Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 24 lipca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie

XXVI Wydział Gospodarczy w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Grzegorz Babiński

Protokolant: Michał Szymczyk

po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2025 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy z powództwa Polskiego Funduszu Rozwoju spółki akcyjnej w W.

przeciwko K. K. (1), M. P.

o zapłatę kwoty 163 388,33 zł

I.  oddala powództwo;

II.  zasądza od Polskiego Funduszu Rozwoju spółki akcyjnej w W. na rzecz K. K. (1) i M. P. po 2717 zł (dwa tysiące siedemset siedemnaście złotych) tytułem kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

sędzia Grzegorz Babiński

Sygn. akt XXVI GC 1144/24

UZASADNIENIE

Pozwem złożonym początkowo w dniu 28 grudnia 2023 r. w elektronicznym postępowaniu upominawczym Polski Fundusz Rozwoju spółka akcyjna z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie solidarnie od K. K. (1) oraz M. P. kwoty 163.388,33 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 161.743,20 zł od 28 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na jego rzecz solidarnie od pozwanych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kwotę 17,00 zł tytułem poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu powód wskazał, że zawarł z pozwanymi jako osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej umowę subwencji finansowej w ramach programu rządowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm”. Przyznał im subwencję finansową w kwocie 252.000,00 zł i wydał decyzję zgodnie z którą wartość subwencji pozostałej do zwrotu określona została na 0 zł. W toku czynności weryfikacyjnych ustalił jednak, że beneficjentami programu, oprócz spółki cywilnej są też jej wspólnicy, którzy prowadzą jednocześnie jednoosobową działalność gospodarczą. Przedsiębiorca wnioskujący o udzielenie subwencji w powyższej sytuacji zobowiązany był doliczyć do danych w zakresie liczby pracowników oraz rocznego obrotu i sumy bilansowej w całości dane dotyczące przedsiębiorstw powiązanych (§ 10 ust. 3 Regulaminu). W efekcie powód ustalił, że część subwencji jest pozwanym nienależna. W związku z powyższym powód zmienił decyzję w sprawie obowiązku zwrotu subwencji wzywając pozwane do zwrotu subwencji w wysokości 161.743,20 zł. Należność nie została uregulowana (pozew k. 2-4).

W sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt VI GNc 235/24 Referendarz Sądowy w Sądzie Okręgowym w Rzeszowie 4 lipca 2024 roku wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym zgodnie z żądaniem pozwu (nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym k. 128).

Pozwane w sprzeciwie od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym zaskarżyły w całości wydany w sprawie nakaz i wniosły o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu podniosły, że powód będący przedsiębiorcą oraz spółką Skarbu Państwa powinien wykazać się szczególną starannością w zakresie weryfikowania kontrahenta, w tym powinien potwierdzić że beneficjent spełnia warunki uprawniające go do otrzymania subwencji w określonej wysokości, zaś beneficjent nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji związanych z ewentualnym brakiem dokonania takiej weryfikacji. Przy czym weryfikacja stanu przedsiębiorcy była ograniczona czasowo i miała zostać dokonana do dnia wydania przez powoda decyzji w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej, stąd też uprawnienie powoda do dokonania kontroli prawidłowości informacji i złożonych oświadczeń przez pozwane wygasło z dniem 8 września 2021 roku. Pozwane podniosły również, że jednostronna zmiana regulaminu w trakcie trwania umowy jawi się jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym k. 137-143).

Postanowieniem z 4 września 2024 roku Sąd Okręgowy w Rzeszowie na podstawie art. 200 § 11 i 12 k.p.c. w zw. z art. 46 k.p.c. stwierdził swoją niewłaściwość i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Warszawie Wydziałowi Gospodarczemu jako właściwemu miejscowo (postanowienie k. 176).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Polski Fundusz Rozwoju Spółka Akcyjna z siedzibą w W. (dalej jako: PFR) jest spółką Skarbu Państwa, powołana do realizacji m.in. rządowych programów udzielania wsparcia finansowego na podstawie programów tworzonych przez Radę Ministrów.

(dowód: fakty bezsporne oraz odpis z KRS nr (...) k. 8-11)

A. P. i K. K. (1) prowadzili wspólnie działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod nazwą (...), którą od 25 czerwca 2020 roku prowadziła K. K. (1) i M. P.. Przy czym K. K. (1) od 15 listopada 1990 roku prowadziła działalność gospodarczą pod nazwą Hurtownia Zabawek (...), natomiast M. P. od 25 czerwca 2020 roku prowadzi działalność gospodarczą zajmującą się sprzedażą detaliczną gier i zabawek prowadzoną w wyspecjalizowanych sklepach.

Zgodnie z umową spółki cywilnej (...) z 8 lipca 2016 roku wspólnicy spółki zgodnie ustalili, że każdy z nich ma po 50% udziałów w zyskach i stratach.

(dowód: wydruk z CEIDG dot. K. K. (1) k. 99-100, wydruk z CEIDG dot. M. P. k. 101-101v, umowa spółki cywilnej k. 247-249, aneks nr (...) k. 250-250v, aneks nr (...) z 25 czerwca 2020 roku k. 254)

W związku z Komunikatem Komisji Europejskiej określającym tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz. U. UE. 2020/C 91 I/01 z 20 marca 2020 r.), Polska podjęła działania legislacyjne zmierzające do uregulowania zasad udzielania pomocy. Zgodnie z art. 21a, dodanym do ustawy z 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju (Dz.U. z 2020 r. poz. 2011 ze zm.), Rada Ministrów, w związku ze skutkami COVID-19, mogła powierzyć PFR realizację rządowego programu udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego, w szczególności w formach, o których mowa w art. 13 ust. 1, lub w formach bezzwrotnych. (art. 21a ust. 1).

Na podstawie ww. art. 21a ustawy o systemie instytucji rozwoju, Rada Ministrów podjęła 27 kwietnia 2020 r. uchwałę nr 50/2020 w sprawie programu rządowego „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm” (dalej jako: Program). Zasady realizacji Programu przez PFR określał Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju Dla Małych i Średnich Firm”, przyjęty przez PFR w dniu 13 kwietnia 2021 r., wchodzący w życie 28 kwietnia 2021 r. (dalej jako: Regulamin). Regulamin ten zastąpił poprzednio obowiązujące wersje regulaminu Programu, stosownie do § 15 ust. 1 Regulaminu obowiązującego do dnia 28 maja 2020 r., w którym wskazano, że Regulamin może ulec zmianie. O zmianach Regulaminu Beneficjenci mieli być informowani poprzez zamieszczanie przez PFR odpowiedniej informacji pod adresem (...) zawierającej zestawienie zmian Regulaminu.

W § 1 ust. 2 Regulaminu wyszczególniono definicje istotnych pojęć Programu, w tym:

- Beneficjent oznaczał, na potrzeby określenia podmiotu uprawnionego do udziału w Programie, przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa Przedsiębiorców pod warunkiem uznania, iż podmiot ten spełnia warunki przyznania mu statusu Mikroprzedsiębiorcy lub MŚP wnioskującego do PFR o udzielenie Subwencji Finansowej, lub któremu PFR udzielił Subwencji Finansowej.

- Przedsiębiorstwo Partnerskie oznaczało wszystkie przedsiębiorstwa, które nie są powiązane, ale między którymi istnieją następujące związki – przedsiębiorstwo działające na rynku wyższego szczebla (typu upstream) posiadające, samodzielne lub wspólne z co najmniej jednym przedsiębiorstwem powiązanym, co najmniej 25% kapitału innego przedsiębiorstwa działającego na rynku niższego szczebla (typu downstream) lub praw głosu w takim przedsiębiorstwie.

- Przedsiębiorstwo Powiązane oznaczało przedsiębiorstwa, które powstają w jednym z poniższych związków: (i) przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka, (ii) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa, (iii) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo na podstawie umowy zawartej z tym przedsiębiorstwem, lub postanowień w jego statucie lub umowie spółki, (iv) przedsiębiorstwo będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, na mocy umowy z innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców/akcjonariuszy lub członków w tym przedsiębiorstwie.

Zgodnie z § 3 ust. 6 Regulaminu, w przypadku stwierdzenia złożenia przez Beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń lub podania we wniosku nieprawdziwych informacji, PFR mógł podjąć decyzję o zobowiązaniu Beneficjenta do zwrotu całości lub części Subwencji Finansowej.

Zgodnie z § 4 ust. 2 Regulaminu na potrzeby wyliczenia maksymalnej kwoty subwencji finansowej Mikroprzedsiębiorca miał wskazać a) liczbę pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o wypłatę subwencji finansowej, lecz nie wyższą niż liczba pracowników na dzień 31 grudnia 2019 roku.

Zgodnie z § 10 ust. 2 Regulaminu, o udział w Programie mogli ubiegać się Beneficjenci będący osobami fizycznymi, osobami prawnymi lub jednostkami organizacyjnymi nieposiadającymi osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność do nabywania praw i obowiązków we własnym imieniu, wykonujący działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej, w każdym wypadku pod warunkiem posiadania przez Beneficjenta statusu Mikroprzedsiębiorcy lub MŚP.

Zgodnie z § 10 ust. 3 Regulaminu określając status Mikroprzedsiębiorcy lub MŚP, Beneficjent był zobowiązany zweryfikować, czy zachodzą po jego stronie powiązania w ramach relacji łączących go z innymi przedsiębiorstwami (m. in. w ramach grup kapitałowych), które mogą mieć następujący charakter i w razie konieczności sumować dane dotyczące przedsiębiorstw z nim powiązanych w następujący sposób: (i) przypadku gdy dane przedsiębiorstwo posiada przedsiębiorstwa powiązane – do jego danych w zakresie liczby pracowników oraz rocznego obrotu i sumy bilansowej dolicza się w całości dane przedsiębiorstw powiązanych, (ii) w przypadku gdy dane przedsiębiorstwo posiada przedsiębiorstwa partnerskie – do jego danych w zakresie liczby pracowników oraz rocznego obrotu i sumy bilansowej dolicza się dane przedsiębiorstw partnerskich proporcjonalnie do procentowego udziału w kapitale lub prawach głosu – nie dotyczy to publicznych korporacji inwestycyjnych, spółek venture capital, osób fizycznych lub grupy osób fizycznych prowadzących regularną działalność inwestycyjną jako tzw.: „anioły biznesu”, o ile całkowita kwota inwestycji tych inwestorów w jedno przedsiębiorstwo nie przekroczy 1.250.000 EUR.

Zgodnie z § 10 ust. 4 Regulaminu wskazane wyżej powiązania mogły zachodzić również za pośrednictwem innych przedsiębiorstw, oraz osób fizycznych i ich grup, jeśli prowadzą one swoją działalność lub część działalności na tym samym rynku właściwym lub rynku pokrewnym rozumianym jako rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku w stosunku do rynku właściwego.

W Regulaminie przyjętym przez PFR 13 maja 2020 roku, który wszedł w życie 28 maja 2020 roku, definicja przedsiębiorstwa partnerskiego jak i przedsiębiorstwa powiązanego co do zasady nie zmieniła się. Została jedynie uzupełniona o uwzględnienie przy interpretacji powyższych definicji, metodologii przyjętej w Załączniku nr I do Rozporządzenia Pomocowego.

Zgodnie z art. 1 powyższego załącznika za przedsiębiorstwo uważa się „podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Zalicza się tu w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz firmy rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub stowarzyszenia prowadzące regularną działalność gospodarczą”

(dowód: Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich firm” k. 25-56, Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich firm” z 28 maja 2020 roku k. 57-94, rejestr zmian Regulaminu ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich firm” k. 156-158)

Cały proces zawierania umowy pomiędzy PFR a Beneficjantami odbył się drogą elektroniczną za pośrednictwem bankowości elektronicznej, w sposób zautomatyzowany. (...) spółka cywilna (dalej również jako: Przedsiębiorca) reprezentowana przez K. K. (1) za pośrednictwem formularza aplikacyjnego, złożył wniosek o przyznanie Subwencji Finansowej. Po wprowadzeniu danych w formularzu wniosku, w bankowości elektronicznej został wygenerowany projekt umowy subwencji finansowej, który następnie został podpisany przez obie strony (w tym przez (...) S.A. działający w imieniu PFR). W związku z powyższym w dniu 11 maja 2020 roku doszło do zawarcia Umowy Subwencji nr (...) pomiędzy PFR a (...) spółka cywilna (dalej jako: Umowa Subwencji).

Zgodnie z § 1 ust. 2 Umowy Subwencji Przedsiębiorca oświadczył, że na dzień 31 grudnia 2019 roku był mikroprzedsiębiorcą rozumianym jako przedsiębiorca, który zatrudnia od 1 do 9 pracowników (z wyłączeniem właściciela). Przedsiębiorca oświadczył również, że liczba zatrudnionych pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o zawarcie Umowy Subwencji wynosi 7. Oświadczył również, że maksymalną liczbę pracowników wskazuje na koniec miesiąca odpowiadającego nazwie miesiąca złożenia wniosku w roku poprzednim wynosiła 8.

Zgodnie z § 2 ust. 7 Umowy Subwencji PFR po zawarciu Umowy Subwencji miał zweryfikować na podstawie informacji uzyskanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Ministerstwa Finansów dane przedstawione przez Przedsiębiorcę i złożone oświadczenia.

Zgodnie z § 2 ust. 8 Umowy Subwencji PFR miał podjąć decyzję o wypłacie subwencji finansowej w wysokości wnioskowanej, jeśli przedstawione przez Przedsiębiorcę dane przy zawieraniu Umowy Subwencji znajdą potwierdzenie w informacjach uzyskanych przez PFR z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Ministerstwa Finansów, a Przedsiębiorca będzie spełniał warunki wypłaty subwencji finansowej określone w Umowie oraz oświadczenia złożone przez Przedsiębiorcę będą prawdziwe.

Zgodnie z § 3 ust. 6 Umowy Subwencji do czasu całkowitego zwrotu subwencji finansowej przez Przedsiębiorcę, PFR mógł kontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem Umowy przez Przedsiębiorcę lub osobę go reprezentującą. W przypadku stwierdzenia nieprawdziwości informacji lub oświadczeń zawartych w niniejszej Umowie PFR mógł podjąć decyzję o zwrocie przez Przedsiębiorcę całości lub części subwencji finansowej. W takim przypadku subwencja finansowa miała stać się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia Przedsiębiorcy informacji o decyzji PFR w sposób pozwalający Przedsiębiorcy zapoznać się z informacją o decyzji PFR.

Zgodnie z § 9 ust. 4 Umowy Subwencji Decyzja PFR o wypłacie subwencji finansowej, podjęta zarówno przy zawieraniu niniejszej Umowy, jak i w następstwie odwołania złożonego przez Przedsiębiorcę, konkretyzowała stosunek zobowiązaniowy pomiędzy PFR a Przedsiębiorcą w zakresie wysokości wypłaconej subwencji finansowej.

W § 11 ust. 4 Umowy Subwencji wskazano, że prawa i obowiązki PFR oraz Przedsiębiorcy związane z wypłaconą subwencją finansową określone zostały także w Regulaminie, dostępnym na stronie internatowej PFR (pod konkretnie podanym adresem), a Przedsiębiorca oświadczył, iż zapoznał się z tym Regulaminem, rozumie go i akceptuje jego treść.

W§ 11 ust. 5 Umowy Subwencji wskazano, że Regulamin stanowi integralną część Umowy, o ile strony w Umowie nie ustalą odmiennie swoich praw i obowiązków. Treść Regulaminu mogła być w każdym czasie pozyskana, odtwarzana lub utrwalana przez Przedsiębiorcę ze wskazanej wyżej strony internatowej.

(dowód: Umowa Subwencji (...) k. 12-17v)

PFR 11 maja 2020 roku podjął decyzję o wypłacie Przedsiębiorcy subwencji finansowej w kwocie 252.000,00 zł. Środki zostały przelane na konto Przedsiębiorcy 13 maja 2020 roku.

(dowód: decyzja o wypłacie subwencji k. 18, potwierdzenie przelewu k. 95)

W dniu 18 grudnia 2020 roku Beneficjent złożył oświadczenie o potwierdzeniu stanu związania go Umową Subwencji oraz wszystkimi oświadczeniami złożonymi w imieniu Beneficjenta w związku z procesem uzyskania subwencji finansowej od PFR. Beneficjent potwierdził, że wszystkie oświadczenia składane w Umowie Subwencji są uznawane za złożone od 11 maja 2020 roku, w tym w szczególności wniosek o uzyskanie subwencji, czy wniosek o uzyskanie częściowego zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji.

Natomiast w oświadczeniu z 18 maja 2021 roku Beneficjent oświadczył, że udzielona subwencja finansowa została wydatkowana zgodnie z § 7 ust. 1 lit b i c Umowy. Beneficjent zawnioskował o zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w kwocie nie większej niż 252.000,00 zł.

(dowód: oświadczenie Beneficjenta z 18 grudnia 2020 roku k. 19-20, oświadczenie o rozliczeniu subwencji z 18 maja 2021 roku k. 22-23)

PFR 8 września 2021 roku podjął decyzję w sprawie zwolnienia Beneficjenta z obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej w kwocie 252.000,00 zł. PFR wskazał, że związku ze złożonym oświadczeniem o rozliczeniu subwencji finansowej, na podstawie dostępnych danych wyliczył zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w wysokości 100 %.

(dowód: decyzja PFR z 8 września 2021 roku k. 24)

Następnie PFR na podstawie § 3 ust. 6 Umowy rozpoczął weryfikację oświadczeń składanych przez Beneficjentów, w trakcie której ustalił, że Beneficjentami programu oprócz spółki cywilnej, jest/są także jej wspólnik/wspólnicy którzy prowadzą jednocześnie jednoosobową działalność gospodarczą. PFR ustalił zatem, że zarówno spółka cywilna jak i jej wspólnik/wspólnicy stanowią Przedsiębiorstwa Powiązane w rozumieniu Regulaminu. Wyjaśnił, że relacja powiązania ma charakter wzajemny (dwustronny), zatem przedsiębiorstwa powiązane jako beneficjenci powinni posiadać ten sam status (mikroprzedsiębiorstwa lub MŚP). Zatem w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą zarówno w formie jednoosobowej działalności gospodarczej jak i w ramach spółki cywilnej zawsze będzie zachodziła relacja powiązania. Oznacza to, że określając swój status wnioskujący podmiot zobowiązany był zsumować dane dotyczące przedsiębiorstw z nim powiązanych w ten sposób, że do jego danych w zakresie liczby pracowników oraz rocznego obrotu i sumy bilansowej powinien był doliczyć w całości dane przedsiębiorstw powiązanych.

Z powyższych względów PFR 10 listopada 2023 roku wezwał Beneficjenta do zwrotu części otrzymanego wsparcia w wysokości 161.743,20 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Pismo zostało doręczone Beneficjentowi 13 listopada 2023 roku.

(dowód: wezwanie do zapłaty z 10 listopada 2023 roku k. 96-97, potwierdzenie doręczenia k. 98).

Wobec braku zapłaty, PFR 28 grudnia 2023 roku wniósł do Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie (w ramach elektronicznego postępowania upominawczego) pozew przeciwko K. (...) oraz M. P. dochodząc od pozwanych kwoty 163.388,33 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 161.743,20 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz o zasądzenie zwrotu kosztów.

W sprawie został wydany nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym do którego pozwane wniosły skuteczny sprzeciw. Wobec skutecznego sprzeciwu, postanowieniem z 26 stycznia 2024 roku Referendarz Sądowy umorzył postępowanie w całości.

(dowód: pozew w elektronicznym postępowaniu upominawczym k. 102-104, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym k. 104v, sprzeciw od nakazu zapłaty k. 109-109v, postanowienie o umorzeniu postępowania k. 118v)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wyżej wskazanych dokumentów i wydruków złożonych do akt niniejszej sprawy, które zgodnie z art. 243 ² k.p.c. stanowią dowód w sprawie bez wydawania odrębnego postanowienia. Autentyczność przedstawionych dokumentów i wydruków nie była kwestionowana, a jednocześnie żadna ze stron procesu nie żądała złożenia ich oryginałów. Aczkolwiek dokumenty te w większości stanowiły dokumenty prywatne w rozumieniu art. 245 k.p.c. oraz inne środki dowodowe w rozumieniu art. 309 k.p.c., to stosownie do treści art. 233 k.p.c. Sąd, dokonując ich oceny w ramach swobodnej oceny dowodów uznał je za wiarygodne.

Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt. 3 k.p.c. w zw. art. 299 k.p.c. pominął wniosek pozwanych sformułowany w piśmie procesowym z 28 kwietnia 2025 roku (k. 235v) o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron z ograniczeniem do pozwanej K. K. (1) na okoliczności zawarcia umowy subwencji pomiędzy stronami, okoliczności jej zawarcia, sposobu ustalenia przez beneficjenta statusu przedsiębiorstwa na potrzeby wniosku o udzielenie subwencji, ustalenia liczby pracowników na potrzeby wniosku, działania w dobrej wierze w zakresie określenia swojego statusu jako przedsiębiorcy, działania w zaufaniu do instytucji przyznającej wsparcie finansowe. Wskazać należało, że fakty, na jakie miałby zostać dopuszczony dowód z przesłuchania pozwanej nie były kwestionowane przez strony postępowania, bądź nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia. W szczególności powód nie kwestionował, że łączyła go z pozwanymi umowa subwencji, na podstawie której wypłacił im subwencję finansową w wysokości 252.000,00 zł. Również sposób w jaki pozwane wypełniły wniosek o udzielenie subwencji, w tym na jakiej podstawie ustaliły liczby pracowników nie był sporny. Należy ponadto pamiętać, że co do zasady dowód z przesłuchania stron ma charakter posiłkowy. Oznacza to, że przeprowadza się go tylko wówczas, gdy za pomocą innych środków dowodowych nie można dojść do wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym wypadku powyższe fakty zostały wykazane poprzez dołączone do akt dowody z dokumentów w postaci umowy Subwencji, Regulaminu i jego zmian, decyzji PFR o wypłacie subwencji, czy potwierdzenia przelewu wypłaty subwencji.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo jako niezasadne nie zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Powód Polski Fundusz Rozwoju wniósł o zasądzenie od K. K. (1) oraz M. P. kwoty 163.388,33 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 161.743,20 zł od 28 grudnia 2023 roku do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Powód wniósł o zasądzenie niezasadnie uzyskanej przez pozwane kwoty subwencji finansowej w ramach programu rządowego „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” wskazując, że Beneficjent we wniosku o udzielenie subwencji podał błędną wartość w zakresie liczby pracowników oraz rocznego obrotu i sumy bilansowej nie uwzględniając danych przedsiębiorstw powiązanych, tym samym zawyżył wysokość przyznanej mu subwencji finansowej. Ostatecznie jednak główna rozbieżność pomiędzy danymi wskazanymi przez Przedsiębiorcę, a tymi ustalonymi przez PFR w toku czynności weryfikacyjnych dotyczyła ilości zatrudnionych przez Przedsiębiorcę pracowników. Na tej tylko podstawie (co do liczby pracowników) powód oparł swoje żądanie, gdyż liczba ta determinowała przyjęcie kategorii MŚP, nie zaś Mikroprzedsiębiorcy, co z kolei miało wpływ na poziom udzielonej subwenbcji (§ 4 i § 5 Regulaminu).

Pozwane zarzucały powodowi, że ten nie wykazał się szczególną starannością w zakresie weryfikacji przedsiębiorców, co nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla beneficjentów. Wyjaśniły, że nawet gdyby uznać że pozwane od samego początku nie spełniały warunków programu w zakresie relacji powiązania, to powód, poprzez wydanie pozytywnej decyzji w przedmiocie wniosku o subwencję oraz decyzji w zakresie zwolnienia z obowiązku jej zwrotu, niewątpliwie uznał, że od konieczności spełnienia ww. warunku – tj. braku występowania relacji powiązania – odstępuje na mocy § 10 ust. 11 Regulaminu i przyznał wnioskową subwencję. Zwróciły również uwagę, że możliwość podejmowania przez powoda czynności weryfikacyjnych została w Umowie ograniczona czasowo i dodatkowo uzależniona od ziszczenia się warunku w postaci zwrotu subwencji finansowej, a zatem uprawnienie to w niniejszej sprawie wygasło z dniem 8 września 2021 roku tj. w momencie wydania decyzji w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej. Odnośnie natomiast wskazanych we wniosku o udzielenie subwencji finansowej danych pozwane wyjaśniły, że miały wskazać liczbę pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc subwencji lecz nie wyższą niż liczbę pracowników na dzień 31 grudnia 2019 roku. Natomiast pozwana M. P. rozpoczęła prowadzenie działalności i wstąpiła do spółki po dacie zawarcia Umowy Subwencji oraz wydaniu decyzji odnośnie przyznanej kwoty subwencji. Ponadto pozwane wskazały, że pomiędzy beneficjentem subwencji a jej wspólnikami nie występują relacje powiązania ponieważ żaden ze wspólników spółki cywilnej nie posiadał decydującego wpływu na działalność spółki i odwrotnie.

Co do zasady stan faktyczny nie był kwestionowany. Niesporny był bowiem fakt zawarcia przez strony Umowy Subwencji, wypłaty przez powoda kwoty subwencji Beneficjentowi, podjęcia przez powoda decyzji o zwolnieniu z obowiązku zwrotu 100% subwencji finansowej, jak również wezwania Beneficjenta do zwrotu części otrzymanej kwoty wobec ustaleń następczej weryfikacji. Istota sporu koncentrowała się na kwestii złożonego przez pozwane oświadczenia o spełnieniu statusu mikroprzedsiębiorcy. Powód twierdził, że beneficjentem programu oprócz spółki cywilnej są też jej wspólnicy, którzy prowadzą jednoosobowe działalności gospodarcze, wobec tego we wniosku o udzielenie subwencji powinni zostać doliczeni pracownicy przedsiębiorstw powiązanych. Należało również przeanalizować zgłoszone przez pozwane zarzuty odnośnie zachowania powoda, w tym terminu weryfikacji danych złożonych przez Beneficjentów, czy ryzyka związanego z niejasnym sprecyzowaniem warunków Regulaminu.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do głównej osi sporu koncentrującej się na ustaleniu, czy pozwane podały w oświadczeniu nieprawdziwe informacje odnośnie ilości zatrudnionych pracowników. Powód w tym zakresie twierdził, że Beneficjentem programu, oprócz spółki cywilnej są też jej wspólnicy, którzy prowadzą jednocześnie jednoosobową działalność gospodarczą, a zatem pozwane zobowiązane były doliczyć do danych w zakresie liczby pracowników oraz rocznego obrotu i sumy bilansowej w całości dane dotyczące przedsiębiorstw powiązanych. Pozwane natomiast wskazywały, że w dacie składania wniosku i podpisania umowy nie występowały między spółką cywilną ani jej wspólnikami żaden stosunek powiązania w rozumieniu art. 3 ust. 3 załącznika do Rozporządzenia Komisji Europejskiej ani § 1 ust. 2 Regulaminu. Zwrócić w tym zakresie należało uwagę, że w rozumieniu programu przedsiębiorstwa powiązane oznaczały przedsiębiorstwa, które pozostawały w jednym z poniższych związków: (i) przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka, (ii) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa, (iii) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo na podstawie umowy zawartej z tym przedsiębiorstwem lub postanowień w jego statucie lub umowie spółki, (iv) przedsiębiorstwo będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, na mocy umowy z innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego przedsiębiorstwa, większość praw głosu udziałowców/akcjonariuszy lub członków w tym przedsiębiorstwie. Zgodnie z § 10 ust. 4 Regulaminu wskazane wyżej powiązania mogły zachodzić również za pośrednictwem innych przedsiębiorstw, oraz osób fizycznych i ich grup, jeśli prowadziły one swoją działalność lub część działalności na tym samym rynku właściwym lub rynku pokrewnym rozumianym jako rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku w stosunku do rynku właściwego.

Za podmioty powiązane należało zatem uznać takie, z których jeden może wywierać na drugi dominujący wpływ. Przy czym przedsiębiorcy mieli wskazać liczbę pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc subwencji finansowej, lecz nie wyższą niż liczba pracowników na dzień 31 grudnia 2019 roku (§ 4 ust. 2 lit a Regulaminu). Jak wynika z umowy spółki cywilnej, wspólnicy spółki tj. K. K. (1) oraz A. P. posiadali po 50% udziałów w zyskach i stratach spółki, obydwoje mieli takie same uprawnienia w zakresie prowadzenia spraw spółki dotyczących zwykłego zarządu, zaś czynności przekraczające zwykły zarząd wymagały uchwały wspólników (§ 5 i 8 Umowy spółki cywilnej). Nie było zatem podstaw by uznać, że któryś ze wspólników miał formalnie przyznane większe uprawnienia niż pozostali wspólnicy. Wręcz przeciwnie, w niniejszej sprawie, wspólnicy mieli te same prawa i obowiązki w zarządzaniu spółką. Żaden z nich nie miał decydującego wpływu na działalność spółki. Nie było również podstaw, aby stwierdzić że prowadzone przez wspólników spółki cywilnej działalności gospodarcze były przedsiębiorstwami dominującymi. Wskazać należy, że przedsiębiorstwo wspólników spółki cywilnej jest odrębnym przedsiębiorstwem w stosunku do przedsiębiorstw prowadzonych bezpośrednio przez wspólników w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (wpisane do CEIDG). Wskazać w tym zakresie należało, że w przypadku zawiązania spółki prawa cywilnego funkcjonują równolegle obok siebie odrębne masy majątkowe należące do poszczególnych wspólników oraz spółki (wspólność łączna wspólników), przy czym ustawa nie wyklucza przesunięć majątkowych pomiędzy tymi masami (wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2007 roku, V CSK 132/07, Legalis). Wobec tego masy majątkowe należące do poszczególnych wspólników oraz spółki mogą się przenikać ale co do zasady są one oddzielne.

W tym zakresie należało wskazać jaki charakter ma spółka cywilna i jak w jej zakresie należy liczyć zatrudnionych pracowników. Spółka cywilna to forma współpracy pomiędzy osobami fizycznymi, która ma na celu osiągnięcie wspólnego celu gospodarczego. Nie jest ona odrębnym podmiotem prawnym, co oznacza, że nie jest ani osobą prawną, ani jednostką organizacyjną posiadającą zdolność prawną - to wspólnicy są przedsiębiorcami, a nie sama spółka. Innymi słowy, spółka cywilna nie ma odrębnego bytu prawnego – nie może więc być uznana za przedsiębiorcę (art. 4 ustawy Prawo przedsiębiorców). Za przedsiębiorców uznaje się natomiast jej wspólników, którzy zwykle są osobami fizycznymi prowadzącymi działalność gospodarczą. Przy czym mimo braku osobowości prawej, na gruncie prawa pracy – spółka cywilna – jest uważana za pracodawcę (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 12 lipca 2019 roku, III AUa 2110/18, Legalis, wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 2022 roku, III USKP 153/21, Legalis). Zgodnie z art. 3 Kodeksu pracy pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Przy czym skoro spółka cywilna jest uważana za podmiot stosunku pracy, czyli może być traktowana jako pracodawca, liczba zatrudnionych pracowników w spółce jest rozumiana jako liczba zatrudnionych pracowników przez wspólników w ramach umowy spółki. W takim przypadku liczba zatrudnionych pracowników w ramach spółki cywilnej może być zupełnie różna od liczby zatrudnionych w ramach działalności poszczególnych wspólników.

Podsumowując, uwzględniając umowę spółki cywilnej w tym równe prawa i obowiązki wspólników spółki oraz biorąc pod uwagę, że nie wystąpił stosunek dominacji ani powiązania w relacji pomiędzy wspólnikami spółki cywilnej, brak był podstaw by uwzględnić że zostały spełnione przesłanki do zwrotu części subwencji w ramach Programu z uwagi na wskazanie niewłaściwej liczby pracowników (zaniżenie), a zatem uznanie statusu MŚP, a nie Mikroprzedsiębiorcy. Co więcej Beneficjent uwzględniając status spółki cywilnej jako podmiot niemający osobowości prawnej, ale traktowany w ramach prawa pracy jako pracodawca, podał ilość zatrudnionych pracowników w ramach spółki cywilnej. Subwencja przyznana została zatem zgodnie z warunkami programowymi a jakiekolwiek późniejsze zmiany, interpretacje Regulaminu nie mogły mieć na to wpływu.

W tym miejscu należało wskazać, że w warunkach jakich powstawał program „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich firm” utrudnione było uwzględnienie przez PFR wszystkich niuansów dotyczących formy prawnej przedsiębiorców wnioskujących o subwencję. Tak jak w tym przypadku, PFR w Regulaminie nie uwzględnił jak należy liczyć liczbę pracowników zatrudnionych przez spółkę cywilną, która w ramach prawa pracy może stanowić pracodawcę. Pozwane zatem z uwagi na brak regulacji w tym zakresie przez PFR ustaliły liczbę zatrudnionych pracowników wedle swojego uznania. W tym miejscu należy wskazać, że przy wykładni oświadczenia woli należy, poza jej literalnym brzmieniem, brać pod uwagę także okoliczności złożenia oświadczenia woli, czyli tzw. kontekst sytuacyjny (art. 65 § 1 k.c.). Obejmuje on w szczególności przebieg negocjacji ich status (wyrażający się, np. prowadzeniem działalności gospodarczej). Z art. 65 § 2 k.c. wynika nakaz kierowania się przy wykładni umowy jej celem. Ponadto, na gruncie prawa cywilnego, i to nie tylko w zakresie stosunków z udziałem konsumentów (art. 385 § 2 k.c.), wątpliwości należy tłumaczyć na niekorzyść strony, która zredagowała umowę. Ryzyko wątpliwości wynikających z niejasnych postanowień umowy, nie dających usunąć się w drodze wykładni, powinna bowiem ponieść strona, która zredagowała umowę (wyrok Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2007 roku, sygn. akt IV CSK 95/07, Legalis). W niniejszej sprawie należy mieć na względzie, że umowa subwencji miała charakter umowy adhezyjnej, której postanowienia (w tym zasady określone w Regulaminie) określał jednostronnie PFR, bez możliwości wprowadzenia modyfikacji. Przy tym należy również wskazać, że powód nie udowodnił, że program na dzień zawierania umowy i udzielenia subwencji zawierał informację o szczególnym sposobie wypełnienia wniosku w przypadku spółki cywilnej. Z tego punktu widzenia nie ulegało wątpliwości sądu, że dane dotyczące liczby zatrudnionych pracowników zostały wskazane przez pozwane prawidłowo i nie doszło do zawyżenia kwoty subwencji.

Sąd nie neguje przy tym uprawienia PFR do możliwości dokonywania następczej kontroli danych i oświadczeń Beneficjentów. Celem Programu była ochrona polskiego rynku pracy i zapewnienie polskim przedsiębiorcom płynności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w polskiej gospodarce wywołanych pandemią COVID-19. Aby zapobiec negatywnym skutkom pandemii na rynek, wypłata środków musiała następować szybko. Z tego względu proces udzielania subwencji był w dużej mierze zautomatyzowany, a dopiero później miała zostać prowadzona weryfikacja, na co zresztą wskazywały powołane w stanie faktycznym regulacje umowne. Dlatego udzielenie subwencji miało w dużym mierze charakter warunkowy. Wskazują na to odpowiednie postanowienia Regulaminu oraz § 3 ust. 6 zd. 1 Umowy Subwencji, zgodnie z którym do czasu całkowitego zwrotu subwencji finansowej przez Przedsiębiorcę, PFR mógł kontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem niniejszej Umowy przez Przedsiębiorcę lub osobę go reprezentującą. Zdaniem sądu, biorąc pod uwagę darmowy charakter umowy, takowa konstrukcja jest zgodna z zasadą swobody umów w rozumieniu art. 353 ^{( 1)} k.c. Czynności prawne nieodpłatne nie powinny bowiem korzystać z tak restrykcyjnej ochrony jak czynności odpłatne.

Jednakże w niniejszej sprawie powód nie tyle dopatrzył się nieprawidłowości w podanych przez pozwanego danych warunkujących przyznanie subwencji, co po zawarciu Umowy Subwencji oraz wypłacie środków, przyjął inną wykładnię postanowień programu dotyczących definicji przedsiębiorcy rozumianego jako „podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Zalicza się tu w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz firmy rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub stowarzyszenia prowadzące regularną działalność gospodarczą”. Taka sytuacja stanowi w ocenie sądu nadużycie prawa podmiotowego i jako taka nie może korzystać z ochrony (art. 5 k.c.). Stanowi bowiem nadużycie zasady zaufania obywatela do państwa, pewności prawa, stabilności i przejrzystości. W szczególności, że podważenie prawdziwości informacji i oświadczeń przedstawionych przez pozwane nastąpiło na trzy lata po zawarciu Umowy Subwencji i na dwa lata po wydaniu decyzji z 8 września 2021 roku o zwolnieniu z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w całości. Dopiero pismem z 10 listopada 2023 roku powód wezwał pozwane do zwrotu udzielonej subwencji twierdząc, że pozwane nie spełniały kryteriów do otrzymania subwencji.

Mając powyższe na uwadze, powództwo, wobec braku podstaw do zwrotu subwencji opisanych w § 3 ust. 6 i § 10 ust. 3 Regulaminu podlegało oddaleniu w całości.

O kosztach procesu Sąd orzekł mając na uwadze wynik procesu. Rozstrzygnięcie w tym zakresie nastąpiło na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z 22 października 2015 roku. Z uwagi na to, że roszczenie zostało oddalone w całości Sąd obciążył powoda w całości kosztami zastępstwa procesowego w wysokości 5.434,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (art. 98 § 1 ¹ k.p.c.). Na powyższą kwotę składało się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej w wysokości 5.400,00 zł oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictwa w wysokości 34,00 zł tj. 2 x 17,00 zł.

Przy czym Sąd zastosował art. 379 § 1 k.c. zgodnie z którym jeżeli jest kilku dłużników albo kilku wierzycieli, a świadczenie jest podzielne, zarówno dług, jak i wierzytelność dzielą się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest dłużników albo wierzycieli. Części te są równe, jeżeli z okoliczności nie wynika nic innego.

sędzia Grzegorz Babiński

ZARZĄDZENIE

-(...)

sędzia Grzegorz Babiński