Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 kwietnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:	Sędzia Aldona Szawrońska-Eliszewska
Protokolant:	Sekr. Sąd. Monika Marjańska

po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. w Warszawie, na rozprawie

sprawy z powództwa

R. U., A. U. (1)

przeciwko

(...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę

1.  Oddala powództwo w całości.

2.  Ustala, że koszty procesu w całości ponoszą powodowie R. U. i A. U. (1), wyliczenie poleca referendarzowi sądowemu po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie.

Sygn. akt: XXVIII C 14414/23

UZASADNIENIE WYROKU

z dnia 29 kwietnia 2025 r.

Pozwem z dnia 8 listopada 2023 r. (data nadania k. 69) powodowie R. U. i A. U. (1) wnieśli o:

1.  Ustalenie, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy kredytu nr (...) z dnia 22 listopada 2010 r. zawartej pomiędzy R. U. i A. U. (1) a (...) Bank (...) S.A. siedzibą w W. (aktualnie (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.),

2.  Zasądzenie od pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 66,69 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 14 października 2023 r. do dnia zapłaty,

3.  Zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 136.579,83 EUR wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 14 października 2023 r. do dnia zapłaty, ewentualnie gdyby żądanie w tym zakresie nie zostało przez Sąd uwzględnione, zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwoty 86.778,80 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności liczonymi od dnia 14 października 2023 r. do dnia zapłaty,

4.  Zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie (do ich niepodzielnej ręki) zwrotu kosztów postępowania wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając żądanie pozwu powodowie wskazali, iż twierdzenia o spełnianiu świadczeń nienależnych oparte są na zarzucie nieważności Umowy, która to nieważność jest konsekwencją stwierdzenia, że postanowienia odnoszące się do uruchomienia kredytu (tzw. klauzule waloryzacyjne/denominacyjne) oraz rozliczenia spłat rat kredytowych, są abuzywne. Postanowienia pkt 26, ust. 2.3.1 zdanie trzecie, piąte i szóste, ust. 2.4.4, ust. 6.3 i 6.4 Umowy oraz ust. 6.7 Regulaminu kredytowego dla konsumentów (...) Bank (...) S.A., są w ocenie powodów sprzeczne z art. 385 ¹ § 1 k.c. Powodowie wskazali, że stosownie do art. 22 ¹ k.c. posiadali status konsumenta, umowa została zawarta z wykorzystaniem wzorca umownego przedłożonego przez bank, powodowie nie mogli negocjować warunków umowy, ani wprowadzać jakichkolwiek samodzielnych zmian. W ocenie powodów kwestionowane postanowienia zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny. W postanowieniach tym, bowiem bank posłużył się odwołaniem do czynników nieobiektywnych, niemierzalnych, a przy tym zależnych wyłącznie od jego woli. Zdaniem powodów prawa i obowiązki strony powodowej zostały w umowie ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający ich interesy, gdyż w kwestionowanych postanowieniach bank przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości swojego świadczenia, tj. kwoty kredytu, a tym samym i wysokości świadczeń strony powodowej tj. wysokości rat kredytowych, wykorzystując z jednej strony do wyznaczenia w tabelach kursów kupna lub sprzedaży euro średni kurs waluty z rynku walutowego FOREX, ustalany najpóźniej do godz. 9:30 czasu obowiązującego w Polsce (§ 6.3 zdanie pierwsze Umowy), jako kurs bazowy, nie zastrzegając jednak maksymalnej wysokości spreadu, który bank mógł zmienić w oparciu o przesłanki określone w ust. 4.7 Regulaminu Produktowego, których treść w istocie pozwala bankowi na praktyczne niegraniczone zmiany w tym zakresie. Zdaniem powodów, pozwany nie zrealizował obowiązku informacyjnego dotyczącego ryzyka kursowego. W ocenie powodów na podstawie art. 385 ¹ § 2 k.c. nie są oni związani z umową pozostałym zakresie, gdyż byłoby to niemożliwe po wyłączeniu kwestionowanych postanowień. Ponadto, powodowie wskazali, że przedmiotowa umowa jest sprzeczna z naturą stosunku prawnego i art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe. Powodowie podkreślili, że posiadają interes prawny w żądaniu o ustalenie. W dalszej części powodowie podali, że wyrażone w pozwie roszczenia o zapłatę mają charakter żądania zwrotu świadczeń spełnionych nienależnie w myśl art. 405 w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c..

(pozew k. 3-28)

W odpowiedzi na pozew pismem procesowym z dnia 23 marca 2024 r. (data nadania przesyłki poleconej k. 271) pozwany (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wdając się w spór co do istoty sprawy pozwany wniósł o wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictw wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonych od dnia uprawomocnienia się orzeczenia od dnia zapłaty.

Pozwany nie kwestionował treści zaświadczenia Banku (załącznik nr 10 do pozwu), które wykazuje spłacone przez powodów kwoty tytułem wykonywania umowy kredytu, kwestionował natomiast status konsumenta po stronie powodowej. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia części roszczeń strony powodowej, które stały się wymagalne lub zostały spełnione wcześniej niż przed upływem 10 lat od dnia wniesienia pozwu.

Uzasadniając swoje stanowisko procesowe, strona pozwana stwierdziła, że zaciągając zobowiązanie powodowie byli świadomi ryzyka kursowego. Pozwany podał, że łącząca strony umowa zawiera wszystkie essentialia negotii umowy kredytu. Przede wszystkim w umowie została precyzyjnie określona kwota oraz waluta kredytu – EUR. Pozwany sprzeciwił się stanowisku strony powodowej, że umowa posiada klauzule niedozwolone. Podniósł, że brak jest podstaw do kwestionowania ważności spornej umowy oraz że umowa ta zgodna jest z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe, z zasadami współżycia społecznego oraz naturą stosunku prawnego.

(odpowiedź na pozew k. 78-141)

Na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2025 r. strony potrzymały swoje dotychczasowe stanowiska procesowe.

(protokół z rozprawy z dnia 29 kwietnia 2025 r. 00:00:14-00:14:41 nagrania)

SĄD OKRĘGOWY USTALIŁ NASTĘPUJĄCY STAN FAKTYCZNY:

W dniu 26 października 2010 r. A. U. (1) i R. U. złożyli – wypełniony na druku Banku – wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowego „standardowa hipoteka” w kwocie 695 000,00 zł na okres 360 miesięcy. Wypłata kredytu miała zostać dokonana jednorazowo. Cel kredytu był zakup nieruchomości od dewelopera w kwocie 965 000,00 zł. Wnioskodawcy zaznaczyli, iż spłata kredytu ma nastąpić w równych ratach kapitałowo-odsetkowych. We wniosku wskazano, że A. U. (1) legitymowała się wykształceniem wyższym magisterskim na kierunku (...), pracowała w oparciu o umowę o pracę w (...) sp. z o.o. zajmującej się handlem. R. U. legitymował się wykształceniem średnim i pracował w oparciu o umowę o pracę w (...) zajmującym się handlem. Wnioskodawców łączyła wspólność majątkowa małżeńska.

(dowód: wniosek kredytowy k. 192-199, przesłuchanie powódki na rozprawie z dnia 29 kwietnia 2025 r. 00:03:36-00:13:09; przesłuchanie powoda na rozprawie z dnia 29 kwietnia 2025 r. 00:11:24-00:13:09)

Do wniosku kredytowego zostały załączone podpisane przez powodów – druki „Oświadczeń”, w których podano, iż osoba, która je podpisała jest świadoma ryzyka kursowego związanego z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, mogącego mieć wpływ na wysokość płaconej raty kredytu w okresie kredytowania i decyduje się na zaciągnięcie kredytu w walucie EUR, że została poinformowana przez Bank o ryzyku związanym z oprocentowaniem kredytu mieszkaniowego zmienną stopą procentową oraz jest świadoma ponoszenia tego ryzyka w przypadku zaciągnięcia ww. kredytu oprocentowanego zmienną stopą procentową.

(dowód: oświadczenia k. 198)

W dniu 22 listopada 2010 r. została zawarta umowa kredytu nr (...) pomiędzy powodami R. U., A. U. (1) a (...) Bank (...) SA z siedzibą w W., poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bank (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W.. Umowa ta składała się z części (...)zatytułowanej „Indywidualne Warunki Kredytu” i zapisanej w formie Tabeli oraz z części (...) zatytułowanej „Pozostałe Postanowienia Umowy Kredytu”.

Jako kwota kredytu została wskazana kwota 184 070,00 EUR, wypłacona jednorazowo. Ostateczny termin wypłaty został wskazany na dzień 22 lutego 2040 r. Okres kredytowania został ustalony na od dnia zawarcia umowy do daty zwrotu, tj. 4 czerwca 2040 r. Raty spłaty miały być równe, a celem było nabycie nieruchomości kredytowanej wskazanej w punkcie (...) od dewelopera (lokal mieszkalny przy ul. (...), lokal nr (...), F., KW nowo założona po wydzieleniu z KW nr (...), właściwy Sąd Wieczysto-Księgowy: Sąd Rejonowy w Pruszkowie, V Wydział Ksiąg Wieczystych) (pkt (...) umowy).

Stosownie do pkt 30 lit. b) I C) części I umowy oprocentowanie kredytu było zmienne, a stopa zmienna na dzień sporządzenia umowy kredytu wynosiła 5,94 %, na co składały się stopa referencyjna w postaci EURIBOR 3M ustalona na dzień sporządzenia umowy kredytu w wysokości 1,04 % i marża podstawowa, wynosząca 3,70 punktów procentowych, do chwili spełnienia warunków i upływu terminu wskazanego w punkcie II.1.5 marża podstawowa podwyższona jest o 1,2 punktów procentowych (pkt 33 części I umowy).

Zabezpieczeniami kredytu miały być: hipoteka kaucyjna do kwoty 276 105,00 EUR na kredytowanej nieruchomości na zabezpieczenie roszczeń Banku wynikających z umowy kredytu o zwrot kwoty kredytu, zapłatę odsetek oraz opłat, prowizji; pełnomocnictwo od Rachunku Bieżącego: posiadacz Rachunku: A. U. (1), R. U.; pełnomocnictwo do innego rachunku niż rachunek bieżący: posiadacz Rachunku: A. U. (1), R. U., cesja praw z polisy nieruchomości obciążonej hipoteką – od ognia i innych zdarzeń losowych; poddanie się przez kredytobiorcę egzekucji roszczeń wynikających z umowy kredytu do wysokości wskazanej przez Bank na podstawie art. 96-98 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (pkt 46 części I umowy).

W pkt 2.3.1 części II umowy wskazano, że spłata kredytu wraz z oprocentowaniem kredytu i innymi należnościami Banku powstałymi w związku z zawarciem umowy kredytu będzie następować poprzez obciążenie, w dacie wymagalności, rachunku bieżącego kwotą raty i innych należności oraz poprzez przelew tych środków na rachunek bieżącej obsługi kredytu. W przypadku kredytu walutowego należności Banku, wyrażone w walucie kredytu, Bank miał pobierać poprzez obciążenie rachunku bieżącego kwotą w złotych, stanowiącą ich równowartość. Równowartość kwoty w złotych miała być ustalona według kursu sprzedaży waluty obcej, obowiązującego w Banku na podstawie Tabeli Kursów, na dwa dni robocze przed datą wymagalności każdej należności Banku. Za zgodą Banku kredytobiorca mógł dokonywać spłat rat kredytu walutowego także w inny sposób, w tym w szczególności dokonać spłaty w walucie kredytu lub innej walucie obcej. Jeżeli spłata rat kredytu walutowego nastąpi w innej walucie niż waluta kredytu, wówczas kwota wpłaty miała zostać przeliczona najpierw na złote po kursie kupna tej waluty, a następnie na walutę kredytu po kursie sprzedaży, przy zastosowaniu kursów obowiązujących w Banku na podstawie Tabeli Kursów. Jeżeli spłata miała następować po dacie wymagalności raty lub innych należności, do przeliczenia walut zastosowanie miały mieć kursy z daty spłaty.

Kredytobiorca mógł spłacić kredyt w całości lub w części przed datą wymagalności poszczególnych rat (a zarazem przed datą zwrotu) na rachunek obsługi wcześniejszych spłat. W razie wpłaty na rachunek bieżącej obsługi kredytu kwoty stanowiącej częściową spłatę kredytu zastosowanie znajduje punkt 6.5 Regulaminu Kredytowego (pkt 2.4.1 części II umowy). Wcześniejsza spłata kredytu walutowego winna zostać dokonana w złotych, wówczas wpłacona kwota miała zostać przeliczona na walutę kredytu przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty kredytu obowiązującego w Banku na podstawie Tabeli Kursów, w dacie spłaty. Za zgodą Banku wcześniejsza spłata kredytu walutowego mogła zostać dokonana w walucie kredytu lub innej walucie obcej niż waluta kredytu – w takim przypadku wpłacona kwota miała zostać przeliczona na złote po kursie kupna tej waluty, a następnie na walutę kredytu po kursie sprzedaży, przy zastosowaniu kursów obowiązujących w Banku w dacie spłaty na podstawie Tabeli Kursów (pkt 2.4.4 części II umowy).

W pkt 6.1 oraz 6.2 części II umowy zawarte zostały oświadczenia, że: kredytobiorca świadomy jest dodatkowego ryzyka, jakie ponosi w związku z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej (ryzyko kursowe) oraz iż w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty, w jakiej został udzielony kredyt, zarówno kwota w złotych stanowiąca równowartość kwoty kredytu w walucie kredytu, jak i kwota w złotych stanowiąca równowartość raty w walucie, w jakiej został udzielony kredyt ulegnie zwiększeniu; świadomy jest dodatkowego ryzyka, jakie ponosi w związku z zaciągnięciem kredytu oprocentowanego zmienną stopą oraz iż w przypadku niekorzystnej zmiany stopy referencyjnej lub stopy bazowej, kwota naliczanego oprocentowania kredytu ulegnie zwiększeniu.

Kursy wymiany walut w tabeli kursów ustalane są przez bank w każdy dzień roboczy w oparciu o średni kurs z rynku walutowego (FOREX) ustalany najpóźniej do godziny 9.30 czasu obowiązującego w Polsce („kurs bazowy”). Kurs kupna ustalany jest w oparciu o wzór: kurs kupna = 2* kurs bazowy/ (2+ spread walutowy wyrażony w procentach), a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: kurs sprzedaży = kurs bazowy + (spread walutowy wyrażony w procentach * kurs kupna) / 2. Spread walutowy wyrażony w procentach jest to stosunek spreadu walutowego (stanowiącego różnicę pomiędzy kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej określanych w tabeli kursów („spread walutowy”) do kursu kupna i jego wartość może ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia banku na zasadach określonych w punkcie poniżej. Wartość spreadu walutowego w procentach na dzień zawarcia umowy wynosi dla waluty CHF: 9,97%, Euro: 7,25%, USD: 7,25 (pkt 6.3 części II umowy).

Bank miał być uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości spreadu walutowego wyrażonego w procentach na podstawie przesłanek określonych w punkcie 4.7 Regulaminu Produktowego, o wartość wyrażonej w punktach procentowych zmiany określonych w tym postanowieniu podstaw (pkt 6.4 części II umowy).

(dowód: umowa kredytu nr (...))

Jednym z załączników do umowy był Regulamin Produktowy (dla kredytu mieszkaniowego i kredytu konsolidacyjnego) (...) Bank (...) S.A. (dalej też jako „Regulamin” lub „Regulamin Produktowy”), w którego pkt 2.7.1 zdefiniowano pojęcie „Tabela Kursów” jako obowiązującą w Banku „Tabelę kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) Bank (...) S.A.” publikowaną na stronie internetowej Banku (...).

Stosownie do pkt 3.2.3 Regulaminu kwota kredytu miała być wypłacona kredytobiorcy w złotych lub w walucie obcej, przy czym w przypadku Kredytu udzielonego w walucie innej niż złoty wypłata kredytu będzie zrealizowana po przeliczeniu Kwoty Kredytu lub kwoty transzy Kredytu, w przypadku kredytów wypłacanych w transzach, na walutę w której realizowany jest cel kredytu. W takiej sytuacji bank dokonuje przewalutowania według kursu obowiązującego w Banku na podstawie Tabeli Kursów kursu kupna waluty Kredytu z dnia Wypłaty Kredytu lub danej Transzy.

Poza okolicznościami przewidzianymi w pozostałych warunkach kredytu, bank jest uprawniony do zmiany – nie częściej niż raz w miesiącu kalendarzowym – wysokości opłat i prowizji określonych w tabeli opłat i prowizji na podstawie i w stosunku do: a) wzrostu inflacji w stopniu ogłaszanym przez GUS, co najmniej o 0,1%, b) zmiany wskaźnika cen dóbr inwestycyjnych publikowanych przez GUS, o co najmniej 0,1%, c) wzrostu rzeczywistych kosztów obsługi danej usługi na skutek niezależnych od banku czynników zewnętrznych, w szczególności wzrostu cen opłat pocztowych i telekomunikacyjnych, rozliczeń międzybankowych koniecznych do wykonywania danej usługi, energii, wejście w życie nowych regulacji prawnych powodujących wzrost kosztów świadczonej usługi o co najmniej 1%, d) zmiany stóp procentowych kredytów udzielanych bankom przez Narodowy Bank Polski o co najmniej 0,01%, e) zmiany poziomu rezerw obowiązkowych ustalonych przez Narodowy Bank Polski lub wysokości ich ewentualnego oprocentowania, co najmniej o 0,01%, f) zmiany stawek oprocentowania lokat na rynku międzybankowym (międzybankowych stóp referencyjnych, wywołana czynnikami regulacyjnymi), co najmniej o 0,01%, g) zmiany wysokości obowiązkowych opłat wnoszonych przez banki na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, co najmniej o 0,01%, h) zmiany rentowności instrumentów rynku pieniężnego i kapitałowego (w tym np. bonów skarbowych i obligacji Skarbu Państwa) co najmniej o 0,01% (pkt 4.7 Regulaminu Produktowego).

(dowód: załącznik do umowy – Regulamin Produktowy (dla kredytu mieszkaniowego i kredytu konsolidacyjnego) (...) Bank (...) S.A. k. 40-43v, 219-225)

Załącznikiem do umowy był również Regulamin Kredytowy dla Konsumentów (...) Bank (...) S.A. Zgodnie z pkt 6.7 Regulaminu Kredytowego dla Konsumentów (...) Bank (...) S.A. W przypadku kredytów walutowych Bank jest upoważniony (lecz nie zobowiązany) do dochodzenia zapłaty wyrażonych w walucie obcej zobowiązań Kredytobiorcy w złotych, po przeliczeniu kwoty wymagalnych należności Kredytobiorcy na złote, według kursu sprzedaży waluty Kredytu obowiązującej w Banku na podstawie tabeli kursów z dnia wymagalności należności lub z dnia wszczęcia procedury ich dochodzenia (w szczególności wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego).

(dowód: Regulamin Kredytowy dla Konsumentów (...)Bank (...) S.A. k. 44-49v

W dniu wypłaty I transzy, tj. 24 listopada 2010 r. z wypłaconej kwoty Kredytu została pobrana opłata stanowiąca koszt ubezpieczenia brakującego minimalnego wkładu własnego w wysokości 1 512,67 EUR. W dniu 24 listopada 2010 r. wypłacono powodom 182 557,33 EUR, tj. 694 210,76 zł (po przeliczeniu po kursie kupna dewiz określonym w Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) Bank (...) S.A. dla waluty EUR z dnia 24 listopada 2010 r. tj. 3,8027).

(dowód: zaświadczenie o wypłacie kredytu (...) k. 56)

W okresie od dnia 22 listopada 2010 r. do dnia 23 sierpnia 2023 r., w wykonaniu powyższej umowy powodowie uiścili na rzecz pozwanego kwotę 136 579,83 EUR i 66,69 zł.

(dowód: zaświadczenie z dnia 24 sierpnia 2023 r. k. 57, zestawienie spłat z dnia 24 sierpnia 2023 r. k. 57v-60v)

Pismem datowanym na 25 września 2023 r. powodowie – za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika – powołując się na abuzywność kwestionowanych postanowień umownych skutkujących nieważnością umowy o kredyt hipoteczny wezwali pozwanego do zapłaty kwoty 66,69 zł oraz 136 579,83 EUR (tytułem spłaty kredytu), w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania.

(dowód: reklamacja z wezwaniem do zapłaty k. 50-51)

W odpowiedzi na powyższą reklamację pismem z dnia 26 października 2023 r. Bank poinformował powodów, że w jego ocenie umowa jest ważna, a zatem nie widzi podstaw do uiszczenia kwot wskazanych w wezwaniu.

(dowód: odpowiedź Banku na reklamację z wezwaniem do zapłaty k. 52-55)

Pismem datowanym na 30 września 2024 r. powodowie złożyli pozwanemu oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wraz z oświadczenie o skorzystaniu z prawa do zatrzymania. Powodowie oświadczyli, że potrącają wierzytelność przysługującą im wobec pozwanego z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (objętą wezwaniem do zapłaty z dnia 23 września 2024 r.) w kwocie 11 463,40 EUR (stanowiącą sumę należności uiszczonych przez nich w EUR w okresie od dnia 4 września 2023 r. do dnia 4 września 2024 r. tytułem spłat kredytu), z wierzytelnością jaką pozwany posiada wobec nich z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia o zwrot kwoty wypłaconego kapitału, tj. 694 210,76 zł. Powodowie podkreślili, że potrąceniem nie zostały objęte wierzytelności dochodzone w ramach niniejszego postępowania. Nadto wskazali, że roszczenie o zapłatę kwoty 11 463,40 EUR stało się wymagalne w dniu 28 września 2024 r. (sobota), do potrącenia powinien znaleźć zastosowanie kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności roszczenia, a więc z dnia 27 września 2024 r., tj. 4,2761. Wobec powyższego, ww. wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej, tj. w/w wierzytelność banku ulega pomniejszeniu o łączną kwotę 49 018,64 zł, tj. kwoty 645 192,12 zł.

Powodowie oświadczyli również, że mając na względzie nieważność przedmiotowej umowy, na zasadzie art. 497 k.c. w zw. z art. 496 k.c. korzystają z prawa zatrzymania świadczenia spełnionego przez Bank na rzecz powodów, tj. kapitału wypłaconego z w przedmiotową umową w kwocie 694 210,76 zł (w zakresie w jakim wierzytelność ta nie uległa umorzeniu na skutek potrącenia dokonanego przez nich oświadczeniem), do czasu zaofiarowania przez Bank zwrotu świadczenia spełnionego przez powodów na rzecz Banku w okresie od dnia zawarcia umowy do 4 września 2024 r. tytułem spłaty kredytu, tj. łącznie 66,69 zł i 148 043,23 EUR (w zakresie, w jakim wierzytelność ta nie ulega umorzeniu na skutek potrącenia dokonanego przez powodów w oświadczeniu).

Na należności w kwocie 66,69 zł i 148 043,23 EUR (tytułem spłaty kredytu), dochodzone są przez powodów w ramach niniejszego postępowania i nieobjęte potrąceniem. Należność w kwocie 11 463,40 EUR (tytułem spłaty kredytu) jest niedochodzoną w niniejszym postępowaniu i objęta w/w potrąceniem.

(dowód: oświadczenie o potrąceniu i zatrzymaniu k. 295-296)

Do czasu zamknięcia rozprawy w niniejszej sprawie Bank nie wypłacił kredytobiorcom żądanych przez nich kwot.

(okoliczności bezsporne)

(...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. jest następcą prawym (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W., z którym kredytobiorca F. G. zawarł powyższą umowę.

(okoliczności znane z urzędu)

W dacie zawierania spornej umowy kredytu powódka pracowała w firmie (...), nie prowadziła działalności gospodarczej. Powód był przedstawicielem handlowym, zajmował się sprzedażą różnych maszyn, nigdy nie prowadził działalności gospodarczej. Powodów łączy ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Powodowie przed zawarciem spornej umowy prosili doradcę kredytowego o negocjowanie wszelkich możliwych zapisów umowy i w wyniku czego ich doradca wynegocjował nieznaczną obniżkę marży. Powodowie spłacali kredyt w euro od dnia uruchomienia kredytu. Środki z kredytu zostały im wypłacone w PLN. Powodowie obawiali się, że środki zostaną wypłacone deweloperowi w euro, jednak doradca zapewnił ich, że to niemożliwe, gdyż wypłata jest tylko w PLN. Pouczono ich, że euro jest stabilną walutą ale mogą wystąpić nieznaczne wahania w kursie. Powodom nie okazano historycznych kursów waluty euro, ani symulacji spłaty kredytu przy zmianie kursu. Przekazano im, że wypłata kredytu będzie w euro, ale zostanie przeliczona na PLN. Powodowie nie byli do końca świadomi w jakiej walucie jest kredyt. Powodowie około 2 lata temu otrzymali z Banku zestawienie, że spłata ich kredytu przesunęła się o 4 lata. Nie mieli świadomości, że bank wylicza kurs waluty. Zapoznali się z treścią umowy przed jej podpisaniem i zadawali do niej pytania.

Powodowie, na podstawie pouczenia przekazanego na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2025 r. dotyczącego skutków ustalenia nieważności umowy oświadczyli, że są w pełni świadomi skutków ustalenia nieważności, ewentualnych roszczeń banku związanych z korzystaniem z kapitału, nie wyrażają zgody na dalsze istnienie umowy, uznając że ustalenie nieważności umowy jest dla nich bardziej korzystne.

(dowód: przesłuchanie powódki na rozprawie z dnia 29 kwietnia 2025 r. 00:03:36-00:13:09; przesłuchanie powoda na rozprawie z dnia 29 kwietnia 2025 r. 00:11:24-00:13:09)

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o powołane powyżej dowody. Większość okoliczności sprawy niniejszej wynikała z niekwestionowanych dokumentów prywatnych, które nie budziły zastrzeżeń co do ich wiarygodności, nie były kwestionowane przez strony oraz miały kluczowe znaczenie dla sprawy ze względu na podstawę prawną rozstrzygnięcia sporu. W szczególności treść umowy, oświadczenia oraz wysokości dokonanych wpłat wynikała z zaświadczenia wystawionego przez pozwany bank. Sąd nie znalazł także podstaw, aby z urzędu powziąć wątpliwości odnośnie ich wiarygodności i mocy dowodowej.

Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się także na zeznaniach strony powodowej. Przy czym zeznania powodów wymagały ostrożnej oceny z uwagi na ich bezpośrednie zainteresowanie wynikiem sprawy. W ocenie Sądu zeznania powodów nie znajdowały w całości potwierdzenia w obiektywnych źródłach dowodu i nakierowane były na przedstawienie takich faktów i okoliczności, które mogłyby pomóc stronie powodowej w osiągnięciu zamierzonego celu, a mianowicie uwzględnieniu żądania pozwu i wykazania braku świadomości co do ryzyka kursowego. Z zeznań strony powodowej można wyprowadzić wniosek, że nie rozważała i nie zastanawiała się nad konsekwencjami zaciągniętego kredytu. Sąd nie dał również wiary zeznaniom stronny powodowej co do zakresu informacji jakie otrzymała. Jej zeznania pozostają bowiem w sprzeczności z dokumentami, które Sąd uznał za wiarygodne, a z których jednoznacznie wynika, że powodom wskazano na zmienność kursów walut i ryzyko z tym związane. Poza tym strona powodowa miała wystarczającą ilość czasu, aby zweryfikować i przeanalizować potencjalne konsekwencje zaciągnięcia tego kredytu.

Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 k.p.c. oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 k.p.c.

Na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2025 r. Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. pominął wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego zgłoszony w pozwie i odpowiedzi na pozew oraz wnioski dowodowe o przesłuchanie świadków S. P. i A. P. oraz wnioski dowodowe z dokumentów zgłoszonych w pkt VI 9 odpowiedzi na pozew. W ocenie Sądu wymienione dowody nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Odnośnie dowodu z opinii biegłego sądowego, wskazać należy, iż – wobec oceny prawnej przedmiotowej umowy dokonanej w dalszej części uzasadnienia – fakty, które miały być wykazane tym dowodem, nie miały także istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Odnośnie dowodów z zeznań ww. świadków, to wskazać należy, iż świadkowie ci mieli zostać przesłuchani wyłącznie na okoliczności dotyczące ich wiedzy ogólnej o funkcjonowania banku, procedur i regulaminów. Jednakże świadkowie ci nie mieli żadnego kontaktu ze Stroną powodową w związku z zawieraną umową, jak również w żadnym zakresie nie uczestniczyli bezpośrednio w jakiejkolwiek obsłudze strony powodowej. Z punktu widzenia oceny umowy banku zawartej z konsumentem nie ma znaczenia dla sprawy praktyka bankowa i obowiązujące u pozwanego procedury. Czyniąc bowiem incydentalną kontrolę konkretnej umowy zawartej przez konsumenta, konieczne jest zbadanie towarzyszących jej okoliczności, nie zaś generalny sposób funkcjonowania pozwanego. Sposób działania banków przy udzielaniu kredytów waloryzowanych jest znany sądom z urzędu. Zatem swego rodzaju poszukiwania co do modelu postępowania pracowników banku kilkanaście lat temu nie stanowią przesłanki do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Sąd miał także na uwadze, iż świadkowie ci nie brali udziału w zawieraniu przedmiotowej umowy z powodem, a więc ich zeznania dotyczyć mogłyby jedynie opisania ogólnie przyjętej przez Bank procedury zawierania umów kredytu hipotecznego, zaś ustalenia te nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Sąd nie uwzględnił złożonych przez strony dokumentów z fragmentów zanonimizowanych umów kredytu Banku, ponieważ nie dotyczyły bezpośrednio umowy zawartej z powodami i miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ, CO NASTĘPUJE:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zdaniem Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy okazał się wystarczający do uznania, że umowa kredytu denominowanego poddana pod osąd nie zawiera postanowień niedozwolonych, kwestionowanych przez powodów w pozwie, a w związku z tym nie jest także nieważna.

Definicję kredytu zawiera art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe (tj. Dz. U. z 2020 roku, poz. 1896 ze zm.), zgodnie z którym przez umowę kredytu bankowego bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W myśl art. 69 ust. 2 Prawa bankowego, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy, 2) kwotę i walutę kredytu, 3) cel, na który kredyt został udzielony, 4) zasady i termin spłaty kredytu, 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, 7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy. Wskazać też należy, że w przypadku zawarcia umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu, powinna ściśle określać umowa kredytu. Oznacza to, że kredytobiorca już na etapie umowy kredytowej powinien być odpowiednio poinformowany przez bank o istotnych dla niego zasadach związanych ze spłatą kredytu.

Należy przyjąć, że kredyt indeksowany kursem waluty obcej to kredyt udzielany w walucie polskiej, przy czym na dany dzień (najczęściej dzień uruchomienia kredytu), kwota kapitału kredytu (lub jej część) przeliczana jest na walutę obcą (według bieżącego kursu wymiany waluty), która to kwota stanowi następnie podstawę ustalania wysokości rat kapitałowo-odsetkowych. Wysokość kolejnych rat kapitałowo-odsetkowych określana jest zatem w walucie obcej, ale ich spłata dokonywana jest w walucie polskiej, po przeliczeniu według kursu wymiany walut na dany dzień (najczęściej na dzień spłaty).

Z kolei kredyt denominowany to kredyt, w którym zobowiązanie wyrażone jest w umowie w walucie obcej, wypłata kredytu następuje w walucie polskiej, harmonogram spłaty kredytu wyrażony jest walucie obcej, a spłata następuje w walucie polskiej. W takim kredycie waluta obca nie jest jedynie miernikiem waloryzacji, lecz wyraża wartość zobowiązania pieniężnego (podobnie: H. Ciepła: Dochodzenie roszczeń z umów kredytów frankowych, Warszawa 2021, str. 17).

Istotą wszystkich umów - w tym także umów kredytowych, jest oparcie ich na zgodnej woli stron co do treści, a więc charakter konsensualny. Przez zgodny zamiar stron należy rozumieć uzgodnione elementy faktyczne i prawne kształtujące istotne postanowienia umowy. Umowa kredytu jest czynnością konsensualną, dwustronnie zobowiązującą i odpłatną. Tworzy ona między stronami zobowiązanie o charakterze ciągłym (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 7 marca 2014 roku, IV CSK 440/13, LEX 1444460; podobnie: H. Ciepła: Dochodzenie roszczeń z umów kredytów frankowych, Warszawa 2021, str. 14).

Strona powodowa po pierwsze zwróciła się o ustalenie, że powyżej opisana umowa jest nieważna.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż do analizowanej umowy mają zastosowanie przepisy ustawy Prawo bankowe. Zgodnie zaś z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Prawo bankowe (Dz.U z 2002 roku, Nr 72, poz. 665, t.j. z późn. zm.) – w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia spornej umowy – przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do art. 69 ust. 2 cytowanej ustawy umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy. Wskazać też należy, że w przypadku zawarcia umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu, powinna ściśle określać umowa kredytu. Oznacza to, że kredytobiorca już na etapie umowy kredytowej powinien być odpowiednio poinformowany przez bank o istotnych dla niego zasadach związanych ze spłatą kredytu.

Umowa kredytu jest to czynność prawna konsensualna, dwustronnie zobowiązująca, odpłatna (Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania-część szczegółowa, 2 wydanie 2, s. 170). W ocenie Sądu jest także czynnością prawną wzajemną. W ramach tej umowy nie dochodzi do przeniesienia (ani konsensualnego, ani faktycznego) własności środków pieniężnych przez bank na rzecz kredytobiorcy (E. Niezbecka, A. Jakubecki, J. Mojak, Prawne zabezpieczenia wierzytelności bankowych, Kraków 2000, s. 27–28). Z umowy kredytu wynika natomiast zobowiązanie banku polegające na oddaniu do dyspozycji kredytobiorcy określonej kwoty środków pieniężnych. Bank powinien więc dokonać stosownych czynności faktycznych umożliwiających kredytobiorcy korzystanie z udzielonego mu kredytu. Określa je bliżej umowa; ogólnie biorąc sposoby postawienia do dyspozycji środków pieniężnych sprowadzają się do realizowania przez bank rozliczeń pieniężnych w granicach sumy kredytu (forma bezgotówkowa) albo polegają na wypłacie sumy kredytu w całości albo częściami (por. Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania…, s. 172 oraz B. Paxford [w:] Prawo bankowe. Komentarz. pod red. H. Gronkiewicz-Waltz, Legalis 2013, kom. do art. 69 Pr. bankowego). Oddanie do dyspozycji środków pieniężnych ma zapewnić kredytobiorcy ich wykorzystanie w sposób odpowiadający interesom tego ostatniego, uwidoczniony w umowie kredytowej (wyrok Sądu Najwyższego z 10.02.2004 r., IV CK 437/02, Legalis).

Powyższe nie stanowi ustawowej definicji kredytu indeksowanego lub denominowanego. Przyjmuje się jednak, że kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej to kredyt udzielony w złotych polskich, którego kwota jest odnoszona do waluty obcej. Kredyt taki jest kredytem złotowym, z tym, że na skutek denominacji lub indeksacji, saldo kredytu wyrażane jest w walucie obcej, do której kredyt został denominowany lub indeksowany. Kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kredytu bądź w walucie, do której kredyt został denominowany lub indeksowany bądź w walucie polskiej, po przeliczeniu raty wyrażonej w walucie. Wypłata kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej następuje w złotych polskich, zaś operacja z walutą obcą dokonywana jest jedynie „na papierze” dla celów księgowych, do faktycznego przekazania wartości dewizowych nie dochodzi. Do faktycznego obrotu dewizowego dochodzi dopiero wówczas, gdy strony uzgodnią, że spłata kredytu przez kredytobiorcę następować będzie w walucie, do której kredyt indeksowano lub denominowano.

Mając powyższe na uwadze dokonać należy rozróżnienia pomiędzy kredytem denominowanym do waluty obcej a kredytem czysto walutowym. W przeciwieństwie do kredytu denominowanego, kredyt walutowy to kredyt udzielony w innej niż PLN walucie, a zatem również w tej walucie wypłacany i spłacany. W niniejszej sprawie z uwagi na to, iż środki finansowe zostały wypłacone stronie powodowej w walucie polskiej oraz umowa przewidywała, że w takiej też walucie strona powodowa będzie spłacać raty kapitałowo – odsetkowe, z całą pewnością należy mówić o kredycie denominowanym (a więc kredycie złotowym powiązanym z walutą obcą w zakresie przeliczeń kwoty wypłaty i spłaty kredytu), nie zaś kredycie czysto walutowym.

W art. 69 ustawy nie przesądzono samego sposobu wykonania przez bank świadczenia polegającego na oddaniu środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy. Jest to zwykłe oddanie środków pieniężnych kredytobiorcy (kredytobiorca wie o istnieniu „rachunku kredytowego”, wykorzystywanie sumy kredytowej następuje z jego inicjatywy i powoduje zarazem obowiązek zwrotu sumy wykorzystanej) (por. M. Bączyk, Prawo umów handlowych [w:] System…, s. 1010).

Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne jest zatem rozważenie czy strony porozumiały się, co do wysokości kwoty, jaka miała być postawiona do dyspozycji stronie powodowej.

Zgodnie z art. 358 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 23 stycznia 2009 r. oraz wyrażonej w nim zasady walutowości – z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, zobowiązania pieniężne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej mogły być wyrażone tylko w pieniądzu polskim.

Wyjątki od powyższej zasady zostały wyrażone w ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe, w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia umowy. Powyższa ustawa ustanawia ograniczenia obrotu wartościami dewizowymi w kraju, który stosownie do art. 2 ust. 1 pkt. 18 ustawy, należy rozumieć jako zawarcie umowy lub dokonanie innej czynności prawnej powodującej lub mogącej powodować dokonywanie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami rozliczeń w walutach obcych albo przeniesienie w kraju między rezydentami lub między nierezydentami własności wartości dewizowych, a także wykonywanie takich umów lub czynności. Wobec określenia kwoty kredytu w walucie obcej zasadne jest przyjęcie, iż rozliczenia między stronami następują w tej walucie obcej, nawet jeżeli fizycznie zapłata jest dokonywana w walucie polskiej. Jednocześnie art. 3 ust. 3 ustawy stanowi, iż ograniczeń w obrocie dewizowym, określonych w art. 9 ustawy, w postaci konieczności uzyskania zezwolenia dewizowego nie stosuje się do obrotu dewizowego dokonywanego z udziałem banków.

W konsekwencji w odniesieniu do banków zachodził ustawowy wyjątek od zasady walutowości określonej w art. 358 § 1 k.c., tym samym dopuszczalne było zawarcie kredytu walutowego bez konieczności uzyskania zezwolenia dewizowego.

Ponadto już pierwotne brzmienie art. 69 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo bankowe jako element umowy kredytu przewidywał kwotę i walutę kredytu. Oznacza to, że ustawodawca zakładał i dopuszczał udzielanie kredytu w innym pieniądzu niż złoty. W konsekwencji przyjąć należy, że umowa nie została zawarta z naruszeniem art. 358 § 1 k.c. Dopuszczalne zatem było umówienie się przez strony, iż przedmiotem kredytu będzie kwota wyrażona w walucie euro.

Sąd podziela dominujący w orzecznictwie pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21, w którym wskazano, że chybione są zarzuty dotyczące samej sprzeczności konstrukcji umowy kredytu odwołującej się do waluty obcej, w tym przewidującej udzielenie kredytu denominowanego w walucie obcej, z art. 69 ust. 1 pr. bank. Umowa kredytu wiążąca wysokość udzielonego kredytu oraz wysokość jego spłat z kursem waluty obcej, np. franka szwajcarskiego, nie jest sprzeczna z ogólną konstrukcją umowy kredytu przewidzianą w art. 69 ust. 1 pr. bank. Orzecznictwo Sądu Najwyższego jest w tym zakresie już utrwalone (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, a także powołane w nim wyroki Sądu Najwyższego: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; z 19 marca 2015 r., IV CSK 362/14; z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16). W szczególności ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 165, poz. 984), czyli tzw. ustawa antyspreadowa, potwierdziła tylko to, co wcześniej wynikało już z zasady autonomii woli stron (art. 353 ¹ k.c.), a mianowicie, że przed wejściem w życie tej ustawy dopuszczalne było zawieranie umów o kredyt denominowany, jak i indeksowany (wyrok Sądu Najwyższego z 30 października 2020 r., II CSK 805/18). Tym samym umowa nie może zostać uznana za nieważną z uwagi na sam fakt jej istotnego elementu konstrukcyjnego, jakim było odwołanie się do waluty obcej przez denominację.

Niedozwolonego charakteru nie miało także wyrażenie przedmiotu zobowiązania w walucie obcej (EUR). W orzecznictwie Trybunału wskazuje się, że instytucje finansowe muszą zapewniać kredytobiorcom informacje wystarczające do podejmowania przez kredytobiorców świadomych i rozważnych decyzji oraz powinny wyjaśniać co najmniej, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłyby deprecjacja środka płatniczego państwa członkowskiego, w którym kredytobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę, i wzrost zagranicznej stopy procentowej, przy czym zakres udzielanych informacji nie może wykraczać ponad to, co w dacie zawarcia umowy było możliwe do ujawnienia (por. wyrok w sprawie C-186/16 (...), wyrok w sprawie C-212/20).

Pierwszorzędne znaczenie należy tu nadać literalnej treści pouczenia ujętego w dokumentacji umownej. Zauważyć przy tym należy, że treść pouczeń zawartych w dokumencie podpisanym przez powodów w dniu składania wniosku kredytowego oraz treść samej umowy wprost wskazywała na ryzyko zmiany wysokości globalnej zadłużenia oraz zmiany wysokości rat na wypadek deprecjacji waluty polskiej do euro. Niezależnie od tego w ocenie Sądu kwestia zakresu przekazanych powodom pouczeń nie może świadczyć o samodzielnej przyczynie ważności bądź nieważności umowy, skoro powodowie będąc konsumentem, dostatecznie dobrze poinformowani, uważni i ostrożni, dysponując choć ograniczonym pouczeniem, mieli jednak możliwość dopytania czy samodzielnego zweryfikowania kwestii przedstawionego im ryzyka. Dodatkowo należy zauważyć, że stanowiące odwołanie dla Trybunału zalecenie Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego (adresowane do państw członkowskich i krajowych instytucji nadzoru oraz motywowane względami makro ostrożnościowymi systemu finansowego) pochodzi w września 2011 r., zatem nie sposób w ocenie Sądu automatycznie zakładać, że brak bezpośredniego spełnienia warunków pouczenia, o których stanowi zalecenie, świadczyć miało o niespełnieniu przez postanowienia umowne dotyczące wyrażenia zobowiązania w EUR warunku przejrzystości (jednoznaczności), a przez to miały charakter niedozwolony i skutkujący nieważnością umowy, jako dotyczący świadczenia głównego. Sąd Okręgowy podziela zapatrywanie Sądu Najwyższego wyrażone chociażby w wyroku z dnia 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22 (niepubl.), że w zakresie należytego wykonania przedkontraktowego obowiązku co do ryzyka kursowego, wystarczające byłoby unaocznienie kredytobiorcy, iż każda zmiana kursowa ma skutek w postaci zmiany wysokości zadłużenia oraz zmianę wysokości raty. Tym samym w świetle materiału procesowego sprawy należy uznać, że pozwany spełnił minimalny standard w zakresie przejrzystości wyrażenia zobowiązania w euro informując klientów, z założenia rozsądnych konsumentów o ryzyku kursowym, które może wpływać zarówno na zwiększenie raty i kwoty zadłużenia oraz możliwości uniknięcia tego ryzyka poprzez zaciągnięcie zobowiązania w walucie krajowej, z tym, że na gorszych warunkach oprocentowania.

W szczególności, że w sprawie niniejszej kwestionowana była czynność bankowa w postaci kredytu denominowanego. W ocenie Sądu, przeciętnemu konsumentowi nie powinno nastręczać trudności przy uwzględnieniu wiedzy powszechnie znanej, że wyrażenie przedmiotu zobowiązania kredytobiorcy w walucie obcej uzależnia wysokość jego świadczenia od kursów walut względem waluty macierzystej, które z założenia są zmienne.

W ramach prezentowanego stanowiska powodowie wskazali na fakt posługiwania się przez kontrakt postanowieniami o konieczności stosowania klauzul przeliczeniowych na potrzeby wykonywania umowy, które przyznawać miały bankowi prawo do kształtowania wysokości świadczenia wynikającego z umowy (postanowienia o stosowaniu tabel kursowych banku na potrzeby ustalenia kwoty w PLN, jaka miała zostać wypłacona oraz wysokości raty w PLN, jaka miała zostać pobrana). Sąd Okręgowy podziela argumentację, że klauzula przeliczeniowa wyrażająca wysokość zobowiązania w walucie obcej, pomimo wypłaty kredytu w złotych oraz mechanizm spłaty kredytu w złotych polskich w oparciu o przeliczenie wysokości raty w walucie obcej z zastosowaniem właściwego kursu kupna/sprzedaży waluty wynikającego z tabeli kursów walut (dewiz) obowiązujących danego dnia w banku, osadzone są w niedozwolonych postanowieniach umownych (co należy uznać na przesądzone w świetle orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, ale także Trybunału Sprawiedliwości UE - por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2020 r., V ACa 143/20, por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z dnia 19 września 2018 r., I CNP 39/17, z dnia 24 października 2018 r., II CSK 632/17, z dnia 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, z dnia 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, wyrok TSUE z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20).

Niemniej jednak pogląd ten nie znajduje zastosowania w sprawie niniejszej, gdyż zarówno okoliczności zawarcia umowy, jak i treść spornych postanowień o stosowaniu tabel kursowych ustalanych przez bank, a także umożliwienie klientowi spłaty kredytu bezpośrednio w walucie EUR od początku obowiązywania kontraktu prowadzą do wniosku, że brak jest możliwości zarzucenia, iż sporna umowa prowadzi do rażącej nierównowagi kontraktowej pomiędzy bankiem, a jego klientem. Co warto zaznaczyć powodowie od samego początku spłacają kredyt w euro.

Istotą bowiem zagadnienia dotyczącego stosowania klauzul przeliczeniowych w oparciu o tabele banku na potrzeby wykonywania umowy kredytu denominowanego czy indeksowanego jest bowiem ocena czy brzmienie tych klauzul rzeczywiście umożliwia jednej stronie kontraktu dowolne ukształtowanie sytuacji prawnej drugiej strony kontraktu. W sprawnie niniejszej powodowie zawierając umowę działali w charakterze konsumenta, zatem stwierdzenie, że postanowienia te mają charakter niedozwolony prowadziłoby do wniosku o konieczności ich wyeliminowania ze stosunku prawnego kredytu, zaś skutkiem takiego zabiegu często jest wniosek o nieważności umowy z uwagi na brak niezbędnych, elementów konstrukcyjnych kredytu dotyczących zasad jego wypłaty i spłaty (art. 385 ¹ i nast. k.c., art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 pr. bank).

Niemniej jednak okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, a przede wszystkim całokształt brzmienia kwestionowanej przez powodów umowy nie mogą w ocenie Sądu prowadzić do takiego wniosku, gdyż:

1)  postanowienia spornej umowy o stosowaniu tabel kursowych banku nie mają charakteru niedozwolonego, albowiem metodyka ustalenia tabeli została w umowie zdefiniowana w przeciwieństwie do innych umów, zawieranych co do zasady w okresie wcześniejszym,

2)  marża, stanowiąca składnik oprocentowania kredytu została przez strony indywidualnie uzgodniona, a powodom umożliwiono spłatę kredytu w EUR od początku obowiązywania umowy.

Dokonując niezbędnego rozwinięcia powyższych punktów należy wskazać, że w ocenie Sądu sporna umowa w punkcie 6.3 określała regułę ustalania kursu kupna i sprzedaży waluty przez bank, która spełnia minimalny standard przejrzystości. Zgodnie z nim, kursy ustalane są przez bank w każdy dzień roboczy w oparciu o średni kurs z rynku walutowego FOREX ustalany najpóźniej do godziny 9:30 czasu obowiązującego w Polsce (kurs bazowy). Kurs kupna ustalany jest w oparciu o wzór: kurs kupna=2*kurs bazowy/2+spread walutowy wyrażony w procentach, a kurs sprzedaży w oparciu o wzór: kurs sprzedaży=kurs bazowy + (spread walutowy wyrażony w procentach*kurs kupna)/2. Spread walutowy wyrażony w procentach, to zaś stosunek spreadu walutowego (stanowiącego różnicę między kursem sprzedaży a kursem kupna waluty obcej określanych w tabeli kursów) do kursu kupna i jego wartość może ulec zmianie w drodze jednostronnego oświadczenia banku na zasadach określonych w umowie. Wartość spreadu walutowego wyrażonego w procentach na dzień zawarcia umowy w odniesieniu do waluty EUR wynosiła 7,25%. Bank posiadał zaś uprawnienie do zmiany spreadu walutowego wyrażonego w procentach na podstawie przesłanek określonych w punkcie 4.7 regulaminu produktowego o wartość wyrażonej w punktach procentowych zmiany określonych w tym postanowieniu podstaw (osiem podstaw, m.in. wzrost inflacji w stopniu ogłaszanym przez GUS co najmniej o 0,1%, wzrost wskaźnika cen dóbr inwestycyjnych publikowanych przez GUS co najmniej o 0,1%, zmiany stóp procentowych, poziomu rezerw, wzrost opłat pocztowych, telekomunikacyjnych).

W tym kontekście warty odnotowania jest niedawny wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 18 listopada 2021 r., C-212/20, w którym stwierdzono, że z art. 5 dyrektywy 93/13 wynika, iż treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę.

Analogiczna argumentacja ma również zastosowanie w przypadku kredytów denominowanych w walutach obcych. W ocenie Sądu wzór ustalony w umowie pozwala konsumentowi na dokonanie samodzielnej weryfikacji czy bank stosując dane przeliczenie zastosował kurs ustalony w umowie czy też kurs inny, co mogłoby sugerować nienależyte wykonanie zobowiązania przez przedsiębiorcę i rodzić jego odpowiedzialność odszkodowawczą (art. 471 k.c.). Kurs bazowy – zgodnie we wzorem – miał być bowiem pobierany z rynku między bankowego FOREX z tym zastrzeżeniem, że „pobranie” danych wyjściowych miałoby nastąpić najpóźniej do godziny 9:30. Można się zgodzić z argumentacją powoda, że definicja ta w tej części nie określa konkretnego źródła zaciągnięcia konkretnego kursu, niemniej jednak w ocenie Sądu nie oznacza to, że ustalenie to było niemożliwe. Sporne postanowienie co do rynku FOREX można uznać co najwyżej za niejednoznaczne w rozumieniu art. 385 § 2 k.c. (art. 5 dyrektywy 93/13), które należy przez to tłumaczyć na korzyść konsumenta. W ocenie Sądu oznacza to, że punktem wyjścia dla ustalenia kursu bazowego z rynku FOREX winien być kurs z danego dnia z zakresu godzin 0:00-9:30, który jest najkorzystniejszy dla konsumenta, tj. najwyższy dla kursu kupna ustalanego dla wypłaty i najniższy dla kursu sprzedaży branego pod rozwagę przy ustaleniu wysokości raty spłaty w PLN. W ocenie Sądu wystarczające byłoby tu poleganie na kursach ogłaszanych publicznie, np. poprzez sieć internet za pomocą stron, które wskazywałyby, że publikując kursy walut w oparciu o rynek FOREX. Bank chcąc zadbać, aby postanowienie to nie budziło żadnych wątpliwości, mógł wskazać na konkretne źródło i datę publikacji kursu bazowego – zaniechując tej czynności, może ponosić ewentualne konsekwencje tego, że klienci mogą wskazywać w ramach postępowań odszkodowawczych, iż podstawą ustalenia właściwego kursu kupna/sprzedaży był kurs mniej korzystny dla konsumenta (np. z godziny 9, a nie 7). Niemniej jednak okoliczność ta nie świadczy w ocenie Sądu o niedozwolonym charakterze postanowienia dotyczącego metodyki ustalania kursu, gdyż ma ona charakter wystarczająco zobiektywizowany.

Dalsze elementy wzoru ustalenia tabel kursu nie budzą w ocenie Sądu wątpliwości. Umowa definiowała bowiem zarówno spread walutowy, jak i spread walutowy wyrażony w procentach, wskazywała wysokość spreadu walutowego wyrażonego w procentach na datę zawarcia umowy oraz szczegółowo wskazywała na przesłanki jego zmiany. Tym samym, przykładowo, przy kursie bazowym 4 zł, przy zastosowaniu spreadu 7,25%, kurs kupna wynosił 3,86 zł (2x4 zł/2+0,0725), zaś kurs sprzedaży 4,1399 (4 zł+[0,0725x3,86] /2). Tym samym zdaniem Sądu sporne postanowienia umożliwiały właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty wpłacanego kredytu w złotych polskich, jak i kwoty rat w złotych, o ile na tę formę spłaty umówiły się strony. Okoliczności te świadczą w ocenie Sądu o braku niedozwolonego charakteru postanowień pkt 2.3.1 w zw. z pkt 6.3 Umowy oraz 4.7 Regulaminu Produktowego (kurs do ustalenia spłaty rat w PLN) oraz pkt 3.2.3 Regulaminu Produktowego w zw. z pkt 6.3 Umowy (kurs do ustalenia kwoty do wypłaty w PLN).

W odniesieniu zaś do zagadnienia spłaty kredytu strona powodowa pomija okoliczność, iż nawet potencjalne uznanie niedozwolonego charakteru postanowienia pkt 2.3.1 umowy w części stosowania przeliczeń środków zgromadzonych w złotych na euro w oparciu o tabelę kursową banku nie będzie prowadziło do wniosku o nieważności umowy. Z rozbudowanego brzmienia przywołanego postanowienia możliwe jest w ocenie Sądu wyprowadzenie kilku odrębnych norm kontraktowych: spłata kredytu następuję przez obciążenie rachunku bieżącego i przelew środków na rachunek bieżącej obsługi kredytu, jeżeli środki na rachunku zgromadzone są w złotych, bank pobierze równowartość kwoty zadłużenia ustaloną w oparciu o bankowy kurs sprzedaży, kredyt może być spłacany w walucie EUR w formie bezgotówkowej na rachunek bieżącej obsługi kredytu, kredyt może być spłacany w innej walucie za zgodną banku, wtedy następuje najpierw przeliczenie kwoty na złote po kursie kupna, a następnie na EUR po kursie sprzedaży z tabeli kursów ustalanych przez bank. Tym samym nawet eliminacja postanowień o konieczności stosowania tabel kursowych dla ustalenia równowartości wymaganej spłaty nie prowadzi do powstania luki w kontrakcie, przez którą nie mógłby on być wykonywany. Nadal będzie bowiem istniało postanowienie wskazujące na możliwość spłaty zobowiązania w walucie EUR w formie bezgotówkowej. W przeciwieństwie od innych umów kredytu indeksowanego czy denominowanego, konsument-strona umowy będącej przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie nie był zmuszany do jej wykonywania poprzez korzystanie z mechanizmu przeliczeniowego odnoszącego się do tabel kursowych ustalanych przez bank i ponoszenia potencjalnie dodatkowego kosztu, jaki mógł wynikać z zastosowania kursu mniej korzystnego dla konsumenta. Miał on bowiem możliwość spłaty bezpośrednio w walucie kredytu, co świadczy o niewystępowaniu równowagi kontraktowej pomiędzy stronami umowy.

Reasumując powyższą część uzasadnienia, w ocenie Sądu twierdzenia pozwu dotyczące niedozwolonego charakteru klauzul przeliczeniowych umowy okazały się nieuzasadnione, w związku z czym brak jest podstaw do uznania umowy za nieważną z powodu braków konstrukcyjnych umowy kredytu, uniemożliwiających jej wykonywanie.

Nie sposób również wywodzić, aby będąca przedmiotem sporu umowa kredytu była niezgodna z zasadami współżycia społecznego, co również miałoby prowadzić do jej nieważności (art. 58 § 2 k.c.).

Zdaniem Sądu, oceny w zakresie czy przedmiotowe postanowienia umowne kształtowały prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, należało dokonywać z punktu widzenia cech przeciętnego konsumenta. Sąd ocenił zatem stopień skomplikowania postanowień umownych, możliwość ich zrozumienia, w tym możliwość zrozumienia konstrukcji umowy kredytu waloryzowanego do waluty obcej oraz zakresu ryzyka kursowego, z punktu widzenia przeciętnego konsumenta. Za konsumenta przeciętnego uznać należy takiego, który przy zawieraniu tego typu umowy jak analizowana w tej sprawie zachowuje należytą staranność, a jednocześnie dysponuje wiedzą i umiejętnościami na poziomie przeciętnym. Ów przeciętny poziom wiedzy i umiejętności niewątpliwie nie oznacza, że punktem odniesienia jest osoba zupełnie niezorientowana w otaczającej ją rzeczywistości, w tym rzeczywistości ekonomicznej. Należy założyć, że przeciętny konsument śledzi wydarzenia na świecie i w kraju. Stąd nie można pominąć samego faktu związanego z kryzysem, który został wywołany upadkiem banku (...) w Ameryce w dniu 15 września 2008 r. O ile zatem można uznać, że jeszcze w 2007 czy w 2008 r. (kiedy zawarto najwięcej umów kredytów powiązanych z walutami obcymi) przeciętny konsument w Polsce starający się o kredyt hipoteczny był co do zasady osobą nie najlepiej zorientowaną w dziedzinie rynku walutowego, w tym wpływu zdarzeń makroekonomicznych na taki czynnik jak kursy walut, to jednak nie można już w ten sposób postrzegać przeciętnego konsumenta w 2010 r. Kryzys ekonomiczny był bowiem odczuwalny w wielu dziedzinach życia Polaków i był w związku z tym szeroko omawiany i komentowany w mediach.

W związku z powyższym, stwierdzić należało, że pozwany właściwie poinformował powodów o możliwych wahaniach kursu, a powodowie świadomie podjęli ryzyko kursowe, aby uzyskać niższe oprocentowanie związane z walutą powiązaną ze stawką EURIBOR, w wyniku czego powodowie zyskali niższe raty, a więc przyniosło powodom korzyść.

Należy wskazać, że nie było w przypadku tej waluty tak gwałtownych zmian jak choćby w przypadku franka szwajcarskiego.

W ocenie Sądu mając na uwadze okoliczności sprawy i postępowanie dowodowe nie można przyjąć, że wskutek umowy doszło do rażącego naruszenia interesów powodów.

Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że w okolicznościach niniejszej sprawy fakt powiązania kredytu z walutą obcą i związane z tym ryzyko walutowe występujące po stronie kredytobiorcy nie mogło samo w sobie stanowić o spełnieniu przesłanek „kształtowania praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami” i „rażącego naruszenia interesów konsumenta” w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c.

Powyższe przesądzało o oddaleniu powództwa o ustalenie nieważności umowy i w konsekwencji żądania zapłaty z tego tytułu.

Mając na uwadze powyższe oddalił powództwo w całości, o czym orzekł w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2. wyroku na podstawie art. 98 par. 1 k.p.c. wobec tego, że strona pozwana wygrała sprawę w całości. Jednocześnie działając na zasadzie art. 108 k.p.c. Sąd nakazał szczegółowe wyliczenie wysokości kosztów procesu referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku w przedmiotowej sprawie.

Biorąc te wszystkie względy pod uwagę, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

sędzia Aldona Szawrońska-Eliszewska

ZARZĄDZENIE

(...)

Warszawa, dnia 26 maja 2025 r.

sędzia Aldona Szawrońska-Eliszewska