Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

POSTANOWIENIE

Dnia 6 września 2011 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie –Wydział XXV Cywilny

w następującym składzie:

Przewodniczący: SSO Anna Pogorzelska

po rozpoznaniu w dniu 6 września 2011 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa E. K. i D. K.

przeciwko (...) sp. z o.o. z siedzibą w K., J. O. i (...) sp. z o.o. z siedzibą w W.

o ochronę dóbr osobistych

w przedmiocie wniosku powodów

o udzielenie zabezpieczenia

postanowił

1.  udzielić zabezpieczenia roszczenia powodów E. K. i D. K. o ochronę dóbr osobistych, w ten sposób, że na czas trwania postępowania w niniejszej sprawie:

a)  zakazać pozwanym J. O. i (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. wprowadzania do obrotu, w jakiejkolwiek formie, książki J. O. pt. „(...)”;

b)  zakazać pozwanym (...) sp. z o.o. z siedzibą w K., J. O. i (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. promowania i reklamowania, w jakiejkolwiek formie, książki J. O. pt. „(...)”;

2.  oddalić wniosek w pozostałej części.

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2011 r., złożonym do tut. Sądu Okręgowego przed wszczęciem niniejszego postępowania, E. K. i D. K. wnieśli o udzielenie zabezpieczenia ich roszczeń o ochronę dóbr osobistych przeciwko (...) z siedzibą w K., poprzez zakazanie SIWZ – na czas trwania postępowania – wprowadzania do obrotu, w jakiejkolwiek formie, książki „(...)” autorstwa J. O. (k. 2-10 akt załączonych sprawy o sygn. XXV Co 85/11).

Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2011 r., wydanym w sprawie o sygn. akt XXV Co 85/11 (k. 34-37 akt wskazanej sprawy), tut. Sąd Okręgowy: 1) udzielił zabezpieczenia roszczeń o ochronę dóbr osobistych poprzez zakazanie (...) sp. z o.o. wprowadzania do obrotu, w jakiejkolwiek formie, książki Pt. „(...)”, przez czas trwania postępowania, 2) zobowiązał E. K. i D. K. do wniesienia pozwu przeciwko (...) sp. z o.o. o ochronę dóbr osobistych w terminie 14 dni, pod rygorem upadku zabezpieczenia.

Postanowienie to zaskarżone zostało zażaleniem (...) sp. z o.o. i – jak dotąd – nie jest prawomocne.

Pozwem z dnia 18 sierpnia 2011 r. (k. 2-18), powodowie E. K. i D. K., zażądali: 1) zakazania pozwanemu (...) sp. z o.o. z siedzibą w K. wprowadzania książki „(...)” do obrotu w jakiejkolwiek formie; 2) zakazania pozwanej J. O. wprowadzania książki „(...)” do obrotu w jakiejkolwiek formie; 3) zakazania pozwanemu (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. wprowadzania książki „(...)” do obrotu w jakiejkolwiek formie; 4) nakazania pozwanemu (...) sp. z o.o. opublikowania przeprosin o bliżej określonej treści i w bliżej określony sposób; 5) nakazania pozwanej J. O. opublikowania przeprosin o bliżej określonej treści i w bliżej określony sposób; 6) nakazania (...) sp. z o.o. opublikowania przeprosin o bliżej określonej treści i w bliżej określony sposób.

W pozwie zawarty został wniosek (k. 8) o udzielenie zabezpieczenia roszczeń powodów poprzez: 1) zakazanie pozwanym J. O. i (...) sp. z o.o. wprowadzania książki „(...)” do obrotu, w jakiejkolwiek formie, przez czas trwania postępowania; 2) zajęcie wszystkich egzemplarzy książki „(...)”.

Pismem z dnia 23 sierpnia 2011 r. (k. 55-58), powodowie rozszerzyli wniosek w ten sposób, że wnieśli dodatkowo o zakazanie wszystkim pozwanym, na czas trwania procesu, promowania i reklamowania książki „(...)” w jakiejkolwiek formie.

Pismem z dnia 25 sierpnia 2011 r. (k. 77-78), powodowie ponownie rozszerzyli wniosek, w ten sposób, że wnieśli dodatkowo o nakazanie każdemu z pozwanych wycofania z obiegu wszystkich egzemplarzy książki „(...)”, stanowiących własność pozwanego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Przed przystąpieniem do merytorycznej analizy wniosku, wskazać należy, że nie jest to wniosek o uchylenie lub zmianę prawomocnego postanowienia, którym udzielono zabezpieczenia. Postanowienia takiego bowiem – na obecnym etapie postępowania – brak (postanowienie z dnia 4 sierpnia 2011 r. nie jest jeszcze prawomocne). Zakres podmiotowo-przedmiotowy rozpoznawanego wniosku jest inny, niż w przypadku wniosku, złożonego w sprawie o sygn. akt XXV Co 85/11, w którym powodowie wnieśli wyłącznie o zakazanie wprowadzania książki do obrotu i tylko wobec pozwanego (...) sp. z o.o. Żądanie obecnie rozpoznawanego wniosku obejmuje zaś inny zakres (w szczególności wniosek, w części dotyczącej żądanego zakazu wprowadzania książki do obrotu, dotyczy jedynie pozwanych J. O. i (...) sp. z o.o.).

Nowy wniosek, co do zasady, zasługuje na uwzględnienie.

Strona postępowania może żądać udzielenia zabezpieczenia, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 730 ¹ § 1 k.p.c.).

Roszczenie jest uprawdopodobnione, jeżeli prima facie istnieje znaczna szansa na jego istnienie, co nie wyklucza tego, iż w świetle głębszej analizy stanu faktycznego i prawnego, wniosek może okazać się bezzasadny (postanowienia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie: z dnia 27 kwietnia 2006 r., I ACz 468/08, LEX nr 516571 i z dnia 28 grudnia 2006 r., I ACz 1129/06, LEX nr 516576).

Wymóg uprawdopodobnienia, a nie dowiedzenia istnienia roszczenia oznacza zwolnienie strony, obciążonej ciężarem takiego uprawdopodobnienia, z obowiązku zachowania szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym (art. 243 k.p.c.). Do uprawdopodobnienia roszczenia nie jest natomiast wystarczające samo tylko przedstawienie gołosłownych twierdzeń co do okoliczności, które roszczenie to miałyby uzasadniać.

Nie budzi obecnie zastrzeżeń okoliczność, że pozwana J. O. napisała książkę „(...)”, wydaną przez pozwanego (...) sp. z o.o. i wprowadzaną do obrotu przez pozwanego (...) sp. z o.o. (książka – załącznik do pozwu; wydruk ze strony internetowej pozwanego – k. 70).

Na wstępie książki zastrzeżono wprawdzie, że „Wszelkie opisane w niej postacie i wydarzenia są dziełem Autorki, a ich ewentualne podobieństwo do osób, czy też zdarzeń rzeczywistych jest całkowicie przypadkowe”. Zastrzeżenie poprzedzone jednak zostało informacją, że książka „jest powieścią zainspirowaną prawdziwymi zdarzeniami” (str. 6 książki). Tym samym, u czytelnika – już na początku lektury książki – może wytworzyć się wrażenie, że nie ma on do czynienia wyłącznie z fikcją literacką. Wysoce prawdopodobnym zatem jest, że czytelnik, zainteresowany treścią książki, podejmie działania w celu zidentyfikowania źródeł inspiracji autorki, a zwłaszcza rzeczywistych pierwowzorów postaci – głównych bohaterów książki, o imionach S. i L..

Bohaterowie owi ukazani zostali w książce w negatywnym świetle, jako „owładnięci ambicją pozoranci” (ostatnia strona okładki książki). W szczególności, w filmie i reportażach swojego autorstwa, wskazani bohaterowie świadomie przedstawiają nieprawdziwy obraz własnych, rzekomych osiągnięć eksploracyjnych, a zwłaszcza odpowiednio preparują ujęcia filmowe i fotograficzne, czym nawet chwalą się swoim znajomym (str. 132, 169, 250, 276 książki). Posługują się oni też wulgarnym językiem (np. str. 148, 227 i 229 książki) i formułują obraźliwe opinie pod adresem osób, prowadzących telewizyjne programy podróżnicze (str. 175 książki). Postać o imieniu S. to człowiek „nieobliczalny i destrukcyjny” (str. 167 książki) oraz „oszust” (str. 199 książki), postać o imieniu L. jest „próżna” (str. 183 książki) zaś oboje tworzą „toksyczny związek” (str. 157 i ostatnia strona okładki książki). Książka zawiera również szczegółowe opisy i oceny w zakresie sfery życia seksualnego wskazanych bohaterów (str. 157-158, 234 i 236 książki).

Ze zgromadzonego – na obecnym etapie postępowania – materiału dowodowego wynika, iż wysoce prawdopodobnym jest utożsamienie postaci S. i L. z powodami.

Książka „(...)” zawiera (str. 274-275) opis okładki fikcyjnego pisma (...), opatrzonej zdjęciem bohatera o imieniu S.. Opis ten można prima facie odebrać jako – częściowo satyryczne, lecz dostatecznie dokładnie – odwzorowanie zdjęcia powoda K., zamieszczonego na okładce miesięcznika (...) nr (...) z 2009 r. (załącznik do pozwu).

Zwracają tu uwagę takie, zawarte w treści książki, a zgodne z rzeczywistością szczegóły, jak – kolejno – „(...) okładka”, „prezentowanie uzębienia” bohatera i jego zanurzenie „do pasa w wodzie”, (...) a także „(...) pod „(...)” (mowa tu o rodzaju tkaniny o poprawnej nazwie soft shell – przyp. SO). Rzeczywistości odpowiada nawet – poza tytułem – opis logo magazynu, „w identycznym kolorze co kurtka S.” (to jest w (...) – przyp. SO), które to logo – tak jak w książce – widnieje na „(...)” z podtytułem „(...).

Z kolei opis artykułu ze zdjęciami, zamieszczonego w czasopiśmie (str. 275-276 książki), pozwala, z dużą dozą prawdopodobieństwa, zidentyfikować powódkę K.. Określenie „L. w (...)” wraz z przytoczeniem tytułu i treści artykułu niemal dokładnie odtwarza zawartość stron 20-21 wskazanego wyżej numeru miesięcznika (...), zawierających zdjęcie powódki w (...).

Analogicznie, treść artykułu i zdjęć powodów na stronach 22-23 numeru miesięcznika została najprawdopodobniej opisana na str. 276 książki.

Pozostałe z przytoczonych przez powodów okoliczności, dotyczących ich życia, stanu zdrowia i odbytych wypraw, a powielonych w książce, ograniczają się w dużej mierze do twierdzeń (k. 14-15), niemniej w kontekście całokształtu zgromadzonego materiału, twierdzenia te uznać należy za wiarygodne.

Twierdzenie, że w książce „(...)” mowa jest, w rzeczywistości, o powodach, zostało również uprawdopodobnione przez fakt, że powodowie – jak wynika ze zgromadzonego obecnie materiału – zostali rozpoznani w postaciach S. i L. przez osoby trzecie.

W powszechnie znanym i czytanym w szerokim kręgu odbiorców tygodniku (...), nr (...) z 2011 r. (załącznik do pozwu), opublikowano artykuł na temat książki, opatrzony tytułem „(...)”. Autor artykułu nie tylko wyraził pogląd, że w książce mowa jest o powodach, ale w dodatku stwierdził, że bohaterowie książki zostali „szybko rozszyfrowani”, zaś zawarte w książce „detale” są „mordercze” dla E. K. i D. K. (str. 53-54 numeru tygodnika).

Z przedstawionej przez powodów treści wywiadu radiowego, udzielonego przez pozwaną O. w dniu 29 lipca 2011 r. na antenie rozgłośni (...) (k. 54 w zw. z k. 48), wynika z kolei, że prowadząca wywiad dziennikarka H. Z., nie znająca wcześniej powodów, przygotowując się do audycji i poszukując informacji na temat autorki książki, łatwo uzyskała powszechnie dostępne dane, pozwalające jej stwierdzić, że opis bohaterów książki odpowiada powodom – występującym w swoim filmie dokumentalnym o wyprawie na (...) pod tytułem „(...)”. Identyfikacja ta była możliwa, w szczególności, ze względu na takie, opisywane w książce cechy, jak wygląd, włosy, kształt nosa, czy sylwetka bohaterów. Ponadto wypowiedzi, które padły w filmie, zostały dokładnie zacytowane w książce. Film zaś (stanowiący załącznik do pozwu), jest – we fragmentach – dostępny w internecie.

Powodowie zdołali również uprawdopodobnić, że treść książki „(...)” odebrana została jako dostatecznie wyraźny atak wobec nich także w ocenie społecznej, a zwłaszcza w środowisku wspinaczy górskich, w którym funkcjonują powodowie (opublikowany komentarz branżowego serwisu wspinanie.pl – k. 29-30, komentarze czytelników tego serwisu – k. 41-42, recenzje czytelników, zamieszczone w serwisie internetowym pozwanego (...) sp. z o.o. – k. 43-44).

Zaznaczyć też warto, że z dostarczonych przez powodów wydruków komputerowych (k. 61-62) wynika, że w najpopularniejszej obecnie wyszukiwarce internetowej (...), wysłanie zapytania o nazwisko powódki K. lub o film „(...), skutkowało wyświetleniem – wraz z wynikami wyszukiwania – tzw. reklamy kontekstowej (a zatem powiązanej z treścią zapytania) książki „(...)”, wraz z odnośnikiem do strony internetowej pozwanego (...) sp. z o.o.

W konsekwencji, na obecnym etapie postępowania, za prawdopodobne uznać należy, że w treści wskazanej książki przypisano powodom dyskredytujące i poniżające ich właściwości, zachowania, wypowiedzi oraz szczegóły życia – w tym prywatnego i intymnego.

Nie przesądzając, czy podstawa faktyczna powództwa okaże się ostatecznie zgodna z rzeczywistością, zaznaczyć trzeba, że szczególnie dotkliwe dla powodów – zawodowo zajmujących się dokumentowaniem przebiegu swoich wypraw w formie filmu i reportaży – jest zarzucanie im oszustw przy przygotowaniu tego rodzaju materiałów, co oznacza publiczne podważenie wiarygodności powodów i – co za tym idzie – godzenie w ich cześć i reputację jako podróżników, wspinaczy i autorów publikacji.

Z kolei przedstawianie rzekomych, ujemnie nacechowanych elementów przebiegu i charakteru relacji uczuciowych powodów – będących małżonkami – oraz opisywanie, również rzekomych, szczegółów ich życia seksualnego godziłoby w dobra osobiste w postaci życia rodzinnego i prywatności.

Dobra osobiste pozostają pod ochroną prawa (art. 23 k.c.). Ten zaś, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie (art. 24 § 1 zd. 1 i 2 k.c.).

Roszczenie powodów z tytułu naruszenia ich dóbr osobistych uznać więc należy za uprawdopodobnione.

Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie (art. 730 ¹ § 2 k.p.c.).

Podstawowym celem postępowania z powództwa o ochronę dóbr osobistych jest doprowadzenie do zaniechania bezprawnych działań, godzących w dobra osobiste powodów i usunięcie skutków owych działań.

W przypadku naruszenia dóbr osobistych poprzez publikację określonych treści w formie książki, wprowadzonej do szerokiego obrotu, usunięcie skutków takiego naruszenia jest stosunkowo trudne, bowiem dla osiągnięcia tego celu konieczne jest dotarcie treści odpowiedniego oświadczenia naruszyciela dóbr osobistych do wszystkich odbiorców książki.

Jest zupełnie oczywistym, wskutek kontynuowania dystrybucji tego rodzaju książki rozszerza się krąg podmiotów, zapoznających się z treściami, naruszającymi dobra osobiste, a tym samym maleje szansa, iż w przypadku wykonania wyroku, uwzględniającego powództwo, możliwe będzie zapoznanie wszystkich owych podmiotów z treścią ewentualnego oświadczenia pozwanych, zawierającego przeprosiny za podniesienie nieprawdziwych zarzutów.

Dodatkowo, pozostawanie książki w sprzedaży będzie – z dużym prawdopodobieństwem – skutkować nie tylko rozszerzeniem, ale też utrwaleniem się w odbiorze społecznym negatywnych zapatrywań na temat powodów. Nie sposób zaś z góry przewidzieć czasu trwania niniejszego postępowania. Stwarza to zagrożenie, że – w świadomości społecznej – pozostaną określone, ujemnie nacechowane informacje o rzekomych właściwościach i zachowaniach powodów, natomiast zatarciu ulegnie świadomość źródła tych informacji. W takim zaś wypadku, nawet uwzględnienie powództwa w całości i złożenie przez pozwanych określonych w pozwie oświadczeń nie zapewni efektywnej realizacji roszczeń powodów i usunięcia skutków naruszenia ich dóbr osobistych.

Dla umożliwienia osiągnięcia celów postępowania niezbędne jest zatem zakazanie pozwanym J. O. i (...) sp. z o.o. wprowadzania książki „(...)” do obrotu, w jakiejkolwiek formie.

To samo dotyczy potrzeby zakazania wszystkim pozwanym promowania i reklamowania książki w jakiejkolwiek formie. Skoro bowiem pewna liczba egzemplarzy książki trafiła już na rynek, to realne jest zagrożenie, że spowodowany dalszą promocją i reklamą książki wzrost społecznego zainteresowania zawartymi w niej treściami skłoni osoby trzecie do nielegalnego powielania i rozpowszechniania książki, co zniweczy efektywność zakazu wprowadzania do obrotu, skierowanego do pozwanych.

Zakaz wprowadzania do obrotu, promowania i reklamowania książki jest, zdaniem Sądu, środkiem na tyle efektywnym, że czyni zbędnym dokonanie zajęcia „wszystkich egzemplarzy książki”, przy czym mowa to o zajęciu egzemplarzy, będących własnością pozwanych, bowiem za niedopuszczalne należałoby uznać zajęcie rzeczy, stanowiących własność podmiotów, nie będących stronami niniejszego postępowania, które to przedmioty – jak należy sądzić – nie są też obciążone jakimikolwiek innymi prawami na rzecz którejkolwiek ze stron. Wskazuje na to treść art. 755 § 1 k.p.c. Przepis ten nie zawiera wprawdzie zamkniętego katalogu sposobów zabezpieczenia roszczeń niepieniężnych, niemniej wyraźną wskazówkę na rzecz niedopuszczalności ingerowania w nie objęte procesem, wyłączne prawa osób trzecich, nie uczestniczących w procesie, stanowi treść pkt 1 i 2 omawianego przepisu, w których mowa o unormowaniu praw i obowiązków stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania oraz ustanowieniu zakazu zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem.

Za nie do końca zrozumiały i nie zasługujący na uwzględnienie uznać natomiast należy wniosek o wycofanie z obiegu wszystkich egzemplarzy książki, stanowiących własność pozwanych. O ile bowiem określone egzemplarze książki stanowią własność któregokolwiek z pozwanych, to zakaz ich wprowadzania do obiegu będzie – co do skutków – równoznaczny z wycofaniem z obiegu. W wypadku natomiast, gdy pewne egzemplarze książki zostały wprowadzone do obiegu, to nie są już własnością pozwanych, bowiem – w braku przeciwnych danych – przyjąć należy, że owo wprowadzenie do obiegu polegało na sprzedaży egzemplarzy książki osobom trzecim.

Zabezpieczenie – co do zasady – nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia (art. 731 k.p.c.).

Wymóg ten uznać należy za zachowany, bowiem zastosowanie wskazanych przez Sąd sposobów zabezpieczenia nie prowadzi jeszcze do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powodów (pozwani nie zostają zwłaszcza zobowiązani do przeproszenia powodów), a jedynie zapobiega dalszemu pogłębianiu się tych skutków do stopnia, przy którym ich usunięcie byłoby – co najmniej – znacznie utrudnione.

Wobec powyższego, Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji.