Treść orzeczenia XXVI GC 52/21 - Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

XXVI GC 52/21 - zarządzenie, wyrok, uzasadnienie Sąd Okręgowy w Warszawie z 2022-01-21

Sygn. akt XXVI GC 52/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 stycznia 2022 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XXVI Wydział Gospodarczy

w składzie:

Przewodniczący –	Sędzia Magdalena Śliwińska-Stępień
Protokolant –	Mateusz Tokarski

po rozpoznaniu 21 grudnia 2021 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa W. K. (1)

przeciwko Bank (...) S.A. siedzibą w W.

o zapłatę

1. zasądza od pozwanego Bank (...) S.A. siedzibą w W. na rzecz powódki W. K. (1) kwotę 365.500,47 zł (trzysta sześćdziesiąt pięć tysięcy pięćset złotych czterdzieści siedem groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 sierpnia 2016 r. do dnia zapłaty;

2. w pozostałym zakresie powództwo oddala;

3. ustala, że powódka W. K. (1) wygrała sprawę w 39% i pozostawia koszty procesu do rozliczenia referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się orzeczenia według zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów.

sędzia Magdalena Śliwińska-Stępień

Sygn. akt XXVI GC 52/21

UZASADNIENIE

W dniu 17 sierpnia 2016 r. powódka W. K. (1) wniosła o zasądzenie od Bank (...) S.A. z siedzibą w W. (obecnie: (...) Bank (...) S.A.) kwoty 944.610,33 zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od daty wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego (k. 2-114).

W uzasadnieniu powództwa wskazano, że strony łączyła umowa agencyjna – umowa o współpracy z 1.10.2004, na podstawie której powódka prowadziła oddział w (...) Bank S.A., którego następcą prawnym jest pozwany bank. W ramach umowy powódka sprzedawała cały wachlarz produktów bankowych, w tym produkty depozytowe i kredytowe. Umowa agencyjna była wielokrotnie zmieniana, jednak największe zmiany zostały wprowadzone aneksem z 19.02.2010 r.. Wówczas wynagrodzenie należne powódce zostało podzielone na wynagrodzenie od sprzedaży oraz z tzw. portfela, natomiast bank uprawniony był do jednostronnej zmiany stawek prowizyjnych. Pozwany bank systematycznie od 2010 r. obniżał bez konsultacji z partnerami – agentami (w tym powódką) stawki prowizyjne, doprowadzając według powódki do znacznego zaniżania należnego powódce wynagrodzenia. Ponadto pozwany bank poprzez narzucenie określonych kwot rezerw obciążał powódkę odpowiedzialnością typu del credere bez spełnienia ustawowych przesłanek tej odpowiedzialności, w szczególności przyznania powódce dodatkowego wynagrodzenia z tytułu odpowiedzialności za wykonanie umowy przez klienta.

Na dochodzone przez powódkę roszczenie składały się następujące sumy:

1. 315.791,19 zł (313.865,00 zł ze skapitalizowanymi odsetkami od 16.07.2016 r. do 17.08.2016 r.) z tytułu świadczenia wyrównawczego w związku z rozwiązaniem umowy agencyjnej, tj. na podst. art. 764³ k.c.

2. 527.679,00 zł z tytułu należnej powódce prowizji za sprzedaż produktów bankowych, niewypłaconej powódce przez pozwanego w wysokości ustalonej pomiędzy stronami na mocy aneksu z 19.02.2010 r. do umowy współpracy z 1.10.2004, w związku ze zmianami wskaźników wynagradzania wprowadzanymi jednostronnie przez pozwanego oraz jednostronnym zawiązywaniem rezerw na kredyty zagrożone brakiem spłaty,

3. 101.140,14 zł (w tym skapitalizowane odsetki od kwoty 52.002,00 zł od 16.07.2016 do 17.08.2016) z tytułu należnej powódce prowizji z tzw. portfela za miesiące od marca do sierpnia 2016 r., naliczonej za zawarte przez powódkę w okresie obowiązywania umowy agencyjnej umowy, które były lub są nadal wykonywane po zakończeniu współpracy z powódką, tj. na podst. art. 761³ § 2 k.c.

Pozwany (...) Bank (...) S.A. (wówczas Bank (...) S.A.) w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jego rzecz od powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego (k. 808-861).

Uzasadniając swoje stanowisko pozwany wskazał w pierwszej kolejności, że umowa łącząca strony miała charakter umowy mieszanej, tj. łączącej elementy umowy agencyjnej oraz umowy o świadczenie usług. W ocenie pozwanego powódka nie wykazała powstania prawa do świadczenia wyrównawczego, w szczególności znaczących korzyści, które pozwany miałby czerpać z umów zawartych z klientami pozyskanymi przez powódkę. Ponadto powódka nie udowodniła według pozwanego podstaw nieważności aneksu do umowy z 2010 r. Pozwany podkreślił profesjonalny charakter działalności powódki w odniesieniu do interpretacji zapisów umownych. Pozwany zakwestionował również roszczenie powódki do zapłaty wynagrodzenia z umów wykonywanych po rozwiązaniu umowy o współpracę, ponieważ nie jest ono wynagrodzeniem prowizyjnym, a wynagrodzeniem z tytułu wykonywanych usług, do którego nie mają zastosowania dotyczące umowy agencyjnej. Ponadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia części roszczeń z pkt 2, które stały się wymagalne przed 17.08.2013 – dot. wynagrodzenia z tzw. produkcji (sprzedaży) oraz przed 17.08.2014 – dot. wynagrodzenia z tzw. portfela, w zakresie roszczenia o zapłatę prowizji niewypłaconej powódce w związku ze zmianami wskaźników wynagradzania wprowadzanymi jednostronnie przez pozwanego.

W dalszym toku postępowania strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

I. WSTĘP

(...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. prowadzi działalność gospodarczą zarejestrowaną w Rejestrze Przedsiębiorców KRS pod numerem (...). Poprzednie firmy, pod którymi działał to Bank (...) S.A. (do 2019 r.) i Bank (...) S.A. (do 2015 r.). W 2015 r. wówczas Bank (...) S.A. dokonał przejęcia (...) Bank (...) S.A. (KRS nr (...)), który do 2011 r. działał pod (...) Bank S.A. W 2009 r. (...) Bank S.A. dokonał przejęcia (...) Bank S.A., wcześniej działającego pod firmą (...)-Bank S.A. (KRS nr (...)).

(...) Bank (...) S.A. (KRS nr (...)) oraz ww. banki, których (...) Bank (...) S.A. jest następcą prawnym, będą określane dalej jako Bank.

(KRS nr (...) – k. 865-929, fakty znane z urzędu)

W. K. (1) prowadziła od 2004 r. działalność gospodarczą pod firmą Usługi (...), której przedmiotem było pośrednictwo pieniężne. W 2016 r. W. K. (1) zawiesiła prowadzenie swojej działalności gospodarczej. Przed rozpoczęciem działalności gospodarczej, w 1996 r. W. K. (1) została zatrudniona w (...)Bank S.A., oddziale w L. jako referent ds. kontroli dyspozycji, a w 1998 r. została przeniesiona do oddziału w J. (numer: (...)). W. K. (1) stopniowo awansowała na wyższe stanowiska, aż w 2003 r. otrzymała stanowisko dyrektora oddziału. W 2004 r. W. K. (1) otrzymała propozycję zmiany formuły współpracy z Bankiem (wówczas (...) Bank S.A.) – z umowy o pracę na założenie własnej działalności i dołączenie do sieci partnerskiej Banku.

(wydruk CEIDG – k. 118, przesłuchanie W. K. (1) – protokół k. 2532-2536)

Wobec rozpoczęcia rokowań dotyczących uczestnictwa W. K. (1) w sieci partnerskiej (...) Bank S.A., w dniu 5 lipca 2004 r. strony podpisały umowę o zachowaniu poufności.

(umowa o zachowaniu poufności – k. 180-188)

II. UMOWA

W dniu 1 października 2004 r. W. K. (1) (jako Partner) zawarła z (...) Bank S.A. umowę agencyjną – Umowę o Współpracy (dalej: Umowa).

Zgodnie z pkt. 2.1. Umowy na zasadach w niej określonych Partner stale i odpłatnie miał pośredniczyć przy zawieraniu w imieniu i na rzecz Banku umów dotyczących sprzedaży Produktów Bankowych. Ponadto Partner miał zawierać umowy z osobami trzecimi dotyczące oferowania i sprzedaży przez Partnera Produktów Dodatkowych, a także wykonywać inne czynności wchodzące w zakres Działalności.

Umowa nie stanowiła umocowania dla Partnera do składania lub odbierania oświadczeń woli w imieniu Banku, z zastrzeżeniem wyraźnie odmiennych postanowień zawartych w Umowie (pkt 2.2.). Partner nie mógł zlecić prowadzenia Działalności osobom trzecim bez uprzedniej pisemnej zgody Banku (pkt 2.4.). Zgodnie z pkt 2.5. Partner nie mógł pobierać od Klientów opłat lub prowizji innych niż opłaty i prowizje pobierane w imieniu i na rzecz Banku. W pkt 2.6. strony postanowiły, że Partner nie mógł żądać od Banku prowizji od umów zawartych po wygaśnięciu Umowy z zastrzeżeniem bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.

W pkt 3.1. Umowy Bank zobowiązał się do zapłaty na rzecz Partnera Wynagrodzenia Prowizyjnego.

Zgodnie z pkt 4.1. Partner zobowiązał się oferować i sprzedawać osobom trzecim w imieniu i na rzecz Banku Produkty Bankowe z wykorzystaniem zasad składających się na Know-How oraz w sposób zgodny z postanowieniami Umowy i bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa.

W pkt 10.1.1. Bank zobowiązał się oddać Partnerowi do odpłatnego używania Lokal oraz Wyposażenie, a Partner zobowiązał się wziąć do używania Lokal oraz Wyposażenie na zasadach określonych w Umowie.

Umowa została zawarta na 10 lat (pkt 18.1.). Okres obowiązywania Umowy miał się przedłużać na kolejne okresy pięcioletnie, jeżeli żadna ze stron nie zawiadomi drugiej strony na piśmie o woli nieprzedłużania Umowy, nie później niż na 6 miesięcy przed datą wygaśnięcia Umowy (pkt 18.2.).

Przez Działalność strony rozumiały cały zakres czynności partnera dokonywanych w wykonaniu Umowy, związanych ze sprzedażą w imieniu i na rzecz banku Produktów Bankowych dokonywaną wg zasad Prawa Bankowego oraz w zakresie Produktów Dodatkowych (pkt 1.2.). Zgodnie z pkt 1.16 Produktami były Produkty Bankowe i Produkty Dodatkowe. Produkty Bankowe oznaczały usługi bankowe lub inne usługi finansowe, oferowane oraz świadczone przez Bank, które zostały określone w Podręcznikach Produktowych (pkt 1.17.), natomiast Produkty Dodatkowe były to towary lub usługi nie będące Produktami Bankowymi, oferowane oraz sprzedawane w Punkcie Detalicznym (prowadzony przez Partnera w Lokalu) na mocy Umowy z Upoważnionym Dostawcą (pkt 1.18.).

W pkt 1.19. strony zdefiniowały Przychody jako wszystkie przychody brutto (z wyłączeniem podatku od towarów i usług) uzyskane przez Partnera w Punkcie Detalicznym z tytułu Działalności.

Zgodnie z pkt. 1.29. Wynagrodzenie prowizyjne oznaczało wynagrodzenie prowizyjne w wysokości obliczanej wg zasad zawartych w Załączniku [3], płatne przez Bank na rzecz Partnera w zamian za wykonaną przez Partnera w imieniu i na rzecz Banku Działalność w zakresie Produktów Bankowych.

W Załączniku nr [3] do Umowy strony określiły zasady obliczania należnego Partnerowi Wynagrodzenia Prowizyjnego.

Wynagrodzenie prowizyjne za kredyty samochodowe oraz pozostałe produkty kredytowe było obliczane zgodnie z następującym wzorem:

Wynagrodzenie = Przychody x (1 – współczynnik pomniejszenia)

Przychody = a – ( b + c)

gdzie:

a = suma prowizji ponoszonych przez Klientów pozyskanych przez Placówkę, zgodnie z obowiązującą taryfą opłat i prowizji Banku,

b = suma prowizji dla pośredników z tytułu sprzedaży kredytów samochodowych / pozostałych produktów kredytowych przez Partnera, zgodnie z zawartymi w tym zakresie przez Bank umowami,

c = suma prowizji dla Banku, określona w podręczniku produktowym, przy czym dla kredytów samochodowych nie więcej niż 2,5% sumy uruchomionych kredytów samochodowych, a dla pozostałych produktach kredytowych nie więcej niż 25% sumy prowizji ponoszonych przez Klienta.

Wynagrodzenie za operacje i inne produkty bankowe było obliczane zgodnie z następującym wzorem:

Wynagrodzenie = Przychody x (1 – współczynnik pomniejszenia)

gdzie:

Przychody = suma opłat i prowizji ponoszonych przez Klienta w placówce Partnera.

Wynagrodzenie za produkty depozytowe było obliczane zgodnie z następującym wzorem:

Wynagrodzenie = suma ( d x e ) x współczynnik X p.a.

gdzie:

d = średnie miesięczne saldo produktu depozytowego złotowego w miesiącu analizowanym,

e = współczynnik produktowy przypisany do poszczególnych produktów depozytowych złotowych, określony w podręcznikach produktowych, przy czym jego wartość wynosiła nie mniej niż 1,

współczynnik X p.a. – wyznaczany był w ścisłej relacji do średniej stawki WIBOR 1M i zaokrąglany do pełnych punktów bazowych w dół, wyznaczany cztery razy do roku, obowiązywał za kwartalne okresy rozliczeniowe.

Wynagrodzenie za produkty sprzedawane w Placówce Partnera, w przypadku których nie była pobierana prowizja bezpośrednio od Klienta było równoważne z Przychodami, rozumianymi jako sumę opłat i prowizji przez Partnera, określoną w podręcznikach produktowych lub odrębnych umowach z dostawcami produktów lub z Bankiem.

Współczynnik pomniejszenia wynosił: 0% w okresie od 1 do 6 miesiąca kalendarzowego licząc od uruchomienia placówki, 10% w okresie od 7 do 12 miesiąca kalendarzowego, a w okresie od 13 miesiąca – 20%.

W tym samym dniu strony zawarły Aneks nr (...) do Umowy Współpracy, w którym ustaliły wysokość należnej opłaty za udzielenie upoważnienia do korzystania przez Partnera z Know-How, wysokość kwoty lokaty na zabezpieczenie płynności finansowej oraz warunki zapłaty ww. kwot. Terminy zapłaty zostały określone w zatwierdzonym przez Bank planie finansowym Partnera.

Zgodnie z pkt 16.6. Umowy T. K. (mąż W. K. (1)), jako osoba współpracująca z Partnerem – W. K. (1) podpisał 1 października 2004 r. zobowiązanie o zakazie konkurencji o treści tożsamej z zakazem konkurencji obowiązującym Partnera.

(Umowa z 1.10.2004 z załącznikami – k. 147-175, Aneks z 1.10.2004 z planem finansowym – k. 176-178, zobowiązanie o zakazie konkurencji – k. 179)

W dniu 10 stycznia 2005 r. W. K. (1) i (...) Bank S.A. zawarli Aneks do Umowy Współpracy nr(...).

W dniu 1 lipca 2005 r. strony zawarły Aneks nr (...) do Umowy Współpracy, którym zmieniono wysokość współczynnika pomniejszenia, o którym mowa w Załączniku nr (...) do Umowy, który od 1.10.2005 miał wynosić 20%.

Aneksem do Umowy Współpracy z 1 września 2005 r. zmieniono sposób wyliczania należnego Partnerowi wynagrodzenia. Wynagrodzenie z tytułu kredytów obliczone było jako różnica między sumą prowizji zapłaconych przez Klientów, a sumą prowizji dla pośredników i prowizją przeznaczoną dla Banku, w wysokości określonej dla każdego rodzaju kredytów w Załączniku nr (...) o nowej treści. Zasady wynagrodzenia dla pozostałych Produktów Bankowych pozostały te same.

W dniu 15 maja 2006 r. ponownie strony aneksowały Umowę Współpracy zmieniając treść Załącznika nr (...). Zgodnie z pkt 1.1. Partner miał otrzymywać wynagrodzenie od Banku z tytułu świadczenia usług pośrednictwa finansowego polegających na: sprzedaży kredytów, prowadzeniu rachunków bieżących ludności i firm, sprzedaży kart kredytowych i płatniczych, pozyskiwaniu depozytów oraz z tytułu świadczenia innych usług. Z tytułu sprzedaży produktów kredytowych Partnerowi przysługiwało wynagrodzenie zależne od wartości sprzedaży, tj. prowizji uzyskanej od Klienta lub kwoty udzielonego kredytu. W przypadku kart kredytowych i rachunków należne było określone kwotowo wynagrodzenie za pozyskanie klienta. Partnerowi przysługiwało również wynagrodzenie z tytułu operacji bankowych związanych z obsługą rachunków i obsługą kasową w wysokości zależnej od wysokości prowizji pobranej od Klienta, a także sprzedaży produktów depozytowych – w wysokości obliczanej od średniego salda depozytów.

W dniu 15 grudnia 2006 r., 15 czerwca 2007 r. i 31 grudnia 2007 r. strony zawarły kolejne Aneksy do Umowy Współpracy, którymi zmieniły wysokość współczynnika aplikacji (...), od którego zależała wysokość Wynagrodzenia Prowizyjnego Partnera za sprzedaż produktów kredytowych.

Aneksem z 26 października 2007 r. strony zmieniły wysokość opłaty za udzielenie upoważnienia do wykorzystywania Know-How przez Partnera.

W dniu 4 stycznia 2008 r. strony zmieniły sposób wyliczania wynagrodzenia prowizyjnego z tytułu udzielonych produktów kredytowych – kredytów samochodowych. Wysokość wynagrodzenia wciąż zależna była od kwoty kredytu i zapłaconych przez klienta prowizji.

Aneksem z 12 marca 2009 r. strony postanowiły, że przez Produkty Bankowe będą rozumieć usługi bankowe lub inne usługi finansowe oferowane oraz świadczone przez Bank, które zostały określone w Podręcznikach Produktowych oraz w wewnętrznych aktach normatywnych obowiązujących w Banku.

W dniu 4 maja 2009 r. zawarto Aneks do Umowy Współpracy, w którym ustalono nową treść Umowy Współpracy (Załącznik nr (...) do Aneksu). Strony ustaliły ponadto, że Umowa została zawarta na czas określony do 30 września 2014 r. oraz przyznano Partnerowi dodatkowe wynagrodzenie w wysokości 2% marży odsetkowej od kredytów samochodowych i 2% marży odsetkowej od kredytów gotówkowych – w sytuacji normalnej dla placówki (...) w J.. Zgodnie z Załącznikiem nr(...) do Umowy Współpracy w brzmieniu nadanym Aneksem z 4.05.2009 ogólne zasady wyliczania wysokości Wynagrodzenia Prowizyjnego nie uległy zmianie, wciąż zależały od wartości prowizji pozyskanej od klienta, wartości kredytu lub liczby zawartych umów rachunku. W Aneksie z 4.05.2009 zmieniono również umowę najmu Lokalu na nieodpłatną.

(Aneks z 10.01.2005 – k. 189, Aneks z 1.07.2005 – k. 190-191, Aneks z 1.09.2005 – k. 192-198, Aneks z 15.05.2006 – k. 199-202, Aneks z 15.12.2006 – k. 203-204, Aneks z 15.06.2007 – k. 205-206, Aneks z 26.10.2007 – k. 207-210, Aneks z 31.12.2007 – k. 211, Aneks z 4.01.2008 – k. 212-213, Aneks z 12.03.2009 – k. 214-215, Aneks z 4.05.2009 – k. 216-254)

W dniu 19 lutego 2010 r. W. K. (1) zawarła z Bankiem (wówczas (...) Bank (...) S.A.) Aneks do Umowy Współpracy, który wprowadził nową treść Umowy Współpracy oraz zmienił sposób wyliczania Wynagrodzenia Prowizyjnego, jednakże nie zmienił przedmiotu ani charakteru Umowy. Umowa łącząca strony pozostawała umową agencyjną, na podstawie której Partner jako agent pośredniczył przy zawieraniu umów z klientami Banku. Umowa Współpracy została zawarta na czas określony do 28 lutego 2015 r.

W pkt 1.1. zmieniono definicję pojęcia Działalności, która zgodnie z Aneksem z 19.02.2010 oznaczała cały zakres czynności Partnera dokonywanych w wykonywaniu Umowy, związanych w szczególności z Produkcją oraz utrzymaniem Portfela Produktów Bankowych, dokonywanych wg zasad prawa bankowego, a także ze sprzedażą Produktów Dodatkowych i cały zakres czynności Partnera związanych z poprawnym wykonywaniem Umowy.

Zgodnie z pkt 2.1. Partner stale i odpłatnie pośredniczył przy zawieraniu w imieniu i na rzecz Banku umów dotyczących sprzedaży Produktów Bankowych oraz Produktów Dodatkowych, a także wykonywał inne czynności wchodzące w zakres Działalności.

W punkcie 4.1. doprecyzowano w kwestii Działalności w zakresie Produktów Bankowych, że Partner zobowiązany był utrzymywać, oferować i sprzedawać klientom w imieniu i na rzecz Banku Produkty Bankowe z wykorzystaniem zasad składających się na Know-How oraz w sposób zgodny z postanowieniami Umowy, z uwzględnieniem określonych standardów proceduralnych i założeń jakościowych oraz zgodnie z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa. Dodatkowo Partner zobowiązany był do informowania o Produktach Bankowych, które ze względu na funkcjonalność prowadzonego przez Partnera Punktu Detalicznego nie były dostępne w sprzedaży w tym Punkcie Detalicznym. W takim wypadku Partner zobowiązany był dodatkowo do wskazania innego oddziału Sieci Detalicznej Banku, który taką sprzedaż prowadzi, jak również do podjęcia kontaktu z tym oddziałem w celu przekazania informacji na temat potencjalnego klienta.

Bank był wyłącznie uprawniony do podejmowania decyzji wiążących dla Partnera co do zakresu Produktów Dodatkowych i Produktów Komplementarnych oferowanych w ramach Działalności prowadzonej w Punkcie Detalicznym (pkt 5.1.).

Z tytułu wykonywanej przez Partnera w imieniu i na rzecz Banku Działalności, Bank zobowiązał się zapłacić na rzecz Partnera Wynagrodzenie naliczane za Miesiąc Rozliczeniowy zgodnie z zasadami szczegółowo opisanymi w Załączniku nr (...) do Umowy (pkt 3.1. i 3.2. Umowy). W pkt 3.3. postanowiono, że Bank jest uprawniony do zmiany zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia, przy czym Bank zobowiązany jest do doręczenia Partnerowi zmodyfikowanych zasad naliczania Wynagrodzenia najpóźniej na 14 dni kalendarzowych przed datą ich wejścia w życie w formie aktu normatywnego Banku. Zmiana zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia, każdorazowo następować będzie od kolejnego pełnego Miesiąca Rozliczeniowego następującego po miesiącu kalendarzowym ich wejścia w życie w formie aktu normatywnego Banku i jest możliwa w szczególności w przypadku wystąpienia co najmniej jednego z następujących czynników:

-: na skutek zmiany powszechnie obowiązujących przepisów prawa dotyczących działalności Banku, mających znaczący wpływ na przychody lub koszty,
-: zmiany strategii, polityki cenowej i kredytowej Banku,
-: zmiany stóp procentowych NBP,
-: zmiany warunków rynkowych,
-: na drodze indywidualnych ustaleń z Partnerami,
-: zmiany zasad rozliczania się z kosztów pomiędzy Bankiem a Partnerem

Strony ustaliły w pkt 3.4., że zmiana zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym również zmiana stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia opisane w pkt 3.3. nie wymagała dla swej skuteczności zawarcia pisemnego Aneksu. Partner uprawniony był do rozwiązania Umowy na zasadach określonych w pkt 22.2.1. Umowy w przypadku braku akceptacji zmienionych zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym zmienionych stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia. W takim wypadku Bank był zobowiązany do zapłaty w okresie wypowiedzenia Wynagrodzenia naliczonego na zasadach dotychczasowych.

W pkt 3.5. uzgodniono, że Partner nie będzie mógł żądać od Banku Wynagrodzenia od umów zawartych po wygaśnięciu Umowy, bez względu na przyczynę takiego wygaśnięcia, z zastrzeżeniem bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa.

Zgodnie z pkt 3.12. Bank mógł wprowadzić okresowo na mocy odrębnych aktów normatywnych Banku premie dla Partnera.

Zgodnie z pkt 1.2. Umowy Dochód brutto na produkcie ( DB) oznaczał wynik brutto przed uwzględnieniem rezerw oraz kosztów operacyjnych. Do Dochodu Brutto jednostki zaliczały się przychody i koszty odsetkowe pomniejszone o koszty finansowania (cena transferowa), przychody i koszty prowizyjne oraz pozostałe przychody osiągane przez taką jednostkę, naliczone za miesiąc kalendarzowy poprzedzający Miesiąc Rozliczeniowy, którego dotyczy Wynagrodzenie.

Portfel oznaczał saldo lub liczbę (w przypadku kart kredytowych i rachunków ludności i podmiotów gospodarczych) Produktów Bankowych uruchomionych w Oddziale w okresie do końca miesiąca poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy, którego dotyczy Wynagrodzenie (pkt 1.3.).

Przez Produkcję strony rozumiały saldo lub liczbę (w przypadku kart kredytowych i rachunków ludności i podmiotów gospodarczych) Produktów Bankowych uruchomionych w Oddziale w Miesiącu Rozliczeniowym, którego dotyczy Wynagrodzenie (pkt 1.4.).

Wskaźniki szkodowości portfela kredytów ( WS) był uwzględniany w naliczeniu Wynagrodzenia za Miesiąc Rozliczeniowy i miał być obliczany zgodnie z następującym wzorem (pkt 1.5.):

WS = (Z t-3 + Z t-4 + Z t-5 ) / (K t-3 + K t-4 + K t-5 )

gdzie:

Z t-3 / t-4 / t-5 oznacza saldo bieżących kredytów danego typu udzielonych przez Oddział w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy, od zakończenia którego minęły odpowiednio 3 / 4 / 5 pełnych miesięcy kalendarzowych, z zaległością w spłacie przekraczającą 30 dni, mierzone na koniec trzeciego miesiąca kalendarzowego od zakończenia miesiąca uruchomienia kredytu,

K t-3 / t-4 / t-5 oznacza sumę kwot kredytów brutto danego typu udzielonych przez Oddział w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy, od zakończenia którego minęły odpowiednio 3 / 4 / 5 pełnych miesięcy kalendarzowych.

Zgodnie z pkt 1.6. Wynik na rezerwach ( WR) oznaczał wynik z tytułu odpisów na utratę wartości kredytów nieregularnych odniesiony do rachunku wyników Banku w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy, za który naliczane jest wynagrodzenie w związku z kredytami, które znajdują się w portfelu Oddziału. Wynik na rezerwach mógł przyjmować wartości dodatnie bądź ujemne. Wartość ujemna oznaczała przewagę kosztów z tytułu utworzenia odpisów nad przychodami z tytułu ich rozwiązania. Wartość dodatnia oznaczała przewagę przychodów z tytułu rozwiązania odpisów nad kosztami ich utworzenia.

Przez Stratę do Rozliczenia ( SDR) strony rozumiały stratę do rozliczenia w Miesiącu Rozliczeniowym wyznaczaną na koniec miesiąc poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy (w okresie t), zgodnie ze wzorem z pkt 1.7.:

SDR t = min (0, SDR t-1 + DB t + WR t )

tj. mniejszą z dwóch wartości: zero albo sumę Straty do Rozliczenia z miesiąca poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy, Dochód Brutto z danego Miesiąca Rozliczeniowego i Wynik na Rezerwach z danego Miesiąca Rozliczeniowego.

Zgodnie z pkt 1.1. Załącznika nr 3 do Umowy Współpracy Partner otrzymywał wynagrodzenie od Banku z tytułu prowadzenia Działalności w imieniu i na rzecz Banku. Wynagrodzenie Partnera z tytułu prowadzenia Działalności w zakresie Produktów Bankowych składało się z trzech składników (pkt 1.5.):

1) Produkcja – wynagrodzenie za sprzedaż produktów w analizowanym Miesiącu Rozliczeniowym kalkulowane na podstawie wielkości sprzedaży zrealizowanej w miesiącu poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy, zgodnie algorytmami zawartymi w punkcie 2.

2) Portfel – wynagrodzenie z tytułu Portfela naliczane za produkty kredytowe, depozyty i operacje bankowe związane z obsługą rachunków ROR i RB oraz obsługą kasową, sprzedane do końca miesiąca kalendarzowego poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy, z uwzględnieniem parametrów wyliczonych na koniec miesiąca kalendarzowego, poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy, którego dotyczy Wynagrodzenie, zgodnie z algorytmami zawartymi w punkcie 2.

3) Premia – wynagrodzenie z tytułu Premii naliczane za realizację w Miesiącu Rozliczeniowym przez Partnera jego indywidualnych celów biznesowych ujętych w strategii Banku w formie: 1) dodatkowego wynagrodzenia naliczanego wg zasad zawartych w odrębnym akcie normatywnym Banku, 2) Dodatkowego Wsparcia uzależnionego od wieku i potencjału Punktu Detalicznego, określonego w wewnętrznym akcie normatywnym Banku.

W punkcie 2. Załącznika nr (...) do Umowy określono następujące zasady wynagradzania Partnerów.

I. Wynagrodzenie z tytułu Portfela:

1) za kredyty gotówkowe, kredyty na zakup samochodu, kredyty gospodarcze, kredyty hipoteczne, karty kredytowe aktywowane i pozyskane przez Partnera i kredyty w rachunkach tych kart, kredyty w ROR, kredyty w RB było wyliczane zgodnie z poniższym wzorem:

Wynagrodzenie = P * max ( 0 , (DB t + WR t + SDR t-1 )

gdzie:

DB t – Dochód Brutto wygenerowany w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy na Portfelu danego typu produktów kredytowych oddziału prowadzonego przez Partnera,

WR t – wynik na rezerwach wygenerowany przez Portfel danego typu produktów kredytowych oddziału prowadzonego przez Partnera w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy,

SDR t-1 – strata do rozliczenia na koniec poprzedniego miesiąca rozliczeniowego wygenerowana przez Portfel danego typu produktów kredytowych oddziału prowadzonego przez Partnera,

P – wskaźnik wynagrodzenia z tytułu Portfela danego typu produktów kredytowych.

2) za produkty depozytowe i a’vista (w złotych oraz walutach obcych) / operacje bankowe związane z obsługą rachunków ROR i RB wyliczane było zgodnie z poniższym wzorem:

Wynagrodzenie = P * DB

gdzie:

DB – dochód brutto wygenerowany w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym Miesiąc Rozliczeniowy na produktach depozytowych / na operacjach bankowych zw. z obsługą rachunków ROR i RB oraz obsługą kasową w tym z tytułu opłaty za prowadzenie rachunków – dla oddziału prowadzonego przez Partnera,

P – wskaźnik wynagrodzenia z tytułu Portfela dla produktów depozytowych / dla operacji bankowych zw. z obsługą rachunków ROR i RB.

II. Wynagrodzenie z tytułu Produkcji

1) Wynagrodzenie z tytułu Produkcji za kredyty gotówkowe, kredyty gotówkowe restrukturyzacyjne i kredyty na zakup samochodu, było wyliczane zgodnie z poniższym wzorem:

Wynagrodzenie = S * a * WK

gdzie:

S – wskaźnik wynagrodzenia z tytułu Produkcji dla kredytów gotówkowych / gotówkowych restrukturyzacyjnych / na zakup samochodu,

a – kwota brutto kredytu,

WK – wskaźnik korekty wynagrodzenia, którego wartość jest ustalana w zależności od Wskaźnika Szkodowości portfela kredytów gotówkowych / na zakup samochodu udzielonych przez oddział prowadzony przez Partnera wyznaczony wg stanu na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego Miesiąc Rozliczeniowy.

2) za kredyty gospodarcze, pożyczki hipoteczne dla mikroprzedsiębiorstw, kredytów w ROR i kredytów w RB było wyliczane zgodnie z poniższym wzorem:

Wynagrodzenie = S * a

gdzie:

S – wskaźnik wynagrodzenia z tytułu Produkcji dla kredytów gospodarczych / pożyczek hipotecznych dla mikroprzedsiębiorstw / kredytów w ROR / kredytów w RB,

a – kwota brutto kredytu (dla kredytów w ROR i RB – uruchomionego w Miesiącu Rozliczeniowym.

3) za kredyty i pożyczki hipoteczne – kredyty hipoteczne na cele mieszkaniowe i pożyczki na dowolny cel zabezpieczone hipoteką, było wyliczane zgodnie z poniższym wzorem:

Wynagrodzenie = a * WKH

gdzie:

a – kwota wynagrodzenia naliczona wg stawek zdefiniowanych w Zarządzeniu Banku,

WKH – wskaźnik korekty wynagrodzenia, którego wartość jest ustalana w zależności od wysokości LTV danego kredytu (por. pkt 1.8. Umowy Współpracy – współczynnik wartości kwoty kredytu hipotecznego do wycenionej wartości nieruchomości).

Wartości wskaźników przedstawione były w tabelach zawartych w Zarządzeniu Banku (pkt 2.2.). Zgodnie z pkt 2.3. Bank był uprawniony do zmiany wysokości wskaźników zawartych w Zarządzeniu, przy czym Bank zobowiązany był do doręczenia Partnerowi zmodyfikowanych wskaźników Wynagrodzenia najpóźniej na 14 dni kalendarzowych przed datą ich wejścia w życie w formie Zarządzenia. Zmiana wskaźników Wynagrodzenia każdorazowo następować miała od kolejnego pełnego Miesiąca Rozliczeniowego.

Zgodnie z pkt 11.1. Umowy Bank był najemcą Lokalu, w którym prowadzony był Punkt Detaliczny oraz Działalność w ramach Umowy. Bank oddał Partnerowi do używania Lokal wraz z Wyposażeniem umożliwiającym prowadzenie Działalności na zasadach określonych w Załączniku nr (...) do Umowy. Koszt czynszu najmu ponosił Bank. W Załączniku nr (...) do Umowy strony postanowiły, że Bank będzie ponosić koszty związane z: ochroną oraz monitoringiem Lokalu (art. 10 ust. 5), korzystaniem z usług telekomunikacyjnych związanych z systemami bezpieczeństwa Lokalu wykorzystywanych przez Partnera oraz Personel w ramach Działalności (art. 11 ust. 2), realizacją umów dotyczących świadczenia usług w zakresie zasileń i odprowadzeń wartości pieniężnych w Punkcie Detalicznym (art. 12 ust. 2.).

Na mocy pkt 20.1. Umowy w okresie obowiązywania Umowy oraz w okresie od 6 miesięcy po jej wygaśnięciu, bez względu na przyczynę takiego wygaśnięcia, Partner zobowiązał się nie prowadzić ani nie uczestniczyć w inny sposób (bezpośrednio lub pośrednio) w Działalności Konkurencyjnej, w tym w szczególności jako kontrahent, wspólnik, akcjonariusz, członek zarządu, członek rady nadzorczej, członek komisji rewizyjnej, pracownik, agent, zleceniobiorca, kredytodawca itp. Partner miał zapewnić przestrzeganie zakazu konkurencji również przez jego małżonka oraz osoby współpracujące (pkt 20.2.). Partner nie był uprawniony do dodatkowego wynagrodzenia w związku z zakazem prowadzenia Działalności Konkurencyjnej (pkt 20.7.). Przez Działalność Konkurencyjną strony rozumiały działalność polegającą na dokonywaniu czynności określonych w art. 5 ust. 1 i 2 prawa bankowego, a także inną działalność tożsamą lub podobną do Działalności prowadzonej przez Partnera na podstawie lub związku z Umową (pkt 1.9. Umowy).

Każda ze stron była uprawniona do rozwiązania Umowy za wypowiedzeniem z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego (pkt 22.2.1. Umowy).

Zgodnie z pkt 22.5.3. Umowy niezwłocznie po wygaśnięciu Umowy Partner zobowiązany był m.in. do opuszczenia i przekazania przedstawicielom Banku Lokalu oraz Wyposażenia, do zwrócenia Bankowi wszelkich dokumentów lub innych materiałów (nośników) zawierających jakiekolwiek elementy Know-How lub jakiekolwiek Informacje Poufne, a także do zniszczenia wszelkich sporządzonych przez siebie kopii dokumentów lub innych materiałów zawierające jakiekolwiek Informacje Poufne, w tym Know-How, a w przypadku elektronicznych nośników informacji – trwałego usunięcia wszelkich Informacji Poufnych, na których zostały utrwalone.

W dniu 16 grudnia 2011 r. W. K. (1) i Bank (wówczas (...) Bank (...) S.A.) zawarli kolejny Aneks do Umowy Współpracy.

(Aneks z 19.02.2010 z załącznikami – k. 255-289, Aneks z 16.12.2011 – k. 290-291)

III. PRZEBIEG WSPÓŁPRACY

Przed zawarciem Aneksu z 19.02.2010 Bank przeprowadził szeroką kampanię informującą jego Partnerów, w tym W. K. (1), o planowanej koncepcji na nowy model wynagradzania partnerów. Nowy model wynagrodzenia był przedstawiany Partnerom jako wysoce dla nich korzystny, ponieważ miał ich uchronić przed wahaniami wynagrodzenia w związku z niższą sprzedażą w danym miesiącu, dzięki rozbiciu wynagrodzenia na „Produkcję” (sprzedaż w danym miesiącu rozliczeniowym) i „Portfel” (produkty sprzedane w poprzednich okresach). Początkowo W. K. (1) była zadowolona z nowego modelu wynagradzania.

(prezentacja i informacje dodatkowe (...) – k. 484-499, prezentacja (...) Bank – k. 500-513, prezentacja (...) k. 515-523, k. 534-542, maile – k. 514, k. 524, wyjaśnienia pojęć w mailu – k. 665-666, zeznania świadka I. W. (1) – protokół k. 1350-1352, transkrypcja k. 1364-1376, przesłuchanie W. K. (1) – protokół k. 2532-2536)

Jedną z istotnych zmian wprowadzonych w nowym modelu wynagradzania partnerów obowiązującym od lutego 2010 r. było wprowadzenie tzw. „rezerw dla kredytów nieregularnych”, co stanowiło obciążenie partnera odpowiedzialnością za spełnienie świadczenia przez klientów Banku. Wynagrodzenie należne partnerom, w tym W. K. (1) było pomniejszane o Wynik na Rezerwach (WR). Jeśli WR był większy niż Dochód Brutto w danym miesiącu, powstawała Strata do Rozliczenia (SDR), która pomniejszała należne Partnerowi wynagrodzenie. Partnerzy, w tym W. K. (1), nie otrzymywali dodatkowego wynagrodzenia (prowizji del credere) za to, że odpowiadali za wykonanie zobowiązania przez klienta.

Proces tworzenia rezerw dla kredytów nieregularnych składał się z następujących etapów:

1) Identyfikacja klientów zagrożonych utratą wartości;

2) Określenie podstawy naliczenia rezerwy;

3) Przypisanie wskaźnika określającego wysokość rezerwy dla poszczególnych ekspozycji;

4) Naliczenie rezerwy wg formuły:

„Rezerwa = podstawa naliczenia rezerwy x wskaźnik”.

Identyfikacja klientów zagrożonych utratą wartości obejmowała sprawdzenie, czy przynajmniej na jednym rachunku kredytowym klient spełnia przynajmniej jedną z przesłanek (m.in. przekroczenie 90-dniowego opóźnienia w spłacie należności, upadłość, wyłudzenie, restrukturyzacja, wypowiedzenie umowy, śmierć kredytobiorcy). Na podstawę naliczenia rezerwy składała się suma następujących składników: kapitał wymagalny, kapitał niewymagalny, naliczone odsetki umowne, naliczone odsetki karne, niewykorzystany bezwarunkowy limit kredytowy. Przypisanie wskaźnika określającego wysokość rezerwy odbywało się na podstawie rodzaju produktu kredytowego i maksymalnej liczby zaległości dla wszystkich ekspozycji klienta.

Zasady tworzenia rezerw dla kredytów nieregulowanych określało Zarządzenie prezesa Banku nr (...) w sprawie wprowadzenia zmian do „Zasad (...) Banku (...) S.A. w zakresie identyfikacji eskpozycji kredytowych zagrożonych utratą wartości, ustalania odpisów aktualizujących bilansowe ekspozycje kredytowe oraz rezerw na pozabilansowe ekspozycje kredytowe zgodnie ze standardami MSSF”. Rezerwy tworzone były w wysokości ustalonej zgodnie z wytycznymi Międzynarodowych Standardów Rachunkowości, na które Bank nie miał wpływu. Ponadto Bank powinien działać zgodnie z rekomendacjami wydawanymi przez Komisję Nadzoru Finansowego, m.in. Rekomendacją R stanowiącą załącznik do uchwały nr 151/2011 KNF z 5.06.2011 dotyczącą zasad identyfikacji bilansowych ekspozycji kredytowych, które utraciły wartość, wyznaczania odpisów aktualizujących z tytułu utraty wartości bilansowych ekspozycji kredytowych oraz rezerw na pozabilansowe ekspozycje kredytowe. Wysokość rezerw wynikała z szacunków i analiz przygotowanych przez Bank, nie konsultowano jej wysokości z partnerami, w tym W. K. (1).

Wysokość zatrzymanej przez Bank prowizji należnej W. K. (1) z tytułu rezerw dla kredytów nieregularnych wynosiła 70 875,00 zł.

(maile – k. 543, k. 548, dokument „(...)” – k. 544-546, prezentacja – k. 549-553, Zarządzenie prezesa Banku nr (...) – k. 554-581, Rekomendacja KNF – k. 1129-1141, zeznania świadków: S. O. – protokół k. 1431-1431v, transkrypcja k. 1563v-1566, R. O. – protokół k. 1429v-1430, transkrypcja k. 1552-1558, opinia biegłego P. K. – k. 1669-1680)

W dniu 23 czerwca 2014 r. W. K. (1) złożyła Bankowi oświadczenie woli przedłużenia Umowy Współpracy.

W odpowiedzi na powyższe pismo Bank również wyraził wolę przedłużenia Umowy na okres nie krótszy niż 12 miesięcy, począwszy od 1.03.2015 r.

Aneksem z 19 grudnia 2014 r. strony przedłużyły Umowę Współpracy do 29 lutego 2016 r.

(pismo z 23.06.2014 – k. 746, pismo z 1.07.2015 – k. 745, Aneks z 19.12.2014 – k. 292-293)

W dniu 13 stycznia 2010 r. Zarząd Banku podjął Uchwałę nr (...) w sprawie zatwierdzenia do wprowadzenia Wskaźników dotyczących zasad naliczania wynagrodzenia Partnerów obowiązujących od 1.02.2010 do 30.04.2010, zgodnie z modelem partnerskim obowiązującym od 1.02.2010.

Następnie Bank podejmował kolejne akty normatywne (uchwały zarządu i zarządzenia wiceprezesa) dotyczące zmian wskaźników prowizyjnych. W. K. (1) zapoznała się ze wprowadzanymi zmianami, na potwierdzenie czego złożyła odpowiednie oświadczenia.

Zmiana wskaźników prowizyjnych była dokonywana zgodnie z Umową Agencyjną jednostronnie przez Bank, jednakże zmiany były zapowiadane Partnerom, w tym W. K. (1), z odpowiednim wyprzedzeniem. Partnerzy nie mieli realnego wpływu na wysokość wskaźników prowizyjnych ustalanych przez Bank. Zmiany wskaźników prowizyjnych nie podlegały negocjacjom między Bankiem i Partnerem. W przypadku znaczących zmian partnerzy zwracali się do Banku z prośbą o przywrócenie dotychczasowej wysokości wskaźników lub zweryfikowanie decyzji Banku dotyczących zmiany wskaźników prowizyjnych. Jednakże Bank co do zasady nie uwzględniał próśb partnerów w tej kwestii.

Bank dokonywał zmian wskaźników prowizyjnych zgodnie z polityką Banku oraz strategicznymi planami. Przykładowo Bank mógł obniżyć dany wskaźnik prowizyjny, przez co dany produkt stawał się tańszy (bardziej korzystny) dla klientów Banku. Obniżenie wskaźników było podejmowane w celu zwiększenia sprzedaży danego produktu, co wiązało się z wyznaczoną przez Bank strategią i realizacją ustalonego planu biznesowego. Wzrost sprzedaży danego produktu mógł rekompensować partnerowi obniżenie wskaźnika prowizyjnego. W nowym, obowiązującym od 2010 r. modelu wynagrodzenia partnerów, Bank mógł sprawniej i bardziej elastycznie reagować na zmiany na rynku bankowym, w tym wahania popytu na konkretne produkty bankowe.

Postanowienia Umowy Agencyjnej dotyczące jednostronnej zmiany przez Bank wskaźników prowizyjnych nie były nieważne.

Podjęte przez Bank akty normatywne dotyczące zmiany wskaźników prowizyjnych wynagrodzenia Partnera przedstawiają poniższe tabele.

W zakresie wynagrodzenia z tytułu Portfela Bank dokonał od sierpnia 2010 r. obniżenia o 5 p.p. wskaźników prowizyjnych za kredyty gotówkowe, gospodarcze, hipoteczne, karty kredytowe aktywowane oraz kredyty w ROR i w RB. Od listopada i grudnia 2013 r. Bank dokonał obniżenia o 50% wskaźnika prowizyjnego za kredyty gospodarcze, kredyty w RB i produkty depozytowe, jednocześnie zwiększając o 50% wskaźniki prowizyjne za sprzedaż kart kredytowych aktywowanych i kredytów w ROR.

W zakresie wynagrodzenia z tytułu Produkcji Bank wprowadził wyższe wskaźniki prowizyjne w przypadku sprzedaży kredytów gospodarczych wraz z ubezpieczeniem odpowiedniego typu. Niższe wskaźniki prowizyjne wynikały z przeprowadzanych akcji promocyjnych, ofert specjalnych, czy też sprzedaży dokonanej częściowo przez infolinię lub aplikację Banku.

Wynagrodzenie z tyt. Portfela				Wskaźnik
Akt normatywny Banku		Obowiązywał od		P1	P2		P3		P4		P5	P6		P7		P8		P9
Uchwała nr (...)		1.02.2010		25%	5%		25%		15%		25%	25%		25%		50%		50%
Uchwała z 19.04.2010		1.05.2010		25%	5%		25%		15%		25%	25%		25%		50%		50%
Uchwała nr (...)		1.08.2010		20%	5%		20%		10%		20%	20%		20%		50%		50%
Uchwała nr (...)		1.11.2010		20%	5%		20%		10%		20%	20%		20%		50%		50%
Uchwała nr (...)		1.02.2011		20%	5%		20%		10%		20%	20%		20%		50%		50%
Uchwała nr (...)		1.10.2011		20%	5%		20%		10%		20%	20%		20%		50%		50%
Uchwała nr (...)		26.10.2011		20%	5%		20%		10%		20%	20%		20%		50%		50%
Uchwała nr (...)		28.11.2011		20%	5%		20%		10%		20%	20%		20%		50%		50%
Uchwała nr (...)		1.07.2012		20%	5%		20%		10%		20%	20%		20%		50%		50%
Uchwała (...)		1.10.2012		20%	5%		20%		10%		20%	20%		20%		50%		50%
Uchwała nr (...)		1.11.2012		20%	5%		20%		10%		20%	20%		20%		50%		50%
Uchwała nr (...)		2.05.2013		20%	5%		20%		10%		20%	20%		20%		50%		50%
Uchwała nr (...)		1.11.2013		20%	5%		10%		10%		20%	20%		10%		50%		50%
Uchwała nr (...)		1.12.2013		10%	5%		10%		10%		30%	30%		10%		25%		50%
Zarządzenie nr (...)		1.03.2014		10%	5%		10%		10%		30%	30%		10%		25%		50%
Zarządzenie nr (...)		1.04.2014		10%	5%		10%		10%		30%	30%		10%		25%		50%

Wynagrodzenie z tyt. Produkcji			Wskaźnik
Akt normatywny Banku	Obowiązywał od		S1			S2		S3		S4			S5		S6		S7
Uchwała nr (...)	1.02.2010		4%			4%		100%		1%			32%		1%		1%
Uchwała z 19.04.2010	1.05.2010		3%			4%		80%		1%			32%		1%		1%
Uchwała nr (...)	1.08.2010		3%			4%		80%		1%			32%		1%		1%
Uchwała nr(...)	1.11.2010		3%			4%		80%		1%			32%		1%, max. 50% prowizji pobranej od klienta		1%, max. 50% prowizji pobranej od klienta
Uchwała nr (...)	1.02.2011		3%			0,6% min. 100zł		80%		1%			32%		1%, max. jw.		1%, max. jw.
Uchwała nr (...)	1.10.2011		2,25% na warunkach promocyjnych 3,75% na warunkach standardowych			0,6% min. 100zł		80%		1%			32%		1%, max. jw.		1%, max. jw.
Uchwała nr (...)	26.10.2011		2,25% / 3,75% jw.			0,6% min. 100zł		80%		1%			32%		1%, max. jw.		1%, max. jw.
Uchwała nr (...)	28.11.2011		2,25% / 3,75% jw. / 1% wniosek składany telefonicznie			0,6% min. 100zł		80%		1%			32%		1%, max. jw.		1%, max. jw.
Uchwała nr (...)	1.07.2012		2,25% / 3,75% / 1% jw.			0,6% min. 100zł		80%		1%			32%		1%, max. jw.		1%, max. jw.
Uchwała (...)	1.10.2012		2,25% / 3,75% / 1% jw. / 1% oferta (...)			0,6% min. 100zł		80%		1%			32%		1%, max. jw.		1%, max. jw.
Uchwała nr (...)	1.11.2012		2,25% / 3,75% / 1% jw.			0,6% min. 100zł		80%/50% oferta (...)		1%			32%		1%, max. jw.		1%, max. jw.
Uchwała nr (...)	2.05.2013		2,25% / 3,75% / 1% jw. / 1,7% oferta specjalna			0,6% min. 100zł		80% / 50% jw.		1%			32%		1%, max. jw.		1%, max. jw.
Uchwała nr (...)	1.11.2013		2,25% / 3,75% / 1% / 1,7% jw.			0,6% min. 100zł		80% / 50% jw.		3,75% ubezp. typ B / 2,25% ubezp.typ A / 1,75% bez ubezp.			32%		1%, max. jw.		4% ubezp. typ C / 3,75% ubezp.typ B / 2,25% ubezp.typ A / 1,75% bez ubezp. / 1 % max. jw.
Uchwała nr (...)	1.12.2013		2,25% / 3,75% / 1% / 1,7% jw. / 1% wniosek składany przez aplikację			0,6% min. 100zł		80% / 50% jw.		3,75% / 2,25% / 1,75% jw.			32%		1%, max. jw.		4% /, 3,75% / 2,25% / 1,75% / 1 % max. jw.
Zarządzenie nr (...)	1.03.2014		2,25% / 3,75% / 1% / 1,7% jw. / 2,05% oferta elastyczna / 0,5% oferta (...)			0,6% min. 100zł		80% / 50% jw.		3,75% / 2,25% / 1,75% jw.			32%		1%, max. jw.		4% /, 3,75% / 2,25% / 1,75% / 1 % max. jw.
Zarządzenie nr (...)	1.04.2014		2,25% / 3,75% / 1% / 1,7% / 2,05% / 0,5% jw.			0,6% min. 100zł		80% / 50% jw. / 30% oferta (...)		3,75% / 2,25% / 1,75% jw.			32%		1%, max. jw.		4% /, 3,75% / 2,25% / 1,75% / 1 % max. jw.

Oznaczenia wskaźników:
Z tytułu Portfela		Z tytułu Produkcji
P1	Kredyt gotówkowy	S1	Kredyt gotówkowy
P2	Kredyt na zakup samochodu	S2	Kredyt gotówkowy restrukturyzacyjny
P3	Kredyt gospodarczy	S3	Kredyt na zakup samochodu
P4	Kredyt hipoteczny	S4	Kredyt gospodarczy
P5	Karty kredytowe aktywowane	S5	Pożyczki hipoteczne dla przedsiębiorców
P6	Kredyty w ROR	S6	Kredyty w ROR
P7	Kredyty w RB	S7	Kredyty w RB
P8	Produkty depozytowe
P9	Operacje bankowe zw. z obsługą rachunków ROR i obsługą kasową

(Uchwała nr (...) – k. 582-585, Mail z 16.04.2010, k. 586, Uchwała nr (...) – k. 587-591, Uchwała nr (...),– k. 592-595, Uchwała nr (...) – k. 596-600, Uchwała nr (...) – k. 601-605, Uchwała nr (...) – k. 606-610, Uchwała nr (...) – k. 611-615, Uchwała nr (...) – k. 616-620, Uchwała nr (...) – k. 621-624, Uchwała nr (...) – k. 625-628, Uchwała nr (...) – k. 629-633, Uchwała nr (...) – k. 634-639, Uchwała nr (...) – k. 646-651, Zarządzenie nr (...) – k. 652-657, Zarządzenie nr (...) – k. 658-662, Oświadczenia – k. 1114-1127, zeznania świadków: I. W. (1) – protokół k. 1350-1352, transkrypcja k. 1364-1376, K. S. (1) – protokół k. 1428v-1429, transkrypcja k. 1545-1552, R. O. – protokół k. 1429v-1430, transkrypcja k. 1552-1558)

W toku współpracy z W. K. (1) Bank wprowadzał również zasady naliczania wynagrodzenia partnerom z tytułu sprzedaży produktów, dla których zasady wynagrodzenia nie zostały określone Umową o współpracy. Takimi wewnętrznymi aktami normatywnymi Banku było:

⚫: Zarządzenie nr (...) obowiązujące od 3.06.2013, którym dodano „Zasady naliczania wynagrodzenia Partnerom z tyt. sprzedaży ubezpieczenia Przedłużona Gwarancja”,
⚫: Zarządzenie nr (...) obowiązujące od 2.09.2013, którym dodano „Zasady naliczania wynagrodzenia Partnerom z tyt. sprzedaży ubezpieczenia (...)”,
⚫: Pismo okólne nr (...) z 4.10.2013, którym dodano „Zasady dodatkowego wynagradzania Partnerów w celu aktywizacji działań sprzedażowych w zakresie sprzedaży produktów dla Klientów Mikro”.

(Zarządzenie nr (...), od 3.06.2013 – k. 1007-1021, Zarządzenie nr (...), od 2.09.2013 – k. 1030-1046, Pismo okólne nr (...) z 4.10.2013 – k. 1022-1029)

W ramach wewnętrznej organizacji Banku funkcjonowała Rada Partnerów, której zadaniem było reprezentowanie interesów agentów – partnerów, których z Bankiem łączyły umowy o współpracę. Bank odbywał spotkania z przedstawicielami Rady Partnerów, na których omawiał bieżące sprawy dotyczące sieci partnerskiej, jak również plany na przyszłość wobec partnerów współpracujących z Bankiem.

Po spotkaniu z przedstawicielami Rady Partnerów w grudniu 2012 r. Bank zapowiedział kontynuację współpracy z siecią partnerską, która nie miała być ani dalej rozwijana, ani wygaszana.

We wrześniu 2013 r. na kolejnym spotkaniu z Radą Partnerów Bank potwierdził, że sieć partnerska pozostaje ważnym elementem struktury sprzedażowej Banku. Bank jednocześnie uzasadnił wprowadzanie zmiany we wskaźnikach prowizyjnych, m.in. obniżenie o połowę wskaźników wynagrodzenia z portfela kredytów gotówkowych i depozytów.

W reakcji na planowane od XI 2013 zmiany partnerzy z Regionu (...) skierowali pismo z 25.10.2013 do A. P. pełniącego wówczas funkcję Dyrektora Obszaru Obsługi Małych Przedsiębiorstw i Klientów Indywidualnych z prośbą o przedstawienie powodów znaczącej zmiany wskaźników skutkujących drastycznym zmniejszenie dochodów portfelowych w szczególności w zakresie depozytów. W odpowiedzi z 20.12.2013 Bank wskazał, że zmiana stawek wynika z ewolucji dochodowości poszczególnych produktów dla Banku. Wyraźny spadek dochodowości depozytów wywołany spadkiem stóp procentowych posiadał silny wpływ na wyniki dochodowości Banku.

W. K. (1) otrzymała informację o planowanych zmianach wskaźników prowizyjnych pismem z 8 października 2013 r. Jednocześnie Bank wskazał na zmianę wskaźników oraz wprowadzenie nowych produktów w celu aktywizacji sprzedaży produktów dla segmentu (...).

W czerwcu 2014 r. odbyło się kolejne spotkanie Banku z Radą Partnerów, na którym przedstawiono planowane zmiany wskaźników prowizyjnych, jak również omówiono dalsze losy sieci partnerskiej. Większość umów o współpracy miało charakter terminowy i zostały zawarte na czas określony – w zależności od partnera do 31 stycznia lub 28 lutego 2015 r. Bank zapowiedział przedłużenie większości umów agencyjnych z partnerami.

(mail – k. 668, prezentacja – k. 669-673, mail – k. 640-641, prezentacja k. 642-645, pismo z 25.10.2013 – k. 663, pismo z 20.12.2013 – k. 664, pismo z 8.10.2013 – k. 727-728, mail – k. 711, prezentacja – k. 712-725)

W. K. (1) wystawiała Bankowi faktury tytułem wynagrodzenia za pośrednictwo finansowe zgodnie z kalkulacją wynagrodzenia przygotowaną przez Bank.

Współpraca między stronami przebiegała poprawnie. W. K. (1) pozyskała dla Banku około 1400 nowych klientów. Korzyści uzyskiwane przez Bank z umów z klientami pozyskanymi przez W. K. (1) był znaczne. Jednym z istotnych klientów Banku obsługiwanych w Oddziale w J. były powiat (...). W. K. (1) otrzymała podziękowania od powiatu (...) za zakończenie obsługi budżetu powiatu przez Bank. W. K. (1) otrzymała również podziękowanie od samego Banku za sukcesy odnoszone w ramach prowadzonego oddziału

(faktury – k. 295-360, kalkulacje wynagrodzenia – k. 361-424, podziękowania – k. 760-761, zeznania świadków: K. S. (1) – protokół k. 1428v-1429, transkrypcja k. 1545-1552, I. W. (1) – protokół k. 1350-1352, transkrypcja k. 1364-1376)

W 2010 r. Bank zwrócił się do partnerów z informacją dotyczącą kredytów samochodowych, które były wówczas jednym z produktów o znaczeniu strategicznym. Bank w celu zwiększenia sprzedaży kredytów samochodowych wprowadził nowe akcje promocyjne oraz bardziej elastyczną ofertę. Zgodnie z zapowiedziami zawartymi w piśmie do partnerów, Zarządzeniem nr (...) z 15 października 2010 r. Bank zmienił zasady wynagradzania Partnerów Banku z tytułu sprzedaży produktów, dla których zasady wynagradzania nie zostały określone Umową o współpracy oraz dodatkowego wynagrodzenia za uproduktowienie Klienta.

W. K. (1) otrzymała treść Zarządzenia nr (...).

(pismo – k. 989-991, zarządzenie z 15.10.2010 z oświadczeniem – k. 992-1006)

W marcu 2013 r. Bank zwrócił się do W. K. (1) z informacją, że w lutym 2013 r. prowadzony przez nią oddział wykazał niską realizację sprzedaży kredytu gotówkowego w stosunku do wyznaczonego w tym zakresie planu sprzedażowego.

Pismem z 8 maja 2013 r. Bank poinformował W. K. (1), że w okresie 2.04.-2.05.2013 w jej oddziale nie odnotowano wystarczającej aktywności związanej ze sprzedażą produktu strukturyzowanego w formie Ubezpieczenia (...) na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (...) oraz (...). Realizacja plany w tym zakresie wyniosła (...).

W czerwcu 2013 r. Bank zwrócił się do W. K. (1) z informacją, że prowadzony przez nią oddział wykazuje się niską realizacją sprzedaży kredytu gotówkowego w stosunku do wyznaczonego w tym zakresie planu sprzedażowego.

Bank ponownie zwrócił się do W. K. (1) w sprawie braku realizacji planu sprzedaży kredytów gotówkowych w sierpniu 2013 r.

W dniu 12 marca 2014 r. Bank ponownie wezwał W. K. (1) do zintensyfikowania działań mających na celu poprawę wyników sprzedaży w sektorze (...).

Niska sprzedaż produktów kredytowych w Oddziale prowadzonym przez W. K. (1) wynikała z charakterystyki lokalnego rynku. Region, w którym znajdował się Oddział w J. był bowiem specyficzny pod względem znacznie większego udziału depozytów niż kredytów. Potencjalni klienci Oddziału w J. posiadali więcej niż przeciętnie oszczędności, dlatego nie byli zainteresowani produktami w postaci kredytów gotówkowych, czy samochodowych. Natomiast z uwagi na posiadane oszczędności, znaczna część wynagrodzenia W. K. (1) wynikała z prowadzonych przez Oddział w J. depozytów. Pisma kierowane do W. K. (1) dotyczące niskiej sprzedaży kredytów miały charakter rutynowy, nie wynikały natomiast z nieprawidłowej realizacji Umowy Współpracy przez W. K. (1).

(pismo z 5.03.2013 – k. 1051, pismo z 8.05.2013 – k. 1052, pismo z 18.06.2013 – k. 1053, pismo z 8.08.2013 – k. 1054, pismo z 12.03.2014 – k. 1055, zeznania świadków: I. W. (1) – protokół k. 1350-1352, transkrypcja k. 1364-1376, S. J. (1) – protokół k. 1427-1428, transkrypcja k. 1538-1545, przesłuchanie W. K. (1) – protokół k. 2532-2536)

Bank pokrywał koszty najmu Lokalu, w którym prowadzona była Działalność Partnera oraz część kosztów eksploatacji Lokalu. W okresie od 1 stycznia 2011 do 1 czerwca 2016 r. Bank poniósł łączne koszty lokalu, w którym prowadzony był Oddział w J. w wysokości 118 935 zł.

(tabela – k. 966, CD – k. 982)

Bank umożliwiał również W. K. (1) oraz jej pracownikom udział w szkoleniach, a także udostępniał Podręczniki Operacyjne dla Partnera.

(wydruk z systemu – k. 968-980, oświadczenia – k. 1059-1061, zeznania świadków: K. S. (1) – protokół k. 1428v-1429, transkrypcja k. 1545-1552)

Bank czynił także nakłady na reklamę, jednakże dotyczyły one praktycznie wyłącznie ogólnopolskich kampanii marketingowych, a nie promocji pojedynczych oddziałów, w tym oddziału w J. prowadzonego przez W. K. (1).

(budżet reklamowy – k. 984-987, zeznania świadków: I. W. (1) – protokół k. 1350-1352, transkrypcja k. 1364-1376, S. J. (1) – protokół k. 1427-1428, transkrypcja k. 1538-1545, E. S. – protokół k. 1431v, transkrypcja k. 1566v-1568v)

IV. ZAKOŃCZENIE WSPÓŁPRACY

Pismem z 8 lipca 2015 r. W. K. (1) złożyła Bankowi oświadczenie woli przedłużenia Umowy Współpracy.

Bank w odpowiedzi z 17 sierpnia 2015 r. poinformował W. K. (1), że nie wyraża woli przedłużenia Umowy.

W dniu 28 września 2015 r. Rada Partnerów Banku zwróciła się do Zarządu Banku z propozycją ugodową dotyczącą należnego agentom wynagrodzenia. Roszczenia agentów obejmowały m.in. prowizje, które nie zostały wypłacone z uwagi na jednostronne obniżenie wskaźników prowizyjnych, wynagrodzenia z tytułu portfela po zakończeniu umów oraz świadczenia wyrównawczego.

Odpowiadając na pismo Rady Partnerów Bank wskazał, że jedyną możliwą formą prowadzenia dalszych rozmów będą spotkania indywidualne z każdym z partnerów.

W dniu 24 listopada 2015 r. odbyło się spotkanie między przedstawicielami Banku i W. K. (1), na którym omówiono możliwości pracy Partnera w ramach dostępnej formy w Banku, tj. na zasadach pośrednictwa finansowego.

W. K. (1) zwróciła się 15 grudnia 2015 r. mailowo do Banku odmawiając przyjęcia propozycji Banku, jednakże przedstawiając swoją kontrofertę, zakładającą pozostawienie otwartego oddziału w J. do końca 2016 r. przy zatrudnieniu Partnera na stanowisku Dyrektora Oddziału, a także wypłatę świadczenia wyrównawczego w maksymalnej wysokości oraz wynagrodzenia prowizyjnego, które nie zostało wypłacone z uwagi na jednostronne obniżenie wskaźników prowizyjnych.

W odpowiedzi Bank zaproponował współpracę w ramach umowy pośrednictwa oraz zapłatę kwoty 47 684 zł.

Mimo rozmów W. K. (1) i Bank nie doszli do porozumienia.

(pismo z 8.07.2015 – k. 744, pismo z 17.08.2015 – k. 743, pismo z 28.09.2015 – k. 741-742, pismo z 2.12.2015 – k. 740, notatka z 24.11.2015 – k. 739, korespondencja mailowa – k. 731, k. 733-738, pismo z 14.01.2016 – k. 732)

Nieprzedłużenie Umowy o Współpracy na dalszy okres wynikał z faktu zmiany polityki Banku wobec sieci partnerskiej. Dla Banku posiadanie sieci partnerskiej przestało być ekonomicznie uzasadnione wobec wysokich kosztów ponoszonych tytułem wynagrodzenia dla partnerów. Decyzja o rozwiązaniu sieci partnerskiej miała charakter globalny i dotyczyła znacznej większości partnerów, nie tylko W. K. (1).

(zeznania świadka S. J. (1) – protokół k. 1427-1428, transkrypcja k. 1538-1545)

Wobec upływu okresu na jaki została zawarta Umowa Współpracy, W. K. (1) i Bank podpisali 29 lutego 2016 r. protokół zbiorczy przekazania Oddziału w J., wraz z dokumentami, środkami trwałymi i wyposażeniem.

Po wygaśnięciu Umowy Współpracy, W. K. (1) w piśmie z 8 marca 2016 r. potwierdziła wykonanie obowiązków wskazanych w pkt 22.5.3.1-5 Umowy Współpracy.

(protokół z 29.02.2016 – k. 729-730, pismo z 8.03.2016 – k. 963)

W. K. (1) wezwała Bank pismem z 30 kwietnia 2016 r. do przedstawienia w terminie do 14 maja 2016 r. informacji i dokumentów źródłowych niezbędnych do weryfikacji prawidłowości kalkulacji wypłaconego Partnerowi wynagrodzenia prowizyjnego, w tym: wyciągu z ksiąg rachunkowych Banku i wyciągu z systemów obejmującego zanonimizowane dane dotyczące klientów, algorytmu wyliczenia należnego wynagrodzenia w poszczególnych miesiącach trwania Umowy wraz ze źródłową dokumentacją księgową. Pismo doręczono 4 maja 2016 r.

Bank odmówił udzielenia informacji o dokumentach źródłowych Partnerowi, wskazując w piśmie z 16 maja 2016 r., że Partner był na bieżąco informowany o podstawach naliczenia wynagrodzenia, a także z uwagi na tajemnicę bankową.

(pismo z 30.04.2016 z potwierdzeniem odbioru – k. 747- 751, pismo z 16.06.2016 – k. 752)

Pismem z 23 czerwca 2016 r. W. K. (1) wezwała Bank do zapłaty:

A. kwoty 436 995 zł tytułem prowizji za sprzedaż produktów bankowych należnej a niewypłaconej Partnerowi przez Bank w wysokości ustalonej pomiędzy stronami zgodnie z Aneksem z 19.02.2010 wraz z odsetkami ustawowymi,

B. kwoty 52 002 zł tytułem wynagrodzenia z Portfela za okres po rozwiązaniu umowy agencyjnej (od marca do maja 2016 r.), naliczonej za umowy zawarte przez Partnera w okresie obowiązywania Umowy, które były lub są nadal wykonywane po zakończeniu współpracy z Partnerem,

C. kwoty 313 865 zł tytułem świadczenia wyrównawczego,

w terminie 14 dni od doręczenia wezwania.

Pismo doręczono w dniu 1 lipca 2016 r.

(wezwanie z 23.06.2016 z potwierdzeniem nadania i wydrukiem z systemu śledzenia przesyłek (...)– k. 753-759)

V. ROZLICZENIE UMOWY

Po rozwiązaniu Umowy W. K. (1) jako agentowi Banku przysługiwało wynagrodzenie w postaci prowizji z Portfela za miesiące od marca do sierpnia 2016 r., naliczonej za zawarte przez Partnera w okresie obowiązywania umowy agencyjnej umowy, które były lub są nadal wykonywane po zakończeniu współpracy z W. K. (1) w wysokości 65 963,53 zł.

Ponadto W. K. (1) przysługiwało świadczenie wyrównawcze z uwagi na klientów pozyskanych w trakcie wykonywania Umowy o Współpracę, a z umów z tymi klientami Bank czerpie wciąż znaczne korzyści. Szacowane korzyści uzyskane przez Bank w wyniku klientów pozyskanych przez W. K. (1) wynoszą od (...) zł do (...) zł. Natomiast średnie roczne wynagrodzenie W. K. (1) uzyskane w okresie ostatnich pięciu lat współpracy wynosiło (...) zł. Stąd należne W. K. (1) świadczenie wyrównawcze wynosiło (...) zł.

(opinia biegłego R. G. (1) – k. 1986-2021, opinia uzupełniająca – k. 2205-2229, ustne uzupełnienie na rozprawie 30.11.2020 – protokół k. 2347-2348, transkrypcja k. 2351-2384, druga opinia uzupełniająca – k. 2440-2459, dane finansowe W. K.: (...) – k. 426-432, wydruk danych z XII 2015 – k. 433-454, Raport (...) – k. 455-477, plany finansowe za lata 2011-2015 – k. 478-482, dane dot. wynagrodzeń – k. 1109-1112, wydruk dot. klientów – k. 1957-1978, Dane finansowe Banku – k. 674-675, informacja prasowa wyniki finansowe za 2013 – k. 677-678, prezentacja „(...)” – k. 679-686, prezentacja Wyniki za 2013 i IV kw. 2013 – k. 687-710, Dane dot. migracji klientów – k. 946, 948-949)

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dowodu z ww. dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, zeznań świadków, przesłuchania powódki, a także opinii biegłych: R. G. (1) i P. K. (1).

Opinia biegłego P. K. (1) jedynie w części była przydatna dla ustalenia stanu faktycznego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Biegły bowiem wskazał na brak technicznych możliwości sporządzenia opinii na okoliczność wyliczenia wysokości należnego powódce świadczenia wyrównawczego, w tym szacowanych korzyści uzyskiwanych przez Bank od klientów pozyskanych przez powódkę (pismo z 27.11.2018 – k. 1786-1789, protokół rozprawy 12.12.2018 – k. 1798-1799). Biegły P. K. (1) potwierdził jednak prawidłowość obliczeń zawartych w pozwie w zakresie wysokości pobranych przez pozwany Bank rezerw dla kredytów nieregularnych, która wynosiła 70 875 zł (opinia k. 1669-1680).

W celu ustalenia wysokości korzyści, które pozwany Bank czerpał z pozyskanych przez powódkę klientów, a także wysokości należnego powódce wynagrodzenia z tytułu Portfela od umów zawartych przez powódkę w okresie od marca do sierpnia 2016 r. Sąd dopuścił dowód z opinii drugiego biegłego – R. G. (1). Biegły rzetelnie i wyczerpująco uzasadnił wnioski zawarte w opinii, jak również odpowiedział na zarzuty stron w opiniach uzupełniających. W ocenie Sądu należy podzielić pogląd biegłego, że w niniejszej sprawie konieczne było oparcie się na szacunkowych wartościach korzyści uzyskanych przez Bank z umów z klientami pozyskanymi przez powódkę. Ponadto biegły dokonał wyliczenia należnego powódce wynagrodzenia z tzw. Portfela za umowy zawarte w okresie obowiązywania umowy agencyjnej, a wykonywane po jej zakończeniu od marca do sierpnia 2016 r. Konieczność oparcia się w wyliczeniach biegłego na szacunkowych wartościach potwierdził również świadek A. K. (pracownik pozwanego Banku). Pozwany nie przedstawił kompletnego materiału dowodowego, który umożliwiłby dokonanie przez biegłego dokładniejszych obliczeń.

Sąd ustalił wyżej opisany stan faktyczny również na podstawie dowodu z zeznań świadków, a także przesłuchania stron z ograniczeniem do przesłuchania powódki na podst. art. 299 w zw. z art. 302 § 1 k.p.c.

Zeznania świadka S. J. (1) były szczególnie istotne dla ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie, albowiem świadek jako były pracownik pozwanego Banku nie był już bezpośrednio zaangażowany po żadnej ze stron. Z kolei świadka I. W. (1) również łączyła Umowa o Współpracę z pozwanym Bankiem oraz wytoczyła ono powództwo przeciwko Bankowi w analogicznej jak niniejsza sprawie. Natomiast świadkowie R. O., A. K., S. O. i E. S. pozostawali pracownikami Banku. Nie podważa to wiarygodności zeznań ww. świadków, jednakże Sąd musiał uwzględnić powyższe okoliczności przy ocenie ich mocy dowodowej, zgodnie z zasadą wszechstronnego rozważenia zebranego materiału (art. 233 § 1 k.p.c.).

Świadek S. J. (1) przedstawił ogólny zarys zasad współpracy z siecią partnerską, wskazując na jednostronne dokonywanie przez Bank zmiany wskaźników prowizyjnych, bez możliwości ich negocjacji przez partnerów. Ponadto świadek wskazał na przyczyny rozwiązania sieci partnerskiej przez Bank, w tym zakończenie współpracy z powódką. Świadek posiadał również wiedzę na temat specyfiki regionu, w którym znajdował się oddział Banku prowadzony przez powódkę. S. J. (1) zeznał, że specyfiką tamtejszej bazy klientów był wysoki wskaźników depozytów, a w konsekwencji – niski popyt na kredyty. Powyższe potwierdziła również świadek I. W. (1).

Zauważyć należy, że zarówno zeznania świadka S. J., I. W., jak i K. S. świadczą o prawidłowym wykonywaniu umowy przez powódkę. Wbrew twierdzeniom pozwanego pisma kierowane do powódki dotyczące niespełniania założeń sprzedaży kredytów gotówkowych i samochodowych nie stanowią dowodu na okoliczność nienależytego spełniania przez powódkę swoich obowiązków. Sąd uwzględniając zeznania świadków uznał, że niska sprzedaż kredytów nie wynikała z niewystarczającego zaangażowania powódki, a właśnie ze specyfiki regionu i klientów Oddziału w J..

Zeznania świadka S. O. dotyczyły przede wszystkich zasad tworzenia rezerw na kredyty nieregularne. Sąd uznał zeznania świadka za wiarygodne w zakresie, w którym świadczyły o tym, że pozwany Bank tworzył rezerwy zgodnie z odgórnie ustalanymi zasadami Międzynarodowych Standardów Rachunkowości i rekomendacjami KNF. Niemniej jednak powyższy fakt nie podważył przedstawionego przez powódkę stanowiska o charakterze zawiązywania rezerw, co stanowiło obciążenie powódkę odpowiedzialność za wykonanie umowy przez klienta bez przyznania jej należnego dodatkowego wynagrodzenia w postaci prowizji del credere.

Sąd dał wiarę zeznaniom R. O. i K. S. w kwestii dotyczącej zmian wskaźników prowizyjnych przez Bank. Świadkowie wyjaśnili w sposób spójny i logiczny, że zmiany wskaźników prowizyjnych wynikały z konieczności elastycznego reagowania przez Bank do popytu na poszczególne produkty bankowe. Potwierdzały to również dokumenty w postaci wewnętrznych aktów normatywnych Banku oraz pisma kierowane do powódki. Tym samym Sąd uznał za nieudowodnione, aby postanowienia umowy dotyczące jednostronnej zmiany wskaźników prowizyjnych były nieważne, do czego Sąd powróci w dalszej części niniejszego uzasadnienia.

Dowód z przesłuchania powódki był istotny dla ustalenia m.in. charakteru umowy łączącej strony. Jak wynika z zeznań W. K. (1) zakres jej obowiązków pozostawał taki sam w całym okresie jej współpracy z Bankiem, niezależnie od obowiązującego modelu wyliczania należnego partnerowi wynagrodzenia. Istotne jest również, że powódka nie otrzymywała żadnego wynagrodzenia za obsługę klientów Banku, która nie kończyła się sprzedażą określonego produktu bankowego. Powyższe potwierdziła również świadek R. O. – pracownica Banku. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że pozwany nie udowodniła, aby faktycznie umowa łącząca strony miała charakter umowy mieszanej, a nie umowy agencyjnej.

Podsumowując Sąd ustalił, że strony łączyła od 2004 r. umowa agencyjna, na podstawie której powódka prowadziła oddział pozwanego Banku w J.. Po rozwiązaniu umowy powódce przysługiwało wynagrodzenie z tytułu zawartych przez powódkę w okresie obowiązywania umowy agencyjnej umów, które były lub są nadal wykonywane po zakończeniu współpracy z powódką. Ponadto powódka udowodniła przysługiwanie jej roszczenia o świadczenie wyrównawcze oraz zwrot zatrzymanych kwot tytułem rezerw dla kredytów nieregularnych, które stanowiły niedopuszczalne obciążenie agenta odpowiedzialnością za wykonanie umowy przez klientów Banku bez przyznania z tego tytułu należnej prowizji del credere. Powódka nie udowodniła jednak, aby postanowienia umowy oraz dokonane na jej podstawie jednostronne zmiany przez Bank wskaźników prowizyjnych były nieważne. Stąd roszczenie powódki o zapłatę kwot wynikających z różnicy między pierwotnie ustalonymi wskaźnikami prowizyjnymi, a później zmienionymi przez Bank nie było w ocenie Sądu zasadne.

Sąd zważył, co następuje.

Powództwo było zasadne jedynie w części, zarówno w zakresie podstaw dochodzenia przez powódkę poszczególnych kwot, jak i wysokości tych roszczeń.

Powódka niniejszym pozwem wnosiła o zasądzenie od pozwanego Banku następujących kwot:

1. 315 791,19 zł (313 865 zł ze skapitalizowanymi odsetkami od 16.07.2016 do 17.08.2016) z tytułu świadczenia wyrównawczego w związku z rozwiązaniem umowy agencyjnej, tj. na podst. art. 764³ k.c. Powódka wskazała, że w toku współpracy doprowadziła ona do wzrostu liczby klientów pozwanego Banku, a ponadto wskazała na względy słuszności takiej jak m.in. związanie powódki oraz jej męża zakazem działalności po zakończeniu Umowy.

2. 456 804,00 zł z tytułu należnej powódce prowizji za sprzedaż produktów bankowych, niewypłaconej powódce przez pozwanego w wysokości ustalonej pomiędzy stronami na mocy aneksu z 19.02.2010 r. do umowy współpracy z 1.10.2004, w związku ze zmianami wskaźników wynagradzania wprowadzanymi jednostronnie przez pozwanego. W ocenie powódki jednostronne zmiany wskaźników przez Bank nie były zgodne z ustawą oraz umową w zakresie niesprzecznym z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto powódka wskazała na alternatywną podstawą swojego żądania jako roszczenie odszkodowawcze.

3. 70 875,00 zł z tytułu należnej powódce prowizji w związku z jednostronnym zawiązywaniem przez Bank rezerw na kredyty zagrożone brakiem spłaty. Według powódki zawiązywane przez Bank rezerwy dla kredytów nieregularnych stanowiły obciążenia agenta odpowiedzialnością za wykonanie przez klienta umowy bez przyznania powódce dodatkowego wynagrodzenia w postaci prowizji del credere. Powódka wskazała również na odszkodowawczą odpowiedzialność pozwanej z uwagi na naruszenie ustawowych obowiązków rozliczeniowych, w tym obowiązku przekazania prawidłowo sporządzonej kalkulacji prowizyjnej stanowiącej podstawę wystawienia przez powódkę faktury za świadczone usługi agencyjne.

4. 101 140,14 zł (w tym skapitalizowane odsetki od kwoty 52 002 zł od 16.07.2016 do 17.08.2016) z tytułu należnej powódce prowizji z tzw. portfela za miesiące od marca do sierpnia 2016 r., naliczonej za zawarte przez powódkę w okresie obowiązywania umowy agencyjnej umowy, które były lub są nadal wykonywane po zakończeniu współpracy z powódką, tj. na podst. art. 761³ § 2 k.c.

Pozwany Bank kwestionując powództwo oraz wnosząc o jego oddalenie przedstawił następujące główne argumenty:

1. Umowa łącząca strony miała charakter mieszany, tj. łączyła w sobie elementy umowy agencyjnej oraz umowy o świadczenie usług.

2. Z tej przyczyny według pozwanego wynagrodzenie należne powódce z tytułu Portfela nie stanowiło prowizji w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego dot. umowy agencyjnej i nie mają do niego zastosowania przepisy dot. świadczenia wyrównawczego, a także wynagrodzenia po zakończeniu umowy agencyjnej.

3. Postanowienia umowy dotyczące jednostronnych zmian przez Bank wskaźników prowizyjnych były ważne i wiążące dla stron.

4. Pozwany podniósł również zarzut przedawnienia roszczenia powódki opisanego powyżej w punkcie 2., tj. w zakresie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia w części dotyczącej różnicy między wynagrodzeniem obliczonym przez powódkę na podstawie wskaźników prowizyjnych z 13.01.2010, a wynagrodzeniem zapłaconym wg wskaźników obowiązujących na dzień ustalenia wysokości wynagrodzenia – w części, w której stały się wymagalne przed 17.08.2013 (wynagrodzenie z Produkcji) lub przed 17.08.2014 (wynagrodzenie z Portfela).

Sąd rozpocznie swoje rozważania od omówienia charakteru umowy łączącej strony, a następnie przenalizuje poszczególne roszczenia powódki oraz odnoszącą się do nich kontrargumentację pozwanego.

Zgodnie z art. 758 § 1 k.c. przez umowę agencyjną przyjmujący zlecenie (agent) zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, do stałego pośredniczenia, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do zawierania ich w jego imieniu. W orzecznictwie i nauce prawa wskazuje się, że umowa agencyjna należy do umów o świadczenie usług oraz występuje w dwóch formach: pośrednictwa i przedstawicielstwa. Przy agencji przedstawicielskiej usługi agenta, polegające na zawieraniu umów w imieniu dającego zlecenie, obejmą dokonywanie czynności prawnych oraz niejednokrotnie związanych z nimi czynności o charakterze faktycznym. Głównym przedmiotem tego rodzaju umowy jest zobowiązanie agenta do dokonywania czynności prawnych dla dającego zlecenie. Z kolei usługi agenta w ramach pośrednictwa (agencja pośrednicza) sprowadzają się do wykonywania czynności faktycznych, np.: wyszukiwanie osób, z którymi można zawierać umowy oznaczonego rodzaju; sprowadzanie do dającego zlecenie osób pragnących zawrzeć umowę oznaczonego rodzaju; udział agenta w rokowaniach mających na celu zawarcie umowy; skłanianie osób trzecich do przyjęcia oferty, przekazywanie prospektów i próbek; informowanie o warunkach umów i właściwościach towaru; doręczanie ofert i ich zbieranie (por. L. Ogiegło, Komentarz do art. 758 k.c., [w:] Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz, red. K. Pietrzykowski).

Przy wykładni przepisów dotyczących umów agencyjnych, jak i samych tych umów nie sposób pominąć, że przepisy kodeksu cywilnego o umowie agencyjnej stanowią implementację dyrektywy Rady 86/653/EWG z 18.12.1986 r. w sprawie koordynacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do przedstawicieli handlowych działających na własny rachunek (Dz.Urz. WE L Nr 382, s. 17, dalej: Dyrektywa). Umowa agencyjna została w ujęta kodeksie cywilnym szerzej niż w Dyrektywie 86/653/EWG, ponieważ Dyrektywa dotyczy tylko pośrednictwa „przy sprzedaży lub kupnie towarów” lub powierzenia zawierania takich umów w imieniu dającego zlecenie (art. 1 ust. 2 Dyrektywy). Tymczasem agencja w prawie polskim obejmuje pośrednictwo przy zawieraniu wszelkich umów (nie tylko sprzedaży) lub stałe zlecenie zawierania takich umów w imieniu dającego zlecenie (por. P. Mikłaszewicz, Komentarz art. 758 k.c., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda). Jak wskazuje zarówno doktryna, jak i orzecznictwo europejskie, nie oznacza to jednak, że wyłączone jest oddziaływanie dyrektywy na stosowne przepisy kodeksu cywilnego w zakresie nieuregulowanym w prawie wspólnotowym (por. wyrok TSWE z 16.3.2006 r. w sprawie C-3/04, (...), (...) (...)). Dlatego też nie mogły znaleźć uznania argumenty pozwanego dotyczące niestosowania orzecznictwa wspólnotowego do umowy agencyjnej łączącej strony, której przedmiotem nie było pośrednictwo przy sprzedaży lub kupnie towarów, a przy zawieraniu innych umów.

Poza harmonizacją ustawodawstw krajów członkowskim, celem Dyrektywy była ochrona agenta jako słabszej strony stosunku agencji. Należy bowiem zwrócić uwagę na specyfikę umów agencyjnych, która przejawia się zazwyczaj nierównym rozkładem sił między stronami tych umów. Widoczne jest to szczególnie na przykładzie spraw sądowych takich jak niniejsza, gdzie z jednej strony przyjmującym zlecenie jest osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, natomiast dającym zlecenie jest bank o znacznie większych zasobach kapitałowych oraz możliwościach organizacyjnych. Prowadzi to do sytuacji, w której agent w toku współpracy z bankiem nie posiada dostatecznej przewagi negocjacyjnej, aby podważyć proponowane przez bank zmiany, czy też przekonać dającego zlecenie do własnych propozycji w zakresie ustalenia zasad współpracy. Agent może przyjąć warunki proponowane przez dający zlecenie bank, albo rozwiązać całkowicie współpracę, co oczywiście wiąże się często z tymczasową utratą możliwości pracy zarobkowej (por. E. Rott-Pietrzyk, M. Grochowski, Umowa o pośrednictwo próba diagnozy potrzeb legislacyjnych, (...)).

Artykuł 758¹ § 1 k.c. stanowi, że jeżeli sposób wynagrodzenia nie został w umowie określony, agentowi należy się prowizja. Paragraf 2. precyzuje, że prowizją jest wynagrodzenie, którego wysokość zależy od liczby lub wartości zawartych umów. Jak wskazuje się w doktrynie, termin „wynagrodzenie” jest nazwą szerszą od „prowizji”, nie każde bowiem wynagrodzenie agenta będzie prowizją. Ustalane w ramach konkretnej umowy wynagrodzenie agenta może być ustalone w systemie nieprowizyjnym. Takim nieprowizyjnym wynagrodzeniem agenta może być wynagrodzenie ryczałtowe oraz w różny sposób określane wynagrodzenia dodatkowe (L. Ogiegło, Komentarz do art. 758¹ k.c., [w:] Kodeks cywilny. Tom II., red. K. Pietrzykowski, por. T. Wiśniewski, Umowa agencyjna według kodeksu cywilnego, Warszawa 2001, s. 56 i n. i por. Dziurzyński, Fenichel, Honzatko, Komentarz, t. II, 1936, s. 873; T. Wiśniewski, Umowa agencyjna, s. 58). Analizując przedmiotową Umowę o Współpracy łączącą strony należy uwzględnić również, że prowizja jest wynagrodzeniem o charakterze wynikowym, kwotą będącą pochodną liczby lub wartości zawartych umów (tak E. Rott-Pietrzyk, w: SPP, t. 7, 2011, s. 672; L. Ogiegło, w: K. Pietrzykowski, Komentarz KC, t. 2, 2015, art. 7581, Nb 2; K. Kopaczyńska-Pieczniak, w: A. Kidyba, Komentarz KC, t. 3, 2010, s. 692). Okoliczność, że jedna z części składowych wynagrodzenia płatnego na podstawie umowy agencyjnej ma charakter stały, nie podważa tego, że w ostatecznym rozrachunku wynagrodzenie w całości zależeć będzie od osiągnięcia przez agenta umówionego skutku jego działalności (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 2004 r., IV CK 291/03).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należało, że umowa łącząca strony była umową agencyjną, natomiast wynagrodzenie należne powódce miało charakter prowizyjny. Trzeba podkreślić, że od 2004 r., kiedy strony zawarły Umowę o Współpracę, sposób wykonywania tej umowy przez powódkę był taki sam – pośredniczyła ona w zawieraniu umów przez klientów Banku poprzez prowadzenie Oddziału w J.. Zgodnie z pkt. 2.1. Umowy o Współpracę w jej pierwotnym brzmieniu na zasadach w niej określonych Partner stale i odpłatnie miał pośredniczyć przy zawieraniu w imieniu i na rzecz Banku umów dotyczących sprzedaży Produktów Bankowych. Wprowadzone Aneksem z 19.02.2010 r. (dalej: Aneks z 2010) zmiany do Umowy o Współpracę obejmowały m.in. nową definicję obowiązków Partnera, który miał stale i odpłatnie pośredniczyć przy zawieraniu w imieniu i na rzecz Banku umów dotyczących sprzedaży Produktów Bankowych oraz Produktów Dodatkowych, a także wykonywać „inne czynności wchodzące w zakres Działalności” . W punkcie 4.1. Umowy w brzmieniu Aneksu z 2010 r. doprecyzowano, że w kwestii Działalności w zakresie Produktów Bankowych, że Partner zobowiązany był utrzymywać, oferować i sprzedawać klientom w imieniu i na rzecz Banku Produkty Bankowe z wykorzystaniem zasad składających się na Know-How oraz w sposób zgodny z postanowieniami Umowy, z uwzględnieniem określonych standardów proceduralnych i założeń jakościowych oraz zgodnie z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa. Dodatkowo Partner zobowiązany był do informowania o Produktach Bankowych, które ze względu na funkcjonalność prowadzonego przez Partnera Punktu Detalicznego nie były dostępne w sprzedaży w tym Punkcie Detalicznym. W takim wypadku Partner zobowiązany był dodatkowo do wskazania innego oddziału Sieci Detalicznej Banku, który taką sprzedaż prowadzi, jak również do podjęcia kontaktu z tym oddziałem w celu przekazania informacji na temat potencjalnego klienta.

Mimo wprowadzenia Aneksem z 2010 r. nowej, bardziej rozbudowanej definicji obowiązków Partnera, bezspornym faktem jest, że powódka faktycznie nie zmieniła czynności podejmowanych w ramach Umowy o Współpracę. Powódka dalej prowadziła Oddział w J., zatrudniając pracowników oraz przyjmując klientów. Powódka udzielała stosownych informacji oraz przedstawiała oferty potencjalnym klientom, zachęcając ich do skorzystania z oferowanych przez pozwanego produktów bankowych. Kluczowe jest jednak to, że powódka nie otrzymywała za powyższe czynności żadnego wynagrodzenia. Jedynie dokonanie sprzedaży produktu bankowego, a tym samym uzyskanie przez Bank prowizji od klienta, czy też wygenerowanie przez danego klienta dochodów, uprawniało powódkę do otrzymania wynagrodzenia.

Wbrew twierdzeniom pozwanego nie można dokonywać sztucznego podziału umowy łączącej strony na umowę agencyjną oraz umowę o świadczenie usług, skoro wynagrodzenie należne powódce przysługiwało jej wyłącznie w przypadku dokonania sprzedaży, tj. tak jak w przypadku umowy agencyjnej. Reszta czynności faktycznych, na które składała się szeroko rozumiana obsługa klienta, była koniecznym elementem prowadzącym do efektu będącego przedmiotem umowy agencyjnej – pośredniczenia w sprzedaży produktów bankowych. Również sprzeczne z logiką i doświadczeniem życiowym są argumenty, jakoby wskutek wprowadzenia Aneksem z 2010 r. nowych definicji Działalności Partnera, umowa utraciła częściowo swój agencyjny charakter. Podkreślić trzeba, że w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu (art. 65 § 2 k.c.). W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości Sądu, że zarówno w 2004 r., jak i w następujących latach współpracy, przy podpisywaniu kolejnych aneksów do Umowy, zamiarem stron było zawarcie umowy agencyjnej. Umowa ta zobowiązywała powódkę do stałego i odpłatnego pośredniczenia przy zawieraniu w imieniu i na rzecz Banku umów dotyczących sprzedaży Produktów Bankowych. Zmiana literalnego brzmienia umowy Aneksem z 2010 r. nie zmieniła faktycznego zamiaru stron, jakim było pełnienie przez powódkę roli agenta pozwanego Banku. Pozwany nie udowodnił w żadnym stopniu, aby wprowadzone w 2010 r. zmiany do Umowy o Współpracy skutkowały zmianą wykonywania przez powódkę swoich obowiązków. Tym samym twierdzenia pozwanego dotyczące mieszanego charakteru umowy łączącej strony nie znajdują uznania Sądu.

Pozwany podważał również prowizyjny charakter wynagrodzenia należnego powódce, mając na uwadze wprowadzony Aneksem z 2010 r. podział na wynagrodzenie z Portfela i Produkcji. Sąd po dokonaniu dokładnej analizy zawartych w Załączniku nr (...)do Umowy o Współpracy w brzmieniu nadanym Aneksem z 2010 r. wzorów, na podstawie których wyliczano należne powódce wynagrodzenie, nie mógł podzielić powyższej argumentacji pozwanego. Jak wynika bowiem z Umowy o Współpracę z 2004 r., jak również kolejnych aneksów do Umowy, w tym Aneksu z 2010, wynagrodzenie należne powódce nieprzerwanie zależało od ilości zawartych umów, czyli wyniku pracy Partnera. W pierwotnym brzmieniu Umowa jako podstawę wyliczenia prowizji należnej Agentowi wskazywała prowizje pobrane od klienta za dany produkt bankowy. Po 2010 r. wzory stały się bardziej złożone, uwzględniające szereg wskaźników korygujących. Niezależnie od powyższego podstawą do wyliczenia wynagrodzenia z Portfela był Dochód Brutto, tj. zgodnie z pkt 1.2. Umowy wynik brutto przed uwzględnieniem rezerw oraz kosztów operacyjnych. Do Dochodu Brutto jednostki zaliczały się przychody i koszty odsetkowe pomniejszone o koszty finansowania (cena transferowa), przychody i koszty prowizyjne oraz pozostałe przychody osiągane przez taką jednostkę, naliczone za miesiąc kalendarzowy poprzedzający Miesiąc Rozliczeniowy, którego dotyczy Wynagrodzenie.

Powyższe świadczy w ocenie Sądu, że podział wynagrodzenia na „Portfel” i „Produkcję” skutkowało jedynie tym, że w momencie zawierania umowy kredytu Agent otrzymywał prowizję naliczoną od kwoty kredytu, a w kolejnych miesiącach prowizję od uzyskanego przez bank „dochodu brutto”. Natomiast przed Aneksem z 2010 prowizja była naliczana od pobieranej prowizji, czyli de facto od przychodów. W obydwu modelach wynagrodzenie agenta było zależne od rezultatów jego pracy, czyli miało charakter prowizyjny. Zarówno przed, jak i po Aneksie z 2010, powódka otrzymywała wynagrodzenie, które wynikało z dokonanej za jej pośrednictwem sprzedaży Produktów Bankowych. Pierwotnie Umowa o Współpracę zakładała prostszy system uzależniający prowizję należną Agentowi od prowizji pobranej od klienta Banku. Natomiast po 2010 r. system wynagradzania agentów stał się bardziej złożony, jednak nie utracił swojego prowizyjnego charakteru. Podkreślić należy, że podstawą obliczenia wynagrodzenia prowizyjnego należnego powódce był Dochód Brutto, którego wartość zależała bezpośrednio od rezultatu pracy Agenta, tj. liczby Produktów Bankowych, w których sprzedaży pośredniczyła.

W związku z tym do wynagrodzenia należnego powódce oraz rozliczeń stron przedmiotowej umowy agencyjnej zastosowanie mają odpowiednie przepisy dotyczące zarówno świadczenia wyrównawczego, jak i wynagrodzenia należnego po rozwiązaniu umowy. Sąd w dalszej części uzasadnienia odniesie się do poszczególnych roszczeń powódki.

W ocenie Sądu zasadne było roszczenie powódki o zapłatę świadczenia wyrównawczego, wynagrodzenia należnego po rozwiązaniu umowy oraz zatrzymanych kwot z tytułu rezerw dla kredytów nieregularnych, w wysokości ustalonej na podstawie dowodu z opinii biegłych. Bezpodstawne było roszczenie powódki o zasądzenie kwot wynikających z różnicy między wypłaconą prowizją, a wynagrodzeniem wyliczonym zgodnie ze wskaźnikami prowizyjnymi ustalonymi w Aneksie z 2010.

Ad. 1. Kwota 315 791,19 zł (313 865 zł ze skapitalizowanymi odsetkami od 16.07.2016 do 17.08.2016) z tytułu świadczenia wyrównawczego

Zgodnie z art. 764³ § 1 k.c. po rozwiązaniu umowy agencyjnej agent może żądać od dającego zlecenie świadczenia wyrównawczego, jeżeli w czasie trwania umowy agencyjnej pozyskał nowych klientów lub doprowadził do istotnego wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami, a dający zlecenie czerpie nadal znaczne korzyści z umów z tymi klientami. Roszczenie to przysługuje agentowi, jeżeli, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, a zwłaszcza utratę przez agenta prowizji od umów zawartych przez dającego zlecenie z tymi klientami, przemawiają za tym względy słuszności.

Mając na uwadze, że zgodnie z przytoczonym powyżej orzecznictwem i doktryną, agent jest słabszą stroną stosunku umowy agencyjnej, interpretacja przesłanek należności świadczenia wyrównawczego nie powinna być zawężająca i jednocześnie powinna uwzględniać cel ochronny Dyrektywy. Z tej również przyczyny w ocenie Sądu nieważne jest postanowienie pkt 3.5. Umowy w brzmieniu nadanym Aneksem z 2010, zgodnie z którym Partner nie mógł żądać od Banku Wynagrodzenia od umów zawartych po wygaśnięciu Umowy, bez względu na przyczynę takiego wygaśnięcia, z zastrzeżeniem bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. Świadczenie wyrównawcze należy traktować jako świadczenie powszechne, należne o ile są spełnione względy słuszności oraz przesłanki do jego dochodzenia, które są następujące:

1. wygaśnięcie stosunku agencji w rezultacie rozwiązania umowy agencyjnej;

2. pozyskanie przez agenta w trakcie trwania stosunku agencji nowych klientów lub doprowadzenie w tym czasie do istotnego wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami;

3. osiąganie przez dającego zlecenie nadal (po rozwiązaniu umowy agencyjnej) znacznych korzyści z umów z pozyskanymi przez agenta nowymi klientami lub dotychczasowymi (z którymi dzięki zabiegom agenta istotnie wzrosły obroty);

4. brak negatywnych przesłanek świadczenia wyrównawczego (z art. 764⁴ k.c.).

Świadczenie wyrównawcze nie może przekroczyć wysokości wynagrodzenia agenta za jeden rok, obliczonego na podstawie średniego rocznego wynagrodzenia uzyskanego w okresie ostatnich pięciu lat. Jeżeli umowa agencyjna trwała krócej niż pięć lat, wynagrodzenie to oblicza się z uwzględnieniem średniej z całego okresu jej trwania (art. 764³ § 2 k.c.). Na mocy art. 764³ § 5 k.c. możliwość dochodzenia roszczenia o świadczenie wyrównawcze zależy od zgłoszenia przez agenta lub jego spadkobierców odpowiedniego żądania wobec dającego zlecenie przed upływem roku od rozwiązania umowy.

Artykuł 764⁴ k.c. stanowi, że świadczenie wyrównawcze nie przysługuje agentowi, jeżeli:

1) dający zlecenie wypowiedział umowę na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi agent, usprawiedliwiających wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia;

2) agent wypowiedział umowę, chyba że wypowiedzenie jest uzasadnione okolicznościami, za które odpowiada dający zlecenie, albo jest usprawiedliwione wiekiem, ułomnością lub chorobą agenta, a względy słuszności nie pozwalają domagać się od niego dalszego wykonywania czynności agenta;

3) agent za zgodą dającego zlecenie przeniósł na inną osobę swoje prawa i obowiązki wynikające z umowy.

Żadna z powyższych przesłanek wyłączających uprawnienie powódki do świadczenia wyrównawczego nie została spełniona, co nie stanowiło przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. Powódka zwróciła się do pozwanego z odpowiednim żądaniem przed upływem roku od rozwiązania Umowy, tym samym spełniła warunek z art. 764³ § 5 k.c.

Wygaśnięcie umowy agencyjnej wskutek upływu okresu, na jaki została zawarta również było okolicznością bezsporną. Z kolei pozyskanie przez powódkę nowych klientów na rzecz pozwanego Banku Sąd uznał za udowodnione mając na uwadze wszechstronne rozważenie zgromadzonego materiału dowodowego. Powódka w pozwie wskazała, że pozyskała około 1400 klientów na rzecz pozwanego, jednocześnie wnosząc o dopuszczenie dowodu z dokumentów znajdujących się w posiadaniu Banku. Pozwany w odpowiedzi na pozew nie zaprzeczył, aby powódka pozyskała dla niego nowych klientów. Jednocześnie nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie, aby pozyskanie nowych klientów stanowiło rezultat działań Banku. Ponieważ pozwany nie przedstawił wszystkich dokumentów, o które wnosiła powódka w pozwie, Sąd uznał okoliczność pozyskania nowych klientów przez W. K. (1) za wykazaną. Zgodnie z art. 233 § 2 k.p.c. Sąd ocenia według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu. Pozwany mimo wielokrotnego wskazywania przez biegłych na braki w przedstawionej dokumentacji, w toku postępowania nie przedstawił pełnych wyciągów z systemów bankowych, które umożliwiałyby jednoznaczne potwierdzenie lub zaprzeczenie liczby pozyskanych przez powódkę klientów. Sąd zważył, że nieprzedstawienie przez pozwanego stosownych dowodów, do których wyłącznie Bank mógłby mieć dostęp, nie może powodować negatywnych skutków procesowych dla powódki. Stąd Sąd uznał za dostatecznie udowodnione, iż powódka pozyskała nowych klientów na rzecz Banku.

W celu ustalenia, czy pozwany Bank po rozwiązaniu umowy z powódką wciąż uzyskiwał znaczne korzyści z umów z klientami pozyskanymi przez powódkę niezbędne było dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Biegły R. G. (1) w sporządzonej przez niego opinii oparł się częściowo na szacunkowych wartościach dotyczących migracji klientów oraz uzyskiwanych przez Bank korzyści, z uwagi na nieprzedstawienie przez pozwanego wszystkich danych niezbędnych do wyliczeń. Ponadto zauważyć trzeba, że na potrzeby niniejszej sprawy nie było konieczne ustalenie dokładnej wysokości uzyskiwanych przez Bank korzyści, mając na uwadze górną granicę świadczenia wyrównawczego wynikającą z art. 764³ § 2 k.c. W zależności od zakładanego wskaźnika migracji klientów szacowane korzyści uzyskane przez Bank z umów z klientami pozyskanymi przez W. K. (1) wynoszą od 1 566 897,22 zł do 2 139 655,16 zł. Natomiast średnie roczne wynagrodzenie W. K. (1) uzyskane w okresie ostatnich pięciu lat współpracy wynosiło 227 059,41 zł.

Stąd Sąd uznał, że należne W. K. (1) świadczenie wyrównawcze wynosiło 227 059,41 zł. W ocenie Sądu powyższa wartość odpowiada względom słuszności przy uwzględnieniu okoliczności współpracy stron. Powódka była pracownikiem pozwanego Banku od 1996 r., a od 1998 r. pracowała w Oddziale w J.. Pozyskiwanie klientów dla Banku, sprzedaż produktów bankowych była zasługa powódki, jej staraniom, rozpoznawalnością w lokalnym środowisku, związanej z wieloletnią działalnością w obsłudze klientów Banku. Dla klienta banku miało znaczenie, kto prowadzi placówkę agencyjną i zaufanie do osoby prowadzącej miało znacznie dla klienta w szczególności w zakresie zakładania depozytów, których powódka otwierała więcej niż inni agenci. Powódka prowadziła działania marketingowe w celu wzrostu sprzedaży produktów banku, w tym kampanie reklamowe w lokalnej prasie, telewizji. Mając na uwadze niewielką miejscowość, w której powódka prowadziła działalność niewątpliwie reklama skierowana do konkretnych odbiorców miała większe znaczenie niż ogólnopolskie reklamy prowadzonej działalności reklamowej przez Bank. Powódka wbrew twierdzeniom strony pozwanej wykonywała swoje obowiązki wobec banku lojalnie i jej postawa nie w ocenie Sądu nie zmieniła się do końca współpracy stron. Propozycja zmiany formy współpracy stron, która nastąpiła w 2004 r. wynikała ze zmiany koncepcji Banku, co do tworzenia sieci oddziałów i uznania rozwoju sieci partnerskiej za korzystną wówczas dla pozwanego. Powódka nie wychodziła samodzielnie z inicjatywą zmiany formy współpracy. Również zakończenie współpracy stron wynikało z weryfikacji wyników finansowych sieci partnerskiej i uznania, że ta forma prowadzenia Oddziałów przestała być dla pozwanego Banku ekonomicznie rentowna. Powódka ponownie znalazła się w sytuacji, w której musiała przyjąć decyzję podjętą przez Bank, który uwzględniał wyłącznie dochodowość swojej działalności oraz wynikającą z niej konieczność zmiany formy prowadzenia oddziałów. Wbrew twierdzeniu strony pozwanej fakt wystąpienia przez powódkę z roszczeniami w stosunku do strony pozwanej nie świadczy o braku lojalności wobec kontrahenta, lecz jest jedynie realizacją uprawnienia powódki, poszukiwaniem ochrony prawnej roszczeń materialnoprawnych wywodzących z umowy stron. Powyższe jest uprawnieniem każdej strony stosunku zobowiązanego, która uznaje, że nabyła roszczenie względem drugiej strony umowy. Fakt, że w dniu 19 kwietnia 2014 r. powódka podpisując aneks do umowy złożyła oświadczenie, że nie ma żadnych roszczeń względem pozwanego z tytułu dotychczasowej współpracy nie oznaczało zrzeczenia się roszczeń materialnoprawnych względem pozwanej, które są dochodzone w niniejszym postepowaniu. powódka nie miała takiej woli, jak i nie była świadoma we wskazanej dacie, czy współpraca stron się zakończy i powstaną roszczenia znajdujące swoją podstawę w art. 764⁴ k.c. czy art. 761³ § 2 k.c. , a tym samym nie mogła objąć oświadczeniem roszczeń, które nie istniały w dacie ich złożenia. Wbrew stanowisku pozwanej powódka nie złożyła nieprawdziwego oświadczenia o wykonaniu umownego obowiązku zniszczenia, po zakończeniu współpracy wszelkich dokumentów zawierających informacje poufne celem wykorzystania w procesie. Z zeznań powódki wynika, że dokumenty, które pozostały w jej dyspozycji złożyła w trakcie współpracy stron w kancelarii, w której korzystała z pomocy prawnej, z tego względu była w ich posiadaniu rozpoczynając postepowanie. Powyższe w ocenie Sądu nie stanowiło naruszenia lojalności agenta wobec pozwanej, wynikającego z art. 760 k.c. Zatem podnoszony zarzut pozwanej o braku lojalności wobec pozwanej nie był zasadny i nie podważał podstawy do uwzględnienia roszczenia powódki z tytułu świadczenia wyrównawczego.

Sąd dokonując oceny wysokości należnego powódce świadczenia nie uwzględnił ponoszonych przez powódkę kosztów. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że koszty działania agenta, które przestał on ponosić w związku z zakończeniem stosunku agencji, mogą wpływać na ustalenie wysokości należnego mu świadczenia wyrównawczego. Jednak powyższa kategoria powinna być brana pod uwagę jedynie jako jedna z okoliczności ocenianych – przez pryzmat względów słuszności – przy ustalaniu tej wysokości. Uwzględnianie tej kategorii nie powinno prowadzić do „automatyzmu”, wyrażającego się w każdorazowym ograniczaniu świadczenia wyrównawczego do czystego dochodu, który agent mógłby osiągnąć z pozyskanych klientów lub wzrostu obrotu z dotychczasowymi klientami, lecz powinno polegać na zestawieniu jej z innymi okolicznościami. W konkretnej sprawie mogą bowiem wystąpić takie sytuacje, w których kategoria kosztów agenta będzie nawet pominięta w ramach procesu ustalania wysokości należnego mu świadczenia wyrównawczego (wyrok Sądu Najwyższego z 25.5.2018 r., I CSK 478/17). Powódka nie ponosiła znacznej części kosztów prowadzenia Oddziału w J.. Lokal, w którym prowadzony był Oddział został oddany powódce bezpłatnie, przy czym to Bank ponosił koszty najmu tego lokalu. Bank regulował również koszty związane z ochroną oraz monitoringiem Lokalu, korzystaniem z usług telekomunikacyjnych związanych z systemami bezpieczeństwa, realizacją umów dotyczących świadczenia usług w zakresie zasileń i odprowadzeń wartości pieniężnych w Punkcie Detalicznym. Powódka ponosiła z kolei koszty związane z zatrudnieniem pracowników prowadzonej placówki. Powyższa partycypacja kosztów prowadzonej placówki agencyjnej przez obie strony postępowania została uwzględniona przez Sąd przy ocenie, czy zachodziły względy słuszności do uwzględnienia roszczenia.

Podsumowując, Sąd wziął pod uwagę następujące względy słuszności:

⚫: maksymalna wysokość świadczenia wyrównawczego wynosiła ok. 10-15% szacowanych korzyści uzyskiwanych przez Bank z umów z klientami pozyskanymi przez powódkę,
⚫: koszty ponoszone przez powódkę związane z prowadzenie Oddziału w J. były nieznaczne w stosunku do całości kosztów związanych z prowadzeniem placówki i od 2020 r. stanowiły jedynie koszty związane z zatrudnieniem pracowników prowadzonej placówki. ,
⚫: zmiana współpracy między stronami z umowy o pracę na umowę agencyjną została zainicjowana przez Bank,
⚫: Bank mimo zapowiedzi utrzymania sieci partnerskiej nie wyraził woli przedłużenia Umowy,
⚫: powódkę obowiązywał zakaz działalności konkurencyjnej w okresie od 6 miesięcy po wygaśnięciu Umowy bez dodatkowego wynagrodzenia.

Stąd Sąd uznał za zasadne zasądzić na rzecz powódki od pozwanego z tytułu świadczenia wyrównawczego kwotę 227 059,41 zł na podst. art. 764 ³ § 1 k.c.

Powódka żądała jednocześnie zasądzenia od pozwanego skapitalizowanych odsetek za opóźnienie liczonych od daty wymagalności roszczenia wynikającej z wezwania do zapłaty z 23.06.2016 (tj. 16.07.2016) do daty wniesienia pozwu (tj. 17.08.2016). Zgodnie z art. 482 § 1 k.c. od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy. Skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie od powyższej kwoty za ten okres wynoszą 1 437,01 zł.

Stąd Sąd zasądził na rzecz powódki od pozwanego kwotę 228 496,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 sierpnia 2016 r. do dnia zapłaty.

Ad. 2. Kwota 456 804,00 zł w związku ze zmianą wskaźników prowizyjnych

W ocenie Sądu roszczenie powódki dotyczące różnicy między wynagrodzeniem wypłaconym, a wynagrodzeniem, które było w ocenie należne w wysokości obliczonej na podstawie wskaźników prowizyjnych zawartych w Aneksie z 2010, nie jest zasadne.

Zgodnie z pkt 3.3. Umowy w brzmieniu nadanym Aneksem z 2010, Bank uprawniony był do zmiany zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia. Zmiana zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia była możliwa w szczególności w przypadku wystąpienia co najmniej jednego z następujących czynników:

-: na skutek zmiany powszechnie obowiązujących przepisów prawa dotyczących działalności Banku, mających znaczący wpływ na przychody lub koszty,
-: zmiany strategii, polityki cenowej i kredytowej Banku,
-: zmiany stóp procentowych NBP.
-: zmiany warunków rynkowych,
-: na drodze indywidualnych ustaleń z Partnerami,
-: zmiany zasad rozliczania się z kosztów pomiędzy Bankiem a Partnerem

Strony ustaliły w pkt 3.4., że zmiana zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym również zmiana stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia opisane w pkt 3.3. nie wymagało dla swej skuteczności zawarcia pisemnego Aneksu. Partner uprawniony był do rozwiązania Umowy na zasadach określonych w pkt 22.2.1. w przypadku braku akceptacji zmienionych zasad naliczania Wynagrodzenia, w tym zmienionych stawek stosowanych do naliczania Wynagrodzenia. W takim wypadku Bank zobowiązany był do zapłaty w okresie wypowiedzenia Wynagrodzenia naliczonego na zasadach dotychczasowych.

W ocenie Sądu nie można podzielić argumentacji powódki dotyczącej niezgodności ww. postanowień umowy z bezwzględnie obowiązującymi przepisami, czy też z zasadami współżycia społecznego. Należy w pierwszej kolejności zauważyć, że jeszcze przed zawarciem Aneksu z 2010 strony kilkukrotnie zmieniały stawki prowizyjne służące do wyliczenia wynagrodzenia należnego powódce. Sam mechanizm zmiany wskaźników prowizyjnych wprowadzony Aneksem z 2010 nie był w ocenie Sądu krzywdzący dla Partnera. W przypadku braku akceptacji nowych stawek partner mógł rozwiązać umowę z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w wysokości ustalonej na dotychczasowych zasadach. Nie można również pominąć, że powódka po upływie okresu na jaki Umowa została zawarta, dwukrotnie wyraziła wolę przedłużenia Umowy (w 2014 i 2015). Należy założyć, że powódka nie wnosiłaby o przedłużenie Umowy, gdyby nie akceptowała jednostronnych zmian wskaźników prowizyjnych dokonywanych przez Bank.

Sąd zważył również, że Bank dokonywał zmiany wskaźników prowizyjnych w odpowiedzi na zaistniałą sytuację na rynku. Pozwany zwiększając lub zmniejszając wskaźniki prowizyjne, zmieniał cenę danego produktu, a tym samym mógł wpływać na wielkość jego popytu, co z kolei miało wpływ na jego sprzedaż a w końcowym rezultacie na wynagrodzenie prowizyjne powódki otrzymywane od ilości sprzedanych produktów. Słusznie pozwany zwrócił uwagę, że samo obniżenie wskaźnika nie musiało się przełożyć na niższe wynagrodzenie dla powódki. Zarówno Bank, jak i Partner mógł odnotować większą sprzedaż konkretnego produktu bankowego oferowanego na atrakcyjniejszych warunkach. Powódka nie wykazała jednocześnie, aby dokonywane zmiany wpłynęły na wysokość jej dochodu. Nie można bowiem wykluczyć, że w przypadku utrzymania wskaźnika prowizyjnego na dotychczasowym poziomie, a tym samym zachowania ceny bez zmian, powódka nie byłaby w stanie uzyskać sprzedaży produktów bankowych o tej samej wartości i w tej samej ilości.

Jednocześnie wskazać należy, że nie wszystkie zmiany wskaźników prowizyjnych polegały na ich obniżeniu. W zakresie wynagrodzenia z tytułu Portfela w listopadzie i grudniu 2013 r. Bank dokonał obniżenia o 50% wskaźnika prowizyjnego za kredyty gospodarcze, kredyty w RB i produkty depozytowe, jednocześnie zwiększając o 50% wskaźniki prowizyjne za sprzedaż kart kredytowych aktywowanych i kredytów w ROR. Natomiast w zakresie wynagrodzenia z tytułu Produkcji Bank wprowadził wyższe wskaźniki prowizyjne w przypadku sprzedaży kredytów gospodarczych wraz z ubezpieczeniem odpowiedniego typu. Niższe wskaźniki prowizyjne wynikały z przeprowadzanych akcji promocyjnych, ofert specjalnych, czy też sprzedaży dokonanej częściowo przez infolinię lub aplikację Banku.

Powyższe świadczy w ocenie Sądu, że zmiany dokonywane przez Bank w zakresie wskaźników prowizyjnych stanowiły reakcję na sytuację na rynku oraz świadczyły o przystosowaniu polityki Banku do panujących warunków gospodarczych. Podkreślenia wymaga, że przyczyną zmiany wskaźników przez Bank mogła być m.in. zmiana strategii, polityki cenowej i kredytowej Banku, zmiana stóp procentowych NBP, czy zmiana warunków rynkowych. Oznacza to, że wobec nowych założeń biznesowych Banku, w ramach których planowany jest wzrost sprzedaży bardziej dochodowych produktów kredytowych, Bank uprawniony był do obniżenia kosztów tych produktów kredytowych poprzez m.in. zmianę wskaźnika wynagrodzenia dla Partnera. Z kolei obniżenie wskaźników wynagrodzenia z Portfela za produkty depozytowe wynikało z niskich stóp procentowych, przez które depozyty nie stanowiły dla Banku istotnego źródła zysków.

Umowa nie zobowiązywała Banku do udzielenia Partnerowi wyczerpującego uzasadnienia przyczyn zmian wskaźników. Niezależnie od powyższego Bank wielokrotnie komunikował się z siecią partnerską, w tym z powódką, udzielając wyjaśnień podjętych decyzji. Ponownie podkreślić należy, że powódka dwukrotnie wyraziła wolę kontynuowania współpracy z Bankiem na dotychczasowych warunkach, mimo uprawnienia Banku do jednostronnej zmiany wskaźników prowizyjnych. Stąd też w ocenie Sądu nie można uznać postanowień Umowy w tym zakresie za nieważne, a roszczenia powódki za uzasadnione.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił powództwo w zakresie kwoty 456 804,00 zł mającej stanowić różnicę między wynagrodzeniem wypłaconym, a wynagrodzeniem, które było w ocenie należne w wysokości obliczonej na podstawie wskaźników prowizyjnych zawartych w Aneksie z 2010 jako niezasadne.

Na koniec zauważyć należy, że pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powódki opisanego w niniejszym punkcie, jednakże wobec ustalenia przez Sąd, że roszczenie, to nie istniało analiza podniesionego zarzutu przedawnienia nie była konieczna.

W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że pozwany jednoznacznie określił, że podnosi zarzut przedawnienia roszczeń powódki wyłącznie w części dotyczącej roszczenia o zapłatę wynikającego ze zmian wskaźników prowizyjnych. Pozwany reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie podniósł zarzutu przedawnienia w zakresie pozostałych roszczeń powódki. Zgodnie z art. 117 § 2 k.c. po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jak wskazuje się w nauce prawa wskutek upływu terminu przedawnienia powstaje układ określany terminem „zobowiązanie niezupełne (naturalne)”. W przypadku roszczenia przedawnionego polega on na tym, że zobowiązany ma prawny obowiązek świadczenia na rzecz uprawnionego, więc spełnione przez niego świadczenie będzie świadczeniem należnym, niepodlegającym zwrotowi, jednocześnie uprawniony nie ma kompetencji do żądania od organu państwa (sądu, komornika) lub innego podmiotu upoważnionego do stosowania prawa (np. sądu polubownego), aby użyły one przymusu w celu skłonienia zobowiązanego do podjęcia nakazanego zachowania (por. P. Machnikowski, Komentarz do art. 117 k.c., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski). Niepodniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia w zakresie pozostałych roszczeń powódki oznacza, że Sąd nie był zobowiązany do badania kwestii przedawnienia tych roszczeń. Pozwany nie jest bowiem konsumentem, aby roszczenia przeciwko niemu poddawać z urzędu badaniu pod kątem upływu terminu przedawnienia (por. art. 117 § 2¹ k.c.).

Ad. 3. Kwota 70 875,00 zł z tytułu zatrzymywanych rezerw na kredyty nieregularne.

Na mocy art. 761⁷ § 1 k.c. w umowie agencyjnej zawartej w formie pisemnej można zastrzec, że agent za odrębnym wynagrodzeniem (prowizja del credere), w uzgodnionym zakresie, odpowiada za wykonanie zobowiązania przez klienta. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, agent odpowiada za to, że klient spełni świadczenie. W razie niezachowania formy pisemnej poczytuje się umowę agencyjną za zawartą bez tego zastrzeżenia.

Jak wskazuje się w nauce prawa, agent, co do zasady, nie odpowiada za wykonanie zobowiązania przez klienta. Zobowiązanie del credere służy więc zabezpieczeniu wierzytelności dającego zlecenie wobec klienta oraz ma charakter samodzielny (P. Mikłaszewicz, Komentarz art. 761⁷ k.c., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda). Klauzula del credere musi mieć charakter odpłatny. Przyjęcie odpowiedzialności następuje bowiem za odpowiednim wynagrodzeniem. Brak wynagrodzenia w klauzuli będzie powodował jej nieważność (A. Konert, Komentarz art. 761⁷ k.c., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. M. Załucki, por. treść uzasadnienia wyr. SN z 9.2.2005 r., II CK 426/06, niepubl.). Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 15.11.2016 r. (sygn. akt VI ACa 1339/15) stwierdził, że ww. przepis ma charakter normy iuris cogentis, określa on jak może być ukształtowana odpowiedzialność gwarancyjna w przypadku umowy agencyjnej. Jej celem jest ochrona agenta za przyjęcie na siebie określonego ryzyka. Skoro tak, to w takiej sytuacji określenie odpowiedzialności przez strony w umowie w sposób odmienny, pozbawiający agenta stosownej prowizji za ryzyko, jako sprzeczne z przepisem bezwzględnie obowiązującym jest nieważne, stosownie do treści art. 58 § 1 k.c.

Sąd podziela powyższy pogląd w całości. Należało wobec powyższego dokonać oceny, czy pomniejszanie powódce wynagrodzenia przez pozwany Bank tytułem zawiązywanych rezerw dla kredytów nieregularnych stanowiło obciążenie powódką odpowiedzialnością gwarancyjną za wykonanie umów przez klientów Banku. Pozwany wskazywał w toku postępowania, że tworzenie rezerw dla kredytów nieregularnych było wykonywaniem odgórnych zaleceń KNF i działaniem zgodnym z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości. Powyższa okoliczność została w ocenie Sądu udowodniona, m.in. za pomocą dowodu z zeznań świadka S. O. (protokół k. 1431-1431v). Działanie pozwanego Banku zgodnie z zaleceniami KNF nie wpływa jednak na ocenę treści umowy pod kątem jej zgodności z art. 761^{(
7)} k.c.

Jak wynika z pochodzących od pozwanego Banku dokumentów, w szczególności prezentacji i wyjaśnień kierowanych do partnerów, rezerwy dla kredytów nieregularnych wpływały na wysokość wynagrodzenia należnego powódce. Prowizja powódki była bowiem pomniejszana o Wynik na Rezerwach (WR), jeśli Wynik na Rezerwach miał wartość ujemną. Rezerwę naliczano wg formuły: „Rezerwa = podstawa naliczenia rezerwy x wskaźnik”. Podkreślenia wymaga, że to Bank ustalał przesłanki uznania danego klienta za „zagrożonego utratą wartości”, co oznaczało konieczność utworzenia na rzecz wszystkich posiadanych przez tego klienta produktów kredytowych odpowiednich rezerw. Również wskaźniki wykorzystywane do obliczenia rezerwy ustalane były przez Bank. Przesłanką uznania klienta za zagrożonego utratą wartości było m.in. przekroczenie 90-dniowego opóźnienia w spłacie należności, upadłość, restrukturyzacja, wypowiedzenie umowy, a nawet śmierć kredytobiorcy.

Poprzez utworzenie na rzecz takiego klienta rezerwy kredytowej Bank pomniejszał należne powódce wynagrodzenie. Przy tego rodzaju konstrukcji Bank mógł ostatecznie uzyskać całe należne świadczenie od klienta (np. w wyniku egzekucji z nieruchomości obciążonej hipoteką zabezpieczającą kredyt), czyli nie ponieść żadnej szkody, a dodatkowo nie tylko nie zapłacić powódce prowizji za przyjęcie odpowiedzialności za wykonanie zobowiązania przez klienta, ale pozbawić ją prawa do prowizji za świadczenie usług pośrednictwa, a w efekcie uzyskać nieodpłatne świadczenie tych usług przez agenta (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 2018 r., sygn. akt I CSK 487/17). Bezpośredni związek między wypłacanym powódce wynagrodzeniem, a wykonaniem przez klienta zobowiązania świadczy o gwarancyjnym charakterze odpowiedzialności powódki, przy jednoczesnym braku zapewnienia powódce należnej jej z tego tytułu prowizji del credere. Nawet jeśli zawiązywanie rezerw dla kredytów nieregularnych wynikało ze spełniania Międzynarodowych Standardów Rachunkowości, pozwany Bank powinien uwzględnić w treści Umowy o Współpracę dodatkowe wynagrodzenie należne powódce z tytułu odpowiedzialności za wykonanie umów kredytowych przez klientów Banku.

Stąd uznać należało, że postanowienia Umowy obciążające powódkę odpowiedzialnością za spłacanie kredytu przez klientów było sprzeczne z art. 761⁷ § 1 k.c., a tym samym zgodnie z art. 58 § 1 k.c. nieważne. Kwoty zatrzymane przez Bank tytułem rezerw dla kredytów nieregularnych stanowiły nienależne świadczenie w rozumieniu art. 410 § 1 i 2 k.c. Wysokość dochodzonego roszczenia została obliczona przez powódkę, natomiast prawidłowość tych wyliczeń potwierdził biegły P. K. w swojej opinii.

Z podanych względów Sąd uznał, że powódce przysługiwało wobec pozwanej roszczenie o zapłatę kwoty 70 875 zł na podst. art. 410 § 1 i art. 405 k.c. w zw. z art. 761 ⁷ § 1 i art. 58 § 1 k.c.

Powódka żądała jednocześnie zasądzenia od pozwanego skapitalizowanych odsetek za opóźnienie liczonych od daty wymagalności roszczenia wynikającej z wezwania do zapłaty z 23.06.2016 (tj. 16.07.2016) do daty wniesienia pozwu (tj. 17.08.2016). Skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie od powyższej kwoty za ten okres wynoszą 448,55 zł.

Stąd Sąd zasądził na rzecz powódki od pozwanego z tytułu zatrzymywanych rezerw na kredyty nieregularne kwotę 71 323,55 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 sierpnia 2016 r. do dnia zapłaty.

Ad. 4. Kwota 101 140,14 zł (w tym skapitalizowane odsetki od kwoty 52 002 zł od 16.07.2016 do 17.06.2016) z tytułu należnej powódce prowizji z tzw. portfela za miesiące od marca do sierpnia 2016 r.

Agent może żądać prowizji od umów zawartych w czasie trwania umowy agencyjnej, jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego działalności lub jeżeli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju (art. 761 § 1 k.c.). Na mocy art. 761¹ § 1 k.c. agent może żądać prowizji od umowy zawartej po rozwiązaniu umowy agencyjnej, jeżeli – przy spełnieniu przesłanek z art. 761 k.c. – propozycję zawarcia umowy dający zlecenie lub agent otrzymał od klienta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej. Zgodnie z art. 761³ § 1 k.c. w braku odmiennego postanowienia umowy agencyjnej agent nabywa prawo do prowizji z chwilą, w której dający zlecenie powinien był, zgodnie z umową z klientem, spełnić świadczenie albo faktycznie je spełnił, albo też swoje świadczenie spełnił klient. Jednakże strony nie mogą umówić się, że agent nabywa prawo do prowizji później niż w chwili, w której klient spełnił świadczenie albo powinien był je spełnić, gdyby dający zlecenie spełnił świadczenie. Na mocy art. 761³ § 2 k.c., jeżeli umowa zawarta pomiędzy dającym zlecenie i klientem ma być wykonywana częściami, agent nabywa prawo do prowizji w miarę wykonywania tej umowy.

Jak zostało już omówione powyżej, odpłatność umowy agencyjnej jest jej podstawową cechą, a przyjmujący zlecenie nie może wykonywać umowy agencyjnej nieodpłatnie. Umowa agencyjna łącząca strony od 2010 r. przewidywała podział prowizji należnej powódce na wynagrodzenie z „Portfela” i „Produkcji”. Wynagrodzenie z Produkcji zależało od wartości sprzedanych w danym miesiącu produktów bankowych, natomiast w przypadku wynagrodzenia z Portfela jako podstawę wyliczeń wskazywano Dochody Brutto. W przypadku produktów bankowych wykonywanie umów było bowiem rozłożone w czasie, a korzyści Banku z danej umowy (np. opłaty, prowizje, odsetki) były naliczane okresowo. Stąd też uznać należało, że w przypadku umów zawartych za pośrednictwem powódki, klienci przez nią pozyskani kontynuowali wykonywanie swoich umów częściowo po zakończeniu Umowy o Współpracę między Bankiem i powódką.

W ocenie Sądu powyższe świadczy o uprawnieniu powódki do żądania prowizji tytułem umów, przy których zawieraniu pośredniczyła, a których wykonywanie było kontynuowane po rozwiązaniu Umowy o Współpracę. Niedopuszczalne jest bowiem, aby agent nabył prawo do prowizji później niż w chwili, w której klient spełnił świadczenie albo powinien był je spełnić, gdyby dający zlecenie spełnił świadczenie. Mimo że do spełnienia świadczenia przez klientów pozyskanych przez powódkę doszło już po rozwiązaniu umowy łączącej strony, powódka nie utraciła swojego roszczenia o zapłatę należnego wynagrodzenia. Zgodnie z przytoczonym powyżej art. 761³§ 1 k.c. agent może żądać prowizji od umowy zawartej po rozwiązaniu umowy agencyjnej, jeżeli propozycję zawarcia umowy dający zlecenie lub agent otrzymał od klienta przed rozwiązaniem umowy agencyjnej. Niewątpliwie powyższe kryterium zostało spełnione odnośnie należnej powódce prowizji za zawarcie umów z klientami w trakcie obowiązywania Umowy, które następnie były wykonywane przez pozyskanych przez powódkę klientów po rozwiązaniu Umowy o Współpracę.

Wskazać również należy, że wykładnia systemowa i funkcjonalna, dokonywana w ramach wykładni prounijnej, zarówno art. 761 jak i art. 761¹ k.c. przemawia za bezwzględnie wiążącym charakterem art. 761 k.c. oraz semiimperatywnym charakterem art. 761¹ k.c. (por. E. Rott-Pietrzyk, Rozdział IX. Umowa agencyjna, [w:] Prawo zobowiązań – część szczegółowa, System Prawa Prywatnego tom 7, red. J. Rajski, 2018, Nb. 178). Ponadto jak wynika z art. 761 § 1 k.c. do nabycia prawa do prowizji przez agenta istotny jest moment zawarcia umowy z klientem (co do zasady w czasie trwania umowy agencyjnej), a nie spełnienie świadczenia przez klienta. Stąd też w ocenie Sądu zasadne było roszczenie powódki dotyczące należnego jej wynagrodzenia prowizyjnego z tzw. Portfela za miesiące od marca do sierpnia 2016 r. Powódka żądała zasądzenia na jej rzecz kwoty odpowiadającej należnemu jej wynagrodzeniu za umowy z klientami Banku zawarte w trakcie trwania Umowy o Współpracę, jednakże wykonywane po jej rozwiązaniu.

Wysokość należnego powódce z tego tytułu wynagrodzenia została ustalona na podstawie opinii biegłego R. G.. Wobec nieprzedstawienia przez pozwany Bank wszystkich dowodów (w szczególności odpowiednich danych w formie elektronicznej z systemu pozwanego Banku) konieczne było dokonanie przez biegłego oszacowania należnego powódce wynagrodzenia. Jak bowiem wskazał biegły z uwagi nie niekompletność danych konieczne było zastosowanie do obliczeń szeregu założeń dotyczących „statystycznego klienta”. Na tej podstawie biegły dokonał wyliczeń, z których wynikała wysokość należnego powódce wynagrodzenia. Ponownie należy przytoczyć art. 233 § 2 k.p.c., zgodnie z którym Sąd według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału ocenia, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu. Pozwany Bank uniemożliwił dokonanie dokładnej kalkulacji przez biegłego poprzez nieprzedstawienie niezbędnych zestawień z systemu teleinformatycznego Banku. Tym samym zarzuty strony pozwanej do opinii biegłego, a także twierdzenia jakoby roszczenie powódki nie zostało udowodnione na podstawie treści opinii biegłego należało uznać za bezpodstawne. Nie znajduje uznania Sądu strategia procesowa pozwanego, który nie przedstawia dostępnych jedynie jemu dokumentów niezbędnych do wydania opinii, a jednocześnie zarzuca biegłemu dokonanie wyliczeń na podstawie wartości szacunkowych. W związku z powyższym Sąd uznał roszczenie powódki w zakresie należnego jej wynagrodzenia za okres od marca do sierpnia 2016 r. za udowodnione zarówno co do zasady, jak i co do wysokości.

Mając powyższe na uwadze Sąd zasądził na rzecz powódki od pozwanej kwotę 65 963,53 zł na podst. art. 761 § 1 i art. 761 ¹ § 1 w zw. z art. 761 ³ § 2 k.c.

Stąd Sąd zasądził na rzecz powódki od pozwanego z tytułu należnej powódce prowizji z tzw. portfela za miesiące od marca do sierpnia 2016 r. kwotę 66 381,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 sierpnia 2016 r. do dnia zapłaty.

Mając na uwadze powyższe, Sąd zasądził na rzecz powódki od pozwanej kwotę 365 500,47 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 18 sierpnia 2016 r., natomiast w pozostałym zakresie powództwo oddalił, o czym orzeczono w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku.

Sąd w punkcie 3 sentencji wyroku orzekł w przedmiocie kosztów postępowania na podst. art. 100 § 1 w zw. z art. 108 k.p.c. poprzez ustalenie, że powódka W. K. (1) wygrała sprawę w 39% i pozostawienie kosztów procesu do rozliczenia referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się orzeczenia według zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów.

sędzia Magdalena Śliwińska-Stępień

ZARZĄDZENIE

(...)

sędzia Magdalena Śliwińska-Stępień

Dodano: 2 lutego 2026, Opublikował(a): Wioleta Żochowska
Podmiot udostępniający informację: Sąd Okręgowy w Warszawie
Osoba, która wytworzyła informację: Sędzia Magdalena Śliwińska-Stępień
Data wytworzenia informacji: 21 stycznia 2022