Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

(...)

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 sierpnia 2024 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: sędzia del. Michał Maj

Protokolant: sekretarz sądowy Maciej Smoliński

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2024 roku w Warszawie

sprawy z powództwa M. A.

przeciwko (...) Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o zapłatę

uzupełnia wyrok z dnia 5 września 2022 roku w ten sposób, że:

- zasądza od pozwanego na rzecz powódki ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 147.549,20 zł (sto czterdzieści siedem tysięcy pięćset czterdzieści dziewięć złotych 20/11) od dnia 18 czerwca 2019 roku do dnia 21 lipca 2022 roku,

- oddala powództwo w zakresie obejmującym żądanie zasądzenia ustawowych odsetek za opóźnienie od kwoty 147.549,20 zł (sto czterdzieści siedem tysięcy pięćset czterdzieści dziewięć złotych 20/11) od dnia 18 maja 2019 roku do dnia 17 czerwca 2019 roku.

Sygn. akt XXVIII C 10514/21

UZASADNIENIE

Strona powodowa (dalej także jako: kredytobiorca, konsument) w ostatecznie sformułowanym żądaniu (k. 360) wniosła o:

- ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu zawartej przez strony,

- zasądzenie od pozwanego (dalej także jako: bank) kwoty 147 549, 20 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 maja 2019 r. do dnia zapłaty.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 5.09.2022 r. (k. 444) Sąd Okręgowy w Warszawie:

- ustalił, że pomiędzy powódką a pozwanymi nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy o kredyt nr (...) zawartej w dniu 17 kwietnia 2009 r. pomiędzy powódką a poprzednikiem prawnym pozwanego,

- zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 147.549,20 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 lipca 2022 r. do dnia zapłaty;

- zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 8.234 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

W uzasadnieniu w zakresie odsetek Sąd wskazał, że w realiach sprawy niniejszej po otrzymaniu pozwu, czy pisma modyfikującego powództwo bank mógł mieć wątpliwości co do stanowiska powódki – zwłaszcza, że Sąd z urzędu wskazał postanowienia obejmujące kwotę kredytu w CHF jako klauzule abuzywne. Takie wątpliwości zostały rozwiane po uzyskaniu pouczenia od Sądu i złożeniu na piśmie (k. 438) stosownych oświadczeń stosownie do uchwały III CZP 6/21. Dlatego Sąd uznał, że w zakresie kwot dochodzonych w pozwie roszczenie stało się wymagalne dopiero z datą dotarcia oświadczenia do pozwanego (Sąd założył tu, że nastąpiło to w tej samej dacie co dotarcie oświadczenia do sądu), a odsetki za opóźnienie nalezą się od dnia następnego. Żądanie odsetkowe zostało zatem oddalone w zakresie okresu sprzed złożenia oświadczenia datowanego na 21 lipca 2022 r. (powódka żądała odsetek od terminu wynikającego z wezwania).

Wnioskiem z dnia 12.09.2022 r. (k. 483) strona powodowa zwróciła się o uzupełnienie wyroku przez orzeczenie co do żądania odsetkowego, w zakresie, w którym strona powodowa żądała odsetek od dnia 18 maja 2019 r. do dnia zapłaty.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

M. A. w 2009 roku ubiegała się o udzielenie kredytu na spłatę wcześniej zaciągniętego kredytu na zakup mieszkania. W celu uzyskania kredytu na najkorzystniejszych warunkach, powódka spotkała się z doradcą z firmy (...), a w dalszej kolejności udała się do oddziału Banku. Doradca przedstawił powódce ofertę kredytu w CHF, wskazując, że ta oferta jest dla niej bardziej atrakcyjna, niż kredyt w PLN, z uwagi na niższe raty kredytu. Poinformował powódkę, że CHF jest walutą stabilną i bezpieczną oraz, że raty kredytu będą na tym samym poziomie, a jeśli się zmienią to tylko minimalnie. Wskazał, iż kurs CHF jest bezpieczny i nie ma żadnych zagrożeń. Nie przedstawiono powódce wykresów obrazujących zmianę kursów CHF. Wprawdzie doradca poinformował, że kurs waluty CHF wpłynie na wysokość raty, jednocześnie zapewnił, że nie będą to duże wartości. Nie wspomniał jednak o tym, że kurs franka wpłynie na wysokość salda kredytu. Przed zawarciem umowy pracownik banku nie poinformował powódki o stosowanym przez bank spreadzie ani o stosowaniu przez bank dwóch tabeli kursowych (kupna i sprzedaży) CHF, czy sposobie ich tworzenia. Powódka przeczytała umowę przed jej podpisaniem, nie miała możliwości negocjowania jej zapisów. Nie mogła wcześniej zapoznać się z jej treścią. Powódka prowadziła wówczas działalność gospodarczą polegająca na prowadzeniu szkoły językowej. W nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia kredytu była zarejestrowana działalność gospodarcza, jednakże nie była ona tam prowadzona.

W dniu 25 lutego 2009 r. M. A. złożyła wniosek do Banku (...) (poprzednika prawnego pozwanego banku) o udzielenie kredytu hipotecznego w kwocie 225 000 zł.. Kredyt miał zostać udzielony w walucie CHF i rozłożony na 360 rat, oprocentowany według stawek LIBOR. Bank wydał pozytywną decyzję kredytową.

W treści wniosku w rubryce „VI. Oświadczenia” zawarte zostało m.in. następujące oświadczenie „7. ** Oświadczam, iż zostałem (-am) poinformowany (-a) przez (...) Bank (...) S.A. o ponoszeniu przeze mnie ryzyka, wynikającego ze zmiany kursu waluty, w przypadku zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej oraz przyjmuję do wiadomości i akceptuję to ryzyko”.

Wniosek wraz z załącznikami k 104-110, 270-277, zeznania powódki k. 349-350v

W dniu 17 kwietnia 2009 roku M. A. oraz (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. zawarli umowę nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) (kredyt budowlano – hipoteczny przeznaczony na zakup na rynku wtórnym). Umowa ta składała się z Części A CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA UMOWY (dalej jako: „CSU”) oraz Części B CZĘŚĆ OGÓLNA UMOWY (dalej jako: „COU”). Częścią umowy były także „Ogólne warunki udzielania przez (...) Bank (...) SA kredytu mieszkaniowego (...)”.

W § 1 ust. 1 CSU wskazano, że przedmiotowy kredyt był kredytem denominowanym, udzielonym w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 81 916,48 CHF. W § 1 ust. 2 CSU podano, że przeznaczeniem kredytu były: 1/cel mieszkaniowy, z tego spłata kredytu udzielonego przez (...) S.A. 2/ dowolny cel. Wskazano okres kredytowania od 17 kwietnia 2009 roku do 15 kwietnia 2039 roku (§ 1 ust. 3 CSU).

Zgodnie z § 1 ust. 4 CSU oprocentowanie kredytu wynosiło 4, 79667 % p.a. (w przypadku uruchomienia środków w dniu podpisania Umowy). Wskazano, że marża Banku w dniu udzielenia kredytu wynosiła 4,4 % w stosunku rocznym a rzeczywista roczna stopa procentowa wynosiła 4, 99% p.a. (§ 1 ust. 5 i 7 CSU).

Stosownie do § 2 ust. 1 CSU całkowity koszt udzielonego kredytu wynosił szacunkowo 171 331, 93 zł, w tym: prowizja za udzielenie kredytu denominowanego w wysokości 1 474, 50 CHF, co po przeliczeniu z CHF na PLN stanowić miało kwotę 4 283, 72 zł; szacunkowa kwota odsetek pobieranych przez Bank przez cały okres kredytowania w wysokości 167 048, 21 zł/ Łączna kwota wszystkich kosztów, opłat i prowizji związanych z zawarciem Umowy szacunkowo wynosiła 4 283, 72 zł (§ 2 ust. 2 CSU). Natomiast pozostałe koszty łącznie wynosiły szacunkowo 8 014, 13 zł, w tym: 1) koszt ustanowienia hipoteki kaucyjnej – 219 zł, 2) opłata za przeprowadzenie inspekcji nieruchomości– 160 zł; 3) opłata za badanie księgi wieczystej – 100 zł; 4)opłata za wewnętrzną weryfikację wartości prawnego zabezpieczenia – 400 zł, 5)składka z tytułu ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych –7 135, 13 zł (§ 2 ust. 3 CSU).

W § 3 CSU ustanowiono zabezpieczenia spłaty kredytu: 1) hipotekę kaucyjną do kwoty 337 500 zł, ustanowioną na rzecz Banku na nieruchomości, położonej w K., do której prawo własności przysługiwało Kredytobiorcy; 2) cesję na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych; Stosownie do § 4 ust. 2 – 4 CSU kredyt miał zostać uruchomiony w transzach przelewem na wskazany rachunek bankowy. W § 4 ust. 7 CSU określono, że wypłata środków z kredytu denominowanego odbywa się na zasadach określonych w COU. Zgodnie zaś z § 5 ust. 1 CSU spłata kredytu miała następować zgodnie z harmonogramem spłat doręczanym Kredytobiorcy.

W § 1 ust. 1 COU wskazano, że kredyt mieszkaniowy (...) jest udzielany w złotych. Stosownie do § 1 ust. 2 COU w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, kwota kredytu wypłacana w złotych miała być określona poprzez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której kredyt był denominowany, według kursu kupna tej waluty, zgodnie z Tabelą kursów, obowiązującą w Banku w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. Stosownie do § 1 ust. 3 pkt 1 i 2 COU w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej: 1/ zmiana kursu waluty miała wpływać na wypłacane w złotych przez Bank kwoty transz kredytu oraz na spłacane w złotych przez Kredytobiorcę kwoty rat kapitałowo-odsetkowych, 2/ ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosić miał Kredytobiorca, z uwzględnieniem § 12 ust. 3 oraz § 20 ust. 6.

Stosownie do § 2 ust. 1 i 2 pkt 3 COU oprocentowanie kredytu miało być ustalane według zmiennej stopy procentowej, stanowiącej sumę odpowiedniej stopy bazowej, powiększonej o marżę Banku, zaś stopa bazowa odpowiadała obowiązującej w ostatnim dniu roboczym przed dniem uruchomienia środków stawce LIBOR 3M w przypadku kredytów denominowanych w USD lub CHF.

Zgodnie z treścią § 13 ust. 1 i 2 COU w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, wypłata środków miała nastąpić w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość wypłacanej kwoty wyrażonej w walucie obcej a do przeliczeń kwot walut uruchamianego kredytu zastosowanie miał mieć kurs kupna waluty obcej według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu wypłaty środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.

W przypadku kredytu denominowanego, gdy przyznana kwota kredytu, na skutek różnic kursowych, okazałaby się na dzień uruchomienia ostatniej transzy kredytu kwotą: 1/ przewyższającą kwotę wymaganą do realizacji celu określonego w § 1 ust. 2 CSU, Bank miał uruchomić środki w wysokości stanowiącej równowartość w walucie kredytu kwoty niezbędnej do realizacji tego celu oraz miał dokonać pomniejszenia salda zadłużenia poprzez spłatę kwoty niewykorzystanej, 2/ niewystarczająca do realizacji celu określonego w § 1 ust. 2 CSU, Kredytobiorca byłby zobowiązany do zbilansowania inwestycji ze środków własnych przed wypłaceniem środków przez Bank (§ 13 ust. 3 COU).

W § 15 COU określono zasady spłaty kredytu, wskazując, że spłata kredytu powinna nastąpić w terminach i kwotach, określonych w doręczanym Kredytobiorcy i poręczycielom harmonogramie spłat (ust. 1). Harmonogram spłat ulegał aktualizacji każdorazowo w przypadku zmiany oprocentowania kredytu z zastrzeżeniem § 4 ust. 9 (ust. 2). Za datę spłaty raty uważano datę wpływu środków na rachunek obsługi kredytu określony w CSU (ust. 4), a gdy dzień spłaty przypadał na dzień wolny od pracy, spłata powinna była następować w pierwszym dniu roboczym, następującym po tym dniu (ust. 5). W przypadku spłaty w systemie równych rat kapitałowo-odsetkowych, ostatnia rata jako rata wyrównująca mogła być różna od rat pozostałych (ust. 6).

W § 15 ust. 7 COU wskazano, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej: 1/ harmonogram spłat kredytu wyrażony miał być w walucie obcej, w której kredyt był denominowany; 2/ spłata miała następować w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej; 3/ do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych spłacanego kredytu zastosowanie miał mieć kurs sprzedaży danej waluty według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kurs§ 16 ust. 1 i 4 COU stanowiły, że odsetki od kwoty wykorzystanego kapitału miały być naliczane za okresy miesięczne, licząc od dnia uruchomienia kredytu do dnia poprzedzającego całkowitą spłatę włącznie, według obowiązującej dla kredytu w tym czasie stopy procentowej a odsetki za dany okres miały być płatne bez wezwania Banku, najpóźniej razem z ratą kapitału, do dnia określonego w harmonogramie spłat.

Zgodnie z § 19 ust. 1 pkt 1 COU Kredytobiorca mógł w ciągu całego okresu kredytowania ubiegać się o zmianę waluty kredytu.

umowa o kredyt mieszkaniowy (...) k. 24-37 oraz 257-274. ogólne warunki udzielania przez (...) Bank (...) SA kredytu mieszkaniowego (...) k. 38-43

Bank wypłacił kredyt w złotówkach jednorazowo. W dniu 23 kwietnia 2009 roku Bank uruchomił kredyt, wypłacając kwotę 225 449, 29 zł, która została przekazana na spłatę kredytu mieszkaniowego w PLN udzielonego wcześniej powódce przez (...) SA.

zaświadczenia Banku k. 49

Powódka w okresie od dnia 15 września 2009 roku do dnia 15 marca 2019 roku spłaciła łącznie na rzecz pozwanego banku kwotę 147 549, 20 zł. Pismem z dnia 10 maja 2019 roku M. A. wezwała pozwany bank do zapłaty 151 505, 84 zł jako sumy spełnionych przez nią świadczeń w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, ewentualnie kwoty 31 461, 05 zł jako kwoty nadpłaty w związku z zawarciem w treści umowy niedozwolonych postanowień umownych, w terminie 30 dni od daty otrzymania wezwania.

reklamacja k. 61-55, zaświadczenie banku k. 49

W odpowiedzi na powyższą reklamację Bank pismem z dnia 17 maja 2019 roku uznał reklamacje za bezzasadną i odmówił zapłaty powołując się na ważność umowy.

pismo Banku k. 66-67

Pismem z dnia 4.01.2024 r. skierowanym do pozwanego strona powodowa wskazała, że dokonuje potrącenia w wierzytelnością pozwanego w kwocie 225.449,29 zł swoje wierzytelności w kwotach:

- 95.448,40 zł tytułem rat kredytu nieobjętych powództwem,

- 25.839,31 zł tytułem objętych powództwem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 147.549,20 zł za okres od dnia 22.07.2022 r. do dnia 4.01.2024 r.,

- 147.549,20 zł tytułem objętych powództwem świadczeń.

Pismo powódki k. 521

Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły wymienione dokumenty, których treść ani autentyczność nie była kwestionowana przez strony, oraz zeznania strony, które były spójne, logiczne, konsekwentne i pobawione sprzeczności oraz znajdowały potwierdzenie w pozostałych dowodach. Powyższe dowody były wystarczające dla oceny stanowisk i żądań stron, a pozostałe dowody nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Dowód z opinii biegłego został pominięty, ponieważ rozpoznanie sprawy nie wymagało wiadomości specjalnych (art. 278 § 1 k.p.c.).

Zeznania świadków były nieprzydatne dla ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ świadkowie nie byli w stanie wskazać żadnych konkretnych faktów w zakresie okoliczności zawarcia umowy, natomiast ogólne informacje dotyczące zawierania podobnych umów oraz funkcjonowania banku nie miały istotnego znaczenia dla sprawy.

Sąd zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wskazuje, że podziela ocenę prawną dokonaną przez Sąd Okręgowy w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 5.09.2022 r., w tym w szczególności ocenę, że umowa kredytu zawierał niedozwolone postanowienia umowne, a w rezultacie jest nieważna, w związku z czym pozwany powinien zwrócić stronie powodowej dochodzone przez nią świadczenie nienależne. Wobec tego powtarzanie dokonanej już w uzasadnieniu powyższego wyroku oceny prawnej jest zbędne. Sąd w niniejszym składzie nie podziela jednak oceny prawnej dokonanej co do daty, od której należne są stronie powodowej odsetki i w tym zakresie dokona osobnej oceny prawnej w dalszej części uzasadnienia.

W niniejszej sprawie strona powodowa domagała się zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 147.549,20 zł od dnia 18.05.2019 r. do dnia zapłaty Wyrokiem z dnia 5.09.2022 r. Sąd zasądził na rzecz strony pozwanej odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 147.549,20 zł od dnia 22.07.2022 r. do dnia zapłaty, ale nie oddalił powództwa w pozostałej części. Tym samym wniosek strony powodowej z dnia 12.09.2022 r. o uzupełnienie wyroku w świetle art. 350 § 1 k.p.c. wymagał merytorycznego rozpoznania, skoro sąd nie orzekł o całości żądania, a strona zgłosiła wniosek o uzupełnienie wyroku w ciągu dwóch tygodni od ogłoszenia wyroku (art. 351 § 1 k.p.c.). W rezultacie wyrok uzupełniający dotyczył nierozpoznanego dotychczas żądania powódki o zasądzenie pozwanej odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 147.549,20 zł od dnia 18.05.2019 r. do dnia 21.07.2022 r.

Przechodząc do meritum, należy wskazać, że roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego stanowi roszczenie bezterminowe1, a zatem staje się wymagalne po wezwaniu do zapłaty (art. 455 k.c.). Jednocześnie skuteczność dochodzenia zwrotu powyższego świadczenia przez konsumenta nie może być uzależniona od złożenia przez niego oświadczenia, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy nieuczciwych warunków umownych i wyraża zgodę na uznanie umowy za nieważną.2

W dniu 17.05.2019 r. pozwanemu zostało doręczone pismo, w którym strona powodowa wezwała go do zapłaty w terminie 30 dni kwoty dochodzonej w niniejszej sprawie, a zatem pozwany popadł w opóźnienie z dniem 18.06.2019 r. i od tej daty zostały od niego zasądzone odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c.

W przedmiocie oświadczenia powódki o potrąceniu, na które powołał się pozwany (k. 521), Sąd zwraca uwagę, że oświadczeniem tym objęto należność główną w kwocie 147.549,20 zł (pkt 2.II) i skapitalizowane odsetki ustawowe od tej należności za okres od dnia 22.07.2022 r. do dnia 4.01.2024 r. (pkt 2.I). Tym samym powódka nie objęła oświadczeniem o potrąceniu wierzytelności z tytułu odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 147.549,20 zł za okres przed dniem 22.07.2022 r., czyli wierzytelności, której dotyczył wyrok uzupełniający. Jedynie na marginesie należy zauważyć, że w istocie pozwany nie podniósł zarzutu potrącenia, o którym mowa w art. 203(1) k.p.c.

Wobec powyższego Sąd w wyroku uzupełniającym zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 147.549,20 zł od dnia 18.06.2019 r. do dnia 21.07.2022 r. Jednocześnie powództwo zostało oddalone w zakresie, w którym strona powodowa domagała się zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 147.549,20 zł od dnia 18.05.2019 r. do dnia 17.06.2019 r.

W przedmiocie odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od dnia 22.07.2022 r. do dnia zapłaty Sąd nie orzekał w wyroku uzupełniającym, ponieważ rozstrzygnięcie w tym przedmiocie zostało już zawarte w wyroku z dnia 5.09.2022 r.

1 Por.:

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3.04.1998 r., III CKN 436/97

- wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.04.2004 r., V CK 461/03.

2 Por.:

- wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 7.12.2023 r., C-140/22, (...) pkt 59, 65.

- postanowienie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3.05.2024 r., C-348/23, (...) Bank (...), pkt 35.