Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 października 2023 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XXVII Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący:	Sędzia Małgorzata Szymkiewicz-Trelka
Protokolant:	stażysta Mikołaj Perz

po rozpoznaniu w dniu 25 października 2023 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W.

przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą

w W.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie

z dnia 28 lutego 2022 r., sygn. akt I C 2611 /21

zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala powództwo w całości i zasądza od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na rzecz (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie należnymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

zasądza od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na rzecz (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 235 zł (dwieście trzydzieści pięć złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie należnymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt XXVII Ca 1643/23

UZASADNIENIE

Z uwagi na to, że niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu uproszczonym i Sąd odwoławczy nie przeprowadził postępowania dowodowego, stosownie do art. 505 ¹³ § 2 k.p.c. ograniczono uzasadnienie wyroku do wyjaśnienia jego podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

apelacja pozwanej okazała się zasadna z uwagi na brak legitymacji czynnej powoda do dochodzenia roszczeń o zwrot kosztów kredytu, które stały się świadczeniami nienależnymi na skutek skorzystania z uprawnienia określonego w art. 45 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1028, tj. z dnia 30 maja 2023 r., zwanej dalej u.k.k.).

Na wstępie podnieść należy, że legitymacja czynna powoda warunkuje możliwość skutecznego wystąpienia przez niego z powództwem na drodze postępowania sądowego. Nie ulega wątpliwości, że sąd może udzielić ochrony prawnej tylko temu podmiotowi, który jest uprawniony do zgłoszenia żądania. W przeciwieństwie do zdolności sądowej legitymacja procesowa nie stanowi ogólnej, trwałej kwalifikacji podmiotu; jest to szczególne uprawnienie do prowadzenia konkretnego procesu. Może wypływać z posiadania prawa podmiotowego bądź z przepisu ustawy (por. wyrok SA w Poznaniu z 17 maja 2005 r., sygn. akt I ACa 1202/04). Uprawnienie to zawsze oceniane jest więc z punktu widzenia prawa materialnego. Brak legitymacji procesowej czynnej skutkuje w każdym przypadku oddaleniem powództwa, stąd winien być zbadany przez sąd w pierwszej kolejności.

Stosownie do art. 509 § 1 k.c. wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Zgodnie z paragrafem 2 wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki. Przepis art. 513 § 1 k.c. stanowi zaś, że dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie. Ważność umowy cesji zależy między innymi od skonkretyzowania przez strony wierzytelności będącej jej przedmiotem, przy czym przedmiotem przelewu może być wierzytelność przyszła. Uwzględniając, że wierzytelność przyszła może przejść na nabywcę dopiero z chwilą powstania, powyższe wymaganie należy uznać za spełnione, gdy umowa dotycząca przelewu wierzytelności przyszłej zawiera dane pozwalające ustalić w chwili zaistnienia określonej wierzytelności, iż to właśnie ona była objęta zawartą wcześniej umową (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1997 r., sygn. akt III CZP 45/97). Zindywidualizowanie przenoszonej wierzytelności dotyczy przede wszystkim wyraźnego określenia stosunku zobowiązaniowego, którego elementem jest zbywana wierzytelność, a zatem oznaczania stron tego stosunku, świadczenia oraz przedmiotu świadczenia. Te trzy elementy muszą być wyraźnie oznaczone bądź przynajmniej możliwe do oznaczenia w momencie zawierania umowy przenoszącej wierzytelność.

Dalej podnieść trzeba, że uruchomienie sankcji kredytu darmowego zależy od wykonania przez konsumenta uprawnienia prawokształtującego (tak M. Bączyk - System Prawa Handlowego..., t. 5C, s. 644–645; A. Łukaszewski - Ustawa..., s. 121; Z. Ofiarski, Ustawa..., s. 352; T. Szanciło, Pozaodsetkowe..., s. 71 i n., T. Czech - Kredyt Konsumencki. Komentarz. Wyd. 2, komentarz do art. 45, Lex).Sankcja ta nie powstaje z mocy ustawy. W związku z tym do czasu złożenia przez kredytobiorcę oświadczenia w trybie art. 45 u.k.k. nie powstaje wierzytelność o zwrot wszystkich poniesionych przez niego kosztów kredytu.

W niniejszej sprawie, jak ustalił Sąd Rejonowy, W. P. zawarł z (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. umowę przelewu wierzytelności nr (...). Przedmiotem umowy była wierzytelność pieniężna przysługująca kredytobiorcy w stosunku do (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W., z umowy kredytu konsumenckiego z dnia 3 września 2018 r. obejmująca w szczególności wierzytelność o zwrot wszelkich nienależnie pobranych opłat i kosztów oraz zwrot kosztów w związku z wcześniejszą spłatą kredytu konsumenckiego wraz ze wszystkimi związanymi z tymi wierzytelnościami prawami (m.in. odsetkami za zwłokę i opóźnienie) (§ 1). Ustalenia Sadu Rejonowego należy uzupełnić o wskazanie, że do zawarcia umowy doszło 14 grudnia 2020 r.

15 marca 2021 r. Bank zapłacił Spółce (...) kwotę 1353,93 zł tytułem rozliczenia części prowizji, kosztów i odsetek w związku ze wcześniejszą spłatę kredytu przez W. P..

22 marca 2021 r. W. P. udzielił pełnomocnictwa Spółce (...) do złożenia oświadczenia wynikającego z art. 45 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, przewidującego sankcję kredytu darmowego oraz jego dalszego wykorzystania w kontaktach z właściwymi podmiotami zarówno w postępowaniu przedsądowym, jaki sądowym, w szczególności poprzez przesłanie złożonego oświadczenia do kredytodawcy.

8 kwietnia 2021 r. powód złożył pozwanemu oświadczenie w trybie art. 45 w zw. z art. 30 u.k.k. wraz z wezwaniem do zapłaty kwoty 693,88 zł w terminie 7 dni. W piśmie wskazano, że w umowie kredytu z dnia 3 września 2018 r. doszło do:

naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 i art. 30 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 49 ust. 1u.k.k., albowiem w treści umowy kredytu, w szczególności w § 7 umowy kredytu, nie określono procedury i warunków, na jakich koszty kredytu mogą ulec zmianie, zwłaszcza, gdy następuje jego wcześniejsza spłata;

naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 16 i art. 48 ust. 2 u.k.k. poprzez bezzasadne uzależnienie prawa do wcześniejszej spłaty kredytu od złożenia stosownej dyspozycji na piśmie;

naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. poprzez błędne wskazanie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta ustalonej w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia (§ 1 ust. 4 i 5 umowy kredytowej) w sytuacji gdy nie jest dopuszczalne pobieranie odsetek od kredytowanych kosztów w postaci prowizji;

naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 11 u.k.k., albowiem wprawdzie kredytodawca wskazał w umowie wysokość oprocentowania od zadłużenia przeterminowanego, ale jednocześnie ograniczył swój obowiązek informowania kredytobiorcy o zmianie tego oprocentowania do udostępniania informacji na stronie internetowej Banku i w oddziałach (§ 8 ust. 4 umowy kredytowej);

naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 15 w zw. z art. 53 ust. 1 i 2 u.k.k. Kredytodawca formułując termin i przesłanki do odstąpienia od umowy nie poinformował kredytobiorcy o prawie do odstąpienia od umowy kredytu w sytuacji opisywanej w art. 53 ust. 2 u.k.k. i sformułowanie prawa do odstąpienia w sposób sugerujący obowiązek konsumenta skorzystania z formularza;

naruszenie art. 30 ust. pkt 10 u.k.k. poprzez niewskazanie warunku determinującego zmianę kosztów kredytu w sytuacji określonej w art. 45 ust.1 u.k.k.

Z przedstawionego powyżej stanu faktycznego, Sąd Rejonowy powinien wyciągnąć wniosek, że w dacie zwarcia umowy cesji 14 grudnia 2020 r. wierzytelność o zwrot wszystkich poniesionych przez kredytobiorcę kosztów kredytu nie mogła powstać.

Jak podniesiono wcześniej, na co zwraca także uwagę Sąd meriti w swoich rozważaniach, przelewem może być objęta wierzytelność przyszła o ile jest dostatecznie oznaczona. W umowie cesji zawartej przez strony 14 grudnia 2020 r. nie wskazano, aby jej przedmiotem była wierzytelność, która może powstać w przyszłości. Nie określono również okoliczności, warunków ewentualnego powstania takiej wierzytelności. § 1 ust. 1 umowy cesji w sposób ewidentny odnosi się do wierzytelność już istniejącej.

Za taką interpretacją zakresu umowy cesji przemawiają również okoliczności sprawy, na które należy zwrócić szczególna uwagę, zwłaszcza chronologię zdarzeń. I tak oświadczenie powoda o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego zostało złożone dopiero 8 kwietnia 2021 r. Wcześniej zaś powód wystąpiło do pozwanego jedynie o zwrot kosztów związanych z wcześniejszą spłatę kredytu znajdujących swoją podstawę w art. 49 ust. 1 u.k.k. Wypłata tych środków została zrealizowana przez Bank 21 marca 2021 r. Dopiero po wypłacie tych pieniędzy, powód uzyskał od kredytobiorcy dokument zatytułowany pełnomocnictwo uprawniający go do złożenia oświadczenia wynikającego z art. 45 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.

Zdaniem Sądu Okręgowego, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, należało przyjąć, że wolą stron podczas zawarcia umowy cesji 14 grudnia 2020 r. nie był przelew wierzytelności wynikającej z ewentualnego skorzystania z tzw. sankcji kredytu darmowego, lecz przelew wierzytelności związanej z wcześniejszą spłatą kredytu konsumenckiego. Gdyby cesją była rzeczywiście objęta wierzytelność przyszła związana z uprawnieniem określonym w art. 45 u.k.k., dochodzenie roszczeń na podstawie art. 49 ust. 1 u.k.k. byłoby działaniem nieracjonalnym. Po skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, konsumentowi przysługuje bowiem wierzytelność o zwrot wszystkich kosztów kredytu, a nie tylko ich części, ustalonej proporcjonalnie do okresu trwania umowy.

Sekwencja zdarzeń nakazywała stwierdzenie, że dopiero po wyegzekwowaniu roszczeń, znajdujących podstawę w art. 49 ust. 1 u.k.k., powód postanowił wykorzystać także inną konstrukcję prawną przewidzianą w ustawie o kredycie konsumencki, celem uzyskiwania od pozwanego zwrotu kosztów kredytu spłaconego przez W. P., dążącą do jego przekształcenia w kredyt darmowy.

Z tych względów, Sąd Rejonowy powinien był uznać, że powodowi nie przysługuje wynikające z prawa materialnego uprawnienie do dochodzenia zgłoszonego w sprawie roszczenia, a zatem już tylko z tego powodu powództwo powinno podlegać oddaleniu. Zasadny jest tym samym zarzut apelującego błędu w ustaleniach stanu faktycznego koncentrujący się na podważaniu legitymacji czynnej powoda wobec braku objęciem umową cesji wierzytelności powstałej na skutek złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego a także zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. – powodowi bowiem nie przysługuje roszczenie o zwrot kwot dochodzonych pozwem.

Wobec zasadności zarzutu najdalej idącego, skutkującego oddaleniem powództwa, odnoszenie się przez Sąd Okręgowy do pozostałych zarzutów apelacji staje się bezprzedmiotowe i zbędne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok orzekając jak w sentencji.

Zmiana wyroku spowodowała także konieczność zmiany rozstrzygnięcia o kosztach procesu przed Sądem I instancji. Stroną wygrywającą jest pozwana, na rzecz której na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹, 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r.1964, tj. 22 września 2023 r.), zostały zasądzone od powoda poniesione koszty obejmujące wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika.

O kosztach procesu przed Sadem II instancji rozstrzygnięto także na podstawie powyższych przepisów tym razem w związku § 10 ust. 1 pkt 1 wyżej wymienionego rozporządzenia uwzględniając dodatkowo w rozliczeniu tych kosztów, oprócz wynagrodzenia pełnomocnika, uiszczoną przez pozwaną opłatę od apelacji.