Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 8 maja 2025 r.

Powód (...) spółka akcyjna wniósł pozew przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością spółce komandytowo akcyjnej o zapłatę kwoty 1 032 735,11 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od następujących kwot:

a)  od kwoty 48.256,35 zł od dnia 15.10.2019 r. do dnia zapłaty,

b)  od kwoty 957.334,78 zł od dnia 05.11.2019 r. do dnia zapłaty,

c)  od kwoty 27.143,99 zł od dnia 07.04.2020 r. do dnia zapłaty,

wraz z kosztami procesu, a w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu pozwu, wskazano, że strony zawarły w dniu 25.09.2017 r. umowę ramową sprzedaży paliwa gazowego nr (...). Natomiast w trakcie współpracy, strony zawarły między innymi kontrakt indywidualny nr (...) oraz kontrakt indywidualny nr (...) na okresy półroczne. W każdym z indywidualnych kontraktów ustalono m.in. okres dostaw, moc umowną dostarczonego przez powoda gazu, cenę za MWh oraz ilość kontraktową gazu, która powód miał dostarczyć w okresie umownym. W kontrakcie indywidualnym nr (...) ustalono, że przez cały okres dostaw suma dostarczonego gazu wyniesie 21.960 MWh co dawało dziennie 120 MWh, natomiast w kontrakcie indywidualnym nr (...) ilość dostarczonego gazu wynosiła 26.352 MWh co przekładało się na dzienną dostawę 144 MWh. Nadto w obu kontraktach ustalono minimalną ilość kontraktową gazu, którą pozwany zobowiązany był odebrać wynoszącą 100% ilości kontraktowej, a wartość dobowa ilości kontraktowej równała się 100% iloczynu godzin wdanej dobie gazowej i mocy umownej. W obu omawianych kontraktach indywidualnych zawarto także zapisy o karach za nieodebranie dobowych ilości kontraktowych. Ustalono również zasady płatności polegające na przedpłatach- przyjęta forma płatności objawiała się tym, że powód obliczał wartość gazu, który musiał sprzedać pozwanemu w kolejnym miesiącu zgodnie z łączącymi strony umowami, a następnie dzielił tę kwotę na 3 części i wystawiał faktury zaliczkowe. Wszystkie trzy faktury na jeden okres sprzedaży wystawiane były jednego dnia, w miesiącu poprzedzającym miesiąc którego sprzedaż dotyczyła. Różnica między nimi polegała na dacie płatności- dla każdej kolejnej faktury data płatności określana była na około 10 dni później, niż data płatności uprzedniej faktury.

We wrześniu 2019 r. pozwany zaprzestał regularnego odbierania zakontraktowanych ilości minimalnych gazu, a następnie całkowicie zaprzestał odbioru gazu od dnia 21.09.2019 r. W związku z powyższym powód, na podstawie pkt. 5 kontraktu indywidualnego nr (...) naliczył pozwanemu opłatę dodatkową z tytułu niedostatecznego odbioru gazu. W następstwie powyższego powód wystawił fakturę korektę nr (...), w której rozliczył faktury o numerach (...) i (...) zakładające sprzedaż gazu na łącznym poziomie 2.400 MWh z rzeczywistym poziomem sprzedaży gazu, który wyniósł 2.285 MWh oraz opłatą za nieodebranie dobowych ilości kontraktowych w wysokości 60.378,61 zł, w wyniku powyższego wynagrodzenie należne powodowi wynosiło (...) zł. Powód wystawił również fakturę korektę nr (...) z 08.10.2019 r. w której rozliczył nieopłaconą fakturę VAT nr (...). W następstwie korekty pierwotna faktura została wyzerowana. Natomiast kontrakt indywidualny nr (...), obowiązywał w okresie od 01.10.2019 r. do 01.04.2020 r. W celu zabezpieczenia gazu dla pozwanego powód zawarł transakcje kupna gazu po cenie w dniu dokonania zabezpieczenia, na cały okres obowiązywania kontraktu indywidualnego nr (...). Powód wystawił wobec pozwanego faktury VAT o numerach (...), (...) oraz (...) z dnia 23.09.2019 r. W związku z faktem, iż pozwany nie zapłacił za powyższe faktury w zakreślonym terminie, nie odebrał także zakontraktowanego gazu, a nadto pozostawał w opóźnieniu z płatnością faktury nr (...), powód pismem z dnia 18.10.2019 r., wypowiedział pozwanemu łączące strony umowy tj. umowę ramową nr (...) z 25.09.2017 r. oraz kontrakt indywidualny nr (...) z 01.03.2019 r. ze skutkiem na dzień 18.10.2019 r. Wobec braku płatności zobowiązań przez pozwanego oraz w następstwie wypowiedzenia umów łączących strony postępowania, powód dokonał korekty faktur zaliczkowych o numerach (...), (...) oraz (...). Powód wskazał również, iż łączące strony umowy tj. umowa ramowa sprzedaży paliwa gazowego nr (...) z 25.09.2017 r. oraz kontrakt indywidualny nr 9, zawierały postanowienia na podstawie których powód uprawniony był do obciążenia pozwanego kosztami wynikającymi z niedostatecznego odbioru gazu przez pozwanego. Przedmiotowa oplata dodatkowa naprawiać miała szkodę poniesioną przez powoda, która wynikała z nienależytego wykonania zobowiązania objawiającego się nieodebraniem przez pozwanego zakontraktowanej na dany dzień ilości gazu ziemnego, który był uprzednio przez powoda na tę okoliczność kupiony na rynku. Z uwagi na fakt, iż cena gazu ziemnego w momencie sprzedaży na giełdzie TGE była niższa, niż wynikało to z postanowień kontraktu indywidualnego nr (...) powód poniósł szkodę wynikającą z różnicy pomiędzy ceną określoną w kontrakcie indywidualnym nr (...), a ceną gazu ziemnego w dniu jego sprzedaży na giełdzie TGE. W związku z faktem, iż wypowiedzenie umów doręczono pozwanemu 21.10.2019 r. zmianie uległy terminy obowiązywania umów oraz dane określające wartości produktów handlu gazem ziemnym na giełdzie TGE. W następstwie powyższych zmian powód wystawił wobec pozwanego korektę faktury nr (...)_ (...), która korygowała fakturę VAT nr (...)_ (...). Z tytułu kary za nieodebranie dobowych ilości kontraktowych przez pozwanego do których zobowiązany był na podstawie kontraktu indywidualnego nr (...) wyniosły (...) zł netto, natomiast kwota odszkodowania za niedostateczny odbiór gazu, do naliczenia którego powód był uprawniony na podstawie §8 umowy ramowej sprzedaży paliwa gazowego nr (...) wyniosła (...) zł netto. Do obliczenia przedmiotowej kwoty odszkodowania powód zastosował ceny transakcji (...) na rynku dnia następnego w okresie 22- 31.10.2019 r. oraz posłużył się produktami (...) notowanymi na giełdzie w dniu 22.10.2019 r. w celu odsprzedaży gazu ziemnego zakontraktowanego na okres 01.11.2019 r.- 31.03.2020 r. Strona pozwana wezwana do zapłaty nie dokonała zapłaty na rzecz powoda. (pozew k. 2-10).

W dniu 21 sierpnia 2020 r. referendarz sądowy w Sądzie Okręgowym w Warszawie, w sprawie o sygn. akt XXVI GNc 1118/20, wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, mocą którego uwzględniono żądanie pozwu, zgłoszone w niniejszej sprawie (nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym k. 83).

Od powyższego nakazu zapłaty pozwany wniósł sprzeciw, zaskarżając go w całości i jednocześnie zażądała oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia od powoda na jego rzecz kosztów procesu, a w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pozwany wskazał, iż na mocy oświadczenia (...) (...) z dnia 18.10.2019 r., zarówno Umowa nr (...) z dnia 25.09.2017 r. jak i kontrakt indywidualny nr 9 z dnia 1.03.2019 r., uległy rozwiązaniu w wyniku złożonego przez (...) (...) oświadczenia o wypowiedzeniu ze skutkiem na dzień 18.10.2019 r. W następstwie powyższego wzajemne zobowiązania stron przedmiotowego stosunku zobowiązaniowego przestały obowiązywać po dniu 18.10.2019 r. W efekcie powyższego, pozwana przestała być zobowiązana do odbioru paliwa gazowego po dniu 18.10.2019 r., co oznaczało, że zobowiązanie do zapłaty za brak odbioru paliwa gazowego po tym dniu nie istniało. Ponadto pozwany podniósł, iż powód nie wykazał rzetelnie szkody, którą miał ponieść w wyniku sprzedaży gazu pierwotnie zakontraktowanego dla pozwanej. W ocenie pozwanego wyliczenie przedstawione na podstawie danych giełdowych jest hipotetyczne i dowolne oraz nie ma oparcia w żadnym kontrakcie na sprzedaż gazu. W szczególności powód nie wskazał komu sprzedał gaz, nie załączył też żadnej faktury ani dowodu sprzedaży.

Pozwany wskazał, iż w przypadku uznania przez Sąd o zasadności naliczenia kary umownej dochodzona kwota nie powinna obejmować podatku VAT, który powód niezasadnie naliczył bowiem kary umowne za niezrealizowane kontrakty, pełniące funkcję odszkodowawczą (rekompensacyjną) za poniesione straty, nie mieszczą się w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu, wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy o VAT i tym samym nie podlegają opodatkowaniu. Oznacza to, że ewentualna kara umowna powinna być naliczona i dokumentowana notą obciążeniową, a nie fakturą VAT. (sprzeciw k. 138-141).

Pozwany wniósł także o miarkowanie dochodzonej pozwem kwoty jako kary umownej w związku z brakiem poniesienia szkody przez powoda w związku z zaspokojeniem swojego roszczenia poprzez sprzedaż gazu na wolnym rynku. (stanowisko pozwanego k. 184-186)

W dalszym toku strony podtrzymały stanowiska. (odpowiedź powoda k. 166-170, stanowisko powoda k. 179-182)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

(...) spółka akcyjna z siedzibą w P. (dalej również jako (...)) to przedsiębiorca, którego przedmiotem przeważającej działalności jest wytwarzanie i przetwarzanie produktów rafinacji ropy naftowej. (centralna informacja KRS k. 14-24)

(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowo- akcyjna z siedzibą w W. (dalej również jako (...)) to przedsiębiorca, którego przedmiotem przeważającej działalności jest handel paliwami gazowymi w systemie sieciowym. (centralna informacja KRS k. 25-27)

W dniu 25 września 2017 r. (...) (...) jako sprzedawca oraz (...) jako kupujący zawarli umowę ramową sprzedaży paliwa gazowego nr (...).

W §2 ust. 1 kupujący oświadczył, że zobowiązuje się nabywać i odbierać od sprzedawcy paliwo gazowe na cele określone w „oświadczeniu odbiorcy o przeznaczeniu paliwa gazowego na potrzeby naliczania podatku akcyzowego”, stanowiącym załącznik do kontraktu indywidualnego.

W §2 ust. 3 zapisano, iż umowa obejmuje:

a)  postanowienia regulujące tryb zawierania kontraktu indywidualnego sprzedaży paliwa gazowego przez sprzedawcę na rzecz kupującego;

b)  szczegółowe postanowienia kontraktu indywidualnego;

c)  inne postanowienia regulujące zasady współpracy pomiędzy stronami w związku z wykonywaniem kontraktu indywidualnego oraz niniejszej umowy.

W §4 ust. 1 strony uzgodniły, iż sprzedawca sprzeda i dostarczy, a kupujący zakupi i odbierze, paliwo gazowe w ramach mocy umownej oraz w ilości kontraktowej, w punkcie odbioru, na warunkach określonych w niniejszej umowie i kontrakcie indywidualnym podpisanym przez strony. Z zastrzeżeniem, iż kupujący w każdym okresie kontraktowym zakupi i odbierze ilość paliwa gazowego w ilości nie mniejszej niż ilość kontraktowa minimalna. (§4 ust. 2 pkt 2)

W §4 ust. 2 pkt 4 zawarto zapis, iż w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania przez kupującego zobowiązania odbioru ilości kontraktowej minimalnej paliwa gazowego w danym okresie kontraktowym określonej w pkt (3) powyżej, kupujący zapłaci sprzedawcy karę umowną z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania powyższego zobowiązania w takim okresie kontraktowym określoną w kontrakcie indywidualnym i na zasadach określonych w kontrakcie indywidualnym.

W §4 ust. 13 pkt 1 zastrzeżono, iż sprzedawca może zażądać od kupującego zapłaty opłat dodatkowych odpowiadających opłatom dodatkowym nałożonym na sprzedawcę przez operatorów systemów (przesyłowych i/lub tranzytowych i/lub dystrybucyjnych), z usług których skorzystał wykonując niniejszą umowę oraz kontrakt indywidualny oraz swoich dostawców, jeżeli w wyniku działania bądź zaniechania kupującego nastąpiło niewykonanie albo nienależyte wykonanie kontraktu indywidualnego polegające na:

a) przekroczeniu mocy umownej w danym okresie kontraktowym;

b) odbiorze paliwa gazowego w ilości przewyższającej ilości nominowane, albo

c) nie odebraniu zamówionych zgodnie z zatwierdzonymi nominacjami ilości paliwa gazowego bez istotnej przyczyny albo z powodu innego niż: siła wyższa i/lub przerwa lub ograniczenie mocy przesyłowej stosownie do § 4 ust. 10 pkt 4) powyżej i/lub ograniczenia i przerwy w dostawach paliwa gazowego na podstawie prawa energetycznego stosownie do § 4 ust. 11 powyżej.

W §5 ust. 1 ustalono, iż umowa została zawarta na czas nieokreślony podczas, gdy Kontrakt Indywidualny może zostać zawarty wyłącznie na czas oznaczony.

W §5 ust. 2 wskazano z zastrzeżeniem postanowień poniżej, że każda ze Stron może wypowiedzieć niniejszą Umowę z zachowaniem 3 - miesięcznego okresu wypowiedzenia licząc powyższy termin od ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, w którym zostało złożone oświadczenie o wypowiedzeniu. W takim wypadku, niniejsza Umowa ulegała rozwiązaniu z upływem terminu wypowiedzenia określonego w zdaniu pierwszym powyżej, nie wcześniej jednak niż z chwilą wygaśnięcia ostatniego z Kontraktów Indywidualnych zawartego w wykonaniu niniejszej Umowy.

Ponadto w §5 ust. 3 zapisano, iż sprzedawca mógł, według swobodnego uznania, wypowiedzieć albo niniejszą umowę wraz z wszystkimi łączącymi strony kontraktami indywidualnymi, albo kontrakt indywidualny bez jednoczesnego wypowiedzenia niniejszej umowy, z zachowaniem terminu 5 (pięciu) dni roboczych wypowiedzenia w przypadku, gdy:

a) kupujący nie wypełniał pomimo otrzymania od sprzedawcy stosownego przypomnienia swoich zobowiązań pieniężnych wobec sprzedawcy w terminie 5 (pięciu) dni roboczych od otrzymania takiego przypomnienia, albo

b) kupujący nie wykonał lub wykonał nienależycie zobowiązanie udzielenia sprzedawcy zabezpieczenia zdefiniowanego w kontrakcie indywidualnym zgodnie z jego treścią, przed upływem 7 (siedmiu) dni roboczych poprzedzających okres dostawy.

(umowa ramowa k. 28-38)

W dniu 1 marca 2019 r. strony zawarły kontrakt indywidualny nr (...) do umowy nr (...) z dn. 25.09.2017 r.

W pkt 1 strony ustaliły okres dostaw od dnia 1 kwietnia 2019 roku do dnia 1 października 2019 roku określając dzień rozpoczęcia dostaw na dzień 1 kwietnia 2019 roku, godz. 06.00 oraz dzień zakończenia dostaw na dzień 1 października 2019 roku, godz. 06.00.

W pkt 2 określono moc umowną w okresie dostaw na 5 MWh/h, ilość kontraktowa w okresie dostaw na 21 960 MWh. Przy czym kupujący miał prawo do +/-10% elastyczności ostatniego dnia miesiąca. Elastyczność należało zgłosić 3 dni robocze przed ostatnim dniem miesiąca, do godz. 15.30.

W pkt 3 strony ustaliły minimalną ilość równą 100% ilości kontraktowej. Ponadto strony ustaliły wartość dobowej ilości kontraktowej równej 100% iloczynu godzin w danej dobie gazowej i mocy umownej. Natomiast cena kontraktowa paliwa gazowego w okresie dostaw wynosiła 85.70 PLN/MWh. (pkt 4)

W pkt 5 uregulowano sposób naliczania kar za nieodebranie Dobowych Ilości Kontraktowych, w ten sposób że dla każdej doby gazowej okresu dostaw, w której kupujący odebrał mniej niż wynikająca z pkt 2 dobowa ilość kontraktowa, kupujący zapłacić miał za każdą MWh poniżej poziomu dobowej ilości kontraktowej opłatę dodatkową określoną wg poniższego wzoru:

OK = MAX(P - TGEgasDA; 0) + 4 PLN/MWh

OK - płatność za każdą nieodebraną MWh

P - Cena Kontraktowa Paliwa Gazowego określona w pkt 4

TGEgasDA -indeks spotowy TGEgasDA publikowany na stronie internetowej TGE dla danego dnia okresu dostaw. Opłata dodatkowa nie dotyczyła zmiany ilości kontraktowych zgłoszonych w ramach elastyczności.

W pkt 11 zastrzeżono, iż do ceny zostanie doliczony podatek VAT zgodnie z przepisami obowiązującymi w dniu wystawienia faktury.

W pkt 12.2. wskazano, iż terminy płatności oraz kwoty tytułem przedpłat za kolejne miesiące gazowe w okresie dostawy, miały zostać przesłane kupującemu przez sprzedawcę najpóźniej 25 dnia każdego miesiąca poprzedzającego miesiąc gazowy okresu dostaw, przy czym każda z przedpłat miała dotyczyć części okresu dostaw nie dłuższego niż 11 dób gazowych.

W pkt 12.3. zastrzeżono, iż w przypadku uchybienia przez kupującego któremukolwiek z terminów płatności lub kwot tytułem przedpłat, które zostaną określone zgodnie z pkt. 12.2 powyżej, sprzedawca zwolniony był z obowiązku dostarczenia paliwa gazowego do punktu odbioru, we wskazanym powyżej odpowiednio okresie dostaw (którego dotyczy dana przedpłata), a kupujący zobowiązany będzie do zapłaty na rzecz sprzedawcy opłaty z tytułu nieodebrania dobowych ilości kontraktowych, o której mowa w pkt. 5 niniejszego kontraktu indywidualnego. (kontrakt indywidualny nr (...) k. 39-40)

W dniu 1 marca 2019 r. strony zawarły kontrakt indywidualny nr(...) do umowy nr (...) z dn. 25.09.2017 r.

W pkt 1 strony ustaliły okres dostaw od dnia 1 października 2019 roku do dnia 1 kwietnia 2020 roku określając dzień rozpoczęcia dostaw na dzień 1 października 2019 roku, godz. 06.00 oraz dzień zakończenia dostaw na dzień 1 kwietnia 2020 roku, godz. 06.00.

W pkt 2 określono moc umowną w okresie dostaw na 6 MWh/h, ilość kontraktową w okresie dostaw na 26 352 MWh. Przy czym kupujący miał prawo do +/-10% elastyczności ostatniego dnia miesiąca. Elastyczność należało zgłosić 3 dni robocze przed ostatnim dniem miesiąca, do godz. 15.30.

W pkt 3 strony ustaliły minimalną ilość równą 100% ilości kontraktowej. Ponadto strony ustaliły wartość dobowej ilości kontraktowej równej 100% iloczynu godzin w danej dobie gazowej i mocy umownej. Natomiast cena kontraktowa paliwa gazowego w okresie dostaw wynosiła 104.45 PLN/MWh. (pkt 4)

W pkt 5 uregulowano sposób naliczania kar za nieodebranie Dobowych Ilości Kontraktowych, w ten sposób że dla każdej doby gazowej okresu dostaw, w której kupujący odebrał mniej niż wynikająca z pkt 2 dobowa ilość kontraktowa, kupujący zapłacić miał za każdą MWh poniżej poziomu dobowej ilości kontraktowej opłatę dodatkową określoną wg poniższego wzoru:

OK = MAX(P - TGEgasDA; 0) + 4 PLN/MWh

OK - płatność za każdą nieodebraną MWh

P - Cena Kontraktowa Paliwa Gazowego określona w pkt 4

TGEgasDA -indeks spotowy TGEgasDA publikowany na stronie internetowej TGE dla danego dnia okresu dostaw. Opłata dodatkowa nie dotyczyła zmiany Ilości Kontraktowych zgłoszonych w ramach elastyczności.

W pkt 11 zastrzeżono, iż do ceny zostanie doliczony podatek VAT zgodnie z przepisami obowiązującymi w dniu wystawienia faktury.

W pkt 12.2. wskazano, iż terminy płatności oraz kwoty tytułem przedpłat za kolejne miesiące gazowe w okresie dostawy, miały zostać przesłane kupującemu przez sprzedawcę najpóźniej 25 dnia każdego miesiąca poprzedzającego miesiąc gazowy okresu dostaw, przy czym każda z przedpłat miała dotyczyć części okresu dostaw nie dłuższego niż 11 dób gazowych.

W pkt 12.3. zastrzeżono, iż w przypadku uchybienia przez kupującego któremukolwiek z terminów płatności lub kwot tytułem przedpłat, które zostaną określone zgodnie z pkt. 12.2 powyżej, sprzedawca zwolniony był z obowiązku dostarczenia paliwa gazowego do punktu odbioru, we wskazanym powyżej odpowiednio okresie dostaw (którego dotyczy dana przedpłata), a kupujący zobowiązany będzie do zapłaty na rzecz sprzedawcy opłaty z tytułu nieodebrania dobowych ilości kontraktowych, o której mowa w pkt. 5 niniejszego kontraktu indywidualnego. (kontrakt indywidualny nr 9 k. 41-43)

W okresie (...) (...) wystawiło na rzecz (...) następujące dokumenty księgowe:

1)  fakturę VAT nr (...)_ (...) z 13.08.2019 r.; (faktura k. 44)

2)  fakturę VAT nr (...)_ (...) z 13.08.2019 r.; (faktura k. 45)

3)  fakturę VAT nr (...)_ (...) z 13.08.2019 r.; (faktura k. 46)

4)  korektę faktury nr (...)_ (...) z 02.10.2019 r.; (korekta faktury k. 48)

5)  korektę faktury nr (...)_ (...) z 08.10.2019 r.; (korekta faktury k. 49)

6)  fakturę VAT nr (...)_ (...) z 23.09.2019 r.; (faktura k. 51)

7)  fakturę VAT nr (...)_ (...) z 23.09.2019 r.; (faktura k. 52)

8)  fakturę VAT nr (...)_ (...) z 23.09.2019 r.; (faktura k. 53)

9)  korektę faktury nr (...)_ (...) z 18.10.2019 r.; (korekta faktury k. 57)

10)  korektę faktury nr (...) z 18.10.2019 r.; (korekta faktury k. 58)

11)  korektę faktury nr (...)_ (...) z 18.10.2019 r.; (korekta faktury k. 59)

12)  fakturę VAT nr (...)_ (...) z 18.10.2019 r.; (faktura k. 61)

13)  korektę faktury nr (...)_ (...) z 30.03.2020 r.; (korekta faktury k. 66)

(...) (...) za pośrednictwem poczty elektronicznej przesyłał monity dot. braku płatności przez (...). (korespondencja email k. 55-56)

Pismem z 18 października 2019 r. (...) (...) złożyło względem (...) oświadczenie o wypowiedzeniu umowy ramowej nr (...) oraz kontraktu indywidualnego nr 9 ze skutkiem na dzień 18.10.2019 r. z uwagi na brak płatności faktury nr VAT nr (...)_ (...) z 23.09.2019 r. i nr (...)_ (...) z 23.09.2019 r. oraz upływu 5 dni roboczych od ostatniego przypomnienia dostarczonego w dniu 27.09.2019 r. (oświadczenie o wypowiedzeniu k. 54)

Pismem z 19 listopada 2019 r. (...) (...) wezwał (...) do uregulowania kwoty 1 005 551,13 zł tytułem dokumentów nr:

1. (...)_ (...) z dnia 02.10 2019 z terminem płatności na dzień 14 10 2019 w wysokości 48 256,35 złotych;

2. (...)_ (...) z dnia 18.10.2019 z terminem płatności na dzień 01 11 2019 w wysokości 957.334.78 złotych; w terminie do 4 grudnia 2019 r.

Korespondencja została odebrana w dniu 25 listopada 2019 r. (wezwanie k. 74, potwierdzenie nadania i odbioru korespondencji k. 77)

Pismem z 7 kwietnia 2020 r. (...) (...) wezwał (...) do uregulowania kwoty 27.143,99 zł tytułem dokumentu nr (...)_ (...) z dnia 30.03.2020 roku z terminem płatności na dzień 06.04.2020 roku, do dnia 14 kwietnia 2020 roku. Korespondencja została odebrana w dniu 16 kwietnia 2020 r. (wezwanie k. 78, potwierdzenie nadania i odbioru korespondencji k. 79)

W odpowiedzi na powyższe, (...) wskazało, iż spółka przestała być zobowiązana do odbioru paliwa gazowego po dniu 18 października 2019 r. tym samym nie jest obowiązana do zapłaty za brak odbioru paliwa gazowego. Natomiast w zakresie kwot obejmujących okres od 1 października 2019 r. do 18 października 2019 r. zakwestionowano zasadność doliczenia podatku VAT i zaproponowano wystawienie noty obciążeniowej. (odpowiedź (...) k. 142-143)

W Monitorze Sądowym i Gospodarczym nr (...) z 28 maja 2021 r. zawarto oświadczenie o otwarciu postępowania o zatwierdzenie układu (...). (wydruk z (...) ( (...)) poz. 34757-34761 k. 177)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie okoliczności bezspornych oraz w oparciu o ww. dowody z dokumentów, które zgodnie z art. 243[2] k.p.c. stanowią dowód w sprawie bez wydawania odrębnego postanowienia. Wprawdzie dokumenty te stanowią dokumenty prywatne w rozumieniu art. 245 k.p.c. to stosowanie do treści art. 233 § 1 k.p.c. Sąd, dokonując ich oceny w ramach swobodnej oceny dowodów uznał je za wiarygodne i w pełni przydatne dla ustalenia faktycznego, a w konsekwencji, poczynił na ich podstawie ustalenia stanu faktycznego. Sąd dokonał ustaleń faktycznych także na podstawie zeznań świadka B. M..

W ocenie Sądu, zeznania świadka były jasne, spójne, logiczne, korelujące z materiałem dowodowym z dokumentów. Świadek B. M. wyjaśnił pojęcie klauzuli „(...)” oraz ogólne zasady funkcjonowania rynku sprzedaży gazu. Świadek opisał także okoliczności związane z zakończeniem współpracy stron oraz przyczyny dokonanych korekt faktur i sposób wyliczenia odszkodowania. (protokół z rozprawy z dnia 11.05.2022 r. k. 237)

Sąd dopuścił również dowód z opinii biegłego sądowego ze specjalnością w zakresie giełdowego obrotu paliwami (gazem ziemnym) oraz zasad obrotu gazem, stosowanych w tym obrocie klauzul handlowych i zasad magazynowania gazu na fakt ustalenia:

1. Straty powoda, którą (...) (...) poniósł w związku z zaprzestaniem obrotu gazu przez Pozwanego, poprzez porównanie cen wynikających z umów łączących strony postępowania z cenami rynkowymi obowiązującymi w datach, kiedy Powód sprzedawał nieodebrany przez Pozwanego gaz na giełdzie TGE, faktu stosowania w obrocie rynku gazu klauzul „(...)", faktu cen sprzedaży po jakich powód sprzedał gaz w następstwie zaprzestania odbiorów przez Pozwanego, faktu zasad obliczeń ceny sprzedaży na podstawie zasad (...) według danych rynku dnia następnego, właściwego ustalenia przez Powoda cen sprzedaży w ramach rynku (...) oraz kontraktów terminowych ((...)), faktu zasadności sprzedaży gazu wobec zaprzestania odbiorów przez Pozwanego.

2. Poniesienia i wysokości szkody po stronie powoda; cen po jakich powód mógł sprzedać gaz ziemny w stanie faktycznym niniejszej sprawy, wskazania czy konieczna była sprzedaż gazu ziemnego w dacie jego faktycznej sprzedaży, czy też w warunkach racjonalnej gospodarki powód mógł dokonać sprzedaży w innej dacie i po cenie wyższej, poniesienia i wysokości poniesionej przez powoda szkody przy uwzględnieniu faktu sprzedaży przez powoda nieodebranego przez pozwanego gazu ziemnego na wolnym rynku. (postanowienie k. 249)

Biegły M. S. w opinii nr (...) za poprawne uznał ceny gazu wynikające z kontraktów Indywidualnych nr (...) i (...). Jednocześnie biegły sądowy zwrócił uwagę na występująca różnicę w czasie między kontraktacją gazu na potrzeby Pozwanej (14.02.2019 r.) a faktyczną datą podpisania Kontraktów Indywidualnych (1.03.2019 r.) oraz występujące między tymi datami wahania cen gazu. Biegły M. S. podkreślił, iż klauzula „(...)" jest powszechnie stosowane na rynku gazu, a brak odbioru zakontraktowanego gazu w sposób oczywisty wymagał jego odsprzedaży przez powoda. Natomiast zapisy umowne wskazywały na rozliczenie sprzedaży w odniesieniu do rynku (...), w ocenie biegłego sądowego odsprzedaż z wykorzystaniem instrumentów rynku terminowego ograniczyła stratę i wysokość roszczenia względem pozwanej spółki. W opinii biegły dokonał obliczeń, które pozwoliły na ustalenie, iż:

1)  Cena przyjęta przez (...) (...) dla odsprzedaży na rynku (...) w okresie 22-31.10.2019 r. odpowiada średniej cenie indeksu TGEgasDA notowanego na (...) SA i wynosi 51,61 zł/MWh;

2)  Cena przyjęta przez (...) (...) dla odsprzedaży na rynku terminowym w ramach instrumentu (...) wynosząca 74,50 zł/MWh, odpowiada cenie minimalnej zanotowanej w dniu 22.10.2019 r. na (...) SA.

3)  Cena przyjęta przez (...) (...) dla odsprzedaży na rynku terminowym w ramach instrumentu (...) wynosząca 82,75 zł/MWh, odpowiada cenie minimalnej zanotowanej w dniu 22.10.2019 r. na (...) SA.

4)  Cena przyjęta przez (...) (...) dla odsprzedaży na rynku terminowym w ramach instrumentu (...) wynosząca 87,10 zł/MWh, jest o 0,1 zł/MWh wyższa od wartości kursu rozliczeniowego w dniu 22.10.2019 r. na (...) SA. (opinia nr (...) k. 365-379)

W ocenie Sądu opinia biegłego M. S. była rzetelna, wyczerpująco uargumentowana oraz w klarowny sposób obrazowała przyjętą metodologię obliczeń.

Strona pozwana nie kwestionowała powyżej opinii, natomiast powód odniósł się do podniesionej przez biegłego kwestii (k.379) różnicy w czasie między kontraktacją gazu na potrzeby Pozwanej (14.02.2019 r.) a faktyczną datą podpisania kontraktów indywidualnych (1.03.2019 r.). Strona powodowa wskazała, że praktyka rynkowa, jak i przedstawione potwierdzenia transakcji wskazują, iż za datę zawarcia transakcji przyjmuje się dzień ustaleń pomiędzy traderami, a nie datę podpisania Kontraktu Indywidualnego. W ocenie powoda Kontrakt Indywidualny jest formalnym potwierdzeniem ustalonych uprzednio parametrów transakcji, które zdecydowanie nie mogą zostać zmienione w czasie, który był potrzebny na zebranie podpisów. Wariantowe analizy biegłego dotyczące scenariuszy cenowych, są analizami ex- post, których wykorzystanie w momencie podejmowania decyzji o zamknięciu pozycji było niemożliwe. Ścieżka cen (...) z nadchodzącego dopiero miesiąca, np. lutego, nie jest dostępna w listopadzie, stąd jedyną dostępną opcją były produkty terminowe.

Z powyższych względów Sąd uznał ustalenia biegłego M. S. za w pełni przydatne dla sprawy. Jednocześnie, należy podkreślić, że opinia biegłego ma na celu ułatwienie sądowi należytej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, wtedy gdy potrzebne są do tego wiadomości specjalne, nie może być natomiast sama być źródłem materiału faktycznego sprawy ani tym bardziej stanowić podstawy ustalenia okoliczności będących przedmiotem oceny biegłego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 1969 r., ICR 140/69, OSNCP 1970, nr 5, poz. 85).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

W przedmiotowej sprawie Powód (...) (...) dochodził od pozwanego (...) zapłaty kwoty 1 032 735,11 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od następujących kwot:

d)  od kwoty 48.256,35 zł od dnia 15.10.2019 r. do dnia zapłaty,

e)  od kwoty 957.334,78 zł od dnia 05.11.2019 r. do dnia zapłaty,

f)  od kwoty 27.143,99 zł od dnia 07.04.2020 r. do dnia zapłaty.

Strona powodowa wskazała, że wobec nieodebrania przez stronę pozwaną paliwa gazowego w zamówionej ilości, zgodnie z postanowieniami umowy ramowej, kontraktu indywidualnego nr (...) i (...) obciążyła pozwanego łączną kwotą 1 032 735,11 zł z tytułu opłaty za nieodebrane ilości paliwa gazowego oraz z tytułu opłaty za odsprzedaż i wystawiła z tego tytułu dokumenty księgowe nr (...)_ (...) z 02.10.2019 r., nr (...)_ (...) z dnia 18.10.2019 r. oraz nr (...)_ (...) z dnia 30.03.2020 r.

W niniejszej sprawie stan faktyczny był w przeważającym zakresie niesporny pomiędzy stronami. Strona pozwana przyznała bowiem, że łączyła ją z powodem umowa ramowa sprzedaży paliwa gazowego nr (...) wraz z kontraktem indywidulanym nr (...) i (...) oraz to, że ostatecznie nie odebrała od powoda planowanej ilości paliwa gazowego.

Jednakże strona pozwana zakwestionowała istnienie obowiązku odbioru paliwa gazowego po dniu 18.10.2019 r., a tym samym możliwość naliczenia kar umownych przez powoda. Jednocześnie strona pozwana wskazała, iż w przypadku uznania przez Sąd o zasadności naliczenia kary umownej dochodzona kwota nie powinna obejmować podatku VAT.

Strony procesu bezspornie łączyła umowa ramowa sprzedaży paliwa gazowego nr (...) z 25 września 2017 r. oraz kontrakt indywidulany nr(...) z 1 marca 2019 r. oraz kontrakt indywidualny nr (...) z 1 marca 2019 r. Zgodnie z art. 535 § 1 k.c. przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Regulacja art. 535 k.c. definiuje istotę umowy sprzedaży, określając podstawowe obowiązki stron umowy – sprzedawcy oraz kupującego. Wskazać przy tym należy, że na podstawie art. 555 k.c. przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży energii, praw oraz wody. W praktyce nabycie poprzez zawarcie umowy sprzedaży energii oznacza nabycie uprawnienia do korzystania z jej źródeł, stąd też istotne znaczenie ma określenie przy pomocy urządzeń pomiarowych jej ilości – kwestie z tym związane uregulowane są poza kodeksem cywilnym, zatem w przedmiotowej sprawie uzupełniająco zastosowanie znajdą przepisy ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2024 r., poz. 266 t.j.), która to ustawa reguluje m.in. obrót energią elektryczną, ponieważ umowa sprzedaży umożliwia m.in. korzystanie z różnych postaci energii – np. energii elektrycznej czy paliwa gazowego – w ramach obrotu dostosowanego do rynku towarowo – pieniężnego.

Należy przy tym wskazać, że klauzulą niemal powszechnie stosowaną w umowach sprzedaży energii, w tym także gazu jest klauzula „(...)), dopuszczalna na zasadzie swobody zawierania umów z art. 353[1] k.c. Stanowi ona szczególne rozwiązanie prawne, które zapewnia dostawcy prawo do pełnej wysokości ceny zakontraktowanego paliwa, niezależnie od tego, czy zostanie ono faktyczne odebrane.

Wbrew twierdzeniom strony pozwanej, opłata „(...)” – w tym opłaty za nieodebraną energię i opłatę za odsprzedaż – nie stanowiły kary umownej, ale dodatkowe zastrzeżenie umowne, dopuszczalne na zasadzie swobody umów i stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądów powszechnych, a także w doktrynie.

Podkreśla się, że tak rozumiana klauzula „(...)” to nie kara umowna. To wyraz rygorystycznie rozumianej zasady pacta sunt servanda oraz zasady realnego wykonania zobowiązań. Zakłada ona bowiem powstanie obowiązku zapłaty już w związku ze zgodnym z umową zaoferowaniem spełnienia świadczenia przez kontrahenta, tzn. w związku z faktem gotowości spełnienia świadczenia. Nawet w przypadku gdy strona nie odbierze świadczenia, to i tak powstaje obowiązek zapłaty kwoty ustalonej w umowie. Odbiorca gazu, zgadzający się na klauzulę „(...)”, dostaje w zamian gotowość dostawcy do sprzedaży gazu w określonym wolumenie, przy czym odbiorca uiszczając opłatę z tego tytułu nie naprawia żadnej szkody wyrządzonej sprzedawcy. W takiej sytuacji mamy do czynienia z ekwiwalentnością świadczenia.

Nie ulega zatem wątpliwości, że strony w ramach postanowień umowy ramowej i kontraktu indywidualnego rozróżniły i wyodrębniły kwestię naliczenia opłaty dodatkowej „(...)” (pkt 5 kontraktów indywidualnych). Uwzględniając powyższe należy wskazać, że Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska strony pozwanej dotyczącego tego, iż naliczona opłata „(...)” stanowiła karę umowną, a tym samym, iż powód nie był uprawniony do doliczenia podatku VAT i wystawienia faktury.

Należy podkreślić, iż opłata dodatkowa „(...)” i dalsze odsprzedanie paliwa pełnią funkcję środka dyscyplinującego dla odbiorcy zamówionej ilości paliwa bowiem sprzedający dokonując zakupu paliwa ponosi koszty z tym związane oraz ryzyko zabezpieczenia wolumenu dostaw.

Bezspornym jest, iż pozwany we wrześniu 2019 r. zaprzestał regularnego odbioru paliwa gazowego, a od 21 września 2019 r. zaprzestał odbioru paliwa gazowego całkowicie.

Bezsprzecznie także powód poniósł koszt zakupu paliwa gazowego w celu zabezpieczenia kontraktu i zagwarantowania pozwanemu dostarczenia źródła energii w umówionej wysokości.

Natomiast w pkt 5 kontraktu indywidualnego nr 8, a także kontraktu indywidualnego nr 9 za nieodebranie Dobowych Ilości Kontraktowych, w ten sposób że dla każdej doby gazowej okresu dostaw, w której kupujący odebrał mniej niż wynikająca z pkt 2 dobowa ilość kontraktowa, kupujący zapłacić miał za każdą MWh poniżej poziomu dobowej ilości kontraktowej opłatę dodatkową określoną wg poniższego wzoru:

OK = MAX(P - TGEgasDA; 0) + 4 PLN/MWh

OK - płatność za każdą nieodebraną MWh

P - Cena Kontraktowa Paliwa Gazowego określona w pkt 4

TGEgasDA -indeks spotowy TGEgasDA publikowany na stronie internetowej TGE dla danego dnia okresu dostaw. Opłata dodatkowa nie dotyczyła zmiany Ilości Kontraktowych zgłoszonych w ramach elastyczności.

(...) (...) dokonał zakupu gazu w momencie zawarcia kontraktów indywidualnych nr 8 i 9. Tym samym zabezpieczył dostawy gazu na cały okres obowiązywania przedmiotowych umów. Strony w łączących je umowach określiły zasady, koszt zakupu przez pozwanego gazu oraz konsekwencje w przypadku zaprzestania odbioru bądź odbioru mniejszej ilości niż 100% ilości kontraktowej. Ponadto strony ustaliły wartość dobowej ilości kontraktowej równej 100% iloczynu godzin w danej dobie gazowej i mocy umownej. Strona powodowa dla zachowania gotowości poniosła określone koszty min. związane z utrzymaniem urządzeń przesyłowych, mocy przesyłowych czy infrastruktury technicznej.

Nie należy tracić z pola widzenia, iż umowy zostały zawarte przez podmioty profesjonalne wyspecjalizowane w swoich dziedzinach. Na tej podstawie należy domniemać, iż strona pozwana miała świadomość zobowiązania wynikającego z treści zwieranych umów, a nadto pozwana nie zgłaszała do nich żadnych zastrzeżeń na żadnym etapie wzajemnej relacji stron.

Strona pozwana nie wykazała bezpodstawności roszczeń powoda oraz nie zakwestionowała skutecznie żądanych kwot w kontekście sposobu ich wyliczenia oraz podstawy ich wyliczenia. Stron powodowa do dnia wypowiedzenia umowy, na podstawie pkt 5 kontraktu indywidualnego nr 9 naliczała opłatę dodatkową w każdym dniu, w którym pozwany nie odebrał umownej ilości gazu. Następnie powód odsprzedawał przeznaczoną dla pozwanego ilość gazu. Sposób działania powoda oraz możliwości odsprzedaży gazu szczegółowo wyjaśnił świadek B. M..

Prawidłowość przyjętych przez powoda kwot została potwierdzona przez biegłego sądowego w opinii nr (...). Z przedmiotowej opinii wynika, że kwoty, za które powód odsprzedał nie odebrany przez pozwanego gaz nie były kwotami zawyżonymi jak również zaniżonymi, korelującymi z wahaniami cen na rynku w dacie sprzedaży i zakupu gazu. Z uwagi na zmianę cen w momencie odsprzedaży gazu względem ceny zakupu na cel umowy zawartej przez strony strona powodowa niewątpliwie poniosła stratę.

W niniejszej sprawie powód przedłożył dokumenty, na podstawie których możliwym było zweryfikowanie wartości przyjętych do wyliczenia i zweryfikowania prawidłowości żądania sformułowanego w sprawie. W ocenie Sądu roszczenie należało uznać za usprawiedliwione zarówno co do zasady jak i co do wysokości.

Uzupełniająco należy wskazać, że w ocenie Sądu Okręgowego nawet w przypadku gdyby pozwany została obciążona karą umowną, a nie opłatą „(...)” i opłatą za odsprzedaż na co pozwana sama zgodziła się w ramach aneksu nr 3 z września 2020 r. – co jednak nie miało miejsca w niniejszym procesie – to w realiach niniejszej sprawy nie zachodziły przesłanki do miarkowania kary umownej. Zgodnie z art. 484 § 2 k.c. jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana. Artykuł 484 § 2 k.c. przewiduje możliwość zmniejszenia wysokości kary umownej (tzw. miarkowania), choć nie zupełnego jej zniesienia. Możliwe będzie to w razie wystąpienia jednej z dwóch przesłanek redukcji: gdy zobowiązanie, z którym powiązana jest kara, zostanie w znacznej części wykonane lub gdy kara umowna będzie rażąco wygórowana. Artykuł 484 § 2 k.c. celowo nie definiuje pojęcia rażącego wygórowania kary umownej, zapewniając możliwość elastycznego stosowania instytucji miarkowania kary umownej, opierającego się w dużym stopniu na uznaniu sędziowskim, uwzględniającym konkretne okoliczności sprawy. Miarkując karę umowną sąd powinien mieć na względzie podstawowe funkcje kary umownej, jakimi są funkcja stymulująca wykonanie zobowiązania, funkcja represyjna w postaci sankcji za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy oraz funkcja kompensacyjna, polegająca na naprawieniu szkody, jeśli wierzyciel ją poniósł, bez konieczności precyzyjnego wyliczania jej wysokości, co zasadniczo ułatwia realizację dochodzonego uprawnienia. Miarkowanie kary umownej jest przejawem prawa sądu do ingerencji w stosunki umowne równorzędnych podmiotów. Katalog kryteriów pozwalających na zmniejszenie kary umownej jest otwarty, co zapewnia możliwość elastycznego orzekania w tym zakresie, pod warunkiem jednak, że takie żądanie zostanie przez dłużnika zgłoszone i wykazane. Istotnym kryterium miarkowana jest relacja kary umownej do odszkodowania należnego wierzycielowi na zasadach ogólnych, przyczyny opóźnienia, przyczynienie się wierzyciela, stopień winy dłużnika, relacja do należnego wynagrodzenia lub ocena stopnia naruszenia interesu wierzyciela wskutek opóźnionego wykonania robót. O rażącym wygórowaniu kary umownej mówić można zarówno wtedy, gdy zachwiana zostanie relacja pomiędzy wysokością wynagrodzenia za wykonanie zobowiązania a wysokością kary umownej zastrzeżonej za opóźnienie w wykonaniu przedmiotu umowy z uwzględnieniem okresu opóźnienia jak i wtedy (co jest zasadniczym kryterium miarkowania kary umownej z uwagi na jej rażące wygórowanie) zachwiany został stosunek wysokości zastrzeżonej kary umownej do wysokości doznanej szkody (m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 17 czerwca 1988, IV NC 58/88, niepubl., z 21 czerwca 2001, I CKN 1075/00, z 21września 2007 r., V CSK 139/07, OSNC-ZD 2008/3/72, uchwała siedmiu sędziów, zasada prawna z 6 listopada 2003, III CZP 61/03, OSNC 2004/5/69). W ocenie Sądu, żadna z przesłanek pozwalających na redukcję kary umownej nie została spełniona a strona pozwana ograniczyła się w swojej argumentacji uzasadniającej wniosek do stwierdzenia, że strona powodowa nie poniosła szkody bowiem sprzedała nieodebrany gaz. Sąd nie podzielił tak wyrażonego stanowiska strony pozwanej.

Ze wszystkich powyższych względów powództwo podlegało uwzględnieniu co należności głównej oraz odsetek ustawowych za opóźnienie i wobec tego w pkt I wyroku Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 1 032 735,11 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od następujących kwot: od kwoty 48.256,35 zł od dnia 15.10.2019 r. do dnia zapłaty, od kwoty 957.334,78 zł od dnia 05.11.2019 r. do dnia zapłaty, od kwoty 27.143,99 zł od dnia 07.04.2020 r. do dnia zapłaty.

O kosztach procesu Sąd postanowił na podstawie art. 98 § 1 kpc zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania. Szczegółowe rozliczenie kosztów pozostawił natomiast referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się orzeczenia na podstawie art. 108 § 1 kpc.