopę procentową, po jakiej największe banki w Polsce są skłonne innym bankom udzielić pożyczki w złotych na ustalony okres; wartość stop procentowych ustalana jest zgodnie z „Regulaminem fixingu stawek referencyjnych WIBOR i WIBID” i podawana na stronie „WIBOR” serwisu (...) z godziny 11.00 czasu środkowoeuropejskiego.

Z przepisu art. 69 ust. 2 pkt 5 Prawa bankowego wynika, umowa kredytu powinna określać wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany. W przypadku przedmiotowej umowy kredytu, w powołanych postanowieniach umownych, zostało określone oprocentowanie w dniu udzielenia kredytu w wysokości 4,35%, w tym wysokość stopy bazowej kredytu mieszkaniowego 2,71%, wysokość marży banku w całym okresie kredytowania 1,65%, przy czym przewidziano podwyższenie marży banku ze względu na ubezpieczenie spłaty kredytu na okres przejściowy o 1,00%. Określono również warunki zmiany oprocentowania kredytu, ze względu na wzrost stawki WIBOR 3M. Wprowadzenie do umowy zmiennego oprocentowania, w oparciu o stałą marżę banku i zmienną stawkę referencyjną WIBOR, nie narusza art. 69 ust. 2 pkt 5 Prawa bankowego i stosunku prawnego, o której mowa w art. 353 ¹ k.c. Stawka WIBOR nie jest bowiem wyznaczana przez pozwany bank, a więc bank nie może tej stawki dowolnie zmniejszać lub zwiększać według swojego uznania, lecz musi odwołać się do czynnika zewnętrznego. Wskazano przy tym, że stawka WIBOR podawana jest na stronie „WIBOR” serwisu (...), wobec czego kredytobiorca miał możliwość bieżącego kontrolowania wysokości tej stawki i konfrontowania z nią wysokości oprocentowania zmiennego stosowanego przez bank w okresie obowiązywania umowy kredytu. Postanowienia umowy kredytu dotyczące zmiennego oprocentowania kredytu nie są też sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, bo nie można uznać, że taka konstrukcja oprocentowania krzywdzi kredytobiorcę i prowadzi do uprzywilejowania banku. Mechanizm polegający na tym, że w razie wzrostu stawki referencyjnej WIBOR rośnie oprocentowanie kredytu i wysokość spłacanych rat, jest oczywisty.

Z art. 385 ¹ § 1 k.c. wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne: zawarte zostały
w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny
z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają interesy konsumenta. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, to jest: gdy postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz postanowienie umowne określa główne świadczenia stron
i jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

Powódka zawarła sporną umowę kredytu jako konsument. W myśl art. 22 ¹ k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Środki
z kredytu zostały przeznaczone na nabycie lokalu mieszkalnego. Cel kredytu świadczy zatem o tym, że nie był on związany z żadną działalności gospodarczą czy zawodową powódki, lecz służył finansowaniu potrzeb mieszkaniowych powódki. Bank zawierał natomiast przedmiotową umowę jako przedsiębiorca w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, która polega m.in. na udzielaniu kredytów.

Brak indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych postanowień umownych dotyczących zasad ustalania zmiennego oprocentowania kredytu był również oczywisty. Artykuł 385 ¹ § 3 k.c. stanowi, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przez „rzeczywisty wpływ” należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. Fakt, że konsument znał treść danego postanowienia i rozumiał je nie przesądza o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Za uzgodnione indywidualnie trzeba bowiem uznawać tylko takie klauzule umowne, na których treść istotnie mógł on w praktyce oddziaływać. Innymi słowy, należy badać, czy konsument miał realny wpływ na ewentualną zmianę klauzul proponowanych przez przedsiębiorcę i czy
z możliwości tej zdawał sobie sprawę. Do tego, by skutecznie wykazać fakt, że klauzula była uzgodniona z konsumentem, nie wystarcza opatrzenie kontrolowanego postanowienia wzmiankami typu: „wyrażam zgodę”, „przyjmuję własnoręcznym podpisem” (vide orz. Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 06.03.2013 r., VI ACa 1241/12, LEX nr 1322083).
W konsekwencji postanowieniami indywidualnie uzgodnionymi będą takie, które były
w sposób rzeczywisty negocjowane lub włączone do umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez samego konsumenta.

Przedmiotowa umowa kredytu została zawarta według standardowego wzorca banku
i jej postanowienia odnoszące się do zasad ustalania zmiennego oprocentowania kredytu nie były przedmiotem negocjacji. Treść tego wzorca jest identyczna jak wzorców dotyczących wielu innych umów stosowanych przez pozwany bank. O ile wysokość oprocentowania kredytu w dacie zawarcia umowy musiała zostać uzgodniona indywidualnie na potrzeby konkretnej umowy, to zasady ustalania zmiennego oprocentowania kredytu, przy wykorzystaniu stawki referencyjnej WIBOR, nie były przedmiotem uzgodnień. Zgoda na zawarcie umowy kredytu zawierającej klauzule zmiennego oprocentowania kredytu nie jest tożsama z faktem indywidualnych negocjacji treści tych konkretnych klauzul.

Klauzulę dotyczącą zmiennego oprocentowania kredytu dotyczy głównego świadczenia stron umowy kredytu. Zapłata przez kredytobiorcę odsetek z tytułu oprocentowania kredytu stanowi wynagrodzenie banku za oddanie do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, zatem jest głównym świadczeniem kredytobiorcy
w umowie kredytu. Dopuszczalna jest jednak ocena przedmiotowej klauzuli dotyczącej zmiany oprocentowania pod kątem jej abuzywności, ponieważ nie została ona określona jednoznacznie w umowie, skoro odnosi się do wskaźnika WIBOR ustalanego przez zewnętrzny podmiot.

Należało zatem ocenić kwestionowane postanowienia umowne w świetle pozostałych przesłanek ich abuzywności, tj. sprzeczności z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta.

W sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszają interesy konsumenta postanowienia umowne godzące w równowagę kontraktową stron, a także te, które zmierzają do wprowadzenia konsumenta w błąd, wykorzystując jego zaufanie i brak specjalistycznej wiedzy. Klauzula dobrych obyczajów nawiązuje do wyobrażeń o uczciwych, rzetelnych działaniach stron, a także do zaufania, lojalności, jak również – w stosunkach
z konsumentami – do fachowości. Zatem sprzeczne z dobrymi obyczajami są takie działania, które zmierzają do dezinformacji lub wywołania błędnego mniemania konsumenta (czy szerzej klienta), wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron, nierównomiernego rozłożenia praw i obowiązków między partnerami kontraktowymi ( tak M. Bednarek, w: System Prawa Prywatnego. Tom 5. Prawo zobowiązań – część ogólna, 2013, s.766). Dobre obyczaje, do których odwołuje się art. 385 ¹ k.c. stanowią przykład klauzuli generalnej, której zadaniem jest wprowadzenie możliwości dokonania oceny treści czynności prawnej w świetle norm pozaprawnych. Chodzi o normy moralne i obyczajowe, powszechnie akceptowane albo znajdujące szczególne uznanie w określonej sferze działań, na przykład w obrocie profesjonalnym, w określonej branży, w stosunkach z konsumentem, itp. Przez dobre obyczaje w znaczeniu określonym art. 385 ¹ § 1 k.c. należy rozumieć pozaprawne reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. Należy przy tym mieć na uwadze, że pojęcie sprzeczności z dobrymi obyczajami stanowi przeniesienie na grunt Kodeksu cywilnego użytego w art. 3 ust. 1 dyrektywy pojęcia sprzeczności z wymogami dobrej wiary. Powołany przepis przewiduje, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją
w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodując znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Równocześnie preambuła dyrektywy zawiera w motywie 16 istotne wskazówki interpretacyjne pozwalające ustalić pożądane zachowania zgodne z wymogami dobrej wiary. Przy dokonywaniu oceny działania
w dobrej wierze będzie brana pod uwagę zwłaszcza siła pozycji przetargowej stron umowy,
a w szczególności, czy konsument był zachęcany do wyrażenia zgody na warunki umowy
i czy towary lub usługi były sprzedane lub dostarczone na specjalne zamówienie konsumenta; sprzedawca lub dostawca spełnia wymóg działania w dobrej wierze, jeżeli traktuje on drugą stronę umowy w sposób sprawiedliwy i słuszny, należycie uwzględniając jej prawnie uzasadnione roszczenia.

Również przy interpretacji kolejnej z wymaganych dla stwierdzenia abuzywności postanowienia umownego przesłanek – rażącego naruszenia interesów konsumenta – odwołać należy się do treści przepisów dyrektywy. W ich świetle uzasadnione jest twierdzenie, że rażące naruszenie interesów konsumenta ma miejsce, jeżeli postanowienia umowy poważnie
i znacząco odbiegają od sprawiedliwego wyważenia praw i obowiązków stron, wprowadzając nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta. Zwrócić należy przy tym uwagę, że o ile ustawodawca posłużył się w art. 385 ¹ k.c. pojęciem rażącego naruszenia interesów konsumenta, co może wskazywać na ograniczenie treści stosowania przepisów do przypadków skrajnej nierównowagi interesów stron, to w treści art. 3 ust.1 dyrektywy ta sama przesłanka została określona jako wymóg spowodowania znaczącej nierównowagi wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W tej sytuacji konieczność wykładni art. 385 ¹ k.c. w świetle wymogów dyrektywy rodzi konieczność złagodzenia kryteriów stawianych skutkom postanowienia, których zaistnienie pozwalać będzie na stwierdzenie jego niedozwolonego charakteru. Tradycyjne stopniowanie, w którym za rażące uznaje się sytuacje skrajne, nadzwyczajne, ustąpić musi konieczności odnoszenia się jedynie do znamienia znaczącej nierównowagi, jako wypełniającej już kryteria rażącego naruszenia.

Podkreślić należy, że stosownie do art. 385 ² k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające
w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Ponadto zgodnie z brzmieniem art. 4 dyrektywy, nadanym sprostowaniem z 13 października 2016 r. (Dz. Urz. UE. L z 2016 r. Nr 276, poz. 17), nieuczciwy charakter warunków umowy jest określany
z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy i z odniesieniem,
w momencie zawarcia umowy, do wszelkich okoliczności związanych z zawarciem umowy oraz do innych warunków tej umowy lub innej umowy, od której ta jest zależna. W rezultacie przy dokonywaniu oceny niedozwolonego charakteru określonego postanowienia umownego, w tym także oceny indywidualnej, nie ma żadnego znaczenia, w jaki sposób umowa była wykonywana przez strony. W szczególności nie ma znaczenia, czy przedsiębiorca rzeczywiście korzystał z możliwości, jakie wynikają dla niego z określonego brzmienia postanowień umownych. Istotne jest jedynie, że nie było żadnych przeszkód, aby z takich uprawnień, mogących naruszać interesy konsumenta, mógł skorzystać. Postanowienie umowne ma niedozwolony charakter nie dlatego, że jest w niewłaściwy sposób wykorzystywane przez przedsiębiorcę – tym bardziej, że jest to okoliczność, która w toku wykonywania umowy może się zmieniać. To samo postanowienie nie może być abuzywne bądź tracić taki charakter jedynie w wyniku przyjęcia przez jedną ze stron umowy określonego sposobu jej wykonania, korzystania bądź niekorzystania z wynikających z niej uprawnień. Postanowienie jest niedozwolone, jeśli daje kontrahentowi konsumenta możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta.

W ocenie Sądu, na gruncie przywołanych wyżej reguł, brak jest podstaw do uznania kwestionowanych przez stronę powodową klauzul dotyczących zmiennego oprocentowania kredytu za niedozwolone postanowienia umowne.

Jak już wskazano, WIBOR (Warsaw Interbank Offered Rate) został określony jako stawka dla terminów 1M, 3M, 6M i 12M z rynku międzybankowego, czyli średnią stopę procentową, po jakiej największe banki w Polsce są skłonne innym bankom udzielić pożyczki w złotych na ustalony okres; wartość stop procentowych ustalana jest zgodnie
z „Regulaminem fixingu stawek referencyjnych WIBOR i WIBID” i podawana na stronie „WIBOR” serwisu (...) z godziny 11.00 czasu środkowoeuropejskiego. Treść postanowień umowy nie wskazuje w żadnym momencie, aby pozwany bank miał swobodę
w określaniu wskaźnika WIBOR 3M, a tym bardziej swobodę niczym nieograniczoną. Wręcz przeciwnie, w celu zastosowania tego wskaźnika bank musiał odwołać się do średniej stopy procentowej (...) Międzybankowego do oprocentowania pożyczek udzielanych przez banki w złotych na okres 3 miesięcy, publikowanej przez serwis (...) na stronie WIBOR. Wskaźnik WIBOR odzwierciedla zatem poziom stopy procentowej, po jakiej banki mogłyby składać w innych bankach środki pieniężne (depozyty) na określony termin. Nie było przy tym potrzeby, żeby pozwany bank doręczał powódce „Regulaminem fixingu stawek referencyjnych WIBOR i WIBID”, bowiem regulamin ten nie był częścią stosunku umownego łączącego strony umowy kredytu, lecz tylko wiązał uczestników fixingu przy ustalaniu stawek referencyjnych.

Za metodologię ustalania wskaźnika WIBOR 3M, jego zgodność z przepisami prawa oraz rynkowy charakter odpowiada administrator stawki, którym jest podmiot trzeci
w stosunku do stron umowy kredytu. W czasie zawierania spornej umowy przez było to Stowarzyszenie (...). Obecnie jest to (...) S.A., a merytoryczny nadzór nad wszystkimi aspektami opracowywania stawek referencyjnych pełni Komitet (...) S.A. Komisja Nadzoru Finansowego w dniu 17 grudnia 2020 r. udzieliła (...) S.A. w tym zakresie zezwolenia, tym samym dopuszczając WIBOR do stosowania przez podmioty nadzorowane w umowach z klientami. Wskaźnik WIBOR podlega restrykcyjnym regulacjom rozporządzenia (...), które w przeważającej część weszło w życie w dniu 1 stycznia 2018 r., a rozstrzygnięcie właściwego organu administracji przesądziło o zgodności metodologii jego ustalania z powszechnie obwiązującymi normami prawnymi, w tym z rozporządzeniem (...). Administrator udostępnia wartości wskaźnika referencyjnego WIBOR na swojej publicznie i łatwo dostępnej stronie, co pozwala kredytobiorcom na zweryfikowanie prawidłowości ustalenia wysokości oprocentowania przez bank. Oceny powyższej nie zmienia fakt, że pozwany bank jest jednym z banków uczestniczących w fixingu. WIBOR jest bowiem ustalany jako średnia arytmetyczna wielkości oprocentowania podawanych przez największe banki działające w Polsce, które są uczestnikami panelu WIBOR, po odrzuceniu wielkości skrajnych, a zatem nie jest to wielkość pozwanego banku. Skoro Komisja Nadzoru Finansowego w ramach swojej właściwości przesądziła, że wskaźnik referencyjny WIBOR spełnia wszystkie wymogi wynikające
z rozporządzenia (...), to sąd powszechny nie ma podstawy, by stosując przesłanki z art. 385 ¹ k.c. uznać odwołanie się do tego wskaźnika za wadliwe. Nie ma w tym kontekście znaczenia, że przedmiotowa umowa kredytu została zawarta przed wydaniem przez (...) decyzji z dnia 17 grudnia 2020 r. Wcześniej bowiem Komisja Nadzoru Finansowego sprawowała nadzór nad działalnością banków w zakresie stosowania stawki WIBOR, której administratorem był również podmiot trzeci.

W związku z tym nie sposób przyjąć, by pozwany bank miał możliwość jednostronnego i arbitralnego kształtowania oprocentowania kredytu w oparciu o wskaźnik WIBOR, a zarzuty powódki w tym zakresie należy uznać za nieuzasadnione.

Wbrew twierdzeniom powódki, w procesie zawierania umowy kredytu udzielono jej wystarczającej, rzetelnej informacji o ryzyku wiążącym się z zawarciem umowy kredytu ze zmiennym oprocentowaniem kredytu. Jak wcześniej wskazano, już przy składaniu wniosku
o udzieleniu kredytu powódka podpisała „Oświadczenie wnioskodawcy” i „Oświadczenie wnioskodawcy w zakresie wyboru oferty kredytu mieszkaniowego”, w których oświadczyła m.in., że w ramach dokonywania wyboru oferty kredytu mieszkaniowego pracownik banku (faktycznie musiało chodzić tu o pośrednika kredytowego, z którego korzystała powódka przy wyborze oferty kredytowej) poinformował ją o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu
o zmiennej stopie procentowej, w szczególności o możliwości wzrostu kosztów obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany stopy procentowej – w oparciu o przedstawione symulacje oraz przekazał jej pisemną „Informację o ryzyku zmiennej stopy procentowej, ryzyku walutowym oraz ryzyku zmiany cen rynkowych zabezpieczeń dla kredytobiorców hipotecznych” (według zaleceń Rekomendacji S oraz Rekomendacji T Komisji Nadzoru Finansowego). Natomiast samo wskazanie w umowie kredytu, że kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej, wskazuje w sposób oczywisty, że oprocentowanie będzie zmieniać się w czasie trwania umowy, tj. może zarówno zmaleć, jak
i wzrosnąć. W cytowanych wcześniej zapisach „Informacji o ryzyku zmiennej stopy procentowej, ryzyku walutowym oraz ryzyku zmiany cen rynkowych zabezpieczeń dla kredytobiorców hipotecznych”, przekazanej powódce przy zawarciu umowy kredytu, zwrócono uwagę na ryzyko zmiennej stopy procentowej i jego skutki, wskazując na zmienność stóp procentowych opartych o stawkę referencyjną WIBOR, jej bardzo niski poziom w okresie zawierania umowy kredytu – po wielokrotnych obniżkach w ciągu 2013 r.
z poziomu 4% do 2,5%, a także podano przykład „drastycznego zdarzenia rynkowego”,
w którym wskazano: „Zaciągając kredyt złotowy w wysokości 400.000 zł na okres 25 lat, oprocentowany na 5,1%, miesięczna rata wynosiłaby 2.361,72 zł. Zakładając wzrost stóp procentowych o 400 punktów bazowych, rata kredytu wynosiłaby dla kredytu złotowego 3.384,22 zł” W dokumentach tych wyjaśniono należycie istotę ryzyka zmiennego oprocentowania kredytu, wynikającego z możliwych zmian wysokości wskaźnika WIBOR
w czasie obowiązywania umowy kredytu. Wobec tego powodowie, zawierając umowę kredytu winni liczyć się z tym, że w trakcie wykonywania umowy kredytu może nastąpić wzrost oprocentowania kredytu, skutkujący zwiększeniem wysokości rat kredytowych.

W tej sytuacji nie można postawić zasadnie bankowi zarzutów odnoszących się do naruszenia obowiązków informacyjnych względem powódki. Wręcz przeciwnie, przy zawieraniu umowy kredytu bank wywiązał się należycie z obowiązków informacyjnych, ostrzegając powodów przed ryzykiem wiążącym się z zaciągnięciem kredytu oprocentowanego według zmiennej stopy procentowej, w kontekście możliwości wzrostu rat kredytowych. Powódce uświadomiono zatem w procesie zawierania umowy kredytu występowanie ryzyka wzrostu oprocentowania kredytu i jego ekonomiczne konsekwencje. Podkreślić trzeba dodatkowo, że ryzyko zmiany oprocentowania kredytu nie było nieograniczone. Strony umowy kredytu wiązały bowiem przepisy prawa powszechnie obowiązującego, w tym regulacjami art. 359 § 2 ¹ i § 2 ² k.c., z których wynika, że gdyby stopa oprocentowania kredytu, ustalanego w sposób wskazany w umowie, miała być wyższa
w okresie kredytowania niż ustawowa wysokość odsetek maksymalnych, która jest równa dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (równej sumie stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktów procentowych), to w takiej sytuacji bank byłby uprawniony do pobrania oprocentowania wyłącznie odsetek maksymalnych. W konsekwencji nie można bankowi zarzucić nielojalnego postępowania względem powódki poprzez naruszenie obowiązków informacyjnych w zakresie ryzyka zmiany oprocentowania kredytu.

W świetle powyższego nie było podstaw do uznania, by kwestionowane przez powódkę klauzule, wprowadzające zmienne oprocentowanie kredytu ustalane w oparciu
o wskaźnik WIBOR, były nieuczciwe – sprzeczne z dobrymi obyczajami, by rażąco naruszały interesy powódki jako konsumenta i by stanowiły niedozwolone postanowienia umowne
w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. Wobec tego znajdujące się w umowie klauzule odnoszące się do wskaźnika WIBOR nie mogą być uznane za bezskuteczne wobec powódki, ze skutkiem uznania, że oprocentowanie kredytu wyznacza wyłącznie marża banku określona w umowie kredytu lub że kwota kredytu jest w ogóle nieoprocentowana.

W rezultacie stwierdzić należy, że skoro klauzule określające mechanizm zmiennego oprocentowania kredytu nie są bezskuteczne (nie stanowią klauzul abuzywnych) ani nieważne, to nie zasługiwały na uwzględnienie dochodzone pozwem żądania – o ustalenie treści stosunku prawnego i o zwrot części świadczeń pieniężnych spełnionych przez powódkę na rzecz banku tytułem rat kredytowych – ani główne, ani ewentualne. Bank nie pobrał od powódki żadnej części rat kredytowych bez podstawy prawnej, zatem nie stał się bezpodstawnie wzbogacony kosztem powódki, w rozumieniu art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

Do uwzględnienia żądań objętych pozwem nie mógł prowadzić powołany przez powódkę w uzasadnieniu pozwu przepis art. 357 ¹ k.c. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli
z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone
z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie
z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.

Nawet wystąpienie nadzwyczajnej zmiany stosunków nie wywołuje skutku w postaci nieważności czy bezskuteczności umowy albo jej części, lecz uprawniony może żądać rozwiązania jej przez sąd albo oznaczenia sposobu wykonania zobowiązania. Orzeczenie sądu ma tu charakter konstytutywny (prawokształtujący), a zatem jest konieczne w celu osiągnięcia skutku przewidzianego w przywołanym przepisie. Powódka nie wystąpiła z odpowiednim żądaniem procesowym o ukształtowanie – to jest o oznaczenie określonego sposobu wykonania umowy czy jej rozwiązanie, a powołanie się przez nią na nadzwyczajną zmianę stosunków w uzasadnieniu pozwu „z ostrożności procesowej” nie mogło wywrzeć skutku
w postacie uwzględnienia roszczeń o ustalenie lub zapłatę.

Ponadto, nadzwyczajnej zmiany stosunków nie stanowi wskazywana przez powódkę okoliczność, że WIBOR w Polsce zaczął być kształtowany w sposób abstrakcyjny i oderwany od rzeczywistych transakcji. Zmiana stosunków w rozumieniu art. 357 ¹ § 1 k.c. oznacza zmianę o charakterze powszechnym, niezależnym od woli stron, a nadto niemieszcząca się
w zwykłym ryzyku kontraktowym. Chodzi tu o zmianę spowodowaną niezwykłymi okolicznościami, które rzadko się zdarzają, są wyjątkowe, obiektywne i niezależne od stron. Nadzwyczajny charakter należy przypisać takim zmianom stosunków jak hiperinflacja, kryzys gospodarczy, gwałtowna zmiana poziomu cen na określonym rynku, zmiana ustroju politycznego i społeczno-gospodarczego państwa. Sformułowanie „nadzwyczajna zmiana stosunków” eliminuje jego zastosowanie w przypadkach zmian stosunków wykraczających nawet poza zakres zwykłego ryzyka, niemających jednak charakteru nadzwyczajnego. Nadzwyczajną zmianę stosunków może tworzyć ciąg zdarzeń w postaci przemian społecznych, gospodarczych i politycznych, które przez swoje oddziaływanie na treść łączącego stosunku prawnego zniweczyły pierwotne kalkulacje stron, a które nie były do przewidzenia w chwili zawarcia umowy. Sposób kształtowania wskaźnika WIBOR
i ewentualna zmiana praktyki w tym zakresie nie stanowi zdarzenia tego rodzaju jak wyżej wymienione, które by można by traktować jako zmianę stosunków o charakterze nadzwyczajnym, niweczącą kalkulacje stron co do sposobu wykonywania umowy kredytu
w okresie jej obowiązywania.

Z tych wszystkich przyczyn, Sąd w pkt. I sentencji wyroku oddalił powództwo
w całości – zarówno główne, jak i ewentualne.

Orzekając o kosztach postępowania w pkt. II sentencji wyroku Sąd kierował się zasadą odpowiedzialności za wynik procesu wyrażoną w art. 98 § 1 k.p.c. Powódka, jako przegrywający sprawę, obowiązana jest zwrócić pozwanemu koszty procesu niezbędne do celowej obrony w kwocie 10.817 zł, na którą składają się opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł i wynagrodzenie pełnomocnika procesowego pozwanego
w stawce 10.800 zł, ustalonej na podstawie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1966).