Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 sierpnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSO Iwona Falkowska

Protokolant: protokolant sądowy Ewelina Chomicz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2025 roku w Warszawie

sprawy z powództwa P. K. oraz M. K.

przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą
w W.

o ustalenie

ustala, że umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF nr (...), zawarta w dniu 19 lutego 2007 roku przez powodów P. K. i M. K. z (...) Bank S.A. z siedzibą w W. jest nieważna.

SSO Iwona Falkowska

Sygn. akt XXVIII C 1372/25

Uzasadnienie wyroku częściowego z dnia 20 sierpnia 2025 r.

Powodowie P. K. i M. K. (dalej także jako: kredytobiorca, konsument) pozwem wniesionym w dniu 23 lipca 2021 r. (data stempla pocztowego k. 143) przeciwko (...) Bank S.A. z siedzibą w W. w ramach żądania głównego wniosła o ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego nr (...)indeksowanego do CHF z dnia 19 lutego 2007 r., zawartej pomiędzy powodami a (...) Bank S.A. w W. – Oddział (...) oraz
o zasądzenie od pozwanego solidarnie (ewentualnie łącznie) na rzecz powodów kwotę 253.878,54 zł tytułem zwrotu świadczeń nienależnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 lipca 2021 r. do dnia zapłaty.

Ponadto strona powodowa wniosła żądanie ewentualne, bliżej opisane w petitum pozwu.

Dodatkowo powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego solidarnie (ewentualnie łącznie) na swoja rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej w kwocie 102,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia orzeczenia do dnia zapłaty (pozew – k. 3-63).

Odpis pozwu został doręczony pozwanemu w dniu 21 lutego 2022 roku (e.p.o. – k. 158).

W odpowiedzi na pozew, pozwany (...) Bank S.A. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (odpowiedź na pozew – k. 166-210).

W dniu 20.07.2023 r. ogłoszono upadłość pozwanego banku, wobec czego postępowanie zostało zawieszone na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., a do udziału w sprawie został wezwany syndyk masy upadłości pozwanego na podstawie art. 174 § 3 k.p.c. (postanowienie z dnia 28 marca 2024 roku – k. 313).

Następnie postępowanie zostało na podstawie art. 180 § 1 pkt 5 lit. b k.p.c. podjęte w zakresie powództwa o ustalenie (powództwo o ustalenie stanowi roszczenie procesowe a nie materialnoprawne i wobec tego nie stanowi ono „wierzytelności, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego1) (postanowienie z dnia 14 listopada 2024 roku – k. 349).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF została sporządzona w dniu 19 lutego 2007 r. pomiędzy (...) Bank S.A. w W. – Oddział (...) a P. K. i M. K..

Określenia użyte w umowie mają znaczenie nadane im w (...) Bank S.A. w W. – Oddział (...) stanowiącym załącznik do umowy i będącym jej integralną częścią (§ 1 umowy).

Bank udziela Kredytobiorcy kredytu w kwocie 334.250,00 zł indeksowanego kursem CHF na warunkach określonych w niniejszej Umowie Kredytu oraz Regulaminie (§ 2 ust.
1 umowy).

Przeznaczeniem kredytu był zakup nieruchomości na rynku pierwotnym wraz
z miejscem postojowym, za kwotę w wysokości 276.900,00 zł płatną na rachunek Dewelopera wskazany w „Dyspozycji Uruchomienia Środków”, zgodnie z „Harmonogramem Wypłaty Transz”, z zastrzeżeniem, iż Kredytobiorca zobowiązany jest do uregulowania ewentualnych niedopłat powstałych w wyniku naliczenia przez dewelopera odsetek za zwłokę w zapłacie ceny, bądź podwyższenia ceny zakupu, oraz wykończenie, w wysokości 54.350,00 zł na dowolny rachunek wskazany przez Kredytobiorcę w „Dyspozycji Uruchomienia Środków”, zgodnie z „Harmonogramem Wypłaty Transz” i refinansowanie zadatku, w wysokości 3.000,00 zł na dowolny rachunek wskazany przez Kredytobiorcę w „Dyspozycji Uruchomienia Środków”, zgodnie z „Harmonogramem Wypłaty Transz” (§ 2 ust. 2 umowy).

Okres kredytowania wynosił 360 miesięcy, w tym okres karencji w spłacie kapitału do dnia wypłaty ostatniej transzy kredytu (§ 2 ust. 3 umowy).

Uruchomienie kredytu miało nastąpić w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu w dniu wypłaty na walutę wskazaną w umowie kredytu zgodnie z kursem kupna dewiz obowiązującym w Banku w dniu uruchomienia (§ 3 ust. 8 umowy).

Spłata wszelkich zobowiązań z tytułu umowy miała być dokonywana w złotych na rachunek kredytobiorcy, o którym mowa w § 3 ust. 2 (§ 4 ust. 2 umowy). Natomiast metodę
i terminy ustalania kursu wymiany walut (na podstawie którego wyliczane są raty spłaty
i bieżące saldo zadłużenia) oraz warunki aktualizacji harmonogramu spłat określał Regulamin (§ 4 ust 4. umowy).

Oprocentowanie kredytu zostało określone jako zmienne i na dzień sporządzenia umowy wynosiło 5,31 % w skali roku, na które składała się suma obowiązującej stawki referencyjnej 3M LIBOR dla CHF (która na dzień sporządzenia niniejszej umowy kredytu wynosiła 1,86%) i stałej marży Banku, która wynosiła 3,45 % z zastrzeżeniem ust. 2 (§ 5 ust. 1 umowy).

Docelowym zabezpieczeniem spłaty kredytu była: a. hipoteka kaucyjna łączna do kwoty 568.225,00 zł ustanowiona na rzecz Banku na pierwszym miejscu w księgach wieczystych nieruchomości określonych szczegółowo w tym ustępie, b. cesja praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości, o której mowa w pkt a) na kwotę nie niższą niż 370.500,00 zł zgodnie z Umową Cesji Praw Z Polisy Ubezpieczeniowej nr (...), c. oświadczenie kredytobiorcy o poddaniu się egzekucji do kwoty 668.500,00 zł, d. weksel własny „in blanco” wraz z deklaracją wekslową wystawiony przez Kredytobiorcę dla Banku, e. umowa cesji wierzytelności z umowy z deweloperem z tytułu przysługującego zwrotu wniesionych środków na budowę mieszkania wraz z potwierdzeniem przyjęcia tej cesji do wiadomości przez dewelopera zgodnie z Umową Cesji (...) nr (...) (§ 7 ust. 1 umowy).

Kredytobiorca oświadczył, że otrzymał Regulamin, zapoznał się z nim i zaakceptował jego warunki (…), że jest świadomy ryzyka związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego (jako czynnika determinującego wysokość zadłużenia oraz wysokość rat spłaty) w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko oraz że jest świadomy ryzyka związanego ze zmianą stopy procentowej (jako czynnika determinującego wysokość zadłużenia oraz wysokość rat spłaty) w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko (§ 10 ust. 2 lit. c umowy).

Integralną częścią umowy m. in. był Regulamin Kredytowania Hipotecznego (...)Bank S.A. w W. – Oddział (...), który w § 2 lit. m) w słowniczku pojęć wskazywał, że „Tabela Kursów” jest tabelą kursów kupna/sprzedaży walut (...) Banku S.A. obowiązującą o godzinie 9.30 w dniu, w którym następuje operacja (§ 13 umowy).

Uruchomienie kredytu lub jego transzy denominowanego do waluty obcej następuje w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu uruchomionej kwoty w dniu wypłaty na walutę wskazaną w umowie kredytu według kursu kupna danej waluty ustalonego przez bank w aktualnej Tabeli Kursów (§ 11 ust. 7 regulaminu).

Przed uruchomieniem kredytu Bank miał otworzyć rachunek kredytowy dedykowany do spłaty kredytu, który miał być prowadzony w PLN (§ 12 ust. 1 regulaminu).

W przypadku kredytu denominowanego kursem waluty obcej Harmonogram Spłat Kredytu jest wyrażony w walucie kredytu. Kwota raty spłaty obliczana jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w banku na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów z dnia spłaty (§ 12 ust. 7 regulaminu).

(Dowód: umowa kredytu – k. 67-70, regulamin – k. 71-75v).

Aneksem nr 1 do powyższej umowy kredytu hipotecznego sporządzonym w dniu 23 czerwca 2008 r. zmieniono dotychczasową treść postanowienia dotyczącego zabezpieczeń kredytu, tj. § 7 ust. 1 pkt a).

(Dowód: Aneks nr 1 do umowy kredytu hipotecznego – k. 76-77).

Aneksem nr 2 do umowy kredytu hipotecznego sporządzonym w dniu 23 lutego 2009 r. zmieniono niektóre zapisy umowy, w tym m.in. wskazano, że kredytobiorca
w okresie kolejnych 24 miesięcy począwszy od dnia 09.03.2009 r. zobowiązuje się do comiesięcznych spłat rat kredytu wynikających z aktualnego harmonogramu spłat, w kwocie w złotych polskich odpowiadającej iloczynowi raty kredytu wyrażonej w CHF i kursu sprzedaży CHF obowiązującego w (...) Bank SA w dniu zapadalności raty jednakże kwocie nie wyższej niż 1296,00 zł. Różnica pomiędzy kwotą raty w złotych polskich na dzień zapadalności raty, a kwotą 1296,00 zł, wskazaną w zdaniu poprzedzającym będzie pokrywana przez Bank (tzw. dopłata banku). W dalszej części tego aneksu wskazano nadto, że po upływie 24 miesięcy suma dopłat banku zostanie doliczona do salda kredytu, po jej przeliczeniu ze złotych polskich na CHF według kursu kupna CHF obowiązującego w (...) Banku SA w dniu 07.02.2011 r., z zastrzeżeniem ust. 10.

(Dowód: Aneks nr (...) do umowy kredytu hipotecznego – k. 78-80).

Zawarcie powyższej umowy zostało poprzedzone złożeniem przez stronę powodową zaakceptowanego przez bank wniosku o udzielenie kredytu w kwocie 334.250,00 zł, indeksowanego do waluty CHF i podpisaniem przez stronę powodową dokumentu „Oświadczenie o ryzyku walutowym i stopy procentowej”, w którym kredytobiorcy oświadczyli, że przedstawiono im ofertę kredytu hipotecznego (...) Bank S.A. w W. – Oddział (...) w złotych polskich, oraz że wybrali kredyt indeksowany kursem waluty obcej, będąc uprzednio poinformowani o ryzykach związanych
z zaciągnięciem kredytu hipotecznego indeksowanego kursem waluty obcej. Ponadto strona powodowa oświadczyła, że: 1) jest świadoma faktu, że w przypadku kredytów indeksowanych kursem waluty obcej ponosi ryzyko kursowe, co oznacza, że zarówno rata kredytu, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu- przeliczana na PLN na dany dzień- podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty, 2) jest świadoma faktu, że rzeczywiste koszty obsługi długu mogą się finalnie okazać znacząco wyższe od wcześniej założonych, 3) jest świadoma faktu, że wybierając zadłużenie w walucie obcej, aktualnie korzysta z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i spłaca miesięcznie niższą ratę kredytu, co wynika ze znacznej różnicy w wysokości stawek referencyjnych, które są podstawą do ustalenia oprocentowania kredytu.

(Dowód: wniosek kredytowy – k. 215-219, oświadczenie – k. 221-223).

Przeznaczeniem kredytu było uzyskanie środków na zakup mieszkania, celem zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych powodów. Nieruchomość ta nie była wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej, ani nie była też nigdy wynajmowana. Powodowie nadal zamieszkują w kredytowanej nieruchomości. W dacie zawarcia umowy powodowie nie prowadzili działalności gospodarczej, pracowali na podstawie umowy o pracę, byli konsumentami. Z uwagi na brak zdolności kredytowej w polskiej walucie, pracownik banku zaoferował powodom kredyt indeksowany do waluty franka szwajcarskiego (CHF). Postanowienia umowy kredytu dotyczące powiązania z kursem waluty obcej i sposobu przeliczeń kursowych nie zostały indywidualnie uzgodnione przez strony. Przed zawarciem umowy przedstawiciel banku nie udzielił informacji, jak sposób bank ustala wysokość kursów walut obcych i spreadu, jak ryzyko kursowe związane z kredytem przekłada się na wysokość rat i zadłużenia kredytobiorcy, nie przedstawił historycznego wykresu kursu CHF/PLN, nie przedstawił symulacji obrazującej wpływ zmian kursu CHF/PLN na wysokość rat kredytu
i zadłużenie wyliczane w PLN. Nie wytłumaczono powodom, że wzrost kursu CHF będzie miał wpływ nie tylko na ratę, lecz również na saldo zadłużenia. Umowa nie podlegała negocjacjom. Bank posługiwał się przygotowanym wzorcem umowy o standardowej dla wszystkich klientów treści. W dacie zawarcia umowy kredytobiorcy byli małżeństwem, łączył ich ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Stan ten trwa do chwili obecnej. Strona powodowa zna, rozumie i akceptuje skutki stwierdzenia nieważności umowy oraz nie zgadza się na utrzymanie w mocy zawartych w umowie niedozwolonych postanowień umownych.

(Dowód: przesłuchanie strony powodowej na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2025 roku – k. 383-384).

Pismem datowanym na dzień 13 lipca 2021 r. strona powodowa wezwała pozwanego do zwrotu wszystkich kwot zapłaconych przez powodów w związku z wykonywaniem umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do CHF zawartej w dniu 19 lutego 2007 r., w szczególności kwot zapłaconych tytułem spłaty rat kredytu od dnia zawarcia umowy do dnia 09 kwietnia 2021 r. w wysokości 253.878,54 zł, a także wszystkich kwot zapłaconych po tej dacie jako świadczenia nienależnego w związku z tym, że ww. umowa kredytowa jest nieważna. Wezwanie doręczono pozwanemu w dniu 05 lipca 2021 roku.

(Dowód: przedsądowe wezwanie do zapłaty – k. 75-76v, potwierdzenie nadania – k. 88, potwierdzenie doręczenia – k. 89-90).

Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły wymienione dokumenty, których treść ani autentyczność nie była kwestionowana przez strony, a także zeznania strony powodowej, które były spójne, logiczne, konsekwentne i pobawione sprzeczności. Zeznania te korespondowały z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie. Powyższe dowody były wystarczające dla oceny stanowisk i żądań stron, a pozostałe dowody nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Odnośnie do zeznań P. S. to nie były przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem nie dotyczyły bezpośrednio umowy zawartej przez strony, a jedynie szeroko pojętego funkcjonowania kredytów.

Sąd pominął dowód z zeznań świadka G. Z., ponieważ przesłuchanie świadka w zakreślonym terminie okazało się niemożliwe z przyczyn leżących po stronie pozwanego. Mianowicie pozwany reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie podał aktualnego adresu zamieszkania, ani pobytu świadka, do czego został zobowiązany zarządzeniem z 15 lipca 2025 roku, pod rygorem pominięcia dowodu, przez co nie było możliwe skuteczne doręczenie świadkowi przesyłki z wezwaniem na termin rozprawy. Pozwany nie podał także aktualnego numeru telefonu i adres e-mail świadka, co nie pozwalało na wezwanie świadka na rozprawę zdalną, a także wykluczało możliwość komunikacji z świadkiem w jakikolwiek sposób. Ponadto pomimo wystosowania do pełnomocnika pozwanego stosownego wezwania nie dołożył starań, by świadek stawił się na rozprawie, w tym nie zawiadomił świadka o obowiązku, czasie i miejscu stawiennictwa.
W konsekwencji pozwany nie dopełnił obowiązków ciążących na nim z mocy art. 235 ¹ k.p.c. i art. 242 ¹ k.p.c. Natomiast odroczenie rozprawy i skierowanie do świadka ponownego wezwania pod ten sam adres, na który poprzednie doręczenie było nieskuteczne byłoby niecelowe i nie dawałoby realnej perspektywy na doręczenie tego wezwania świadkowi. Także stosowanie środków przymusu nie znajdowałoby uzasadnienia, ponieważ brak jest podstaw do przyjęcia, że dotychczasowa przesyłka z wezwaniem została skierowana pod aktualne miejsce pobytu świadka (pozwany w żaden sposób nie uprawdopodobnił tej okoliczności), a ponadto skoro doręczenie przesyłki z wezwaniem na rozprawę było nieskuteczne, to nieskuteczne byłoby również doręczenie przesyłki z odpisem postanowienia o ukaraniu świadka grzywną. Ponadto brzmienie art. 235 ¹ k.p.c. (poprzednio art. 258 k.p.c.) nie pozostawia wątpliwości, że ustalenie danych adresowych świadka stanowi obowiązek strony, a nie Sądu, a zarazem brak jest przepisów nakładających na Sąd obowiązek ustalania adresów świadków, których przesłuchania domagają się strony. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, na Sądzie nie ciąży obowiązek poszukiwania świadków2 i brak jest jakichkolwiek podstaw, by obowiązkiem poszukiwania i ustalania tego rodzaju danych obarczać Sąd - Sąd nie ma obowiązku poszukiwać za stronę danych umożliwiających wezwanie świadka.3 W świetle powyższych okoliczności pominięcie dowodu z zeznań świadka było uzasadnione z przyczyn wskazanych w art. 235 ² § 1 pkt 4, 5 i 6 k.p.c.

Ponadto brak jest podstaw prawnych do ustalenia przez Sąd danych adresowych świadka w systemie PESEL-SAD. Mianowicie zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, dane z rejestru PESEL udostępnia się sądom w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań. „Ustawowe zadania” sądów, o których mowa w powyższym przepisie w zakresie dotyczącym postępowania cywilnego, obejmują wyłącznie weryfikację danych stron, co wynika z art. 208 ¹ k.p.c., art. 505 ³⁴ § 1 k.p.c. Tym samym wykorzystywanie danych z rejestru PESEL do innych celów niż przewidziane przez wskazane przepisy byłoby niedopuszczalne (w szczególności podstawą do dokonywania ustaleń w tym zakresie nie jest art. 175db u.s.p.) i stanowiłoby wykorzystanie danych z rejestru PESEL wykraczający poza zakres niezbędny do realizacji ustawowych zadań sądów, a w konsekwencji uzyskanie nieuprawnionego dostępu do danych osobowych, o którym mowa w art. 4 pkt 12 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, dane z rejestru PESEL jedynie udostępnia się sądom, natomiast rejestr ten nie jest prowadzony przez sąd, lecz przez ministra właściwego do spraw informatyzacji (art. 6 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności). Tym samym, jeżeli pozwany domaga się uzyskania danych świadka znajdujących się w posiadaniu wskazanego ministra, to powinien uprawdopodobnić, że sam nie może ich uzyskać (art. 187 § 2 pkt 4 k.p.c.). Natomiast pozwany tych okoliczności nie uprawdopodobnił, a w szczególności nie wskazał, aby zwracał się o udostępnienie danych adresowych świadka w trybie art. 46 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 47 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności oraz by organ rozpatrujący wniosek odmówił w drodze decyzji administracyjnej udostępnienia danych jednostkowych (art. 47 ust. 3 ustawy o ewidencji ludności).

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo jest zasadne.

Interes prawny

Kredytobiorca posiada interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. Mianowicie okres kredytu wskazany w umowie jeszcze nie upłynął, zaś bank stoi na stanowisku, że umowa jest ważna, domaga się od kredytobiorcy zapłaty kolejnych rat kredytu i nie wyraża zgody na wykreślenie z księgi wieczystej hipoteki zabezpieczającej roszczenia banku wynikające z umowy. Wobec tego powództwo o zapłatę nie kończyłoby definitywnie sporu stron dotyczącego oceny, czy umowa jest ważna.4

Brak bezwzględnej nieważności umowy

Brak jest podstaw do uznania umowy kredytu za bezwzględnie nieważną. Zawieranie umów kredytu powiązanych z walutą obcą (indeksowanych i denominowanych) jest i było dopuszczalne w świetle art. 353 ¹ k.c. i art. 69 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy. Treść umowy nie naruszała także zasady nominalizmu (art. 358 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 23.01.2009 r.), skoro kredytu udzielono w walucie polskiej, zaś CHF stanowił jedynie walutę indeksacji.
Z przyczyn wyjaśnionych w dalszej części uzasadnienia postanowienia umowne obciążające kredytobiorcę nieograniczonym ryzykiem kursowym i dające bankowi całkowitą swobodę w kształtowaniu kursu waluty obcej stanowią niedozwolone postanowienia umowne (art. 385 ¹ § 1 k.c.), co wyłącza możliwość uznania ich za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.) lub sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej (art. 353 ¹ k.c.).5

Status konsumenta

Status konsumenta w niniejszej sprawie nie był kwestionowany przez pozwanego.

Dowody przeprowadzone w sprawie nie budzą wątpliwości co do tego, że umowa kredytu wiąże się z działalnością gospodarczą banku, a zarazem brak jest takiego związku
w przypadku kredytobiorcy, a zatem jest on konsumentem (art. 22 ¹ k.c.). W dacie zawarcia umowy kredytobiorcy nie prowadzili działalności gospodarczej, a ponadto nieruchomość nie była też nigdy wynajmowana. Powodowie zeznali, że środki z kredytu były przeznaczone na zakup mieszkania, co więcej nadal zamieszkują w kredytowanej nieruchomości. Treść samej umowy również nie wskazuje, by kredyt ten był związany z jakąkolwiek działalnością gospodarczą czy zawodową powodów. Zdaniem Sądu oznacza to, że sam Bank traktował powodów jako konsumentów, a nie przedsiębiorców. Z całą zatem pewnością powodom przysługuje status konsumenta.

Indywidualne uzgodnienia

Ciężar dowodu, że postanowienia umowy wprowadzające powiązanie kredytu z kursem CHF i określające sposób przeliczeń kursowych zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na pozwanym (art. 385 ¹ § 4 k.c.), który temu ciężarowi nie sprostał - nie można bowiem uznać „wyboru waluty” kredytu przez konsumenta za negocjacje, skoro sprowadza się to jedynie do zatwierdzenia jednej z kilku możliwości oferowanych przez bank, zaś sam sposób przeliczania kursów walut był ustalany jednostronnie przez bank. Natomiast postanowienia regulaminu z samej swojej istoty nie podlegały negocjacjom.

Klauzula ryzyka kursowego

Klauzula ryzyka kursowego (§ 2 ust. 1 umowy w zakresie wprowadzającym indeksację kredytu kursem CHF) określa główne świadczenie umowy kredytu, lecz nie została sformułowana w sposób jednoznaczny (art. 385 ¹ § 1 k.c.), ponieważ analiza treści umowy i okoliczności jej zawarcia nie pozwala na stwierdzenie, że kredytobiorca został należycie poinformowany o konsekwencjach ryzyka kursowego związanego z umową. Informacja ta powinna jednoznacznie wskazywać na to, że ryzyko kursowe jest nieograniczone i obejmować realne przykłady obrazujące charakter tego ryzyka i jego potencjalne skutki, takie jak historyczny wykres kursu CHF/PLN za odpowiednio długi okres i symulację obrazującą wpływ znacznego wzrostu tego kursu na wysokość rat kredytu i zadłużenia kredytobiorcy liczonych w PLN. Tymczasem informacje udzielone przez bank tych wymogów nie spełniały. Wobec tego należało uznać, że klauzula ryzyka kursowego kształtuje prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385 ¹ § 1 k.c.), skoro pomimo nieuzyskania stosownych informacji konsument, który nie miał dochodów ani oszczędności w CHF, został obciążony nielimitowanym ryzykiem zmiany kursu tej waluty, przed którym nie był w stanie zabezpieczyć się w żaden sposób.

Umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej nie może istnieć bez postanowienia przewidującego jej indeksację i wskazującego walutę tej indeksacji. A zatem nie ma w ogóle możliwości, aby „luka” powstała po tej klauzuli mogła zostać uzupełniona przepisem prawa krajowego. W rezultacie umowa kredytu po wyłączeniu z niej klauzuli ryzyka kursowego nie może dalej obowiązywać (w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG), a zatem jest nieważna (art. 58 § 1 k.c.).

Klauzule przeliczeniowe

Klauzule przeliczeniowe (§ 3 ust. 8 umowy oraz § 11 ust. 7 i § 12 ust. 7 regulaminu) nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny ( art. 385 ¹ § 1 zd. 2 k.c.), tj. prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG), ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób bank ustala kurs CHF dla celu wykonania umowy kredytu, a także kształtują one prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385 ¹ § 1 k.c.). W oparciu o te postanowienia kredytobiorca został obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu, pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a w umowie brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty, jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają. Ponadto klauzule przeliczeniowe dawały bankowi całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umowy w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank, a zatem bank mógł ustalić ten kurs na dowolnym poziomie. W rezultacie bank w oparciu o klauzule przeliczeniowe uzyskał rzeczywistą możliwość dowolnego kształtowania wysokości świadczeń kredytobiorcy, co jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie.6

Sąd dokonał oceny, czy postanowienia umowne są niedozwolone (art. 385 ¹ § 1 k.c.), według stanu z chwili zawarcia umowy.7 Tym samym dla powyższej oceny nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak sposób wykonywania umowy, wieloletnie realizowanie obowiązków umownych przez kredytobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, późniejsze zmiany regulaminu banku, późniejsze zmiany stanu prawnego (w szczególności wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw) czy kwestia ewentualnego zawarcia przez strony aneksu do umowy kredytu upoważniającego kredytobiorcę do spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało także znaczenia, że wybór kredytu powiązanego z kursem waluty obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR CHF).

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c., niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta, zatem brak jest podstaw do modyfikacji tych postanowień lub uznania, że nie wiążą one konsumenta jedynie w pewnym zakresie ani uzupełnienia powstałej po tych postanowieniach „luki” jakąkolwiek treścią, w tym w szczególności przepisami prawa krajowego. Odmienne zapatrywanie byłoby sprzeczne z brzmieniem oraz celem przepisów art. 385 ¹ § 1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG.8 Przede wszystkim zaś uzupełnienie umowy przepisem prawa krajowego nie może mieć miejsca w sytuacji, w której usunięcie z umowy nieuczciwego warunku prowadzi do jej nieważności, która jest akceptowana przez konsumenta,9 zaś w niniejszej sprawie kredytobiorca nie zgodził się na obowiązywanie umowy z nieuczciwymi warunkami ani na uzupełnienie jej treści przepisem prawa krajowego, natomiast wyraził zgodę na stwierdzenie nieważności umowy, będąc świadomym wynikających z tego konsekwencji. Co więcej, przepisem krajowym służącym uzupełnieniu treści umowy nie mógłby być art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24.01.2009 r., ponieważ jest on przepisem prawa krajowego o charakterze ogólnym, który nie ma zastosowania konkretnie do umów zawieranych pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem10, a ponadto ma on zastosowanie tylko „jeżeli przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej” (art. 358 § 1 k.c.), a zatem nie dotyczy on zobowiązań wynikających z umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, w której świadczenia zostały oznaczone w walucie polskiej, natomiast w walucie obcej jest wyrażane tylko saldo zadłużenia. Podsumowując, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce zawartego w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.11

Klauzule przeliczeniowe określają świadczenia główne w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. 12, ponieważ nie tylko samo powiązanie kredytu z walutą obcą, ale również sposób dokonywania przeliczeń kursowych koniecznych do realizacji takiej umowy określają istotę umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej. Skoro zaś postanowienia te określają sposób wykonywania umowy i wobec tego bez nich nie jest możliwe stwierdzenie, jak umowa ma być wykonywana, co oznacza, że umowa po wyłączeniu z niej klauzul przeliczeniowych nie może dalej obowiązywać (w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG), a zatem nie wiąże także w pozostałym zakresie13, czyli jest w całości nieważna14 (art. 58 § 1 k.c.)

Ponieważ wyrok częściowy nie stanowi orzeczenia kończącego sprawę w instancji, Sąd nie orzekał o kosztach postępowania (art. 108 k.p.c.).

SSO Iwona Falkowska

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

SSO Iwona Falkowska

1 Por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19.09.2024 r., III CZP 5/24.

2 Por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 25.02.2016 r., I ACa 1036/15.

3 Por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28.11.2018 r., I ACa 270/18.

4 Por.:

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.03.2022 r., II CSKP 474/22,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.05.2022 r., II CSKP 163/22,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.05.2022 r., II CSKP 1030/22,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 797/22,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2022 r., II CSKP 701/22,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., II CSKP 616/22.

5 Por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28.04.2022 r., III CZP 40/22.

6 Por.:

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22.01.2016 r., I CSK 1049/14,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1.03.2017 r., IV CSK 285/16,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24.10.2018 r., II CSK 632/17,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.12.2018 r., V CSK 559/17,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.02.2019 r., II CSK 19/18,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4.04.2019 r., III CSK 159/17,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.05.2019 r., I CSK 242/18,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.10.2019 r., IV CSK 309/18,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30.09.2020 r., I CSK 556/18.

7 Por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2018 r., III CZP 29/17.

8 Por.:

- wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3.10.2019 r., C-290/18, D., pkt 62,

- wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 29.04.2021 r., C-19/20, Bank (...), pkt 67-70.

9 Por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 – C-82/21, (...), pkt 78.

10 Por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 - C-82/21, (...), pkt 76.

11 Por. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25.04.2024 r., III CZP 25/22.

12 Por.:

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4.04.2019 r., III CSK 159/17,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.05.2019 r., I CSK 242/18,

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18.

13 Por. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25.04.2024 r., III CZP 25/22.

14 Por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18.