Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

POSTANOWIENIE

Dnia 30 kwietnia 2021 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie, XXVIII Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Tomasz Niewiadomski

po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2021 roku w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

w sprawie z powództwa A. S.

przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W.

o ustalenie i ewentualnie o zapłatę (symbol 049cf)

wniosku powódki o udzielenie zabezpieczenia

postanawia:

I.  udzielić zabezpieczenia roszczenia powódki A. S. o ustalenie nieważności umowy nr (...) o pożyczkę hipoteczną dla osób fizycznych (...), waloryzowaną kursem CHF zawartą w dniu 3 grudnia 2009 roku, poprzez unormowanie praw i obowiązków stron na czas trwania niniejszego postępowania w ten sposób, że od dnia wydania niniejszego postanowienia do momentu prawomocnego zakończenia niniejszej sprawy nastąpi wstrzymania obowiązku dokonywania przez powódkę spłaty rat pożyczki w wysokości i terminach określonych w ww. umowie;

II.  w pozostałym zakresie wniosek oddalić.

SSO Tomasz Niewiadomski

Sygn. akt XXVIII C 3993/21

UZASADNIENIE

postanowienia z 30 kwietnia 2021 roku

W dniu 26 kwietnia 2021 roku do tut. Sądu wpłynął pozew w którym powódka – A. S., domagała się ustalenia nieważności umowy pożyczki hipotecznej z dnia 3 grudnia 2009 roku, o numerze (...), zawartej pomiędzy nią a poprzednikiem prawnym pozwanego. Ponadto domagała się ona zasądzenia od pozwanego – (...) S.A. z siedzibą w W., kwot:

1.  4 835,41 zł oraz 4 892,01 CHF z tytułu nienależnego świadczenia w związku z nadpłaceniem kwoty pożyczki ponad kwotę wypłaconej nominalnie pożyczki w wysokości 90 000 złotych;

2.  1 025,84 zł tytułem nienależnego świadczenia w związku z niezwiązaniem powódki niedozwolonymi postanowieniami umownymi dotyczącymi ubezpieczenia niskiego wkładu i pobraniem przez pozwanego w 2013 roku składek ubezpieczeniowych w wysokości 695,66 złotych oraz w 2016 roku składki w wysokości 330,18 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi po upływie 14 dni od dnia doręczenia pozwu pozwanemu do dnia zapłaty.

W pozwie został także zawarty wniosek o udzielenie zabezpieczenia roszczenia o ustalenie nieważności ww. umowy poprzez:

1.  wstrzymanie obowiązku dokonywania przez powódkę spłaty rat pożyczki w wysokości i terminach określonych w kwestionowanej umowie;

2.  zakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu przedmiotowej umowy pożyczki oraz podejmowania czynności windykacyjnych względem powódki,

- od dnia wydania postanowienia o zabezpieczeniu do dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu tego wniosku powódka wskazała, że jej interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia we wskazanej formie wynika z celu wytoczenia powództwa o ustalenia. Dalsze spełnianie świadczeń na podstawie umowy, co do której uprawdopodobniło się jej nieważność, prowadziłoby do nieuzasadnionego obciążenia powódki i powiększenia się bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego, bezzasadnie zwiększając skalę ewentualnych rozliczeń w przypadku stwierdzenia nieważności umowy. Powódka przy tym wskazywała w szczególności na fakt, iż suma spłat rat kapitałowo-odsetkowych przekroczyła już kwotę wypłaconej pożyczki ( pozew k. 3 – 21).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Wniosek o zabezpieczenie jest zasadny w części dotyczącej zwolnienia powódki z obowiązku uiszczania rat wynikających z umowy o pożyczkę hipoteczną dla osób fizycznych (...), waloryzowaną kursem CHF zawartą w dniu 3 grudnia 2009 roku. W pozostałym zakresie wniosek nie jest zasadny i nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy wskazać, iż zgodnie z art. 730 ¹ § 1 kpc udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Okoliczności te muszą być spełnione łącznie, zatem brak uprawdopodobnienia którejkolwiek z nich uniemożliwia uwzględnienie wniosku.

Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie.

Instytucja uprawdopodobnienia odnosi się do sytuacji, w których ustawa procesowa nie wymaga ustalenia twierdzeń o faktach przy pomocy dowodów, lecz zadawala się mniejszym stopniem pewności. Uprawdopodobnienie może być przeprowadzone przez sąd przy użyciu środków, które uzna za właściwe, nie wyłączając środków dowodowych. Przy uprawdopodobnieniu nie jest jednak konieczne zachowanie szczególnych przepisów o postępowaniu dowodowym (art. 243 kpc). Uprawdopodobnienie, w odróżnieniu od dowodu, nie daje zatem pewności co do prawdziwości twierdzenia o istnieniu konkretnego roszczenia, ale sprawia, że twierdzenie to staje się prawdopodobne (podobnie Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13 lutego 2012 roku, I ACz 270/12, LEX nr 1111997; M. Iżykowski: Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, Nowe Prawo 1980, nr 3, str. 71).

Do uprawdopodobnienia twierdzeń w postępowaniu zabezpieczającym odnoszą się ogólne reguły dotyczące uprawdopodobnienia stosowane w postępowaniu cywilnym. Wykazanie prawdopodobieństwa roszczenia może być przeprowadzone za pomocą takich niesformalizowanych środków, jak: pisemne oświadczenia osób trzecich, nieformalne przesłuchanie stron lub strony bądź świadków, dokumenty itp. Sąd winien mieć jednak na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd uwzględni interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę.

Z kolei art. 755 § 1 pkt 1 kpc stanowi, iż jeżeli przedmiotem zabezpieczenia nie jest roszczenie pieniężne, sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych dla zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. W szczególności sąd może unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania. Nie ulega wątpliwości, iż powództwo o ustalenie nieważności umowy kredytowej ma charakter niepieniężny, a zatem z mocy ww. przepisu możliwe jest unormowanie prawa i obowiązków stron na czas trwania takiego postępowania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należało stwierdzić, iż powódka uprawdopodobniła roszczenie o ustalenie nieważności umowy pożyczki hipotecznej nr (...) waloryzowanej kursem franka szwajcarskiego, zawartej w dniu 3 grudnia 2009 roku, pomiędzy nią a (...) Bank SA z siedzibą w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego). Z treści tej umowy pożyczki wynika, że na jej mocy poprzednik prawny pozwanego udzielił powódce pożyczki w kwocie 90 000 złotych, na okres 240 miesięcy (§ 1 ust. 1 i 3). Umowa przewidywała wypłatę całej kwoty pożyczki zgodnie z dyspozycją pożyczkobiorcy (§ 6 ust. 1). Pożyczka była oprocentowana według zmiennej stopy procentowej w wysokości 5,74% z czego marża banku wynosiła 5,45%. W okresie od wydania decyzji kredytowej do dnia uprawomocnienia się hipoteki umowa przewidywała zwiększenie marży banku o 1 punkt procentowy do wysokości 6,45% (§ 1 ust. 7).

W umowie pożyczki przewidziano, że kwota pożyczki wyrażona w CHF zostanie określona na podstawie kursu kupna waluty CHF z tabeli kursowej (...) Banku SA z dnia i godziny uruchomienia pożyczki (§ 8 ust. 1). Spłata pożyczki miała następować w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) banku SA, obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50 (§ 11 ust. 4) W umowie ani w regulaminie nie określono przy tym zasad ustalania kursów waluty indeksacyjnej w tabelach kursowych banku.

Przywołane wyżej postanowienia umowne dotyczące indeksacji nie odwołują się więc do ustalanych w sposób neutralny kursów CHF czy jakichś obiektywnych wskaźników, na które żadna ze stron nie ma wpływu. Zasady ustalania kursów zostały natomiast przekazane do wyłącznych uprawnień pozwanego, nie określając bliżej kryteriów ustalania ich wysokości.

Tymczasem w orzecznictwie sądów polskich przyjmuje się, że w świetle takich postanowień umownych, bank może jednostronnie i arbitralnie modyfikować wskaźniki, według których obliczana jest zarówno wysokość kapitału kredytu ( wypłaconej kwoty pożyczki) i świadczeń kredytobiorcy ( rat kredytowych). Indeksacja pożyczki na podstawie przedmiotowej umowy odbywa się w oparciu o tabele kursowe sporządzane przez pozwanego i to uprawnienie banku do określania wysokości kursów CHF na gruncie zawartej umowy nie doznaje formalnie żadnych określonych ograniczeń. Powszechnie przyjmuje się natomiast, że tego rodzaju klauzule waloryzacyjne stanowią niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 ¹ kc ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2020 roku, V ACa 143/20, Legalis nr 2493839, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 12 marca 2020 roku, I ACa 257/19, Legalis nr 2331056), konsekwencją czego jest konieczność uznania umowy za nieważną (podobnie uznał Sąd Najwyższy w wyroku z 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, Legalis nr 2277328; Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 listopada 2019 roku, I ACa 674/18, Legalis nr 2288617, w wyroku z 4 września 2020 roku, V ACa 44/19, Legalis nr 2502627, z dnia 13 listopada 2019 roku, I ACa 268/19, 2282846; z dnia 23 października 2019 roku, V ACa 567/18, Legalis nr 2271446, z dnia 29 stycznia 2020 roku, I ACa 67/19, Legalis nr 2292747 oraz Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 20 lutego 2020 roku, I ACa 635/19, OSA 2020/2/5.). Ich skutkiem jest wyeliminowanie klauzuli waloryzacyjnej z umowy, która nie może być zastąpiona innymi przepisami, co w efekcie prowadzi do nieważności umowy.

Zatem na potrzeby rozpoznania wniosku o zabezpieczenie Sąd uznał, iż powódka uprawdopodobniła swoje roszczenia o ustalenie nieważności ww. umowy. Należy tu mieć na względzie, że uprawdopodobnienie jest łagodniejszym od udowodnienia środkiem procesowym i nie przesądza w żadnym razie o treści ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, dla którego istotne jest udowodnienie dochodzonych roszczeń.

W ocenie Sądu powódka uprawdopodobniła także posiadanie interesu prawnego w zwolnieniu jej z obowiązku uiszczania rat w związku z umową pożyczki hipotecznej z dnia 3 grudnia 2009 roku, (...), waloryzowanej kursem franka szwajcarskiego, aż do dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w niniejszej sprawie.

Jak wskazano wyżej - interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Przepis ten powinien być wykładany w sposób zapewniający maksymalne zastosowanie regulacji płynących z prawa europejskiego w tym Dyrektywy 93/13, której implementacją są polskie przepisy art. 385 ¹ i następne kc. Rozważane regulacje zmierzają do zaniechania stosowania przez przedsiębiorców niedozwolonych postanowień umownych, w tym do zapewnienia pełnej restytucji świadczeń spełnionych na podstawie takich warunków ( vide: wyrok TSUE w sprawie C-154/15). W wyroku z 26 czerwca 2019 roku (C-407/18, Legalis nr 1969451) TSUE wskazał, że niezgodne z przepisami powołanej dyrektywy są regulacje krajowe, które uniemożliwiają sądowi zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu zbadania podniesionych przez konsumenta zarzutów abuzywności umowy. Skoro zgodnie z powołanym orzeczeniem dopuszczalne jest zabezpieczenie roszczenia konsumenta poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wykonania potencjalnie abuzywnych postanowień umowy, to tym bardziej dopuszczalne jest czasowe wstrzymanie wykonywania umowy tego rodzaju.

Celem postępowania w sprawie niniejszej jest nie tylko sądowe zbadanie czy zachodzi nieważność umowy na skutek usunięcia z niej klauzul abuzywnych, ale i definitywne rozwiązanie powstałych na tym tle sporów pomiędzy stronami. Wstępna analiza pozwu wskazuje, iż powódka uprawdopodobniła takie roszczenie. Otrzymała pożyczkę w wysokości 90 000 złotych, z czego spłaciła już 94 835,41 złotych. Odmowa zabezpieczenia oznaczałaby zatem zezwolenie Sądu na realizację potencjalnie nieważnej umowy i teoretycznie mogłaby skutkować koniecznością wytoczenia kolejnego powództwa o zapłatę, aby zrealizować w pełni skutek restytucyjny związany z uznaniem określonych postanowień za abuzywne. Uregulowanie stosunków między stronami na czas trwania procesu polegające na wstrzymaniu obowiązku spłaty rat, które z racji nieważności umowy nie są należne, pozwala na uniknięcie kolejnego procesu o ich zwrot. Taki proces należałoby traktować jako poważne utrudnienie realizacji celu niniejszego postępowania, którym jest przecież definitywne rozstrzygnięcie sporu pomiędzy stronami.

W ocenie Sądu nie zasługiwały natomiast na uwzględnienie wnioski powódki o zastosowanie innych sposobów zabezpieczenia. Brak dokonywania spłat rat nie może być podstawą skutecznego wypowiedzenia ww. umowy skoro Sąd zawiesił ten obowiązek. Zatem skutek ten wynika już z treści pkt. I sentencji postanowienia i nie ma potrzeby wydawania w tym przedmiocie dodatkowego rozstrzygnięcia.

Dodatkowo nie uszła także uwadze Sądu pewna niekonsekwencja powódki w zakresie ww. wnioskowanego sposobu zabezpieczenia. Z jednej strony twierdzi ona, że zawarta przez nią ww. umowa kredytu jest nieważna, a z drugiej strony domaga się nałożenia na pozwanego zakazu jej wypowiadania. Skoro umowa jest nieważna ex lege, to zbędny jest ewentualny zakaz jej wypowiadania. Nie do zaakceptowania jest pogląd zakładający możliwość nałożenia w trybie zabezpieczenia zakazu wypowiadania umowy, tym bardzie takiej, co do której twierdzi się, że jest nieważna.

Poza tym należy pamiętać, iż podstawą wypowiedzenia ww. umowy mogą być inne okoliczności niż tylko brak spłaty rat kredytu – co wynika z treści § 15 tej umowy. Zatem ustanawianie generalnego zakazu wypowiadania ww. umowy byłoby zdecydowanie zbyt daleko idącą ingerencją Sądu i obciążaniem pozwanego ponad potrzebę w rozumieniu art. 730 ¹ § 3 kpc.

Oddaleniu podlegał również wniosek w zakresie zakazania podejmowania „czynności windykacyjnych” przez pozwany bank względem powódki. Żądanie w tym zakresie sformułowane zostało bowiem bardzo ogólnie i nieprecyzyjnie. Nie wskazano przy tym o jakie konkretnie działania chodzi. Nie można zapominać, iż termin „czynności windykacyjne” może obejmować bardzo szeroką gamę różnego rodzaju czynności, choćby takich jak pisemne wezwanie do zapłaty. Sąd nie może określać praw i obowiązków w sposób nieprecyzyjny czy niejasny, a do tego prowadziłoby uwzględnienie wniosku w omawianym zakresie. Poza tym należy ponownie wskazać, iż brak płatności rat ww. umowy nie może być podstawą prowadzenia wobec powódki jakichkolwiek działań windykacyjnych skoro z mocy pkt. I sentencji postanowienia – obowiązek ten uległ zawieszeniu.

Reasumując należy stwierdzić, iż wniosek o zabezpieczenie zasługiwał jedynie na częściowe uwzględnienie. Powódka nie wykazała bowiem, iż brak zabezpieczenia ponad sposób określony w sentencji postanowienia - w jakikolwiek uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 730 kpc i art. 730 ¹ kpc, Sąd orzekł jak w sentencji.

(...)